/img0001_0001.djvu

			E 


AKADEMIA 
EKONOMICZNA 
im. Karola Adamieckiego 
w Katowicach 


o 


o 
. 
. -..
 . 

'
 

 

.' -- 
I 
I II I
 . 
-....- 
C 
Z 
N 
! 
ZESZYTY NDUIOWE
		

/img0002_0001.djvu

			DZIAŁALNOŚĆ DORADCZA 
, 
W OBSZARZE INSTRUMENTOW 
RYNKU FINANSOWEGO
		

/img0003_0001.djvu

			ZESZYTY NAUKOWE 
AKADEMII EKONOMICZNEJ IM. KAROLA ADAMIECKIEGO 
"Studia Ekonomiczne"
		

/img0004_0001.djvu

			DZIAŁALNOŚĆ DORADCZA 
, 
W OBSZARZE INSTRUMENTOW 
RYNKU FINANSOWEGO 


Katowice 2008
		

/img0005_0001.djvu

			9
' W }Aio&P 


Komitet Redakcyjny 
Halina Henzel (przewodnicząca), Anna Lebda-Wyboma (sekretarz), 
Henryk Bieniok, Anna Lipka, Krzysztof Marcinek, Maria Michałowska, 
Irena Pyka, Stanisław Stanek, Janusz Wywiał, 
Urszula Zagóra-Jonszta, Teresa Żabińska 


Redaktorzy naukowi 


Krystyna Znaniecka 
Joanna Cichorska 


Recenzent 


Aurelia Bielawska 


Redaktor 


Karolina Koluch 


@ Copyright by Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej 
w Katowicach 2008 


ISBN 978-83-7246-424-8 


Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej 
im. Karola Adamieckiego w Katowicach 
ul. I Maja 50, 40-287 Katowice, tel. 032257-76-35, fax 032 257-76-43 
www.ae.katowice.pl. e-mail: wydawucz@ae.katowice.pl 


f)f\1 Qf .- 4 f f)(7
		

/img0006_0001.djvu

			SPIS TREŚCI 


WSTĘP................................................................................................................. 7 
FORMY POZYSKIWANIA KAPITAŁU DLA PODMIOTÓW 
GOSPODARCZYCH ............................................................................................ 9 



 Mańa Gorczyńska, Grażyna Szustak: WYBRANE PARAMETRY 
OPTYMALIZACJI STRUKTURY 
KAPITAŁU PRZEDSIĘBIORSTWA ...................................................... 11 


Summary ...................................................... . ....................................................... 22 
, Mańa Gorczy11ska, Grażyna Szustak: FRANCHISING JAKO SPOSÓB 
NAPROWADZENIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ ................ 23 


Summary ...................................................... . ....................................................... 33 
t Joanna Cichorska, Henryk Korzusznik: MONTAŻ FINANSOWY 
PRZEDSIĘWZIĘCIA INWESTYCYJNEGO JAKO METODA 
OBNIŻENIA KOSZTÓW OBSŁUGI KAPITAŁU OBCEGO ............... 35 


Summary .. .......... ........... ............................ .............. ............. ....... .............. ........... 46 
FO RMY INWESTOWANIA KAPITAŁU............................................................ 47 



 Joanna Cichorska, Ewelina Czemek, Dańusz Sporysz: BEZPIECZEŃSTWO 
I DOCHÓD W LOKACIE BANKOWEJ Z FUNDUSZEM ................... 49 


Summary .............. ........... ............. ................................. .......... ...... ....... ................ 57 
Witold Gradoń, Marta Skworc, Marek Skworc: FUNDUSZE 
INWESTYCYJNE SZANSĄ NA WYŻSZY I BEZPIECZNIEJSZY 
DOCHÓD.................................................................................................. 59 


Summary ...................................................... . ....................................................... 65 
Irena Pyka: BANKOWE INSTRUMENTY STRUKTURYZOWANE ............. 67 
Summary ...... ....... ............... .................... ............................. ........ ............. ...... ...... 79
		

/img0007_0001.djvu

			( Bożena Frączek, Piotr Dąbrowski, Adam Prusaczyk: ALTERNATYWNE 
STRATEGIE INWESTYCYJNE NA GPW W WARSZAWIE ............... 81 


Summary ........................................ ......... ............................................................. 94 
, Piotr Kania: NOWOCZESNE UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE JAKO 
INSTRUMENT ŁĄCZĄCY OCHRONĘ Z INWESTYCJĄ .................. 95 
Summary .............................................................................................................. 109 


. Krystyna Mitręga, Michał Fojcik, Grzegorz Sikora: INWESTOWANIE 
NA RYNKU ZŁOTA ................................................................................ 111 


Summary .............................................................................................................. 124 
FORMY ROZLICZEŃ PIENIĘŻNYCH .............................................................. 125 
(' Janina Harasim: FORMY PŁATNOŚCI W ROZLICZENIACH 
Z UDZIAŁEM LUDNOŚCI.............................. ......... .............................. 127 


Summary ................................................................ .............................................. 145 
Tomasz Zieliński: BANKOWE WSPARCIE W ZAKRESIE OBSŁUGI 
PŁATNOŚCI MASOWYCH ............................ ........................................ 147 


Summary ............................................ .................. ................................................ 161 
Janusz Cichy: WYKORZYSTANIE KANAŁÓW ELEKTRONICZNYCH 
W DYSTRYBUCJI USŁUG FINANSOWYCH 
DLA GOSPODARSTW DOMOWYCH.................................................. 163 


Summary .............................................................................................................. 178
		

/img0008_0001.djvu

			WSTĘP 


Rynek finansowy jest chyba najbardziej dynamicznie rozwijającym się 
segmentem gospodarki. Jego instrumenty elastycznie dostosowują się do wyma- 
gań uczestników transakcji, którzy nieustannie poszukują rozwiązań zwiększają- 
cych dostęp do środków, tak w obszarze przeprowadzania rozliczeń pieniężnych, 
jak i pozyskiwania kapitału finansującego działalność gospodarczą. W obu przy- 
padkach beneficjenci usług finansowych oczekują niskiego kosztu obsługi i pro- 
stych procedur. W obszarze lokowania oszczędności wymagają z kolei jednocze- 
śnie poczucia bezpieczeństwa, wysokiego stopnia płynności oraz odpowiedniej 
dochodowości. Bogactwo oferty stwarza jednak problem w dokonaniu odpo- 
wiedniego wyboru usługi. Powstaje więc potrzeba stworzenia służb doradczych 
mających wiedzę na temat produktów oraz warunków ich pozyskania. 
Celem opracowania jest przedstawienie wybranych nowych instrumentów 
rynku finansowego w kontekście działalności doradczej banków i parabanko- 
wych instytucji pośrednictwa finansowego. Zamysłem autorów była charaktery- 
styka tych instrumentów przez porównanie ich z innymi produktami finanso- 
wymi, a także podkreślenie korzyści i zagrożeń wynikających z ich zastosowa- 
nia. Autorzy, zdając sobie sprawę, że każdy wybór jest w pewnym sensie niedo- 
skonały, pragną wskazać, kiedy zastosowanie opisywanych przez nich instru- 
mentów znajduje uzasadnienie i z czego wynika efektywność takiego rozwiąza- 
nia. Skupiają się w związku z tym bardziej na opisie samych instrumentów, niż 
na strukturze rynku, chociaż i takie infonnacje podają w celu potwierdzenia 
przydatności poszczególnych rozwiązań. 
Praca została podzielona na trzy części według kryterium funkcjonalności 
i przeznaczenia instrumentów. Pierwszą część poświęcono źródłom pozyskania 
kapitału. Oprócz wprowadzenia w zagadnienie przez określenie roli działalności 
doradczej w procesie kształtowania struktury kapitału przedsiębiorstwa, znajdują 
się w niej opracowania dotyczące franchisingu, leasingu i kredytu z możliwością 
refinansowania z funduszy pomocowych Unii Europejskiej. 
Druga część pracy obejmuje zagadnienia lokowania oszczędności. Auto- 
rzy prezentują różne fonny inwestowania nadwyżek finansowych w instrumenty 
konkurencyjne w stosunku do tradycyjnych lokat na rachunkach bankowych.
		

/img0009_0001.djvu

			8 


Wstęp 


Opisują bankowe lokaty z funduszami inwestycyjnymi, same fundusze inwesty- 
cY.ine, a także strategie lokowania w złoto i tzw. instrumenty strukturyzowane. 
Jeden z artykułów został poświęcony instrumentom ubezpieczeniowym. Produk- 
ty ubezpieczeniowe coraz powszechniej znajdują zastosowanie w ofercie ban- 
kowej, a ich funkcje wykraczają poza tradycyjne usługi odszkodowawcze, pole- 
gające na niwelowaniu strat wynikających z powstałych szkód losowych. Autor 
ukazuje możliwości lokowania wolnych środków finansowych w instrumenty 
ubezpieczeniowe zapewniające duże bezpieczeństwo lokaty i relatywnie wysoką 
stopę zwrotu. Autorami trzech artykułów tej części są studenci Koła Naukowego 
Bankowości i Koła Naukowego Inżynierii Finansowej działających przy Kate- 
drze Finansów. Są one rezultatem dwóch wspólnie zorganizowanych konferencji 
naukowych dotyczących ryzyka finansowego w działalności gospodarczej oraz 
form inwestowania nadwyżek pieniężnych w instrumenty rynku finansowego. 
Część trzecia zawiera zagadnienia masowych rozliczeń pieniężnych, 
w tym również ludności. Autorzy przywiązują szczególną wagę do elektronicz- 
nych kanałów dystrybucji jako powszechnie stosowanej formy dokonywania 
transakcji. Doradztwo finansowe ma w tym zakresie szczególne znaczenie ze 
względu na konieczność dobrania formy rozliczenia do konkretnej sytuacji. 
Zaprezentowane przez poszczególnych autorów opracowania stanowią 
zamknięte części poruszające odrębne problemy. Wiąże je jednak wspólna idea 
przewodnia - konieczność wprowadzenia działalności doradczej w bankach 
i innych instytucjach rynku finansowego w celu zwiększenia komfortu klienta 
w dziedzinie prezentacji oferty rynkowej i pomocy w dokonywaniu wyboru 
konkretnych rozwiązań. 
Autorzy wyrażają nadzieję, że praca przyczyni się do lepszego poznania 
możliwości rynku finansowego. 


Krystyna Znaniecka 
Joanna Cichorska
		

/img0010_0001.djvu

			FORMY POZYSKIWANIA KAPITAŁU 
DLA PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH
		

/img0011_0001.djvu

			Maria Gorczyńska 
Grażyna Szustak 


WYBRANE PARAMETRY 
OPTYMALIZACJI STRUKTURY KAPITAŁU 
PRZEDSIĘBIORSTWA 


Wstęp 


Działalność podmiotu gospodarczego jest ukierunkowana na maksymali- 
zację wartości rynkowej przedsiębiorstwa, utożsamianą także z maksymalizacją 
dochodów właścicieli. Osiągnięcie tego celu jest związane przede wszystkim 
z procesem gromadzenia środków finansowych i efektywnością ich wykorzy- 
stywania. Środki gromadzone przez przedsiębiorstwo mają różne źródła pocho- 
dzenia. Wśród nich wyróżnia się źródła zewnętrzne i wewnętrzne. Źródła ze- 
wnętrzne stanowią podstawę rozpoczęcia działalności gospodarczej oraz warun- 
kuj ą dalszy. rozwój przedsiębiorstwa, zaś źródła wewnętrzne zasilaj ą podmiot, 
gdy prowadzi on już działalność gospodarczą. W zarządzaniu finansami przed- 
siębiorstwa najwaŻJliejszy jest właściwy dobór struktury kapitału. Celem opra- 
cowania jest zatem wskazanie zasadniczych determinantów, które wpływają na 
budowę struktury kapitału i jej optymalizację, ze szczególnym uwzględnieniem 
kosztu kapitału ijego związku z pozytywnym efektem dźwigni finansowej. 


1. Pojęcie struktury kapitału oraz czynniki 
wpływające na jej budowę i optymalizację 


Struktura kapitału jest defmiowana jako proporcja udziału kapitału wła- 
snego i obcego w finansowaniu działalności przedsiębiorstwa!. Strukturę kapita- 
łu można określić poprzez analizę udziału poszczególnych składników w ogól- 


I M. Jerzemowska: Kształtowanie struktury kapitału w spółkach akcyjnych. Wydawnictwo Naukowe PWN, 
Warszawa 1999, s. 14.
		

/img0012_0001.djvu

			12 


Maria Gorczyńska, Grażyna Szustak 


nej wartości kapitału przedsiębiorstwl. W tym przypadku struktura kapitału 
odpowiada bilansowemu ujęciu pasywów. 
Istnieje wiele czynników wpływających na strukturę kapitału, do których 
zalicza się: 
stopień rozwoju rynku finansowego i dostępność poszczególnych fonn kapitału, 
fonnę prawną podmiotu gospodarczego, 
kondycj ę ekonomiczno-finansową przedsiębiorstwa, 
koszt kapitału, 
dźwignię finansow
. 
Przedsiębiorstwo jako uczestnik rynku finansowego może występować 
w roli dawcy i biorcy kapitału. Możliwości finansowania przedsiębiorstw na tym 
rynku zależą od stopnia jego rozwoju. W polskich realiach oferta rynku finan- 
sowego nie jest dostatecznie rozwinięta, co powoduje ograniczenia w dostępno- 
ści poszczególnych fonn zasilania. W Polsce podstawowym źródłem finansowa- 
nia zewnętrznego nadal pozostają kredyty bankowe, chociaż część przedsię- 
biorstw decyduje się na ich alternatywę, którą jest emisja dłużnych papierów 
wartościowych. Rynek pieniężny pozwala na emisję bonów komercyjnych 
i KWIT-ów. Bon komercyjny jest emitowany przez przedsiębiorstwa w celu pozy- 
skania krótkotenninowych funduszy. Są to niezabezpieczone weksle korporacji 
będące przyrzeczeniem spłat kwoty nominalnej w określonym terminie i instru- 
menty dyskontowe. KWIT-y (komerc}jne weksle inwestyc}jno-tenninowe) wy- 
magają szczególnego zabezpieczenia emisji w postaci gwarancji finny macie- 
rzystej emitenta. Stwarza to większe możliwości sprzedaży emisji, ograniczając 
jednocześnie krąg emitentów. Rynek kapitałowy oferuje z kolei akcje i obligacje. 
Należy także pamiętać o coraz silniejszej ekspansji takich fonn finanso- 
wania przedsiębiorstwa, jak: leasing, factoring, forfaiting czy sekurytyzacja ak- 
tywów. Sekurytyzacja aktywów to technika finansowania opierająca się na emi- 
sji papierów wartościowych zabezpieczonych na aktywach generujących stały 
dochód 4 . Różnica między oprocentowaniem należności związanych z sekuryt y- 
zowanymi aktywami a oprocentowaniem papierów wartościowych stanowi do- 
chód z przeprowadzonej sekurytyzacji 5 . 
Drugą determinantą warunkującą możliwości tworzenia struktury kapitału 
jest fonna prawna podmiotu. Narzuca ona sposób tworzenia i podwyższania 


2 J. Czekaj, W. Dresler: Zarządzanie finansami przedsiębiorstw. Podstawy teorii. Wydawnictwo Naukowe 
PWN, Warszawa 2001, s. 90. 
3 1. Ostaszewski: Zarządzanie w spółce akcyjnej. Difin, Warszawa 2003, s. 114; M. Jerzemowska: Op. cit., s. 29-61. 
4 Szerzej na ten temat patrz: Przesłanki i formy sekurytyzaąi aktywów podmiotów gospodarczych. Red. 
l. Pyka. AE, Katowice 2003. 
s J. Węcławski: Mo:::.liwości wykorzystania sekurytyzacji aktywów do rozwoju działalności fl11ansowej banków. 
W: Naukifinansowe wobec wspólczesnych problemów gospodarki polskiej. T. 1Il: Bankowość. Red. R. Szewczyk. 
AE, Kraków 2004, s. 310.
		

/img0013_0001.djvu

			13 


WYBRANE PARAMETRY OPTYMALIZACJI STRUKTURY KAPITAŁU... 


kapitałów własnych. Największe możliwości w tym zakresie mają spółki prawa 
handlowego: spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i spółka akcyjna. Przy- 
kładem może być pozyskiwanie kolejnych akcjonariuszy poprzez rynek giełdo- 
wy. Obowiązek posiadania osobowości prawnej przez potencjalnych emitentów 
narzuca także ustawa o obligacjach. 
O rzeczywistych możliwościach wykorzystania omawianych źródeł finan- 
sowania przesądza ostatecznie stan kondycji ekonomiczno-finansowej przedsię- 
biorstwa (trzeci z wymienionych czynników). Obszary jej oceny obejmują 
przede wszystkim badanie płynności finansowej, efektywności gospodarowania 
majątkiem, stopnia zadłużenia oraz rentowności. Zadowalająca sytuacja finan- 
sowa poszerza krąg dawców kapitału, stwarzając przedsiębiorstwu możliwość 
wyboru naj korzystniej szych ofert. 
Decyzje przedsiębiorstwa dotyczące struktury kapitałów są także uzależ- 
nione od przewidywanych kosztów jego pozyskiwania. Oszacowanie kosztu kapi- 
tału jest niezbędne dla maksymalizacji wartości przedsiębiorstwa, ponieważ po- 
zwala na minimalizację nakładów na działalność gospodarczą. Jednocześnie koszt 
ten jest niezbędnym elementem preliminowania przyszłych inwestycji podmiotu, 
a także czynnikiem warunkującym dobór poszczególnych fonn kapitału 6 . 
Wykorzystanie kapitałów obcych wyzwala w określonych warunkach po- 
wstanie 
awiska dźwigni finansowej, której efekt wzmacnia dodatkowo osłona 
podatkowa. 
Ostatnie dwa parametry będą stanowić przedmiot szerszych rozważań ko- 
lejnych punktów niniejszego opracowania. Ksztahowanie struktury kapitału 
powinno sprzyjać osiągnięciu głównego celu przedsiębiorstwa, którym jest mak- 
symalizacja dochodów właścicieli. Przyjęcie tego założenia oznacza, iż 
w przedsiębiorstwie została stworzona optymalna struktura kapitału. Optymali- 
zacja struktury kapitału jest jednym z głównych aspektów zarządzania finansami 
przedsiębiorstw, a decyzje dotyczące struktury kapitału mają zwykle charakter 
strategiczny i wpływają na sytuację majątkową i finansową przedsiębiorstwa? 
Optymalna struktura kapitału powinna także: 
zapewniać płynność finansową, 
minimalizować koszt kapitału, 
pozwalać na wykorzystywanie efektu dźwigni finansowej, 
maksymalizować rentowność kapitału własnego, 
maksymalizować wartość rynkowąprzedsiębiorstwa 8 . 


6 E.F. Brigham, L.e. Gapenski: Zarządzanie finansami. Tom L PWE, Warszawa 2000, s. 237. 
7 R. Machała: Praktyczne zarządzaniefinansamifirmy. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004, s. 288. 
, D. Krzemińska: Finanse przedsiębiorstw. WSB, Poznai'1 2000, s. 65.
		

/img0014_0001.djvu

			14 


Maria Gorczyńska, Grażyna Szustak 


2. Koszt kapitału 


Koszt kapitału ma istotne znaczenie dla tworzenia optymalnej struktury 
kapitału w przedsiębiorstwie. Jest on ściśle uzależniony od rodzaju kapitału, 
a także od poprawnego przeprowadzenia rachunku efektywności finansowej 
uzależnionego od metod pomiaru kosztu 9 . W cenie kapitału występują różnice 
wynikające przede wszystkim z rodzaju kapitału (własny - obcy), terminu jego 
zwrotu, ryzyka działalności gospodarczej, w którą jest angażowany, preferencji 
podatkowych oraz charakteru majątku, który będzie sfinansowany z kapitałów 
itd. Przedsiębiorstwo powinno dążyć do minimalizacji całkowitych kosztów 
źródeł finansowania. Im są one niższe, tym większe stwarzają możliwości mak- 
symalizowania wartości podmiotu gospodarczego 10. 
Koszty kapitału są kalkulowane zarówno w stosunku do kapitałów wła- 
snych, jak i obcych. Kapitał własny umożliwia rozpoczęcie działalności podmio- 
tu i jednocześnie warunkuje późniejszy jego rozwój. Pozwala także utrzymać 
płynność przedsiębiorstwa, a w sytuacjach zagrożenia zabezpiecza ostatecznie 
negatywne skutki jego działania wynikające np. z gorszej koniunktury czy błę- 
dów popełnionych podczas oceny ryzyka, jak również nie zawsze skutecznej 
windykacji należności II. 
Warto dodać, iż spodziewane na działalności gospodarczej straty powinny 
być zabezpieczone tworzonymi rezerwami. Rezerwy tworzy się na pewne lub 
o dużym stopniu prawdopodobieństwa przyszłe zobowiązania, których kwotę 
można wiarygodnie oszacować, w szczególności na straty z transakcji gospodar- 
czych w toku czy na straty powstałe wskutek toczącego się postępowania sądo- 
wego. Rezerwy są także tworzone na przyszłe zobowiązania spowodowane re- 
strukturyzacją, o ile możliwe jest wiarygodne oszacowanie ich wartości. 
W ogólnym ujęciu koszt kapitału własnego to koszt alternatywny związa- 
ny z utraconymi korzyściami z innej fonny inwestowania wolnych zasobów 
pieniężnych przez właścicieli przedsiębiorstwa. Może być oszacowany z wyko- 
rzystaniem wielu modeli. Jednym z nich jest model Gordona, który zakłada stały 
wzrost dywidendy w zależności od wzrostu cen rynkowych akcji (wzór l i 2). 
Wzór 1. Koszt akcji zwykłych 


Ku 


D 
I +g 

(l-ke) 


9 1. Czekaj, Z. Dresler: Zarządzanie finansami przedsiębiorstw - podstawy teorii. Wydawnictwo Naukowe 
PWN, Warszawa 2005. s. 79. 
10 M. GOTczyńska, K. Znaniecka: Zarządzanie finansami przedsiębiorstw. Stowarzyszenie Księgowych 
w Polsce, Warszawa 2006. 
l) T. Zieliński, 1. Znaniecka: Bezpieczny bank. WSBiF, Katowice 2001, s. 62-63. ,
		

/img0015_0001.djvu

			IS 


WYBRANE PARAMETRY OPTYMALIZACJI STRUKTURY KAPITAŁU... 


gdzie: 
Ka - koszt kapitału pochodzącego z emisji akcji zwykłych, 
Dl-dywidenda przypadająca na l akcję zwykłą w br., 
P o - cena emisyjna, po której są sprzedawane akcje zwykłe, 
1<.,- koszty emisji akcji zwykłych wyrażone jako % od wielkości emisji, 
g - oczekiwane stałe tempo wzrostu dywidendy. 


Źródło: E.F. Brigham, I.F. Houston: Podstawy zarządzania finansami. PWE, Warszawa 2005, s. 28. 


Wzór 2. Koszt akcji uprzywilejowanych 


K 
all 


Dali 
Pali 


gdzie: 
Kau- koszt kapitału pochodzącego z emisji akcji uprzywilejowanych, 
Dau- stała dywidenda przypadająca na jedną akcję uprzywilejowaną, 
Pau - cena emisyjna, po której są sprzedawane akcje uprzywilejowane, pomniej- 

LIC\
o.lC\ 
IC\
L
 
\.i\..i
 	
			

/img0016_0001.djvu

			16 


Maria Gorczyńska, Grażyna Szustak 


wprowadzone regulacje mogą negatywnie wpłynąć na zyski z prowadzonych 
przez banki lokat inwestycyjnych czy obligacji, również objętych nowelą. 
Na wysokość odsetek wpływają następujące zmienne: 
kwota długu i częstotliwość spłaty rat zadłużenia, 
czas korzystania ze środków obcych, 
stopa procentowa będąca relacją odsetek do sumy kapitału. 
W praktyce gospodarczej spotyka się następujące stopy procentowe: 
nominalną, 
efektywną (uwzględniającą czas trwania umowy kredytowej i sposób jego 
spłaty), 
stałą, 
zrmenną, 
roczną, 
dostosowaną (stopa procentowa podzielona przez taką liczbę, przez jaką po- 
dzielono rok), 
realnie dodatnią. 
Ostatnia z wymienionych stóp procentowych nabiera szczególnego zna- 
czenia w krajach borykających się z sytuacją inflacyjną. W tym przypadku za- 
chodzi bowiem konieczność skorygowania stopy nominalnej o stopę inflacji 
w celu ochrony dawców kapitału przed utratąjego wartości w czasie (wzór 3). 


Wzór 3. Realna stopa procentowa 


stopa nominalna -stopa inflacji x 100 
1 + stopa inflacji 


lub 


( 1 + stopa nominalna 1) x 100 
1 + stopa inflacji 


Źródło: M. Gorczyńska, K. Znaniecka: Zarządzanie finansami przedsiębiorstw. Stowarzyszenie Księgowych 
w Polsce, Warszawa 2006, s. 21-22. 


Na poziom stopy oprocentowania długu oddziałuje jednak nie tylko infla- 
cja, ale także inne czynniki, takie jak np.: 
podaż i popyt na kapitał obcy, 
polityka pieniężna banku centralnego (restrykcyjna bądź ekspansywna), 
aktywne, poj edyncze ryzyko kredytowe.
		

/img0017_0001.djvu

			17 


WYBRANE PARAMETRY OPTYMALIZACJI STRUKTURY KAPITAŁU... 


Od wskazanej w umowie kredytowej stopy procentowej zależy sposób 
kalkulacji odsetek (wzór 4 i 5). 


Wzór 4. Kalkulacja odsetek z użyciem stopy procentowej dostosowanej 


O=Kxi 


gdzie: 
K - kapitał kredytowy, 
i - wysokość stopy dostosowanej. 


Źródło: Ibid., s. 23. 


Wzór 5. Odsetki zwykłe (liczone z zastosowaniem rocznej stopy procentowej) 


KxixD 
0= 
365 


gdzie: 
K - saldo zadłużenia kredytowego, 
i - stopa procentowa roczna (w ujęciu ułamkowym), 
D - okres kredytowania (liczba dni, w których utrzymywało się saldo kredytowe). 


Źródło: Ibid., s. 26. 


Płacone odsetki nie stanowią jednak w większości przypadków efektyw- 
nego kosztu długu ponoszonego przez przedsiębiorstwo. Traktowane są bowiem 
jako koszty uzyskania przychodów (tzw. tarcza podatkowa), co oznacza, że koszt 
długu jest obniżany o obowiązującą stopę podatku dochodowego (wzór 6 i 7). 


Wzór 6. Wyliczenie efektywnego kosztu odsetkowego, gdy znana jest kwota 
długu 


Ox(J-T) 
K k = 
K 


gdzie: 
K k - koszt kredytu, 
O - kwota odsetek, 
T - stawka podatku dochodowego, 
K - kwota kredytu.
		

/img0018_0001.djvu

			18 


Maria Gorczyńska, Grażyna Szustak 


Wzór 7. Wyliczenie efektywnego kosztu odsetkowego, gdy nieznana jest 
kwota długu 


Kd == rd(l- T) 


gdzie: 
Kd - koszt długu po opodatkowaniu, 
r d- koszt kapitału obcego przed opodatkowaniem, 
T - stopa opodatkowania. 


Źródło: E.F. Brigham, J.F. Houston: Op. cit., s. 19. 


Istnieją ścisłe związki między kosztami odsetkowymi długu a rentowno- 
ścią kapitału własnego. Można bowiem zwiększyć zyskowność kapitałów wła- 
snych przedsiębiorstwa, korzystając z obcych, zwrotnych, oprocentowanych 
źródeł zasilania finansowego (dźwignia finansowa). Efekt ten jest dodatkowo 
wzmacniany tarczą podatkową. 


3. Dźwignia finansowa w aspekcie analizy EBIT -EPS 


Przedsiębiorstwo, wykorzystując kapitał obcy w budowie struktury kapi- 
tału, zmierza do wywołania pozytywnego efektu dźwigni finansowej. Zwiększe- 
nie kapitału całkowitego (zakładając, że kapitał własny przedsiębiorstwa jest 
niezmienny, a rośnie jego kapitał obcy) powoduje wzrost zdolności wytwór- 
czych firmy wpływających z kolei na poprawę zyskowności jej kapitału własne- 
go (dźwignia operacyjna). Musząjednakże istnieć możliwości zbytu wytworzo- 
nych produktów lub usług z powiększonych w wyniku wzrostu zadłużenia zdol- 
ności wytwórczych przedsiębiorstwa. Zwiększenie efektu dźwigni operacyjnej 
uzyskuje się poprzez efektywną strukturę kapitału zaangażowanego w działal- 
ność gospodarczą. Zatem wystąpienie dodatniego efektu dźwigni finansowej 
w przedsiębiorstwie jest determinowane niższym kosztem kapitału obcego 
w stosunku do rentowności kapitału całkowitego (tabela 1). 


Tabela l 


Pomiar efektu dźwigni operacyjnej i finansowej 


Brak Efekt Efekt Efekt 
Poz. Treść efektów dźwigni dźwigni dźwigni 
dźwilmi oneracvinei finansowei I finansowe i II 
l 2 3 4 5 6 
l KanJtał własnY 4 000 000 5 200 000 2 600 000 l 600 000 
2 Kanitał obcy - O O 2 600 000 3 600 000 
3 Kanitał całkowity 4 000000 5 200 000 5 200 000 5 200 000 
4 Snrzedaż 3 600 000 6 000 000 6 000 000 6 000 000 
S Koszty stałe l 200 000 l 200 000 l 200 000 l 200 000 
6 Koszty zmienne 2 400 000 4 000 000 4 000 000 4 000 000
		

/img0019_0001.djvu

			19 


WYBRANE PARAMETRY OPTYMALIZACJI STRUKTURY KAPITAŁU... 


cd. tabeli l 


I 2 3 4 5 6 
7 Kosztv całkowite 3 600 000 5 200 000 5 200 000 5 200 000 
8 t sk operac9
ny O 800 000 800 000 800.000 
oz.4
noz. 7 
9 Odsetki O O 234 000 324 000 


z. 2 x 9%) 
10 Zysk brutto O 800 000 566 000 476000 
(.;OZ. 8-ooz. 9) 
II Podatek dochodowy O 152000 107540 90 440 
(DOZ. 10 x 19%) 
12 Zysk netto O 648 600 458460 385 560 

OZ. 10-noz. 11) 
13 Rentowność kapitału - 16,2% 17,63% 24,10% 
własnego 
(POZ./2 ) x JOO 
poz./ 


W wariancie bez efektu dźwigni podmiot gospodarczy osiąga próg ren- 
towności, czyli zysk operacyjny jest zerowy. W wariancie obrazującym efekt 
dźwigni operacyjnej zwiększenie mocy produkcyjnych z zachowaniem nie- 
zmiennego poziomu kosztów stałych spowodowało wzrost rentowności kapita- 
łów własnych (efekt skali). Dalsze zwiększenie rentowności kapitałów własnych 
jest możliwe dzięki dywersyfikacji źródeł finansowania, polegającej na wpro- 
wadzeniu do przedsiębiorstwa kapitału obcego, np. kredytu bankowego. Pozwa- 
la to bowiem odnieść wypracowany zysk netto do niższej wartości kapitałów 
własnych. Opisaną sytuację obrazuje w analizowanym przykładzie wariant 
uwzględniający efekt dźwigni finansowej I. Przy braku dodatkowych ograniczeń 
istnieje możliwość zmiany struktury kapitałowej, poprzez zwiększenie udziału 
kapitału obcego w finansowaniu działalności, co prowadzi do dalszego wzrostu 
rentowności kapitału własnego (efekt dźwigni finansowej II). Należy jednak 
stwierdzić, iż dalszy wzrost poziomu zadłużenia, przy ewentualnym spadku 
kondycji finansowej podmiotu, może nie wywołać zamierzonych efektów. 
Efekt dźwigni finansowej może być mierzony tzw. stopniem dźwigni fi- 
nansowej. Zależność ta pokazuje zmianę zysku netto (np. zysku przypadającego 
na jedną akcję) w stosunku do zmian zysku operacyjnego. W sytuacji pozytyw- 
nego efektu dźwigni finansowej wzrost zysku netto jest wyższy niż przyrost 
zysku operacyjnego. 
Istnieją różne sposoby określania stopnia oddziaływania dźwigni finan- 
sowej na wzrost rentowności kapitału. Pierwszy z nich polega na ustaleniu róż- 
nicy między wskaźnikiem rentowności kapitału własnego i wskaźnikiem ren- 
towności kapitału całkowitego. Drugi zaś to iloraz wskaźnika rentowności kapi- 
tału własnego i wskaźnika rentowności kapitału całkowitego.
		

/img0020_0001.djvu

			20 


Maria Gorczyńska, Grażyna Szustak 


W celu prawidłowego doboru poziomu kapitałów obcych w finansowaniu 
działalności gospodarczej można posłużyć się analizą EBIT-EPS. Pozwala ona 
na ustalenie poziomu zysku operacyjnego (tzw. punktu obojętności finansowej), 
przy którym poziom zysku przypadającego na jedną akcję nie jest zależny od 
struktury kapitału. Punkt ten można wyznaczyć algebraicznie, stosując poniższą 
fonnułę. 


Wzór 8 


POF= W wlA xOB- W wlB xO A 
W wlA - Ww/B 


gdzie: 
POF - punkt obojętności finansowej, 
W wlA - wartość kapitałów własnych zaangażowanych w projekcie o wyższym 
udziale kapitałów własnych, a niższym udziale kapitałów obcych 
w strukturze źródeł finansowania projektu, 
W wlB - wartość kapitałów własnych zaangażowanych w projekcie o niższym 
udziale kapitałów własnych, a wyższym udziale kapitałów obcych 
w strukturze źródeł finansowania proj ektu, 
OA - wartość odsetek od kapitałów obcych zaangażowanych w projekcie o wyż- 
szym udziale kapitałów własnych, a niższym udziale kapitałów obcych 
w strukturze źródeł finansowania projektu, 
OB - wartość odsetek od kapitałów obcych zaangażowanych w projekcie o niż- 
szym udziale kapitałów własnych, a wyższym udziale kapitałów obcych 
w strukturze źródeł finansowania projektu. 


Źródło: M. Gorczyńska, K. Znaniecka: Op. cit., s. 72. 


Przedsiębiorstwo, znając prognozowany zysk operacyjny z działalności 
gospodarczej i określając punkt obojętności finansowej dla danych struktur kapi- 
tału, może wybrać tę strukturę, która oferuje możliwość osiągnięcia wyższego 
poziomu zysku przypadającego na jedną akcję. Zysk operacyjny wyższy od 
punktu obojętności finansowej oznacza sytuację, w której przedsiębiorstwo mo- 
że zwiększyć zysk przypadający na 1 akcję poprzez zwiększenie stopnia zadłu- 
żenia. Z kolei jeżeli zysk operacyjny będzie niższy od punktu obojętności finan- 
sowej, zwiększenie zysku przypadającego na l akcję przedsiębiorstwo osiągnie 
poprzez zmniejszenie poziomu zadłużenia.
		

/img0021_0001.djvu

			21 


WYBRANE PARAMETRY OPTYMALIZACJI STRUKTURY KAPITAŁU... 


Zakończenie 


Kapitał przedsiębiorstwa odgrywa znaczącą rolę jako czynnik wytwórczy, 
stanowiący o przewadze konkurencyjnej podmiotu i realizowanej strategii dzia- 
łania. Potencjał przedsiębiorstwa zależy jednak przede wszystkim od odpowied- 
niej struktury tego kapitału i racjonalności gospodarowania nim, co dodatkowo 
komplikuje zmienność źródeł jego pochodzenia czy stopnia płynności. Trudno 
zatem wyznaczyć pożądane proporcje pomiędzy kapitałem własnym i obcym. 
Każdy z nich pełni bowiem określone funkcje. Kapitał własny sprawia, iż przed- 
siębiorstwo staje się bezpieczne i jest postrzegane przez otoczenie jako pożąda- 
ny partner w interesach, co w konsekwencji prowadzi do zwiększenia skali 
i zasięgu jego działania, a więc ostatecznie poprawia konkurencyjność przedsię- 
biorstwa, umożliwiając jego dalszy rozwój oraz wzrost dochodów dywidendo- 
wych właścicieli kapitału zakładowego. Z kolei kapitał obcy pozwala podwyż- 
szyć rentowność kapitału własnego dzięki omówionemu w opracowaniu efekto- 
wi dźwigni finansowej. 


Bibliografia 


Brigham E.F., Gapenski L.e.: Zarządzaniefinansami. Tom I. PWE, Warszawa 2000. 
Brigham E.F., Houston J.F.: Podstawy zarządzaniafinansami. PWE, Warszawa 2005. 
Czekaj J., Dresler W.: Zarządzaniefinansami przedsiębiorstw. Podstawy teorii. Wydaw- 
nictwo Naukowe PWN, Warszawa 200!. 
Czekaj 1., Dresler Z.: Zarządzanie finansami przedsiębiorstw - podstawy teorii. Wy- 
dawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005. 
Gorczyńska M., Znaniecka K.: Zarządzanie finansami przedsiębiorstw. Stowarzyszenie 
Księgowych w Polsce, Warszawa 2006. 
Jerzemowska M.: Kształtowanie struktury kapitału w spółkach akcyjnych. Wydawnictwo 
Naukowe PWN, Warszawa 1999. 
Krzemińska D.: Finanse przedsiębiorstw. WSB, Poznań 2000. 
Machała R.: Praktyczne zarządzanie finansami firmy. Wydawnictwo Naukowe PWN, 
Warszawa 2004. 


Ostaszewski J.: Zarządzanie w spółce akcyjnej. Difin, Warszawa 2003. 
Przesłanki i formy sekurytyzacji aktywów podmiotów gospodarczyc. Red. I. Pyka. AE, 
Katowice 2003. 


Ustawa z 23 kwietnia 1964. Kodeks Cywilny. Dz.U. 2004, nr 91, poz. 870, 
z późno zm.
		

/img0022_0001.djvu

			22 


Maria Gorczyńska, Grażyna Szustak 


Węcławski J.: Możliwości wykorzystania sekurytyzacji aktywów do rozwoju dzialalności 
finansowej banków. W: Nauki finansowe wobec wspólczesnych problemów go- 
spodarki polskiej. T. III. Bankowość. Red. R. Szewczyk. AE, Kraków 2004. 
Zieliński T., Znaniecka J.: Bezpieczny bank. WSBiF, Katowice 2001. 


THE SELECTED PARAMETERS OF CAPITAL STRUCTURE OPl1MIZATION 


Summary 


The paper is devoted to the proces s of managing company's capital structure considering 
the level of financial liquidity, minimizing of the capital expenditures, consequences of financial 
leverage eftect, and satisfactory level of return on equity capital. The author discusses the problem 
ofthe reciprocal relations between the amount and structure ofliabilities and equity capital and the 
cost and eftectiveness of using particular sources of funds measured with the scal e of owner's 
benefits influenced by financialleverage mechanism.
		

/img0023_0001.djvu

			Maria Gorczyńska 
Grażyna Szustak 


, 
FRANCHISING JAKO SPOSOB 
, 
NA PROWADZENIE DZIAŁALNOSCI 
GOSPODARCZEJ 


Wstęp 


Prowadzenie działalności gospodarczej wymaga ciągłego dostosowywa- 
nia do zmieniających się warunków rynkowych. Konieczna jest zatem ciągła 
ewolucja technik zarządzania i rozwiązań decyzyjnych, które podnoszą konku- 
rencyjność podmiotu, ograniczając jednocześnie ryzyko prowadzenia działalno- 
ści gospodarczej. Jednym ze sposobów osiągnięcia wymienionych celów jest 
franchising. Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej w sieci 
franchisingowej, dawca franchisingu ma możliwość poszerzania skali i obszaru 
działania bez ponoszenia wysokich nakładów, zaś biorca franchisingu może 
wykorzystać posiadane zasoby finansowe, wchodząc w sprawdzone przedsię- 
wzięcie, co ogranicza ryzyko jego podjęcia. 
Celem opracowania jest zatem wyjaśnienie istoty franchisingu, jego ro- 
dzajów, cech i elementów umowy franchisingowej z równoczesnym wskazaniem 
korzyści, barier i zagroże6 z nim związanych. 


1. Istota i kryteria klasyfikacji franchisingu 


Przedsiębiorca stosujący franchising zobowiązuje się do udostępnienia 
biorcy franchisingu (franczyzobiorca, [ranczyzant) prawa do korzystania przez 
czas oznaczony lub nieokreślony z oznaczenia jego firmy, patentów, znaków 
towarowych, know-how, idei prowadzenia działalności gospodarczej, z zacho- 
waniem zewnętrznego i wewnętrznego wyposażenia pomieszczeń. Z kolei 
przedsiębiorca będący biorcą [ranchisingu zobowiązuje się do prowadzenia dzia-
		

/img0024_0001.djvu

			24 


Maria Gorczyńska, Grażyna Szustak 


łalności z wykorzystaniem udostępnionych mu praw oraz do zapłaty uzgodnio- 
nego wynagrodzenia. W związku z istnieniem wielu rodzajów franchisingu trud- 
no jest jednoznacznie zdefiniować to pojęcie. 
Zgodnie z zapisami Komisji Wspólnoty Europejskiej franchising występu- 
je wówczas, gdy jedna strona udziela drugiej stronie, w zamian za bezpośrednie 
wynagrodzenie pieniężne, prawa do wykorzystywania pakietu franchisowego 
w celach sprzedaży zindywidualizowanych typów dóbr i/lub usługi. Na pakiet 
franchisingowy składają się: 
znak towarowy, 
nazwy firmowe, 
szyldy sklepowe, 
wzory użytkowe i zdobnicze, 
prawa autorskie, 
know-how, 
patenty, 
podręcznik operacyjny, 
świadczone usługi, 
opłaty. 
Z ekonomicznego punktu widzenia franchising jest sposobem na rozsze- 
rzenie rynków zbytu dzięki tworzonej sieci sprzedaży towarów bądź usług. Jest 
on skuteczną formą kapitalizacji wartości niematerialnych i prawnych 2 . Umoż- 
liwia również przerzucenie kosztów ekspansji na biorców franchisingu, którzy 
przystępując do sieci, prowadzą placówki na własny rachunek i we własnym 
imieniu. Przez otoczenie biorca franchisingu jest kojarzony z oznaczeniami 
i emblematami dawcy franchisingu3. 
W praktyce gospodarczej wykształciły się trzy podstawowe rodzaje fra- 
chisingu: 
dystrybucyjny, 
produkcyjny, 
usługowy. 
W przypadku franchisingu dystrybucyjnego franczyzobiorca ogranicza 
swą działalność do sprzedaży określonych towarów w prowadzonym przez sie- 
bie punkcie, który musi być oznaczony symbolami [ranczyzodawcy oraz wypo- 


I Rozporządzenie Komisji Europe.iskiej nr 4087/88 (czas dostępu - sierpień 2007 r.). 
2 A. Bielawa: Franchising w rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce. Strategia wzrostu wartości 
przedsiębiorstwa. Teoria i praktyka gospodarcza. Red. E. Urbańczyk. Zeszyt Naukowy Uniwersytetu Szcze- 
ciIiskiego, nr 378, Szczecin 2004, s. 207. 
J K. Kmczalak: Umowy w obrocie handlowym krajowym i międzynarodowym. Komentarz. Wzory. Objaśnie- 
nia. PWN, Warszawa 1998, s. 170.
		

/img0025_0001.djvu

			25 


FRANCHISING JAKO SPOSÓB NA PROWADZENIE... 


sażony według jego wskazówek. Pranchising produkc)jny oznacza, iż franczy- 
zobiorca prowadzi działalność handlową lub usługową, a także sam wytwarza 
określone towary według udostępnionej mu przez franczyzodawcę technologii. 
Towary wytworzone są następnie sprzedawane z zastosowaniem znaku towaro- 
wego i innych charakterystycznych oznaczeń franczyzodawcy. Pranchising 
usługowy występuje natomiast wówczas, gdy franczyzobiorca świadczy usługi, 
używa know-how, oznaczell firmowych, znaku towarowego oraz innych nazw 
i oznaczeń handlowych franczyzodawcy. Istota franchisingu usługowego jest 
zatem adekwatna do franchisingu produkcyjnego i dystrybucyjnego. Odmienny 
jest jedynie przedmiot działalności prowadzon
 przez franczyzobiorcę. 
Specyficzne zapisy zawarte w umowach franchisingu pozwalają na wyod- 
rębnienie jego szczególnych rodzajów, do których zalicza się franchising: 
lll1eszany, 
bezpośredni, 
wielokrotny, 
konwersyjny, 
subfranchising. 
We franchisingu mieszanym franczyzodawca jest producentem. Z kolei 
franczyzobiorca zajmuje się dystrybucją towarów wyprodukowanych przez 
franczyzodawcę, a także świadczeniem usług związanych z ich zastosowaniem. 
Pranchising bezpośredni polega na utworzeniu tylko jednej placówki przez fran- 
czyzobiorcę, która działa na określonym umową obszarze. Przeciwieństwem 
franchisingu bezpośredniego jest franchising wielokrotny. Pranczyzobiorca wie- 
lokrotny uzyskuje wyłączność na tworzenie na określonym terenie jednostek 
systemu franczyzowego. Zobowiązuje się zazwyczaj do utworzenia określonej 
liczby jednostek systemu w terminie wyznaczonym w umowie. Kolejną odmianą 
jest franchising konwersyjny, który zakłada włączanie do systemu franczyzowe- 
go danego franczyzodawcy podmiotów gospodarczych działających w t
 samej 
branży co on i przekształcanie ich w swoich franczyzobiorców. Ostatnim rodza- 
jem franchisingu jest tzw. subfranchising. W tym przypadku franczyzodawca 
udziela franczyzobiorcy (master franczyzobiorca) wyłączności na korzystanie 
zjego pakietu franczyzowego w prowadzeniu działalności na danym terenie. 


2. Elementy umowy franchisingowej 


Z jurydycznego punktu widzenia franchising jest umową nienazwaną. 
Można jednak ją zawierać na podstawie przepisów kodeksu cywilnego, odno- 
szących się do swobody umów, co jest rozumiane w ścisłym znaczeniu jako
		

/img0026_0001.djvu

			26 


Maria Gorczyńska, Grażyna Szustak 


wpływ stron na treść umowy (art. 353 k.c.t. Zasada swobody umów wiąże się 
z czterema zasadniczymi cechami: 
istnieje swoboda zawarcia lub niezawarcia umowy, 
istnieje możliwość swobodnego wyboru kontrahenta, 
treść umowy może być przez strony kształtowana właściwie w sposób do- 
wolny, 
fonna umowy również w zasadzie zależy od woli stron. 
Swoboda nie jest jednak absolutna, gdyż istnieją pewne ograniczenia doty- 
czące treści i celu umów. Treść lub cel umowy nie mogą być bowiem sprzeczne z: 
właściwością (naturą) stosunku, 
przepisami ustawo charakterze bezwzględnie obowiązującym (pod pojęcie 
ustawy podpadają jedynie nonny rzędu ustawowego lub wydane na podsta- 
wie wyraźnej delegacji ustawowej, nigdy zaś nonny zawarte w aktach nor- 
matywnych niższej rangi: zarządzenia, uchwały, wytyczne itp.); chodzi przy 
tym nie tylko o prawo cywilne, ale też inne ustawy, np. ustawa z dnia 15 
grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów 5 , 
zasadami współżycia społecznego (zasada uczciwości kupieckiej, wymaganie 
rzetelności i obowiązek zachowania lojalności, należyta staranność wymaga- 
jąca profesjonalnego charakteru działalności), 
ustalonymi zwyczajami. 
Treść stosunku zobowiązaniowego to wynikające z umowy istotne 
uprawnienia i obowiązki stron, dotyczące samego świadczenia oraz jego wyko- 
nania. Celem stosunku jest natomiast szeroko pojmowana korzyść, jaką strony 
(albo tylko jedna z nich) pragną osiągnąć w wyniku wykonania danego zobo- 
wiązania umownego. 
Ze względu na brak wyraźnych regulacji dotyczących bezpośrednio fran- 
chisingu, zawierana umowa musi być dość rozbudowana, konieczne jest bowiem 
precyzyjne określenie praw i obowiązków stron. Pomocne okazuje w tym przy- 
padku poprzedzanie zawarcia umowy rokowaniami (art. 385 par. 2 k.c.). Uzgod- 
nienia poczynione w trakcie pertraktacji prowadzących do zawarcia umowy 
mają pierwszet'istwo przed postanowieniami istniejących ewentualnie umów wzor- 
cowych. Rozwiązanie to stanowi odzwierciedlenie zasady, iż o treści stosunku 
prawnego wynikającego z umowy rozstrzyga przede wszystkim wola stron 6 . 
W przypadku sprzeczności indywidualnie uzgodnionych postanowień umowy 


4 Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny. Dz.U. 2004, nT91, poz. 870 z późno zm. 
s Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Tekst jednolity. Dz.U. 2005, nr 
244, poz. 2080. 
6 Uchwała SN z 3.07.1991 T., III CZP 59/91, OSN 1992, nr 3, poz. 41; Orzeczenie SN z 27.10.1992 T., I CRN 
146/92,OSN 1993 r., nr 5, poz. 88.
		

/img0027_0001.djvu

			27 


FRANCHISING JAKO SPOSÓB NA PROWADZENIE... 


z postanowieniami wzorca, strony nie są nim związane, natomiast w pozostałej 
części, która nie jest sprzeczna z umową, wzorzec pozostaje w mocy. 
Umowa franchisingu powinna zawierać: 
określenie stron umowy (nazwa handlowa, znaki towarowe, siedziba, forma 
prawna, dane personalne kadry zarządzającej, toczące się postępowania: kar- 
ne, cywilne i administracyjne, posiadane patenty oraz wzory użytkowe 
i przemysłowe), 
określenie przedmiotu sprzedaży lub usług, które ma świadczyć franczyzo- 
biorca, 
czas obowiązywania umowy, 
- wysokość opłat franchisingowych (opłata wstępna, opłaty bieżące i dodatko- 
we, np. za reklamę), 
- nakłady inwestycyjne związane z uruchomieniem punktów sieci franchisin- 
goweJ, 
obowiązki franczyzobiorcy (podpisanie umów dodatkowych wskazanych 
przez dawcę, informacje na temat bieżącego prowadzenia działalności i jej 
efektów, prowadzenie rachunkowości itd.), 
obowiązki franczyzodawcy (szkolenia, działalność kontrolna dokumentacji 
rachunkowo-finansowej i nadzór nad prawidłowością wykorzystywania pa- 
kietu franchisingowego, ewentualne wsparcie finansowe itd.), 
uprawnienia stron umowy, 
zasięg terytorialny działalności prowadzonej przez franczyzobiorcę, 
warunki przedłużania i zakończenia umowy (z uwzględnieniem możliwości 
przej ścia praw i obowiązków franczyzobiorcy na osoby trzecie oraz prawa 
pierwokupu dla franczyzodawcy). 
Poszerzając sieć franchisingową, franczyzodawca powinien stosować po- 
wszechnie obowiązujący Europejski Kodeks Etyczny Pranchisingu, który wy- 
maga, aby franczyzobiorcy mieli podstawowe umiejętności, wykształcenie 
i środki finansowe niezbędne do prowadzenia działalności franchisingowej. 
Pranczyzodawca nie powinien także zapominać, że w myśl kodeksu powinien 
poprzedzić budowę sieci prowadzeniem przez jakiś czas działalności przynajm- 
niej w jednej placówce. 


3. Systemy franchisingowe w Polsce 


Pierwsze systemy franchisingowe w Polsce pochodziły z zagranicy. Naj- 
bardziej znane to: McDonald's, Max&Max, Molton, 5aSec, BP. W 2002 r.liczba 
krajowych systemów franchisingowych przerosła liczbę działających w Polsce
		

/img0028_0001.djvu

			28 


Maria Gorczyńska, Grażyna Szustak 


systemów zagranicznych. Można do nich zaliczyć np. pijalnie czekolady E. We- 
del, kawiarnie Pożegnanie z Afryką, cukiernie A. Blikle, restauracje Chata Pol- 
ska czy PKN Orlen itd. Dostrzegalny rozwój rodzimych systemów franchisin- 
gowych świadczy o coraz większej dojrzałości tego rynku i potwierdza, iż fran- 
czyza jest sposobem na sukces. Pranchising obejmuje także sektor usług finan- 
sowych. Wraz z dobrą koniunkturą, np. sprzedaży kredytów hipotecznych, na- 
stąpił rozwój franchisingu bankowego, którego przykładem jest rozbudowywana 
aktualnie sieć placówek bankowych Polbauku EPG czy ING Banku Śląskiego 
SA. Sieć partnerska tego ostatniego liczy obecnie 28 punktów, a do końca 2007 r. 
bank przewiduje jej zwiększenie do 100. Widoczny jest także początek ekspansji 
rodzimych systemów franchisingowych na rynki zagraniczne, czego przykładem 
jest Kosmetyczny Instytut Dr Ireny Eris. Polskie firmy coraz częściej dostrzega- 
ją we franchisingu sposób na rozwój swojej działalności. Ogólnie liczba syste- 
mów franczyzowych w 2005 r. wyniosła 272, w tym systemy krajowe 187, a 
systemy zagraniczne 85. W 2006 r. liczba funkcjonujących systemów franchi- 
singowych wzrosła do 308 7 . 
Najwięcej zagranicznych systemów franchisingowych działających 
w Polsce pochodzi z Niemiec, Prancji, USA i Wielkiej Brytanii (tabela l). 
Tabela l 


Kraje pochodzenia systemów franchisingowych 


Franczvzodawcy 
Kraj pochodzenia 2004/2005 2004/2005 2005/2006 2005/2006 
liczba % wszystkich liczba % wszystkich 
Franc]a 12 16,7 12 14,1 
USA 9 12,5 II 12,9 
Niemcy 10 13,9 13 15,3 
Wielka Brytania 6 8,3 7 8,2 
Pozostałe kraie* 35 48,6 42 49,5 
Razem 72 100 85 100 


* 2004/2005 udział pojedynczego kraju poniżej 5,6%; 2005/2006 udział pojedynczego kraju poniże.i 5,9%. 
Źródło: Raport ofranchisingu 2004/2005. www.franchising.info.pl(sietpień 2007 r.). 


Analizując kraje pochodzenia systemów franchisigowych w podziale na 
kraje Unii Europejskiej i pozostałe, należy stwierdzić, iż liczba systemów po- 
chodzących z krajów Unii Europejskiej jest zdecydowanie większa od systemów 
spoza tego obszaru i ciągle charakteryzuje się zarówno większym udziałem, jak 
i przyrostem (tabela 2). 


7 Raport o jranchisingu 2004/2005. www.franchising.info.pl (czas dostępu - sietpień 2007 r.).
		

/img0029_0001.djvu

			29 


FRANCHISING JAKO SPOSÓB NA PROWADZENIE... 


Tabela 2 


Franczyzodawcy spoza Polski w podziale na kraje UE i pozostałe 


Francz
 zodawcv 
Kraj pochodzenia 2004/2005 2004/2005 2005/2006 2005/2006 
liczba % wszvstkich liczba % wszvstkich 
Kraie z Unii Europejskiei 50 69,4 61 71,8 
Pozostałe kra i e 22 30,6 24 28,2 
Razem 72 100 85 100 


Źródło: Ibid. 


W ilości systemów tTanchisingowych przewaga jest po stronie franchisin- 
gu dystrybuc)jnego (por. tabela 3). Jest to sytuacja dość typowa dla ciągle roz- 
wijającego się rynku franchisingu. W krajach o rozwiniętej sieci franchisingowej 
sytuacja jest zgoła odwrotna. Na rynkach tych (np. USA) przeważają systemy 
obejmujące działalność usługową. 


Tabela 3 


Franczyzodawcy i franczyzobiorcy w dystrybucji i usługach 


Francz
 zodawcy 
Sektor 2004/2005 2004/2005 2005/2006 2005/2006 
liczba % wszystkich liczba % wszystkich 
Dvstrvbucia 122 58,1 . 158 58.1 
Usłu!!i 88 41,9 114 41,9 
Razem 210 100 272 100 
Franczyzobiorcv 
Sektor 2004/2005 2004/2005 2005/2006 2005/2006 
liczba % wszvstkich liczba % wszystkich 
Dvstrvbucia 9775 71,5 13200 76 
Usługi 3900 28,5 4173 24 
Razem 13675 100 17373 100 


Źród1o: Ibid. 


Pranchising produkcyjny najczęściej nie jest uwzględniany w tego typu 
analizach, ponieważ jego udział w większości rynków franchisingowych kształ- 
tuje się poniżej jednego procenta. 
Rynek franchisingu w Polsce jest coraz lepiej zorganizowany, o czym 
świadczy powołanie Polskiej Organizacji Pranczyzodawców (POP), która jest 
dobrowolną, samorządną i niezależną w swej działalności statutow
 organizacją 
pracodawców - franczyzodawców i organizatorów systemów agencyjnych, ma- 
jących siedzibę na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Działa ona na podstawie 
statutu oraz przepisów ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodaw- 
ców 8 . Do zada1't organizacji należy m.in.: 


" Ustawa z 23 maja 1991,: o organizacjach pracodawców. Dz.U. nr 55, poz. 235 z późno zm.
		

/img0030_0001.djvu

			30 


Maria Gorczyńska, Grażyna Szustak 


organizowanie i popieranie działaIl. zmierzających do rozwoju działalności 
prowadzonej w formie franczyzy oraz systemów agencyjnych, 
wyrażanie opinii zrzeszonych członków w sprawach prawnej regulacji zasad 
prowadzenia działalności gospodarczej, podatków, funkcj onowania rynku fi- 
nansowego i walutowego, handlu zagranicznego oraz wszelkich unonnowań 
odnoszących się do franczyzy oraz systemów agencyjnych, a także inicjowa- 
nie i przygotowywanie własnych projektów i ocen w tym zakresie, 
opracowywanie i upowszechnianie standardów związanych z prowadzeniem 
działalności na podstawie stosunku franczyzy oraz systemu (agencyjnego), 
kształtowanie i upowszechnianie zasad etyki i nonn rzetelnego postępowania 
w działalności gospodarczej, w szczególności działalności opartej na stosun- 
ku franczyzy oraz systemie agencyjnym, 
organizowanie pomocy członkom w rozwiązywaniu problemów organizacyj- 
nych, związanych z prowadzeniem przez nich działalności gospodarczej 
opartej na stosunku franczyzy oraz systemie agencY.inym, 
pomaganie członkom w podnoszeniu ich wiedzy i kwalifikacji zawodowych, 
reprezentowanie zbiorowych interesów zrzeszonych członków przed opinią 
publiczną i innymi grupami pracodawców, jak również innymi związkami, 
. . ...9 
organallll lorgamzaC] allll . 
Dzięki osiągnięciu postawionych celów członkowie organizacji mają 
możliwość wymiany doświadczeń i opinii w trakcie organizowanych spotkań 
branżowych, np. podczas targów. 
Polski rynek systemów franchisingowych nie różni się w zasadzie od ryn- 
ków europejskich. Istnieją jedynie drobne rozbieżności w regulacjach ustawo- 
wych, zaś podejmowane ryzyko inwestycyjne istnieje na całym świecie i jest 
podobne. 


4. Korzyści, bariery i zagrożenia płynące 
z franchisingu 


Dla uczestników systemów franchisingowych istotna jest znajomość za- 
równo korzyści, jak i barier oraz zagrożeń związanych z taką fonną prowadzenia 
działalności. Budując sieć partnerską, franczyzodawcy umacniają swoją pozycję 
na rynku dzięki rozbudowie własnych kanałów dystrybucyjnych, nie ponosząc 
przy tym dodatkowych kosztów inwestycyjnych. Dzięki temu franczyzobiorca 
ma możliwość osiągnięcia sukcesu, nie mając własnej marki i doświadczenia, 


9 Statut POF. www.franchising.org.pl (czas dostępu - sierpień 2007 r.).
		

/img0031_0001.djvu

			31 


FRANCHISING JAKO SPOSÓB NA PROWADZENIE... 


korzystając z renomy, znaków towarowych czy tajemnic handlowych należących 
do franczyzodawców. Zazwyczaj fraczyzodawcy udzielają biorcom franchisingu 
pomocy w znalezieniu lokalizacji, szkolą fraczyzobiorców i pomagają im uru- 
chomić przedsięwzięcie. Sieć franchisingowa jako całość ma możliwość nego- 
cjacji korzystniejszych cen zakupu, np. surowców czy materiałów, co jest nie- 
osiągalne dla małych, pojedynczych przedsiębiorców. Skutkuje to obniżeniem 
ryzyka inwestycyjnego dla obu stron. Ryzyko bankructwa dla fraczyzobiorcy 
jest dużo niższe niż w przypadku rozpoczynania działalności gospodarczej od 
podstaw 10. Potwierdzają to doświadczenia zachodnich rynków, dowodzące, że 
liczba upadłości przedsiębiorstw tworzących systemy franczyzowe jest zdecy- 
dowanie niższa niż tych, które działają samodzielnielI. 
Współpraca pomiędzy franczyzobiorcami i franczyzodawcami zapewnia 
ponadto pewne korzyści dla konsumentów przejawiające się stałą jakością dóbr 
i usług osiąganą dzięki zapewnieniu jednorodności sieci. Istotną korzyścią fran- 
czyzodawcy jest możliwość osiągnięcia dodatkowego przychodu w postaci opła- 
ty franchisingowej. Obniżka wydatków fraczyzodawcy jest z kolei możliwa 
dzięki uczestnictwu franczyzobiorców we wspólnym funduszu promocyjno- 
-reklamowym. Pojedynczy fraczyzobiorca prowadzący działalność na małą ska- 
lę nie może sobie pozwolić na dużą kampanię reklamową w mediach, co może 
zrobić dawca licencji dla całej sieci. Franczyzobiorca, ponosząc wymienione 
nakłady, ma możliwość przystąpienia do systemu po koszcie niższym niż ten, 
który musiałby ponieść w przypadku organizowania indywidualnego przedsię- 
wzięcia gospodarczego. Znaczenie dla fraczyzodawcy ma ponadto możliwość 
przerzucenia obowiązków związanych z zarządzaniem personelem na fraczyzo- 
biorców. 
Podstawową wadą jest to, że przystępując do sieci franchisingowej, fra- 
czyzobiorca musi pogodzić się z uzależnieniem się od fraczyzodawcy. Jeżeli 
jednak franczyzobiorca odniesie znaczny sukces w ramach systemu, może pod- 
jąć próbę uniezależnienia się, stając się tym samym konkurentem fraczyzodaw- 
cy. Dawcy franchisingu, chcąc uniknąć tego zagrożenia, umieszczają w umo- 
wach franchisingowych klauzule zakazujące podejmowania działa6 konkuren- 
cyjnych wobec nich. Klauzule te jednak mogą zostać podważone przez ustawo- 
dawstwo antymonopolowe. Niewłaściwie wybrany franczyzobiorca może nieko- 
rzystnie wpłynąć na wizerunek systemu, jeżeli jakość jego działa6 będzie odbie- 
gać od narzuconej normy. Związek między fraczyzodawcą a fraczyzobiorcą 
powinien się więc opierać na kontroli. Czasami błędy popełnia także fraczyzo- 


lU J. Ignaczewski: Umowy nienazwane. C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 147. 
" www.franchising.info.pl (czas dostępu - sierpieJ'12007 r.).
		

/img0032_0001.djvu

			32 


Maria Gorczyńska, Grażyna Szustak 


dawca, co może szkodzić fraczyzobiorcom. Przykładem może być np. nieudane 
wprowadzenie nowego produktu bądź nieudolne zmiany organizacyjne w trakcie 
trwania umowy franchisingowej. 
Nie można jednak zapominać, iż koszty ponoszone przez fraczyzobiorców 
w ramach przystąpienia do systemu są wprawdzie niższe od tych, które się po- 
nosi realizując własny pomysł na biznes, jednak muszą być one poniesione 
w całości w momencie podjęcia współpracy franchisingowej. Pranczyzodawca 
powinien przemyśleć sposób naliczania należnej mu opłaty. W przypadku uza- 
leżnienia opłat fraczyzowych od poziomu zysku, może bowiem wystąpić 
awi- 
sko zaniżania wyniku finansowego fraczyzobiorcy w celu zmniejszenia wyna- 
grodzenia fraczyzodawcy. Nie pozwala tego także uniknąć uzależnienie opłaty 
od poziomu sprzedaży, można bowiem fałszować jej wartość. Najlepszy wydaje 
się zatem ryczałt. 
Rozwój franchisingu w Polsce napotyka trzy istotne bariery. Pierwsza 
z nich wypływa z polityki rządu obojętnej na rozwój tej formy przedsiębiorczo- 
ści, szczególnie ważnej z punktu widzenia małych i średnich podmiotów gospo- 
darczych. Aktywniejsza postawa w tym względzie mogłaby przyczynić się do 
częściowej likwidacji bezrobocia i zwiększenia wpływów podatkowych do bu- 
dżetu państwa. Pomijanie roli franchisingu przez grupy sprawujące władzę skut- 
kuje zarówno brakiem odpowiednio precyzyjnych regulacji prawnych, jak i ni- 
skim poziomem wiedzy na temat franchisingu wśród potencjalnych przedsię- 
biorców (druga bariera). Wprawdzie od paru lat w Polsce jest widoczna intensy- 
fikacja działa!'} promujących franchising, jednak nie dzieje się to na pożądaną 
skalę. Trzecią barierą jest pasywna rola systemu bankowego, który nie promuje 
produktów bankowych dostosowanych do specyfiki sieci franchisingowych, nie 
dostrzegając tego, iż ryzyko kredytowania dawców i biorców franchisingu jest 
ograniczane osiągniętym sukcesem gospodarczym. 


Zakończenie 


Pranchising stanowi dla podmiotów tworzących sieć rozwiązanie alterna- 
tywne wobec emisji akcji czy wsparcia finansowego przez obcych inwestorów. 
Jego zastosowanie pozwala na szybki rozwój fraczyzodawcy bez konieczności 
ponoszenia wysokich kosztów, z jednoczesną możliwością kreowania wartości 
rynkowej sieci. Z kolei fraczyzobiorca zyskuje pomysł na prowadzenie działal- 
ności gospodarczej, z góry znając jej koszty i stopień podejmowanego ryzyka. 
Omawiana forma działalności podmiotów gospodarczych powinna zatem znaj- 
dować coraz szerszy krąg naśladowców, szczególnie w takich gospodarkach, jak
		

/img0033_0001.djvu

			33 


FRANCHISING JAKO SPOSÓB NA PROWADZENIE... 


polska, gdzie widoczny jest wyraźny brak kapitału. Pełne wykorzystanie możli- 
wości w tym zakresie nie będzie jednak możliwe, jeżeli nie zostaną przezwycię- 
żone wskazane w opracowaniu bariery hamujące rozwój franchisingu. 


Bibliografia 


Bielawa A.: Franchising w rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce. Strate- 
gia wzrostu wartości przedsiębiorstwa. Teoria i praktyka gospodarcza. Red. 
£. Urbańczyk. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, nr 378, Szczecin 
2004. 


Ignaczewski J.: Umowy nienazwane. C.H. Beck, Warszawa 2004. 
Kruczalak K.: Umowy w obrocie handlowym ,....rajowym i międzynarodowym. Komentarz. 
Wzory. Objaśnienia. PWN, Warszawa 1998. 
Rozporządzenie Komisji Europejskiej nr 4087/88. 
Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny. Dz.U 2004, nr 91, poz. 870 z późno zm. 
Ustawa z 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców. Dz. U nr 55, poz. 235 z późno zm. 
Ustawa z 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Tekst jednolity. 
Dz.U 2005, nr 244, poz. 2080. 
Uchwała SN z 3.07.1991 r., III CZP 59/91, OSN 1992, nr 3, poz. 41; Orzeczenie SN 
z 27.10.1992 r., I CRN 146/92, OSN 1993, nr 5, poz. 88. 
www.franchising.info.pl 


FRANCHISING AS A WAY OF BUSINESS ACTIVITY 


Summary 


The paper is devoted to the problem of franchising which represents one of the decisive 
techniques. It is helpful in the organization or enlargement of the business activity without the 
need of bearing extensive risk exposure or additional costs. The paper discusses different types of 
franchising, the substantial elements of franchising agreements and domestic barriers slowing its 
wider use. The benefits and dangers related to the application of franchising were indicated con- 
sidering both the franchisor' and franchisee' points ofview. Finally, the level ofthe current devel- 
opment offranchising market in Poland in 2004-2006 has been evaluated.
		

/img0034_0001.djvu

			Joanna Cichorska 
Henryk Korzusznik 


MONTAŻ FINANSOWY PRZEDSIĘWZIĘCIA 
INWESTYCYJNEGO JAKO METODA 
OBNIŻENIA KOSZTÓW OBSŁUGI 
KAPITAŁU OBCEGO 


Wstęp 


Inwestycje, które są niezbędnym warunkiem wzrostu wartości podmiotu 
gospodarczego, wymagają z reguły zaangażowania kapitału obcego. Przedsię- 
biorstwo stoi przed dylematem wyboru zarówno formy finansowania, jak i kapi- 
tałodawcy jako podmiotu użyczającego. Realia gospodarcze, a w szczególności 
niekorzystne warunki kredytów inwestycyjnych proponowane przez banki, coraz 
częściej skłaniają przedsiębiorstwa do poszukiwania substytucY.inych źródeł 
finansowania lub łączenia kredytów z innymi formami kapitału pod postacią 
tzw. montażu finansowego. Spotyka się współfinansowanie przedsięwzięcia 
inwestycyjnego kredytem bankowym wspomaganym dodatkowo przez leasing, 
factoring, emisję papierów dłużnych bądź różne rodzaje kredytu kupieckiego. 
Nowe możliwości stworzyło przyjęcie Polski do Unii Europejskiej i udostępnie- 
nie polskim przedsiębiorstwom unijnych funduszy pomocowych. Warunkiem 
wykorzystania większości z nich jest sfinansowanie części projektu ze środków 
własnych i/lub kredytu bankowego. 


1. Działalność doradcza w obszarze uruchomienia 
montażu finansowego 


Główne cele polityki wspierania przedsiębiorczości w Polsce przez dofi- 
nansowanie z funduszy Unii Europejskiej zawiera dokument o nazwie Narodo-
		

/img0035_0001.djvu

			36 


Joanna Cichorska, Henryk Korzusznik 


we Strategiczne Ramy Odniesienia (NSRO)I. W latach 2007-2013 pomoc będzie 
udzielana zgodnie z priorytetami określonymi w Narodowej Strategii Spójności, 
a środki będą rozdysponowane z budżetów trzech funduszy pomocowych, do 
których należą: 
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR). 
Europejski Fundusz Społeczny (EFS). 
Fundusz Spójnośd. 
Polityka rozwoju regionalnego tworzona w ramach Narodowej Strategii 
Spójności obejmuje działania realizowane za pomocą: 
16 Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO) - współfinansowanych 
z zasobów EFRR i EFS. 
Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej. 
Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. 
Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. 
Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka. 
Programu Europejskiej Współpracy Terytorialnej. 
Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna 3 . 
Środki przyznawane beneficjentom wymienionych programów jako uzu- 
pełniające źródło finansowania są najczęściej wspomagane przydzielanym przez 
banki komercyjne tzw. kredytem pomostowym. Wykorzystanie takiego połącze- 
nia wiąże się z koniecznością przeprowadzenia określonej procedury, której 
efektem jest zatwierdzenie projektu inwestycyjnego i przyjęcie go do finanso- 
wania 4 . Na etapie przygotowania wnioslcujest ona z reguły zbyt skomplikowana 
dla przedsiębiorstwa, a jednocześnie pracochłonna dla banku - kredytodawcy. 
Mnogość problemów, które musi pokonać wnioskodawca, oraz szczegółowych 
wymagań, a w tym przede wszystkim potrzeba skompletowania odpowiedniej 
dokumentacji, rzetelnej pod względem formalnym i merytorycznym, powodują 
duże zapotrzebowanie na usługi doradcze. Jako doradcy przedsiębiorstw wystę- 
pują najczęściej biura konsultacyjne lub współpracujący z poszczególnymi ban- 


I Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013. Projekt wstępny, Warszawa 29.09.2005 r. 
2 Rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11.07.2006 r. ustanawiające przepisy ogólne dotyczące 
Europejskiego Funduszu Rozwoju regionalnego, EuropICiskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spój- 
ności i uchyląjące rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz.Urz. UE L 210/25); O fimduszach wiemy wszyst- 
ko. Europ
jskie Centrum Consultingu (CCC), www.eurocc.pl (dostęp: 4.12.2007 r.). 
3 Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013 wspierające wzrost gospodarczy i zatrudnienie. Naro- 
dowa Strategia Spójności. Dokument zaakceptowany decyzją Komisji EuroplCiski
i zatwierdząjącą pewne 
elementy Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 
2007, maj, s. 75. 
4 Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013. Krajowe >ty tyczne dotyczące kwalifikowania wydat- 
ków w ramach fUnduszy strukturalnych i Funduszu Spójności w okresie programowania 2007-2013. Mini- 
sterstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2007, listopad, MRRlH/8(3) 1l/2007.
		

/img0036_0001.djvu

			37 


MONTAŻ FINANSOWY PRZEDSIĘWZIĘCIA INWESTYCYJNEGO... 


kami pośrednicy kredytowi, którzy przygotowują projekt do finansowania i jed- 
nocześnie dobierają formy finansowania do potrzeb klienta (np. pod względem 
kosztu obsługi). 
Prawidłowo sporządzony wniosek o montaż finansowy stanowi opraco- 
wanie wskazujące mi strukturę źródeł finansowania przedsięwzięcia. Przygoto- 
wana analiza jest zwykle elementem studium wykonalności, aczkolwiek może 
zostać sporządzona niezależnie, celem wskazania możliwości finansowania pro- 
jektu inwestycyjnego. W takim przypadku jej zakres powinien obejmować: 
identyfikację i dokonanie wyboru instytucji finansowych uczestniczących 
w finansowaniu projektu inwestycyjnego, 
przegląd i porównanie dostępnych form finansowania, 
określenie proporcji środków pochodzących z różnych źródeł, z których dany 
projekt będzie współfinansowany. 
Działalność doradcza nie ogranicza się jednak tylko do określenia źródeł 
finansowania. Dotyczy najczęściej także oceny występującego i potencjalnego 
ryzyka oraz wskazania metod jego ograniczania. Doradca przejmuje na siebie 
wykonanie niezbędnych czynności związanych z analizą prawną, administracyj- 
no-organizacyjną, zgodności z wymogami Unii Europejskiej, a także oceną eko- 
nomiczno-finansową przedsięwzięcia przede wszystkim w zakresie alternatyw- 
nych wariantów finansowania oraz opłacalności inwestycji i planowanej stopy 
zwrotu. Wyrazem działaJ1. doradcy jest wykonanie biznesplanów, raportów śro- 
dowiskowych, dokumentacji przetargowej, planów restrukturyzacji, a nawet 
strategii rozwoju przedsiębiorstwa. .Sporządzone dokumenty powinny odpowia- 
dać indywidualnym potrzebom podmiotów gospodarczych, dlatego ich opraco- 
wanie poprzedzają rozmowy i zbieranie dokumentacji uwzględniającej specyfikę 
branży oraz mocne i słabe strony klienta. 
Celem działalności doradczej w obszarze montażu finansowego jest bo- 
. . . 
WIem zapewmeme: 
efektywności i poprawności zarządzania podmiotem i wykorzystania kapitałów, 
kontroli prawidłowości wydatkowania środków finansowych w ramach fun- 
duszy unijnych, 
kontroli systemu realizacji projektu, 
zgodności programów pomocowych z zasadami wspólnotowymi i krajowymi, 
prawidłowości wyboru projektów do finansowania zgodnie z ustalonymi 
kryteriami, 
systemu rejestrowania i przechowywania (w formie elektronicznej) szczegó- 
łowych rejestrów księgowych dla każdego projektu, 
odpowiedniego systemu księgowania, 
pełnej dokumentacji potrzebnej do wniosku,
		

/img0037_0001.djvu

			38 


Joanna Cichorska, Henryk Korzusznik 


prawidłowego audytu, 
oceny (ewaluacji) programu operacyjnego i jego zgodności z nonnami jakości 5 . 
Podczas opracowywania wniosku o montaż finansowy, istotnym proble- 
memjest weryfikacja budżetu przedsięwzięcia. 


2. Budżetowanie montażu finansowego 


Przedsiębiorstwo stosujące montaż finansowy, pomimo częściowego finan- 
sowania ze środków bezzwrotnych, musi wykazać się pełną zdolnością płatniczą 
umożliwiającą realizowanie bieżących i przyszłych zobowiązań. Warunkiem po- 
zyskania środków określonych w koncepcji montażu finansowego, zarówno 
w części dotyczącej kredytu, jak i dotacji unijnej, jest przeprowadzenie wnikliwej 
analizy ekonomiczno-finansowej kapitałobiorcy i samego przedsięwzięcia. Bada- 
nie ma wykazać jego wiarygodność i realną płynność fmansową. Wiarygodność tę 
beneficjent środków powinien posiadać nie tylko przed rozpoczęciem finansowa- 
nia, ale zachować ją także po zakończeniu przedsięwzięcia, o ile spłata jest prze- 
widziana na długi okres. Przez cały czas realizacji projektu inwestor powinien 
zachować płynność finansową i wykazywać efektywność, aczkolwiek zdarzają się 
przypadki, kiedy inwestycja z założenia nie generuje przychodów 6 . 
Płynność finansową zapewniają przedsiębiorstwu: 
wkład własny w finansowane przedsięwzięcie, 
niski poziom zadłużenia, 
stałe źródła finansowania (własne i obce), 
kredyt bankowy jako uzupełnienie dotacji (tzw. kredyt pomostowy), 
płynne aktywa - łatwe do zamiany na gotówkę. 
Płynność finansową potwierdzają liczne wskaźniki, które beneficjent monta- 
żu musi utrzymywać przynajmniej na minimalnym, określonym w standardzie 
poziomie. Podobne wymagania są stawiane w zakresie rentowności. Podmiot stara- 
jący się o fmansowanie działalności za pomocą środków unijnych i bankowych jest 
zobowiązany do przedstawienia projekcji swoich wyników przynajmniej do czasu 
całkowitej spłaty zadłużenia z tytułu finansowania projektu. Wzór preliminarza 
finansowania projektu inwestycyjnego przedstawia tabela l. 
W określaniu zdolności płatniczej i możliwości finansowych podmiotu 
w przyszłości istotną rolę odgrywa stan posiadanego majątku. W niektórych przy- 
padkach stanowi on wystarczający warunek ubiegania się o otrzymanie dofmanso- 
wania. Ze środków pomocowych mogą być finansowane tylko niektóre kategorie 


s Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013. Krajowe wtyczne. . ., op. cit., s. 90. 
6 S. Sarba: Monta!: finansowy projektów unijnych. Jak sfinansować unijną pomoc. "Biuletyn Finanse Publicz- 
ne", Polska Akademia Rachtmkowości SA, www.finanse-publiczne.pllartyku1.php(15.1 I .2007 r.).
		

/img0038_0001.djvu

			39 


MONTAŻ FINANSOWY PRZEDSIĘWZIĘCIA INWESTYCYJNEGO... 


kosztów, zaliczone do tzw. kosztów kwalifikowanych 7 . Pozostałe koszty określane 
jako niekwalifikowane są pokrywane ze źródeł własnych. Maksymalny pułap fi- 
nansowania dotacjąjest zazwyczaj określany w odniesieniu do kosztów kwalifiko- 
wanych, których zakres jest szczegółowo ustalany dla każdego projektu 8 . W zależ- 
ności od rodzaju projektu, koszty kwalifikowane mogą być ponoszone: 
dopiero po złożeniu wniosku o dotacje, 
dopiero po rozpatrzeniu wniosku, 
przed złożeniem wniosku (podlegają wtedy refundacjit 


Tabela 1 


Przykład preliminarza finansowania projektu inwestycyjnego 


Planowane wydatki 
Wydatki projektu 
Kategoria wydatków 2007 2008 2009 2010 20 li ogółem 
Wydatki kwalifikowane ogólem 
Wydatki związane z obsługą projektu* 
l. 
2. 
3. 
4. 
Wydatki dotyczące beneficjentów ostatecznych* 
l. 
2. 
3. 
4. 
Inne wydatki * 
l. 
2. 
3. 
4. 
Przychody projektu** 
l. 
2. 
3. 
4. 
Całkowite wydatki projektu 
Wnioskowana kwota dofinansowania 
Wkład własny (wydatki kwalitikowane), np.: 
l) z budżetu samorządowego 
2) z kredytu bankowego 
3) ze środków prywatnych 
4) inne 
Wkład własny (wydatki niekwalifikowane) 
l. 
2. 
3. 


* Należy wymienić kategorie wydatków. 
** Należy wymienić kategorie przychodów. 
Źródło: T. Rzychoń: Dotacje na inwestycje. Onepress, Gliwice 2005, s. 63. 


1 Rozporządzenie Komisji (WE) nr 448/2004 z dnia 10 marca 2004 r. 

 Krajowe wytyczne dotyczące kwalifikowania wydatków w ramach funduszy strukturalnych i Funduszu Spój- 
ności w okresie programowania 2007-2013, marzec 2007 r. 

 Koszty mogą być poniesione przed złożeniem wniosku o dofinansowanie, ale tylko w takim przypadku, 
kiedy projekt inwestycyjny nie został jeszcze zakOllczony. Podmioty nie mogą się natomiast ubiegać o dofi- 
nansowanie dla projektów zakończonych. Zob. Krajowe wytyczne..., op. cit., 3.2.1 Sekcja l pkt l).
		

/img0039_0001.djvu

			40 


Joanna Cichorska, Henryk Korzusznik 


Montaż finansowy jako metodę finansowania i zarazem obniżania kosz- 
tów obsługi przedsięwzięcia można potraktować w dwojaki sposób - uznać kre- 
dyt jako uzupełnienie dotacji lub wymagany wkład własny, bądź odwrotnie - 
dotację traktować jako uzupełnienie kredytu. W tym drugim przypadku możliwe 
staje się ograniczenie wielkości zaciąganego kredytu. co wpływa na obniżenie 
kosztów obsługi długu. Przykłady analizy kosztów obsługi zadłużenia wynikają- 
cego z zastosowania montażu finansowego z wykorzystaniem kredytu bankowe- 
go zostaną przedstawione w dalszej części opracowania. 


3. Montaż z leasingiem 


Jedną z form finansowania przedsiębiorstwa jest leasing, a w szczególno- 
SCI leasing operacyjny. W początkowym okresie transformacji gospodarczej 
podstawowym powodem zawierania umów leasingu operacyjnego było wyko- 
rzystanie tarczy podatkowej. Obecnie ze względu na zmiany wprowadzone 
w przepisach prawa, korzyści finansowe polegające na obniżeniu wydatków 
efektywnych, a wynikające ze zmniejszenia podstawy opodatkowania podatkiem 
dochodowym od osób prawnych, należą do rzadkości. Leasing ma jednak inne 
właściwości, które pozwalają mu konkurować z kredytem bankowym. Dominuje 
nad nim w obszarze usług dodatkowych i uproszczonej procedury. Przedsiębior- 
stwa leasingowe, chcąc utrzymać swój udział w rynku finansowym, często 
przyjmują na siebie większe niż banki ryzyko, dzięki czemu są konkurencyjne 
w zakresie dostępu do kapitału. Z tych samych powodów leasing cechuje też 
zazwyczaj większa elastyczność w negocjowaniu warunków. Staje się w związ- 
ku z tym korzystnym instrumentem finansowania inwestycji, szczególnie dla 
podmiotów małych i średnich oraz przedsiębiorstw nowo powstałych. 
Podobnie jak w przypadku kredytów, leasing może być wspierany przez 
fundusze unijne. Jest on traktowany jako koszt kwalifikowany, co oznacza, że 
może być refundowany ze środków pomocowych Unii EuropejskiejlO. Przedsię- 
biorstwa najczęściej korzystają z dotacji udzielonych na inwestycje związane 
z modernizacją lub zakupem nowych, innowacyjnych teclmologii. Zastosowanie 
montażu finansowego obejmującego leasing i dotację unijną umożliwiła zmiana 
przepisów. Do 2006 r. o takie środki mogli się ubiegać tylko leasingobiorcy. 
Eliminowało to w praktyce możliwość finansowania bardziej popularnego le- 
asingu operacyjnego, ponieważ jednym z warunków finansowania była własność 
środka będącego przedmiotem finansowania. Zgodnie z krajowymi wytycznymi 
dotyczącymi wydatków w ramach funduszy strukturalnych na lata 2007-2013, 
z refundacji kosztów mogą obecnie korzystać obie strony umowy leasingowej. 


II) A. Surowski: Dlaczego firmy powinny korzystać z leasingu. "Gazeta Prawna" 2007, nr [[ 7.
		

/img0040_0001.djvu

			41 


MONTAŻ FINANSOWY PRZEDSIĘWZIĘCIA INWESTYCYJNEGO... 


W przypadku gdy bezpośrednim odbiorcą środków funduszowych jest le- 
asingodawca, kwota dofinansowania może zostać wypłacona jednorazowo, 
z przeznaczeniem na zmniejszenie rat kapitałowych wynikających z rozliczenia 
umowy leasingu. Obowiązkiem leasingodawcy jest przedstawienie faktury do 
rozliczenia odpowiedniej instytucji płatniczej i oczekiwanie na środki unijne, które 
następnie rozliczy z leasingobiorcą. W sytuacji gdy montaż stosuje leasingobiorca 
(korzystający), ceduje on wszystkie uzyskane środki na leasingodawcę (finansują- 
cego), który zmniejsza jego zobowiązania z tytułu opłat leasingowychII. 
Przedsiębiorstwa stosujące montaż leasingowy mogą wykorzystywać 
wszystkie programy operacyjne o zasięgu krajowym i 16 programów regional- 
nych. Dla pierwszej grupy przeznaczono 39,43 mld euro, a pula wsparcia pro- 
gramów regionalnych wynosi 15,96 mld euro. Zgodnie z założeniami progra- 
mów operacyjnych, dofinansowanie ze środków unijnych może stanowić 50- 
-80% wydatków poniesionych przez przedsiębiorstwo. Pozostałe koszty mogą 
być w całości zaliczone jako koszty uzyskania przychodu, umożliwiając w ten 
sposób korzystniejsze rozliczenia podatkowe w porównaniu z inwestycjami 
finansowanymi ze środków własnych lub za pomocą alternatywnych do leasingu 
produktów finansowych 12. 
Procedura ubiegania się o dofinansowanie w ramach montażu leasingo- 
wego przewiduje złożenie stosownego wniosku o dofinansowanie wraz z odpo- 
wiednimi dokumentami, wśród których podstawowe znaczenie ma promesa 
leasingowa. Przedsiębiorstwa leasingowe z reguły przejmują obowiązek przygo- 
towania dokumentacji, co ułatwia beneficjentowi uzyskanie środków. W ban- 
kach przy montażach kredytowych trudniej uzyskać podobną pomoc ze względu 
na dużą liczbę klientów. 


4. Analiza porównawcza kosztów 
finansowania przedsięwzięcia 
inwestycyjnego - studium przypadku 


Przystępując do realizacji projektu inwestycyjnego, przedsiębiorstwo po- 
dejmuje decyzję dotyczącą źródeł finansowania, dokonując wyboru z coraz bo- 
gatszej oferty rynkowej. Jest to zadanie wymagające dokładnej analizy potrzeb 
inwestora, wynikającej ze specyfiki jego działalności, a także oceny sytuacji 
rynkowej oraz warunków oferowanych usług, a w szczególności kosztu pozy- 
skania kapitału obcego i j ego dostępności. 


II A. Sugąjski: Firma leasingowa wypelni część formalności za przedsiębiorcę. "Gazeta Prawna" 2007, nr 93. 
12 M. Gawrychowski: Fundusze Unijne. Operacyjny Innowacyjna Gospodarka. "Gazeta Prawna" 2007, nr 98.
		

/img0041_0001.djvu

			42 


Joanna Cichorska, Henryk Korzusznik 


W celu przybliżenia omawianej problematyki wykonano symulację, 
przedstawiając cztery różne warianty montażu finansowego projektu inwesty- 
cyjnego, którego łączny nakład wynosi 400 000 zł. Przyjęto następujące warian- 
ty zasilania finansowego: 
l) środki własne i kredyt inwestycyjny, 
2) środki własne i leasing operacyjny, 
3) środki własne, kredyt inwestycyjny i Fundusz dla Śląska, 
4) środki własne, kredyt inwestycyjny i Sektorowy Program Operacyjny 
"Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw". 
Dwa pierwsze warianty stanowią tradycyjną formę finansowania jednym ro- 
dzajem kapitału obcego wspomagającym środki własne. Kolejne składają się ze 
środków własnych, kredytu i specjalnego instrumentu fmansowego adresowanego 
do małych i średnich przedsiębiorstw mających siedzibę i działających na terenie 
województwa śląskiego. Tym specjalnym instrumentem finansowym jest Fundusz 
dla Śląska przybierający formę preferencyjnej pożyczki związanej ze spełnieniem 
pewnych warunków (np. utworzeniem nowych miejsc pracy czy restrukturyzacji 
systemowej). Czwarty wariant obejmujący dotację w ramach Sektorowego Pro- 
gramu Operacyjnego "Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw" może znaleźć 
zastosowanie w przypadku planowania projektu innowaC)jnego, poprawiającego 
warunki wykonywania pracy, BHP czy środowiska naturalnego. 
Okres finansowania wynosi 5 lat. Oprocentowanie ustalono według staw- 
ki 1M WIBOR (4,86%)13 plus marża banku, łącznie 7,28%. W przypadku kredy- 
tów spłata została przedstawiona metodą rat malejących i annuitetową. Leasing 
zgodnie z praktyką gospodarczą obliczono tylko metodą rat równych. 
W analizie nie uwzględniono montażu finansowego leasingu z dotacją 
w ramach środków Unii Europejskiej, ponieważ dotyczy on leasingu finansowe- 
go rozliczanego analogicznie do kredytu inwestycyjnego. Pominięto również, 
w celu uproszczenia, prowizje i opłaty oraz koszty zabezpieczeń, porównując 
tylko koszty odsetkowe. Przyjęto, że projekt będzie w 20%, tj. w wysokości 
80000 zł, finansowany ze środków własnych (w projekcie 3. udział własny jest 
wyższy i wynosi 100 000 zł). Struktura finansowania przedsięwzięcia została 
przedstawiona w tabeli 2. 


Tabela 2 


Struktura finansowania projektu inwestycyjnego 


Wariant Srodki wlasne Kredyt/leasin!!: Srodki Domocowe 
zl % zl % zł % 
1 80 000 20 320 000 80 - 
2 80 000 20 320 000 80 - 
3 100 000 25 200 000 50 100 000 25 
4 80 000 20 120000 30 200 000 50 


13 www.money.pl.lpieniądzeldepozytylzlotowel(stanna13.11.2007 r.).
		

/img0042_0001.djvu

			43 


MONTAŻ FINANSOWY PRZEDSIĘWZIĘCIA INWESTYCYJNEGO." 


Zastosowanie zasilania środkami funduszy unijnych lub pożyczki samo- 
rządowej spowodowało obniżenie wartości zaciąganego kredytu (wariant 3 i 4), 
skutkiem czego obniżył się również poziom odsetek bankowych, które dla wa- 
riantów 1 i 3 obliczono metodą rat równych oraz metodą rat malejących dają- 
cych większy efekt finansowy. Należy jednak pamiętać, że pierwsze raty są 
w tym przypadku znacznie wyższe i mogą stanowić zbyt duże obciążenie przy- 
chodów biorcy w początkowym okresie spłaty. Dla wariantu 4, w którym war- 
tość pożyczanego kapitału jest relatywnie niska, zastosowano więc tylko spłatę 
metodą rat malejących, gdyż wysokość pierwszych rat nie powinna tu stanowić 
problemu. Wartość spłat dla wariantów wykorzystujących kredyty bankowe 
przedstawia tabela 3. 


Tabela 3 


Spłata kredytów bankowych w okresie 5 lat 


Treść Raty maleiące Raty równe 
kapitał 320000 320 000 
Wariant 1 odsetki 58 399 62 724 
razem 378 399 382 724 
kapitał 200 000 200 000 
Wariant 3* odsetki 36499,76 39202,83 
razem 236499,76 239 202,83 
kapitał 120000 - 
Wariant 4 odsetki 17 675,34 - 
razem 137 675,34 - 


* Pożyczka z Funduszu dla Śląska została w 100% umorzona, dlatego odsetki od tą części montażu nie zostały 
uwzględnione w symulacji. 


Rozliczenie leasingu operacyjnego przebiega w nieco inny sposób. Cenę 
podaje się kwotowo jako wartość opłaty leasingowej. Nie oddziela się też części 
kapitałowej i odsetkowej. Zamiast wkładu własnego stosuj e się tzw. wstępną 
opłatę leasingową. Dla łatwiejszego porównania z pozostałymi wariantami sy- 
mulacji ustalono ją na poziomie 20% wartości inwestycji. Dodatkową płatność 
związaną z rozliczeniern leasingu stanowi podatek VAT. Leasing operacyjny jest 
traktowany jak usługa i w związku z tym nalicza się to obciążenie do każdej raty 
leasingowej. Po wygaśnięciu umowy, w celu przejęcia prawa własności do 
przedmiotu leasingu, należy go wykupić. Cena wykupu, czyli tzw. opłata koń- 
cowa, jest uzależniona od stawki amortyzacji właściwej dla środka trwałego 
oddanego w leasing l4 . Przyjmując, że stawka amortyzacji wynosi 30%, opłata 
końcowa ukształtuje się na poziomie 5,5% wartości początkowej środka trwałe- 


14 Ustawa z dnia 6.0Y.200/1: o zmianie ustaw: o podatku dochodowym od osób fizycznych. o podatku docho- 
dowym od osób prawnych oraz o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym. Dz.U. nr 106, 
poz. 1150.
		

/img0043_0001.djvu

			44 


Joanna Cichorska, Henryk Korzusznik 


go. Opłata końcowa jest jedynym elementern płatności rozliczanym z zysku. 
Pozostałe elernenty są rozliczane w ciężar kosztów, obniżając tym samym pod- 
stawę opodatkowania podatkiem dochodowym. Syrnulację rozliczenia umowy 
leasingowej zawiera tabela 4. 


Tabela 4 


Rozliczenie umowy leasingu operacyjnego w PLN* 


Tytuł płatności Kwota netto VAT Kwota do zapłaty 
Oołata wsteona 80 000 17 600 97 600 
Oołata końcowa 22 000 4840 26 840 
Suma rat łeasil1l!:Owvch 504 440 II 096,80 615416,80 
Razem w}'datki 606 440 33 536,80 739 856,80 


* W rozliczeniu uwzględniono udział środków własnych. 


Można przyjąć, że korzystający (leasingobiorca) rozliczy całą wartość po- 
datku VAT, co pozwala pominąć ją w dalszych obliczeniach. Należy też uwzględnić 
zmniejszenie podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym w wyniku zali- 
czania opłaty leasingowej do kosztu uzyskania przychodu. Przyjmując, że koszty 
leasingu wynoszą 584 440 zł, łączne wydatki (powiększone o wartość opłaty koń- 
cowej) 606 440 zł, a podatek 19%, podstawa opodatkowania zmniejszy się 
o 111 043,60 zł, a wydatki efektywne osiągną poziom 495 396,40 zł. 
Symulacja wskazuje, że największe korzyści finansowe czerpie się 
w przypadku uzupełnienia kapitałów pożyczkowych funduszami unijnymi. Zasto- 
sowanie wspomagającego finansowania dotacją ze środków funduszy Unii Euro- 
pejskiej pozwala bowiem na znaczne ograniczenie kwoty kredytu, a tym samym 
kosztów obsługi długu. W podanym przykładzie wartość tę udało się obniżyć aż 
o połowę w stosunku do metody tradyc)jnego kredytowania. Porównanie wartości 
tradycyjnych metod zasilania i montaży finansowych przedstawia rys. l. 


600000 
500000 
400000 
"j::j 300000 
200000 
100000 --, 
o 


495;!?
; t_ " . _ 



., - '- 1 


33 49 .7_ 


,
; 


_ n
! 


2 


3 


4 


warianty 


Rys. 1. Wartość wydatków efektywnych w montażach finansowych
		

/img0044_0001.djvu

			45 


MONTAŻ FINANSOWY PRZEDSIĘWZIĘCIA INWESTYCYJNEGO... 


Zakończenie 


Montaże finansowe dają podmiotom gospodarczym rnożliwości wykorzy- 
stania nowych form zasilania i łączenia ich w dowolny sposób. Zwiększa to 
dostęp do kapitału i ułatwia prowadzenie działalności. Dzięki wykorzystaniu 
dotacji z funduszy unijnych udaje się znacznie zmniejszyć emisję długów 
i ograniczyć koszty ich obsługi. Procedura przygotowania montażu finansowego 
jest jednak najczęściej zbyt skomplikowana dla ubiegającego się o finansowanie 
przedsiębiorstwa. Pornoc w wyborze formy finansowania i przygotowaniu do- 
kumentacji powinny nieść specjalistyczne służby przeszkolone w tym zakresie 
i rekrutujące się zarówno z pracowników banków kornercyjnych, jak i instytucji 
pozabankowych. Kornpleksowa obsługa montażu finansowego obejrnuje bo- 
wiem różne obszary działalności. Działalność doradcza prowadzona na rzecz 
przedsiębiorstw w zakresie ich finansowania pozwoli na rozwój przedsiębior- 
czości i poprawę sytuacji finansowej podmiotów gospodarczych. 


Bibliografia 


Gawrychowski M.: Fundusze Unijne, Operacyjny Innowacyjna Gospodarka. "Gazeta 
Prawna" 2007, nr 98. 
Krajowe wytyczne dotyczące kwalifikowania wydatków w ramach fundus;ry struktural- 
nych i Funduszu Spójności w okresie programowania 2007-2013, marzec 2007. 
Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013 wspierające wzrost gospodarc;ry 
i zatrudnienie. Narodowa Strategia Spójności. Dokument zaakceptowany decyzją 
Komisji Europejskiej zatwierdzającą pewne elementy Narodowych Strategicz- 
nych Ram Odniesienia. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2007, 
maj. 
Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013. Krajowe wytyczne dotyczące 
kwalifikowania wydatków w ramach funduszy strukturalnych i Funduszu Spójno- 
ści w okresie programowania 2007-2013. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, 
Warszawa 2007, listopad, MRR!H/8(3)11/2007. 


O funduszach wiemy wszystko. Europejskie Centrum Consultingu (CCC), www.eurocc.pl 
(dostęp: 4.12.2007 r.). 
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 448/2004 z dnia 10 marca 2004 r. 
Rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia l 1.07 .2006 r. ustanawiające przepisy 
ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju regionalnego, Europejskiego 
Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie 
(WE) nr 1260/1999 (Dz.Vrz. UE L 210/25). 


Rzychoń T.: Dotacje na inwestycje. Onepress, Gliwice 2005.
		

/img0045_0001.djvu

			46 


Joanna Cichorska, Henryk Korzusznik 


Sarba S.: Montażfinansowy projektów unijnych. Jak sfinansować unijną pomoc. "Biule- 
tyn Finanse Publiczne", Polska Akademia Rachunkowości SA, www.finanse- 
publiczne.pl/artyku1.php. (15.11.2007 r.). 


Sugajski A.: Firma leasingowa wypełni część formalności za przedsiębiorcę. "Gazeta 
Prawna" 2007, nr 93. 
Surowski A: Dlaczego firmy powinny kor;rystać z leasingu. "Gazeta Prawna" 2007, 
nr 117. 


Ustawa z dnia 6.09.2001 r. o zmianie ustaw o podatku dochodowym od osób fi;rycznych, 
o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o podatku od towarów i usług 
oraz o podatku akcyzowym. Dz.U. 2001, nr 106, poz. 1150. 


COMBINING DIFFERENT METHODS OF FlNANCING INVESTMENT 
AS A WAY OF THE OUTSOURCED CAPITAL SERVICING COST REDUCTION 


Summary 


The companies are forced to use the outsourced capital in the investment process. The ac- 
cesion to the European Union enabled them to take advantage of the Union Funds as completing a 
bank credit or leasing. The implementation of this procedure causes the reduction of the cost of the 
capital servicing. However, this process of the choice of the capital fonn and preparation of the 
documents are very complicated and therefore need a professional financing advisor who will heIp 
to make a decision and realize it effectively.
		

/img0046_0001.djvu

			FORMY INWESTOWANIA KAPITAŁU
		

/img0047_0001.djvu

			Joanna Cichorska 
Ewelina Czernek 
Dariusz Sporysz 


, , 
BEZPIECZENSTWO I DOCHOD 
W LOKACIE BANKOWEJ Z FUNDUSZEM 


Wstęp 


W 2007 r. wartość oszczędności zgromadzonych przez gospodarstwa do- 
rnowe w Polsce przekroczyła poziom 580 mld PLN, wykazując tym samym 
wzrost w stosunku do roku poprzedniego o 23,1 %. W ciągu ostatnich 6 lat dy- 
namika wzrostu oszczędności Polaków znacznie przekraczała tempo wzrostu 
PKB (rys. 1). 


120 
100 
80 
60 
40 
20 
O 
2000 2001 


2002 


2003 


2004 


2005 


2006 


lilii Oszczędności O PKS I 


Rys. I. Wartość oszczędności i produktu krajowego brutto (w mld zł) 


Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Produkt krajowy brutto w latach 2000-20()6. GUS, Warszawa 2007, 
marzec, hnp:l/www.stat.gov.pl/dane_spol-gosp/racłllmktnarodoweJprod_kraLbmtto/2005/1kw_05/index.htm; 
Synteza Raportu o sytuocji sektora bankowego w I półroczu 2007 r. NBP, Warszawa 2007. październik
		

/img0048_0001.djvu

			50 


Joanna Cichorska, Ewelina Czernek , Dariusz Sporysz 


Oszczędności bankowe nadal utrzymują dominującą pozycję na rynku 
oszczędności, niemniej jednak najwyższą dynamikę wykazują instrumenty bez- 
pośredniego inwestowania na giełdzie. Świadczy to o zmianie przez Polaków 
preferencji w zakresie oszczędzania, którzy podczas wyboru fonny lokowania 
wolnych środków bardziej kierują się dochodowością instrumentu niż jego bez- 
pieczeństwem. 


: 1 
500 



 


400 


300 

-- 
200 
. 



 


I 
100 b 
," 


,. 
" 
'-
 
" 
O '. .......
 ." ! ... . .... 
.' ''«'
Y'
'-;' . 1. "," :.>:"<:.1.... ,'::'. '\."''!!. 
XII XII XII XII XII XII XII XII 
1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 


Rys. 2. Dynamika fonn oszczędności gospodarstw domowych 


. akcje spółek publicznych 


I!!J ubezpieczeniowe fundusze 
kapitałowe 
. fundusze inwestycyjne 


"r 


D otwarte fundusze 
emerytalne 
D obligacje i bony 


. gotówka w obiegu poza 
kasami banków 
IJ.I depozyty złotowe i walutowe 


Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Raport o stabilności systemu finansowego za 2006 r. NBP, War- 
szawa 2007. 


Szczególną aktywnością charakteryzowały się fundusze zbiorowego in- 
westowania. Do końca maja 2007 r. wartość aktywów netto zarządzanych przez 
krajowe fundusze inwestycyjne osiągnęła poziom 132,121 mld zł. Przeciętna 
miesięczna dynamika aktywów przekroczyła 9,2 mld zł, czyli 7,5%. 


1. Tradycyjne lokaty bankowe 


Banki w obawie przed utratą deponentów starają się zrnodyfikować do- 
tychczasową ofertę, dopasowując ją do wymagań współczesnego rynku. Klien- 
torn tradycyjnym, lokującym swoje oszczędności na lokatach tenninowych, 
oferują różne warianty tego produktu ulepszone o dodatkowe cechy, takie jak np. 
ubezpieczenie w ramach lokaty. Banki przyjmują też lokaty w różnych walutach. 
W ING Banku Śląskirn, Fortis Banku i Deutsche Banku PBC oprócz złotych 
rnożna ulokować wolne środki w dolarach amerykańskich i w euro. Bank Mil-
		

/img0049_0001.djvu

			51 


BEZPIECZEŃSTWO I DOCHÓD W LOKACIE BANKOWEJ Z FUNDUSZEM 


lennium wzbogaca ofertę o funta brytyjskiego, a PKO BP także o franka szwaj- 
carskiego. Stopa oprocentowania lokat tenninowych w analizowanych bankach 
jest przeważnie stała, choć w PKO BP, jeżeli środki są lokowane na okres dłuż- 
szy niż 6 miesięcy, jest stosowana stopa zmienna. W Fortis Banku o rodzaju 
stopy procentowej decyduje klient, z wyjątkiem dolarów amerykańskich i euro, 
dla których jest stosowana stała stopa. Maksymalny tennin wymagalności lokaty 
tenninowej w bankach komercyjnych wynosi z reguły 12 miesięcy, choć niektó- 
re z nich przyjrnują środki na okres dłuższy (ING Bank Śląski, PKO BP, Fortis 
Bank dla lokat w euro i USD). Minimalna kwota przyjrnowana w fonnie lokat 
waha się od 500 do 5000 zł. W PKO BP dla lokat na 7, 14, 21 dni minimalna 
kwota wynosi 10 000 zł. Ofertę lokat terminowych wybranych banków korner- 
cyjnych przedstawia tabela 1. 


Tabela l 


Oferta lokat terminowych w wybranych bankach komercyjnych 


Nazwa banku ING Bank Śląski Bank PKO BP Fortis Bank Deutsche Bank 
Millennium PBC 
Nazwa produktu Lokata Lokata Lokata Lokata złotowa Lokata 
tenninowa Millennium tenninowa tradycyjna 
w walucie o stałym 
polskiej oprocentowaniu 
Waluta PLN, USD, PLN, USD, PLN PLN PLN 
EUR EUR, GBP 
Rodzaj stopy Stała Stała Stała do 6 Stała, zmienna Stała 
procentowej miesięcy 
Zmienna do 36 
miesięcy 
Maksymalny czas 24 miesiące 12 miesięcy 36 miesięcy 12 miesięcy 12 miesięcy 
inwestycji 
Minimalna wpłata 1000 PLN, 500 PLN, 500 PLN 5000 PLN 2000 PLN 
500 EUR, USD 200 USD, 
EUR, GBP 
Oprocentowanie 4% 3,70% 2,35% (dla 2,85% 2,50% (dla 
lokaty 12 mies. inwestycji do (stała stopa inwestycji do 
10 000 PLN) procentowa) 4999,99 PLN) 


Źródło: Opracowanie własne na podstawie mateIiałów promocyjnych oferowanych pnez banki (czerwiec 2007 r.). 


Banki stosują też nietypowe sposoby oprocentowania, zachęcając do wy- 
dłużania tenninów lokat. Są to tzw. lokaty dynamiczne stosujące progresywne 
stawki procentowe wzrastające wraz z okresern utrzymywania środków na ra- 
chunku l. Przykładem może być Lokata Progresywna Plus 10% w banku Millen- 
nium. Jest to produkt, który łączy w sobie cechy rachunku bieżącego ze względu 
na dostęp do środków bez utraty odsetek oraz atrakcyjnie oprocentowanej lokaty 


I 1. Cichorska, J. Znaniecka-Ekkert: Działalność depozytowa banków komercyjnych. Red. J. Cichorska. Zeszy- 
ty Naukowe WSBiF, nr 10, Katowice 2006, s. 54.
		

/img0050_0001.djvu

			52 


Joanna Cichorska, Ewelina Czernek , Dariusz Sporysz 


tenninowej z gwarantowanym, rosnącym oprocentowaniem przez cały okres 
lokaty, plus aż 10% za ostatni okres oszczędzanii. Bank Millennium daje rów- 
nież możliwość zakładania lokaty na niestandardowy okres od l do 15 dni, 16- 
-31 dni, 32-61 dni, 62-92 dni, 93-183 dni i 184-366 dni 3 . Innowacyjnym produk- 
temjest połączenie lokaty terminowej z ubezpieczeniem na życie banku Millen- 
nium oraz lokata antyinflacyjna Fortis Banku, której oprocentowanie jest oparte 
na stawce bazowej - WID ID IM. Lokata ta otwierana na okres od 3 do 36 mie- 
sięcy jest nieodnawialna, a odsetki są płacone na koniec okresu deponowania 4 . 
Banki, chcąc pozyskać nowego klienta, umożliwiają również otwarcie 
lokat przez telefon lub Internet. Środki mogą być automatycznie przedłużane na 
taki sam okres inwestycji 5 . 


2. Lokaty z funduszem jako nowa forma 
oszczędności bankowych 


W celu utrzymania wiodącej pozycji na rynku usług finansowych i pozy- 
skania nowych klientów, banki wprowadziły do swojej oferty nowy produkt 
łączący tradycyjną lokatę na rachunku bankowym z funduszem inwestycyjnym. 
Celem tej hybrydowej fonny jest pogodzenie z pozoru dwóch sprzecznych ze 
sobą celów - ponadprzeciętnych zysków oraz gwarancji bezpieczeństwa i płyn- 
ności instrumentu. 
Dzięki przyjętej fonnule lokowania środków następuje dywersyfikacja 
inwestycji, co daje możliwość inwestowania w różne instrumenty rynku finan- 
sowego. Lokaty z funduszern pozwalają na dokonanie wyboru rodzaju funduszu 
w ramach oferty banku. Wyznaczają określoną minimalną kwotę inwestycji 
i ściśle określony czas trwania lokaty w części dotyczącej środków na rachunku. 
Banki ustalają od lokaty na rachunku odsetki stałe, natomiast od części fundu- 
szowej - zmienny dochód wynikający ze strategii wybranego funduszu i ko- 
niunktury rynkowej. 
W części depozytowej środki są przechowywane na rachunku bankowym 
z reguły przez 6-12 miesięcy. Część depozytowa ma stałą lub zmienną stopę 
oprocentowania. Wysokość oprocentowania banki uzależniają najczęściej od 
rodzaju waluty, w jakiej są ulokowane środki pieniężne (taką metodę przyjął 
m.in. Deutsche Bank PBC). Lokaty przyjmują głównie w złotych, euro i dola- 
rach amerykaJ1skich. Minimalna kwota wpłacana na lokatę waha się od 1500 


2 http://www.millenet.pI/Millennium/produkty_i_uslugi/lokaty/?y=25252 (12.06.2007 r.). 
J http://www.millenet.pl/Millennium/produkty _i_ uslugi/lokaty/1465/ (12.06.2007 r.). 
4 www.fortisbank.com.pl (12.06.2007 r.). 
s http://www3.ingbank.pl/u235/navi/32379 (12.06.2007 r.).
		

/img0051_0001.djvu

			53 


BEZPIECZEŃSTWO I DOCHÓD W LOKACIE BANKOWEJ Z FUNDUSZEM 


PLN W PKO BP do 10 000 PLN W Fortis Banku i Deutsche Banku PBC. Część 
depozytową lokaty z funduszem przedstawia tabela 2. 


Tabela 2 


Część depozytowa lokaty terminowej połączonej z funduszem inwestycyjnym 
w wybranych bankach komercyjnych 


Bank ING Bank Śląski BPH PKO BP Fortis Bank Deutsche Bank 
PBC 
Nazwa produktu Fundusz z lokatą Plany Lokacyjne Lokata DuoProfit Lokata Profit + 
z Funduszem 
Kwitnących 
ZYSków 
DIu!!ość umowv 12 miesiecv 12 miesiecy 12 miesiecv 6 miesiecv 6 miesiecv 
Oprocentowanie Stałe 6% Zmienne 3-3,5% Stałe 3-5,2% Stałe 7% Stałe 7,5% PLN, 
6,5% USD, 4,5% 
EUR 
Minimalna wplata 2500 (50%) 1440 (40%) 2000 (40%) 10000 (50%) 5000 (50%) 
Waluta PLN PLN PLN PLN PLN, USD, EUR 


Źródło: Opracowanie własne na podstawie materiałów promocyjnych ING Banku Śląskiego, BPH, PKO BP, 
Fortis Banku, Deutsche Banku PBC (czerwiec 2007 r.). 


Część inwestycyjna lokaty połączonej z funduszem jest inwestowana 
w fundusze inwestycyjne o różnych strategiach. Klient wybiera typ funduszu 
w zależności od własnej skłonności do ryzyka oraz poziomu potencjalnego do- 
chodu, jaki zamierza osiągnąć. Banki proponują w swoich ofertach na ogół kilka 
rozwiązań dopasowanych do grup klientów o różnych profilach ryzyka i różnych 
wymaganiach co do poziomu stopy zwrotu. Fundusze proponowane przez wy- 
brane banki komercyjne przedstawia tabela 3. 


Tabela 3 
Część inwestycyjna lokaty terminowej połączonej z funduszem inwestycyjnym 


Bank ING Bank Śląski BPH PKO BP Fortis Bank Deutsche Bank 
PBC 
Nazwa produktu Fundusz z lokatą Plany Lokacyjne Lokata DuoProfit Lokata Profit + 
z Funduszem 
Kwitnących Zy- 
sków 
Fundusze Stabilnego Zrównoważony, Subfundusz 22 tundusze do Merrill Lynch, 
Wzrostu, Stabilnego PKO/CREDIT wyboru Franklin 
Zrównoważony Wzrostu, Akcyjny S
ISSE Małych Templelon, DWS 
i Srednich Spółek 
Japońskich 
Czas trwania Minimum 2 lata MinimlUn rok Minimum 3 Jata Beztenninowo Powyżej roku 
inwestycji 
Minimalna kwota 2500 (50%) 1800 (50%) 3000 (60%) 10000 (50%) 5000 (50%) 
Opłaty Dystrybucyjna 3-3,5% Manipulacyjna Za zarządzanie 2% Manipulacyjna 
0-5% 0,5% kwoty Manipulacyjna 0,2-5% 
Za konwersję O nabycia 0,25-5% 
UmOlzeniowa 3% 


Źródło: Opracowanie własne na podstawie materiałów promocyjnych ING Banku Śląskiego, BPH, PKO BP, 
Fortis Banku, Deutsche Banku PBC (luty 2008 r.).
		

/img0052_0001.djvu

			54 


Joanna Cichorska, Ewelina CZernek, Dariusz Sporysz 


ING Bank Śląski oferuje ING Subfundusz Stabilnego Wzrostu Plus lub 
ING Subfundusz Zrównoważony Plus. W obu subfunduszach klient jest zobo- 
wiązany do ulokowania środków na przynajmniej 2 lata. Część inwestycY.ina 
lokaty z funduszem banku BPH zakłada trzy warianty inwestycji środków. 
Pierwszy wariant nazwany Planem Stabilnym jest przeznaczony dla osób, które 
preferują bezpieczeństwo. Środki są dzielone po połowie i inwestowane w Fun- 
dusz Stabilnego Wzrostu. Drugi wariant proponuje tzw. Plan Zrównoważony, 
składający się w 40% z lokaty i w 60% ze środków lokowanych w Fundusz 
Zrównoważony. Plan ten jest przeznaczony dla osób oczekujących wyższych 
zysków. Trzeci wariant pod nazwą Plan Dynamiczny jest adresowany do klien- 
tów oczekujących wysokich zysków i nieobawiających się podjęcia ryzyka. 
Lokata w tym planie stanowi 40%, a pozostałe 60% jest inwestowane w Fundusz 
Akcyjny. Opłaty pobierane w każdym z przedstawionych wariantów zależą od 
wysokości wkładu i kształtują się w granicach 3-3,5%. 
W banku PKO BP część inwestycY.ina jest lokowana w środki Funduszu 
PKO/CREDIT SUISSE Zrównoważony. Minimalna długość inwestycji wynosi 
24 miesiące, a minimalna kwota wpłaty - 1500 PLN. Opłata manipulacyjna 
wynosi 4%, a koszty limitowane maksymalnie 4%. Naj szerszą ofertę funduszów 
proponuje swoim klientom Fortis DuoProfit. Środki klientów są inwestowane 
w 22 różnych funduszach: stabilnego wzrostu, zrównoważonych, akcji, obligacji, 
rynku pieniężnego. Istnieje rnożliwość swobodnego przenoszenia środków między 
tymi funduszami, za które bank nie pobiera żadnych opłat. Umowa jest zawierana 
na czas nieokreślony, a minimalna wpłata wynosi minimum 10 000 PLN. W Deut- 
sche Banku część inwestycyjna jest lokowana w zagraniczne fundusze inwesty- 
cY.ine Merrill Lynch i Franklin Tempieton. W przypadku lokaty nominowanej w 
złotych środki są inwestowane w wybrany przez klienta fundusz DWS. Istnieje 
rnożliwość zmniejszenia udziału części depozytowej w inwestycji poniżej 50%6. 
Lokata połączona z funduszem jest produktem konkurencY.inym w sto- 
sunku do tradycyjnych depozytów terminowych. Może się też stać alternatywą 
dla samych funduszy, szczególnie w okresach spadku cen papierów wartościo- 
wych. Jej atrakcyjność wzrasta, kiedy: 
oprocentowanie lokaty jest wyższe niż standardowe, 
za wcześniejszą wypłatę środków z funduszu bank nie stosuje sankcji w po- 
staci obniżenia oprocentowania, 
brakuje opłaty potrącanej od wpłaty do funduszu lub opłata jest niższa od 
standardowej. 


6 http://www.deutsche-bank-pbc.pllindex.phplllloszczednoscU Jnwestycje/12/1okaty/13/1okata yrofit (5.06.2007 r.).
		

/img0053_0001.djvu

			55 


BEZPIECZEŃSTWO I DOCHÓD W LOKACIE BANKOWEJ Z FUNDUSZEM 


Lokata z funduszem jest rozwiązaniem przeznaczonym głównie dla klien- 
tów ostrożnych, którzy pragną za pomocą znanego im i bezpiecznego instrumen- 
tu zapoznać się z produktem przynoszącym potencjalnie większe zyski, czyli 
funduszem inwestycyjnym. Dzięki zastosowaniu oprocentowania części loka- 
cyjnej, daje gwarancje stałego dochodu nawet w przypadku strat powodowanych 
przez część inwestycyjną. Pewności takiej nie można mieć w przypadku trady- 
cyjnych funduszy. 
Dodatkowo banki, zachęcając do wykorzystania tej formy lokowania 
oszczędności, proponują wyższe oprocentowanie form hybrydowych niż trady- 
cyjnych (rys. 3). 


16,0% 
'#. "" co '#. 
14,0% q "'!. ..; 
. . . on 
12,0% CO!. 
 
m z ""  
8,0% z on 

 
6,0% 
4,0% 
2,0% 
0,0% 


lo lOKATA + FUNDUSZ_lOKATA ROCZNA] 


* Dla lokat połączonych z funduszami zostało zaprezentowane jedynie oprocentowanie części depozytowej. 
Aby ocenić je całościowo, należy również uwzględnić potencjalny zysk z części inwestycyjnej. 


Rys. 3. Oprocentowanie lokaty z funduszem i tradycyjnej terminowej lokaty na rachunku* 


Źródło: Opracowanie własne na podstawie materiałów promocyjnych PKO BP SA. Lukas Banku SA. Fortis 
Banku, MilIennium Banku SA, City Banku SA, Nordea Banku SA (czerwiec 2007 r.). 


Z analizy ofert wybranych banków wynika, że potencjalny zysk, jaki mo- 
że osiągnąć oszczędzający z samej części lokacyjnej, przewyższa w znacznym 
stopniu zyski z tradycyjnych lokat bankowych. 


Zakończenie 


Obniżanie bankowych stóp procentowych oraz coraz bogatsza oferta in- 
strumentów rynku finansowego wymaga od banków komercyjnych dostosowa- 
nia oferty do potrzeb współczesnego klienta. Bogactwo propozycji wzmaga 
jednak jego obawę, czy dokonał trafnego wyboru. Niezbędne staje się w związ- 
ku z tym uzmysłowienie korzyści i zagrożeń wynikających z zastosowania okre-
		

/img0054_0001.djvu

			56 


Joanna Cichorska, Ewelina Czernek, Dariusz Sporysz 


ślonego sposobu inwestowania. W przypadku lokat z funduszem, do podstawo- 
wych zalet z punktu widzenia oszczędzającego zalicza się: 
niższe niż w przypadku inwestycji w fundusze ryzyko wynikające z dywersy- 
fikacji oszczędności, 
dużą dostępność produktu - występuje w ofercie większości banków, 
pewność dochodu odsetkowego z części lokacyj nej, 
relatywnie wysoki potencjalny dochód z części funduszowej, 
możliwość wydłużenia okresu inwestycji w części dotyczącej funduszu, 
prostą procedurę zakładania lokaty, 
wzbogacenie oferty bankowej pozwalające na dopasowanie fonny oszczę- 
dzania do indywidualnych preferencji klientów. 
Wśród wad lokat połączonych z funduszami należy natomiast wymienić: 
minimalną wymaganą kwotę lokaty wyższą niż w przypadku lokat tradycyj- 
nych, 
potencjalne ryzyko pomesIenia straty; wartość środków zgrornadzonych 
w funduszu na koniec okresu inwestowania może być niższa od kwoty wpła- 
conej w momencie otwarcia, 
ewentualne sankcje z tytułu wcześniejszych wypłat z części lokacyjnej 
- wstrzymanie odsetee, 
ewentualne dodatkowe koszty, m.m. opłaty i prowIzJe, w szczególności 
w przypadku wypłaty środków; stawki określane indywidualnie przez każdy 
bank są zawarte w tabelach opłat i prowi
i; banki zastrzegają sobie prawo do 
dokonywania zmian stawek opłat i prowizji 8 . 
Lokatofundusze są przeznaczone głównie dla osób, które dotychczas nie 
inwestowały w fundusze w czystej postaci, obawiając się zwiększonego ryzyka. 
Dzięki rozszerzeniu oferty banków o lokaty połączone z funduszami rośnie licz- 
ba potencjalnych klientów zainteresowanych lokowaniem wolnych środków. 


Bibliografia 


Cichorska J., Znaniecka-Ekkert J.: Działalność depo;rytowa banków komercyjnych. Red. 
J. Cichorska. Zeszyty Naukowe WSBiF, nr 10, Katowice 2006. 
http://www.millenet.pl/Mi11ennium/produkty_i_uslugi/lokaty/? y=25252 (12.06.2007 r.). 
hup:/ /www3.ingbank. pl/u23 5/navi/323 79 (12.06.2007 r.). 


1 http://www3.ingbank.pl/u235/navi/47208 ING BŚ Pakiet Fundusz z Lokatą Plus (czerwiec 2007 c.). 
· http://www.bph.pl/pl/kliencUndywidualni/depozyty/plany_loklplany_lok_2 - Regulaminie Planów Loka- 
cyjnych banku BPH (czerwiec 2007 r.).
		

/img0055_0001.djvu

			57 


BEZPIECZEŃSTWO I DOCHÓD W LOKACIE BANKOWEJ Z FUNDUSZEM 


http://www.deutsche-bank- 
pbc.pVindex. php/ll /oszczednosci_ i_ inwestycjeI12/lokaty/13/lokata '-profit 
http://www.bph.pl/pVk1iencUndywidua1nildepozyty/plany _lok/plany_lok _2 - Regulaminie 
Planów Lokacyjnych banku BPH 
http://www3.ingbank.pl/u235/navi/47208 ING BŚ Pakiet Fundusz z Lokatą Plus 
www.fortisbank.com.pl (12.06.2007 r.). 
Produkt krajot-ry brutto w latach 2000-2006. GUS, Warszawa 2007, http://www.stat.gov.pV 
dane _ spol-gosp/rachunki _narodowe yrod _ kraL brutto/2005/Ikw _ 05/index.htm 
Raport o stabilności systemu finansowego za 2006 r. NBP, Warszawa 2007. 
Synteza Raportu o sytuacji sektora bankowego w I półroczu 2007. NBP, Warszawa 
2007. 


THE SAFETY AND THE RETURN OF A BANKING INVESTMENT 


Summary 


This article presents different fonns of banking accounts which are designed for clients 
who prefer security. The authors put great emphasis on the new kinds of investments which are a 
combinatió"n of an ordinary banking account and an investment fund. This method alIows to 
achieve a relative good rate ofretum, financialliquidity and safety.
		

/img0056_0001.djvu

			Witold Gradoń 
Marta Skworc 
Marek Skworc 


FUNDUSZE INWESTYCYJNE SZANSĄ 
NA WYŻSZY I BEZPIECZNIEJSZY DOCHÓD 


Wstęp 


W ostatnich czasach można zaobserwować bardzo duży wzrost zaintere- 
sowania inwestorów funduszami inwestycyjnymi, które stają się jednym z klu- 
czowych elementów architektury rynku finansowego w Polsce. Potwierdza to 
wysoka dynamika wzrostu wartości ich aktywów netto, która na koniec pierw- 
szego kwartału 2007 r. wynosiła 61,3% w skali roku i aż 8,9% w skali marca. 
Dynamika wzrostu jest tak duża, że nie nadążają za nią prognozy analityków. Na 
początku 2006 r. szacowano, że do końca grudnia zostaną zgromadzone aktywa 
w wysokości 80 mld zł, natomiast ich rzeczywista wartość wyniosła 98,8 mld zł. 
Z kolei na początku tego roku analitycy oczekiwali, że wartość aktywów na koniec 
roku osiągnie 120-150 mld zł, tymczasem w kwietniu wiadomo już było, że i te 
prognozy były niedoszacowane, gdyż wartość aktywów netto zgromadzonych 
przez fundusze wynosiła 117,3 mld zł, co pozwala przypuszczać, że do końca roku 
wartość przekroczy te szacunki. 
Tak dobre wyniki funduszy inwestycyjnych w ostatnirn okresie to efekt 
przede wszystkim: 
kontynuacji hossy na rynku akcji (co przekłada się na znaczny wzrost warto- 
ści jednostek uczestnictwa), 
umacniania się polskiej waluty, 
niskiej konkurencyjności lokat bankowych, 
niskiej konkurencyjności skarbowych instrumentów dłużnych (szczególnie 
w okresie nadchodzących podwyżek stóp procentowych), 
spadku bezrobocia i wzrostu siły nabywczej ludności, 
poszukiwania wysokich stóp zwrotu przez oszczędzających, 
akceptacji wyższego ryzyka przez inwestorów.
		

/img0057_0001.djvu

			60 


Witold Gradoń, Marta Skworc, Marek Skworc 


1. Istota inwestowania w fundusze inwestycyjne 


Duże zainteresowanie lokowaniem kapitału pieniężnego na rynku finan- 
sowym poprzez fundusze inwestycyjne wynika z ułatwień, jakie niesie ono dla 
pojedynczego inwestoral. Do podstawowych zalet wspólnego inwestowania 
należy dywersyfikacja portfela. Inwestor rzadko samodzielnie dysponuje środ- 
kami wystarczającymi na zbudowanie racjonalnego i efektywnego portfela, dla- 
tego często inwestuje jedynie w wybrane spółki, z których każda stanowi zna- 
czącą część jego portfela 2 . Kiedy nastąpi znaczący spadek kursu którejkolwiek 
z tych spółek, strata dla inwestora jest o wiele bardziej dotkliwa niż w przypad- 
ku, gdy spadek dotknie któregoś z kilkudziesięciu lub kilkuset walorów wchodzą- 
cych w skład portfela funduszu. Strata na jednym lub kilku walorach zostanie zre- 
kompensowana prawdopodobnie zyskiem na innych instrumentach 3 . 
Inną niezaprzeczalną zaletą funduszy inwestycyjnych jest brak konieczno- 
ści posiadania specjalistycznej wiedzy z zakresu inwestowania. Środki są zarzą- 
dzane przez specjalistów o odpowiednich kompetencjach oraz doświadczeniu 
niezbędnym do wnikliwej analizy sytuacji na rynku4. 
Dodatkowym atutemjest z pewnością ciągły nadzór oraz odpowiednie re- 
gulacje ustawowe zapewniające bezpieczeństwo poczynionej inwestycji. 
Oferta funduszy jest atrakcyjna również dla zwolenników całkowicie bez- 
piecznych form oszczędzania. W przeciwieństwie jednak do równie bezpiecznej 
lokaty bankowej, pozwala na zachowanie płynności, gdyż w przypadku zerwa- 
nia terminu umowy nie powoduje sankcji w postaci utraty całości lub części 
należnych odsetek. Decyzja o ulokowaniu oszczędności w funduszu inwestycyj- 
nym (np. rynku pieniężnego), przy podobnych rocznych stopach zwrotu, daje 
możliwość szybkiego wycofania środków bez utraty nadwyżki ponad kapitał 
początk owy 5. 
Niewątpliwą przewagą funduszy nad lokatami bankowymi jest ich zabezpie- 
czenie przed ewentualną upadłością. W przypadku upadłości banku gwarantowany 
poziom zwrotu z lokaty nie rnoże przekroczyć wartości progu wyznaczonego przez 
Bankowy Fundusz Gwarancyjny, podczas gdy upadłość Towarzystwa Funduszy 
Inwestycyjnych SA powoduje wydzielenie aktywów z masy upadłościowej. 


I Szerzt;j: B. Jadwosiuk, K. Rożko: Poradnik inwestora. Jak wybraćjitndusz inwestycyjny. Fundacja Edukacji 
Rynku Kapitałowego, Warszawa 2005. 
2 Szerzej na temat zalet fimduszy inwestycyjnych zob. K. Gabryelczyk: Fundusze inwestycyjne. Oficyna 
Wydawnicza, Kraków 2006, s. ł I i nast. 
J Por. Z. Wilimowska, M. Madera: Fundusze inwestycyjne na polskim rynku. Politechnika Wrocławska, Wro- 
cław 1998, s. 36. 
4 M. Dyl: Fundusze inwestycyjne. Kil(. Warszawa 2001, s. 47. 
5 Zob. Poradnik inwestora. Podstawowe infórmacje o fUnduszach inwestycyjnych. KPWiG, Warszawa 2003, s. 8.
		

/img0058_0001.djvu

			61 


FUNDUSZE INWESTYCYJNE... 


Wysokie stopy zwrotu osiągane przez najbardziej agresywne fundusze (na 
koniec marca 2007 r. sięgające nawet 80% w skali roku) rnogły zachęcać wielu 
drobnych inwestorów do powierzenia im swoich środków. Nie wolno jednak 
zapominać o ryzyku towarzyszącym tej inwestycji. W okresie zwyżek na gieł- 
dzie łatwo ulec pokusie szybkiego zysku, jednak gdy nastąpi korekta, osoby, 
które nie obserwują zmian na swoich rachunkach inwestycyjnych, mogą odczuć 
spadek wartości środków powierzonych funduszorn, nawet poniżej poziomu 
początkowego. Dla niedoświadczonych inwestorów jedynym racjonalnym roz- 
wiązaniem może się wtedy wydać natychmiastowe opuszczenie funduszu, pod- 
czas gdy optymalnym wyjściem jest przeczekanie chwilowych spadków. 
Im bardziej agresywna jest polityka inwestycyjna funduszu, tym dłuższy 
jest zalecany okres inwestycji. Historyczne wyniki funduszy inwestujących 
w różnych częściach świata pokazują, że w kilkuletniej perspektywie inwestycja 
w akcje była najbardziej opłacalna, pomimo że często zdarzały się znaczne wa- 
hania wartości jednostek uczestnictwa funduszu agresywnego. Okresowe waha- 
nia wartości jednostek uczestnictwa są wynikiem występowania ryzyka zmien- 
ności rynku. Często rzeczywiste wyniki gospodarowania odbiegają od założonych 
przez inwestora na skutek zarówno zewnętrznych, jak i wewnętrznych bodźców, 
którym podlega gospodarka danego kraju. Wiąże się to z ryzykiem nieosiągnięcia 
zakładanej stopy zwrotu. Specjaliści od funduszy zawsze podkreślają, że osiągnięte 
w przeszłości stopy zwrotu nie są gwarancją przyszłych zysków. 
Środki powierzone specjalistom z założenia powinny przynosić lepsze rezul- 
taty w porównaniu z samodzielnym inwestowaniem, dlatego też uczestnicy fundu- 
szu godzą się na pobieranie od nich opłat i prowizji, wierząc, że końcowy wynik 
nawet po tych potrąceniach będzie lepszy niż gdyby samodzielnie inwestowali. 
Powierzając swoje oszczędności ekspertom, inwestor traci możliwość 
bezpośredniego wpływu na to, co się z nimi w danej chwili dzieje 6 . Zarządzający 
funduszami, zdając sobie sprawę z oczekiwań klientów dotyczących stopy zwro- 
tu i bezpieczeństwa inwestycji, stosują strategię rozpraszania ryzyka, polegającą 
na minimalizowaniu strat poprzez: 
inwestowanie w różne papiery wartościowe, 
- dywersyfikację inwestycji funduszu pomiędzy emitentów z różnych sektorów 
gospodarki oraz z różnych regionów geograficznych. 
Część funduszy inwestuje też w instrumenty pochodne - większość jedy- 
nie w celu zabezpieczenia (hedging). Coraz częściej pojawiają się fundusze in- 
westujące w derywaty również w celu osiągnięcia ponadprzeciętnych dochodów 
przy podwyższonym poziomie ryzyka. 


6 K. Gabryelczyk: Op. cit., s. 37-41.
		

/img0059_0001.djvu

			62 


Witold Gradoń, Marta Skworc, Marek Skworc 


2. Charakterystyka wybranych funduszy 
inwestycyjnych 


Mnogość produktów oferowanych przez Towarzystwa Funduszy Inwesty- 
cyjnych sprawia, że każdy potencjalny inwestor jest w stanie wyszukać fundusz 
najbardziej odpowiadający jego preferencjom pod względem planowanego ho- 
ryzontu czasowego inwestycji i akceptowanego poziomu ryzyka powiązanego 
z możliwą do osiągnięcia stopą zwrotu (rys. 1)7. 


Fimdus
e 
inw
:aYł?}ine 


"". 
I 


. 
l" Fl,1ndusze akćji 


. 
, Fundusze 
hybtydo\vdu
ze'rYuku 
I plenłęi:negO'° 


Fundusi
: " I 
sektoro'
 e r 
.. 


Fundusze 
elastyczn:ego I- 
inwestow.ania 

 -; 


(i Fuhdusze ::1 
i-I . sam orz.ąd<)..
YCh , I 
p,ap.erow ," 
. wartościo
ych . 


N'ieskarbowC' 
I- fun.

ze'rYnku' 
pl!f'D1ężnego, . 


..; 


I ',
 Fundusze 
alokacji" I- 
aktywów ; 


i-I 


InJi'e fu
:du$,ze.: 
papiet6w ," 
.dłuznych ; 


I :Fundusze" 
I got<\wkowe 


']nn
 fund,!
z
 l 
hyBtydowe' r 


	
			

/img0060_0001.djvu

			63 


FUNDUSZE INWESTYCYJNE... 


Fundusze agresywne inwestują przede wszystkim w akcje oraz inne 
udziałowe papiery wartościowe, stąd często określa się je jako fundusze akcji. 
Ich celem jest osiąganie jak najwyższego zysku przy jednoczesnym stosunkowo 
wysokim poziomie ryzyka inwestycyjnego. W okresach korzystnej koniunktury 
na rynku akcji, fundusze te osiągają bardzo wysokie stopy zwrotu, jednak pod- 
czas bessy ich jednostki uczestnictwa rnogą znacznie obniżyć swoją wartość. Ze 
względu na wysokie ryzyko utraty kapitału, zwłaszcza w krótkim okresie, inwe- 
storom zaleca się jak najdłuższy horyzont inwestycyjny (nawet kilkanaście lub 
kilkadziesiąt lat). Są one adresowane do inwestorów cechujących się wysoką 
skłonnością do ryzyka 8 . 
Bardzo atrakcyjne z punktu widzenia osiąganych stóp zwrotu były w 2006 r. 
fundusze akcji polskich przedsiębiorstw, w szczególności małych i średnich (np. 
fundusz DWS TOP 25 MS osiągnął stopę zwrotu na poziomie 87%), jednak 
należy pamiętać, że jest to zasługa bardzo dobrej sytuacji na warszawskiej Gieł- 
dzie Papierów Wartościowych. Duża korelacj a z rynkiem akcj i czyni ten seg- 
ment jednocześnie najbardziej ryzykownym i narażonym na straty w sytuacji 
wystąpienia bessy. Ograniczenia nałożone na zarządzających funduszami, 
w sytuacji ciągłego napływu nowych środków, zmuszają ich do kupowania akcji 
nawet w sytuacji, gdy uważają, że cena jest wysoka. Swoimi działaniami powo- 
dują wtedy wzrost popytu, a przez to także i kursu. Coraz wyższe kursy akcji 
wpływają na coraz wyższe wyceny jednostek uczestnictwa, co z kolei zachęca 
kolejnych inwestorów do zwiększenia zaangażowania w ten segment rynku fun- 
duszy. 
Zalecany minimalny horyzont czasowy dla inwestycji w ten rodzaj fundu- 
szy to 5 lat. Decydując się na wybór funduszu akcji, należy się liczyć z możli- 
wością wystąpienia dekoniunktury na rynku akcji, powodującej obniżenie wycen 
nabytych jednostek. W przypadku inwestycji na okres krótszy od zalecanego, 
może nastąpić konieczność zbycia jednostek uczestnictwa, zanim fundusz zdąży 
wyrównać poniesione straty, a więc po niższym kursie. 
Dla inwestorów nieakceptujących tak wysokiego ryzyka stworzono fun- 
dusze hybrydowe. Udział akcji w portfelu takiego funduszu jest na tyle ograni- 
czony, by został osiągnięty poziom równowagi między wysoką stopą zwrotu 
a bezpieczeństwem inwestycji. Ryzyko w tym przypadku pozostaje na poziomie 
umiarkowanym, dzięki zainwestowaniu części środków w bardziej bezpieczne 
aktywa, takie jak np.: obligacje, instrumenty rynku pieniężnego, jednostki 
uczestnictwa w innych funduszach inwestycyjnych, waluty, depozyty bankowe, 


· Por. K. Gabryelczyk: Op. cit., s. 51; G Kościelniak: Fundusze powiernicze. Zakamycze, Kraków 1998, s. 31-33.
		

/img0061_0001.djvu

			64 


Witold Gradoń, Marta Skworc, Marek Skworc 


a także instrumenty pochodne. W zależności od sytuacji na giełdzie istnieje moż- 
liwość dostosowywania procentowego udziału akcji w portfelu, zwiększania go, 
gdy jest hossa i redukowania, gdy są spodziewane spadki cen akcji. Decydując 
się na inwestycję w ten typ funduszy, potencjalny inwestor musi się też liczyć 
z tym, że wraz z ograniczeniem ryzyka do umiarkowanego poziomu, także moż- 
liwe do osiągnięcia zyski nie będą porównywalne do potencjalnych zysków 
funduszy akcyjnych 9 . 
Bardziej bezpieczną - w porównaniu do funduszy hybrydowych - formą 
inwestowania pieniędzy są fundusze papierów dłużnych lokujące aktywa w in- 
strumentyo ograniczonym ryzyku, jak np. obligacje Skarbu Państwa czy bony 
skarbowe. Czasem dla zwiększenia stopy zwrotu zarządzający takimi fundusza- 
mi decydują się na zakup obligacji przedsiębiorstw, które cechują się wyższą 
rentownością, ale i większym ryzykiem. Jednak w dążeniu do osiągnięcia jak 
najlepszych wyników nie mogą opierać się na akcjach. Dzięki temu ewentualne 
wahania cen jednostek uczestnictwa są o wiele niższe niż w przypadku funduszy 
bardziej agresywnych. Ze względu na wyższe bezpieczeństwo oraz niewielkie 
wahania wycen, minimalny zalecany horyzont czasowy jest znacząco krótszy 
niż dla funduszy akcyjnych i wynosi tylko 2 lata. Ta grupa funduszy przynosi 
korzystne stopy zwrotu w okresie obniżek stóp procentowych. Należy jednak 
pamiętać, że bank centralny (w polskich realiach Rada Polityki Pieniężnej) może 
podjąć decyzję o serii podwyżek, co z pewnością nie wpływa pozytywnie na 
. d ' fud 10 
oSIągane przez ten ro za] n uszy stopy zwrotu . 
Zdecydowanie najbezpieczniejszą fonną lokowania swoich oszczędności 
są fundusze gotówkowe i rynku pieniężnego. Zapewniają one utrzymanie realnej 
wartości posiadanych środków poprzez osiąganie stóp zwrotu przekraczaj ących 
poziom inflacji. Są one atrakcY.iną propozycją dla osób, które nie wiedzą, na jak 
długo chcą ulokować swoje oszczędności i jednocześnie bardziej od stopy zwro- 
tu preferują bezpieczeństwo. Wahania wycen jednostek uczestnictwa praktycznie 
tu nie występują. Dlatego w każdym momencie można złożyć zlecenie odkupie- 
nia posiadanych jednostek przez fundusz, bez obawy, że zlecenie to zostanie 
zrealizowane po kursie niższym niż jednostki zostały zakupione. Fundusze ryn- 
ku pieniężnego mogą też pełnić funkcję tzw. bezpiecznej przystani dla aktywów 
wycofywanych z rynku akcji - np. gdy inwestorzy obawiają się wystąpienia 
korekty. 


9 www.skarbiec.pl (10.05.2007 r.). 
10 K. Gabryelczyk: Op. cit., s. 52; www.bossa.pl (11.05.2007 r.).
		

/img0062_0001.djvu

			65 


FUNDUSZE INWESTYCYJNE... 


Zakończenie 


Fundusze inwestycyjne ciągle jeszcze stanowią nową, choć coraz bardziej 
popularną formę inwestycji. Stwarzają one możliwość czerpania zysków z rynku 
finansowego nawet osobom, które nie są specjalistami z dziedziny finansów i 
ekonomii. Dzięki funduszom można osiągać zdecydowanie wyższe stopy zwrotu 
niż z lokat bankowych, a samo dokonanie inwestycji jest niezwykle proste - 
istnieje już nawet możliwość zakupu jednostek uczestnictwa bez wychodzenia z 
domu (np. ponad 100 funduszy jest dostępnych w jednym miejscu - Supermar- 
kecie Funduszy Inwestycyjnych w mBanku). Podczas wyboru funduszu, które- 
mu powierza się swoje oszczędności, istnieje pełna swoboda w określeniu rodza- 
jów aktywów, w jakie środki pieniężne zostaną zainwestowane i tylko od inwe- 
stora zależy, jak duże ryzyko jest gotowy ponieść dla zrealizowania satysfakcjo- 
nujących stóp zwrotu. 


Bibliografia 


Dyl M.: Fundusze inwestycyjne. KiK, Warszawa 200!. 
Gabryelczyk K.: Fundusze inwestycyjne. Oficyna Wydawnicza, Kraków 2006. 
Jadwosiuk B., Rożko K.: Poradnik inwestora. Jak wybrać fundusz inwestycyjny. Funda- 
cja Edukacji Rynku Kapitałowego, Warszawa 2005. 
Kościelniak G.: Fundusze powiernicze. Zakamycze, Kraków 1998. 
Poradnik inwestora. Podstawowe informacje o funduszach inwestycyjnych. KPWiG, 
Warszawa 2003. 


Wilimowska Z., Madera M.: Fundusze inwestycyjne na polskim rynku. Politechnika 
Wrocławska, Wrocław 1998. 
www.bossa.pl 
www.skarbiec.pl 


THE INVESTMENT FUNDS AS ACHANCE OF A BETTER AND SAFER RETURN 


Summary 


The following articIe depicts the functioning principles of the institutions of common 
investment such as the investment funds. The focus here is on the basic functioning principles of 
these entities, their advantages for the investors as well as the basic types ofthe funds presented on 
the tinancial market.
		

/img0063_0001.djvu

			Irena Pyka 


BANKOWE INSTRUMENTY 
STRU KTU RYZOWAN E 


Wstęp 


Globalizacja gospodarki światowej, postępująca liberalizacja przepływów 
towarowych, pieniężnych i kapitałowych oraz deregulacja krajowych systemów 
bankowych sprzyjają wysokiej dynamice powstawania innowacji finansowych 
o korzystniejszych niż w bankach możliwościach lokowania oszczędności i po- 
zyskiwania kapitału. Rozwój pozabankowych instrumentów finansowych 
wzmaga jednak, jak pokazują doświadczenia rozwiniętych rynków finansowych, 
ryzyko inwestowania. W tych okolicznościach zamiana tradycyjnych instrumen- 
tów bankowych na nowoczesne fonny inwestowania stwarza szansę sektora 
bankowego na utrzymanie jego dotychczasowej pozycji w pośrednictwie finan- 
sowym. Konstrukcj a nowoczesnych instrumentów bankowych z natury bowiem 
opiera się na gwarancji utrzymania wartości lokowanego kapitału. Skutkiem 
tego wielu inwestorów indywidualnych, wbrew oczekiwaniom, nie transfonnuje 
swego kapitału w nowoczesne instrumenty różnych segmentów rynku pozaban- 
kowego. 
Nowoczesnymi instrumentami finansowymi, dynamicznie rozwijającymi 
się na globalnym rynku finansowym, są ich fonny strukturyzowane, które zali- 
cza się do szerokiej grupy inwestycji alternatywnych l. Ich konstrukcja fonnalna, 
a także wiele cech wspólnych .utrudniają często ich jednoznaczne wyodrębnienie 
z tej grupy. 
Przedrniotem opracowania są instrumenty strukturyzowane alternatywne 
wobec tradycyjnych instrumentów bankowych. Cel opracowania koncentruje się 
natomiast na określeniu cech specyficznych bankowych instrumentów struktury- 
zowanych, instrumenty te stanowią bowiem grupę słabo poznanych inwestycji 


I M. Dębski: Produkty strukturyzowane i fUndusze Jzedgingowe jako inwestycje alternatywne rynku kapitało- 
wego. W: Rynkifinansowe. Red. H. MamcalZ. Wydawnictwo UMCS, Lublin 2006, s. 146.
		

/img0064_0001.djvu

			68 


Irena Pyka 


alternatywnych, a ich pojęcie i konstrukcja formalnoprawna są często niejasne. 
Można tym uzasadniać stale niskie zainteresowanie tymi instrumentami szerszej 
grupy klientów bankowych. Bankowe instrumenty strukturyzowane w Polsce są 
stale rzadkością. Banki krajowe oferują je głównie klientom retailingowym. 
Tymczasem doświadczenia gospodarki globalnej wskazują, że rynek tych in- 
strumentów rozwija się dynamicznie w różnych segmentach. Należy zatem 
oczekiwać większej aktywizacji tego rynku również i w Polsce. Rynek banko- 
wych instrumentów strukturyzowanych powinien docelowo gromadzić znaczną 
część oszczędności podmiotów gospodarczych. 


1. Pojęcie i klasyfikacja instrumentów 
strukturyzowanych 


Pojęcie instrumentów strukturyzowanych w polskiej literaturze jest bar- 
dzo niejednoznaczne. Autorzy często unikają ich ścisłej definicji, co powoduje, 
że granica kwalifikowania alternatywnych inwestycji do instrumentów struktu- 
ryzowanych jest płynna. W literaturze jest wyrażany pogląd, że przez produkt 
strukturyzowany należy rozumieć taki, który w swej konstrukcji zawiera co 
najmniej dwa elementy, z których co najmniej jeden jest instrumentem pochod- 
nym2. Niewątpliwie tak sformułowane pojęcie instrumentu strukturyzowanego 
jest szerokie. Pozwala na zaliczenie do tej grupy instrumentów finansowych 
wiele inwestycji alternatywnych o różnym profilu rentowności i ryzyka. 
W polskiej literaturze, a także w powszechnym rozumieniu dominuje 
przeświadczenie, że instrument strukturyzowany to taki, który stanowi połącze- 
nie klasycznego instrumentu lokacyjnego z derywatem lub ich grupą celem osią- 
gnięcia określonego poziomu rentowności z inwestycje. Pojęcie to, chociaż 
mocno skonkretyzowane, nie rozwiązuje problemów klasyfikacyjnych instru- 
mentów strukturyzowanych. Kontrowersyjne jest bowiem samo określenie kla- 
sycznego instrumentu lokacyjnego, gdyż istnieje wątpliwość, czy klasycznym 
instrumentem lokacyjnym jest koszyk akcji, ich indeks czy koszyk tych indek- 
sów. W przypadku instrumentów strukturyzowanych te formy lokacyjne są czę- 
sto ich bazą. Podobne wątpliwości można odnieść do derywatów. Pojęcie to 
odpowiada bowiem bardzo wąskiemu rozumieniu praw pochodnych, natomiast 
opcja dołączona do instrumentu bazowego jest pojęciem szerokim i nie zawsze 
odnosi się do tradycyjnie rozumianej derywatywy. Różnice te powodują, że 


2 H. Mamcarz: Odwrotna obligacja zamienna na akcje - klasyczny produkt strukturyzowany. W: Rynkifinan- 
sowe. Op. cil., s. 155. 
3 W. Dębski: Op .cil., s. 147.
		

/img0065_0001.djvu

			69 


BANKOWE INSTRUMENTY STRUKTURVZOWANE 


obligacja zamienna, stosownie do przyjętego rozumienia instrumentu struktury- 
zowanego (szerokiego lub wąskiego), będzie lub nie do grupy tych instrumen- 
tów klasyfikowana. 
Dynamiczny rozwój światowego rynku instrumentów strukturyzowanych 
sprzY.ia powstawaniu różnych form alternatywnego inwestowania. Dlatego też 
można oczekiwać pojawiania się nowych, bardziej skomplikowanych instrumen- 
tów strukturyzowanych. W tych okolicznościach zasadne wydaje się przyjęcie 
szerokiej interpretacji pojęcia instrumentów strukturyzowanych, według której 
każdy instrument strukturyzowany składa się z dwóch zasadniczych części: 
instrumentu bazowego, 
- instrumentu wbudowanego o charakterze opcji. 
Obecnie na światowym rynku finansowym jest wiele instrumentów struk- 
turyzowanych. Charakteryzują się one często złożoną konstrukcją oraz skompli- 
kowanymi profilami wypłaty. Większa część bazy tych instrumentów ma cha- 
rakter dłużny, chociaż na rynku pojawiły się instrumenty strukturyzowane oparte 
na indeksach giełdowych (np. Reverse Chiquet na indeks FTSE lOOt Ogólnie 
produkty strukturyzowane, zważywszy na ich część bazową, można odnosić do: 
pojedynczych akcji lub koszyków akcji, 
indeksów akcji lub koszyków tych indeksów (np. SPX, DJIA, NDX, Kopsi, 
indeksy sektorowe), 
instrumentów dłużnych (bony, certyfikaty depozytowe, obligacje, lokaty), 
kredytów, 
walut obcych, 
nieruchomości, 
towarów, 
inf1acj i, 
polis ubezpieczeniowych, 
różnych innych układów hybrydowych. 
Baza, zwykle odnoszona do któregoś z segmentów szeroko rozumianego 
rynku finansowego, określa poziom ryzyka inwestycY.inego instrumentu struktu- 
ryzowanego. Pod względem ryzyka bazy instrumenty strukturyzowane można 
podzielić na generujące: 
niskie ryzyko - w sytuacji gdy ich bazą są proste instrumenty bilansowe (de- 
pozyty, obligacje, bony), a okres inwestowania jest krótki, 
wysokie ryzyko - gdy instrument bazowy jest złożony, pozabilansowy, 
a inwestycja długoterminowa. 


4 W. Gudaszewski, M. Hnatiuk, A. Lachowicz: Diagnoza światowego i polskiego rynku instrumentów struktu- 
ryzowanych. ..Rynek Terminowy" 2004, nr 4.
		

/img0066_0001.djvu

			70 


Irena Pyka 


Instrumenty strukturyzowane są też obecnie emitowane przez różne pod- 
mioty. Zalicza się do nich: 
banki, 
fundusze inwestycyjne, 
fundusze hedgingowe, 
fundusze nieruchomościowe, 
giełdy papierów wartościowych, 
giełdy towarowe, 
firmy zarządzaj ące aktywami. 
Rodzaj emitenta determinuje ryzyko kredytowe inwestora instrumentów 
strukturyzowanych. Dlatego też w procesie emisji istotną rolę w ich sprzedaży 
odgrywa credit rating emitenta. 
Niewątpliwie ważnym kryterium podziału instrumentów strukturyzowa- 
nych jest cel dokonywanej inwestycji 5 . Instrumenty strukturyzowane w tym 
ujęciu dzieli się na: 
instrumenty z zagwarantowaną ochroną kapitału w dacie wykupu - PPN 
(principal Protected Notes), 
instrumenty o wysokiej stopie zwrotu przy możliwej utracie części zainwe- 
stowanego kapitału - YEN (Field Enhanced Notes). 
Instrumenty z zagwarantowaną ochroną kapitału są inwestycją bardziej 
bezpieczną niż te z częściową gwarancją lub jej całkowitym brakiem. 
Istotnym czynnikiem decydującym o wartości inwestycji alternatywnej 
w instrumenty strukturyzowane jest również konstrukcja instrumentu wbudowa- 
nego. W tym zakresie dzieli się je na instrumenty strukturyzowane: 
z zagwarantowanym kuponem, 
- bez gwarancji kuponu. 
W pierwszym przypadku emitent instrumentu strukturyzowanego wyzna- 
cza wysokość gwarantowanej stopy zwrotu, uzależniając jej ostateczną wielkość 
od rynkowej wartości zmienności indeksu (derywatywy). W przypadku braku 
gwarancji kuponu wysokość stopy zwrotu z inwestycji jest funkcją wyłącznie 
przekonań inwestora o tendencji rozwoju rynku, którego indeks dotyczy. 
Wysokość kuponu lub inaczej stopy zwrotu z inwestycji w instrumenty 
strukturyzowane zależy również od konstrukcji przepływów finansowych z in- 
westycji. W tym przypadku profil wypłat może być: 
periodyczny, 
zmienny lub stały, 
stały w określonym czasie, 
całkowicie wypłacony w określonym czasie. 


5 W. Dębski: Op. cit., s. 149.
		

/img0067_0001.djvu

			71 


BANKOWE INSTRUMENTY STRUKTURYlOWANE 


2. Konstrukcja i cechy bankowych instrumentów 
strukturyzowanych 


Bankowe instrumenty strukturyzowane można określić jako takie, których 
emitentami są banki. Banki oferują produkty strukturyzowane na rynkach glo- 
balnych, starając się sprostać konkurentom niemonetarnych instytucji finanso- 
wych. Główną rolę w tworzeniu tych instrumentów odgrywają banki inwesty- 
cyjne, specjalizujące się w różnych nowoczesnych, czy wręcz innowacyjnych 
produktach finansowych. Powstanie instrumentu strukturyzowanego jest w sen- 
sie inżynieryjnym złożone, a w związku z tym również kosztochłonne. Dlatego 
też banki inwestycyjne na rynku tych instrumentów występują w roli hurtowni- 
ków sprzedających wytworwne produkty strukturyzowane różnym instytucjom 
finansowym (firmom zarządzającym, funduszom inwestycyjnym), w tym rów- 
nież bankom komercyjnym. One z kolei oferują te produkty różnym klientom. 
Liderem produktów strukturyzowanych na rynku międzynarodowym jest 
Deutsche Bank. Pierwsze wyemitowane w tym banku produkty strukturyzowane 
pojawiły się w 1998 r. Ich emitentemjest Deutsche Bank AG we Frankfurcie lub 
jego oddział w Londynie. Daleko posunięta specjalizacja procesu wytwarzania 
i obsługi produktów strukturyzowanych w tym banku sprawia, że 6 : 
oferta produktów strukturyzowanychjest bardzo szeroka, 
bank tworzy produkty strukturyzowane do sprzedaży na rynku akcji, obliga- 
cji, pieniężnym, walutowym i towarowym, 
bank specjalizuje się głównie w produktach pasywnych lub quasi-pasywnych, 
produkty strukturyzowane są emitowane w ofercie publicznej i notowane na 
wielu giełdach, co daje znaczne przywileje stronom kontraktów, 
bank zapewnia obsługę marketingową tych produktów, 
bank organizuje ich rynek wtórny. 
Banki mogą nabywać produkty strukturyzowane w drodze umowy z Deu- 
tsche Bankiem. W umowie tej zostaje określony rodzaj produktu i warunki ob- 
sługi. Bank dokonuje też wyceny produktu, zwracając uwagę na konkurencyj- 
ność oferty. 
Początkowo nabywcami instrumentów strukturyzowanych banków byli 
klienci detaliczni. Dlatego też wysoki, gdyż 70% udział produktów strukturyzo- 
wanych w Deutsche Banku jest kierowany pośrednio lub bezpośrednio do klien- 
ta retailowego. Rola, jaką ten klient pełni w nabywaniu produktów strukturyzo- 
wanych, spowodowała, że Deutsche Bank na potrzeby wyłącznie klienta indy- 


6 Materiały VIII Konferencji Instrumenty Pochodne 1006. GPW SA w Warszawie, 28-29 marca. Prezentacja 
Oeutsche Banlc
		

/img0068_0001.djvu

			72 


Irena Pyka 


widualnego stworzył Platformę X-markets. Umożliwia ona dokonywanie trans- 
akcji przez klientów indywidualnych drogą internetową. Trzon Platformy X- 
-markets stanowi program emisji papierów wartościowych zatwierdzony przez 
Bundesanstalt f tir Finanzdienstleistungsaufsicht na podstawie Dyrektywy 
2003I7I/WE, co gwarantuje wysoki poziom bezpieczeństwa inwestycyjnego. 
Platforma X-market uzyskała też na podstawie dokumentu weryfikującego, wy- 
danego przez funkcjonującą w tym czasie KPWiG, zgodę na działalność w Pol- 
sce. Działalność tę dostosowano do polskiego klienta, co oznacza posługiwanie 
się językiem polskim i produktami strukturyzowanymi dostosowanymi do po- 
trzeb krajowego klienta. 
Rynek instrumentów strukturyzowanych znajduje coraz szersze uznanie 
wśród klientów instytucjonalnych. Sytuacja ta wymaga od banków komercyj- 
nych większego zainteresowania produktami strukturyzowanymi dostosowany- 
mi do ich potrzeb. Dlatego też wśród instrumentów strukturyzowanych wzrasta 
znaczenie tych, które można określić jako aktywne. 
Podział instrumentów strukturyzowanych na pasywne i aktywne nie jest 
szczególnie rozpowszechniony. Zasadniczo wynika z bilansowego charakteru 
bazy, na której instrument strukturyzowany powstaje. Do pasywnych instrumen- 
tów strukturyzowanych w bankach można zaliczyć: 
depozyty (lokaty) strukturyzowane, 
strukturyzowane certyfikaty depozytowe, 
struktyryzowane skrypty dłużne, 
strukturyzowane obligacje. 
Konstrukcja tych instrumentów rozm się od aktywnych instrumentów 
strukturyzowanych tym, że opiera się na finansowych instrumentach dłużnych 
reprezentujących zobowiązania banków. W przypadku strukturyzowanych in- 
strumentów aktywnych baza jest związana z formą należności bankowych. Do 
aktywnych instrumentów strukturyzowanych zalicza się głównie kredyty struk- 
turyzowane. Banki mogą w portfelu aktywów posiadać również strukturyzowane 
certyfikaty depozytowe, skrypty dłużne czy długoterminowe obligacje. W tym 
przypadku instrument bazowy nie musi jednak występować jako bankowy. Bazą 
może być papier wartościowy emitowany przez podmioty niebankowe. Takie in- 
strumenty strukturyzowane nie sąjednak stricte bankowymi, pomimo że znajdują 
się w portfelu banku. Istotą bankowego instrumentu strukturyzowanego jest bo- 
wiem charakter jego emitenta. Bank jednak nie musi nabywać wyłącznie instru- 
mentów pochodzenia bankowego. Dlatego też w jego portfelu mogą się znajdować 
instrumenty strukturyzowane emitowane przez różne podmioty gospodarcze. 
Znaczna ich część ma charakter quasi-aktywny (np. nabyta obligacja zamienna) lub 
wręcz pozabilansowy (gdy bank przyjmuje na siebie wyłącznie opcję).
		

/img0069_0001.djvu

			73 


BANKOWE INSTRUMENTY STRUKTURVZOWANE 


Konstrukcja bankowych instrumentów strukturyzowanych nie różni się od 
instrumentów strukturyzowanych innych emitentów. Każdy bankowy instrument 
strukturyzowany składa się z części bazowej i wbudowanej. Cechą charaktery- 
styczną wszystkich bankowych instrumentów strukturyzowanchjestjednak rela- 
tywnie wysokie ich bezpieczeństwo. Zależy ono od różnych czynników. Zasad- 
niczą ich grupę, jednakowo warunkującą poziom bezpieczełlstwa inwestycyjne- 
go bankowych instrumentów strukturyzowanych, stanowią: 
pozostawanie banku instytucją zaufania publicznego, 
wysoki rating instytucji kredytowych, 
gwarancje zwrotu kapitału w dniu wykupu, 
niskie ryzyko inwestycyjne w instrumentach bazowych. 
Różnice w poziomie tego bezpieczeństwa są natomiast uwarunkowane 
formami prawnymi tych instrumentów. Depozyty strukturyzowane wyróżnia 
głównie ich niezbywalny charakter. Baza jest przypisana zawsze do klienta ban- 
kowego, a o wysokości dochodu z przyjętej przez bank lokaty stanowi instru- 
ment wbudowany. Ze względu na charakter bazy i z reguły zagwarantowaną 
ochronę kapitału, są to bardzo bezpieczne instrumenty lokacyjne. Ryzyko inwe- 
stycyjne w tych instrumentach bankowych zależy głównie od charakteru instru- 
mentu wbudowanego. Dołączona do tych instrumentów strukturyzowanych 
opcja może być bowiem eksponowana na różne rynki finansowe, w tym krajowe 
i zagraniczne. Dlatego o wysokości ryzyka inwestycyjnego decyduje charakter 
rynku. Wysokość ryzyka inwestycyjnego w strukturyzowanych depozytach wy- 
znacza także gwarancja kuponu lub też jej brak. Banki mogą oferować depozyty 
strukturyzowane o różnych kombinacjach kuponów. Ostatecznie skala ryzyka 
inwestycyjnego zależy więc od inwestora, który poprzez kupno depozytu struk- 
turyzowanego świadomie ją akceptuje. 
W ofercie banków krajowych pojawiły się różne lokaty strukturyzowane. 
Z reguły były to lokaty o minimalnej kwocie wpłaty w granicach od 5-10 tysięcy 
PLN. Wysokość procentowego udziału lokaty we wzroście wartości instrumentu 
bazowego wahała się w granicach od 30% do 100%. Instrument wbudowany był 
natomiast powiązany z: 
indeksem S&P 500, 
kursem EURlPLN, 
giełdową ceną surowca mineralnego, 
ceną akcji z indeksu WIG20, 
powiązaniem DJES50 i WIG20 7 . 


7 Materiały VIII Konferencji Instrumenty Pochodne 1006. GPW SA w Warszawie, 28-29 marca 2006, 
J. Ziębiec: Produkty strukturyzowane.
		

/img0070_0001.djvu

			74 


Irena Pyka 


Rynek lokat strukturyzowanych, w rozumieniu polskiego prawa rynku 
kapitałowego, nie ma charakteru publicznego, dlatego też określenie jego wiel- 
kości czy stopnia koncentracji kapitału jest praktycznie niemożliwe. Z dużym 
jednak prawdopodobiełlstwem, na podstawie obserwacji rynku bankowego, 
można przyjąć, że jest to rynek nieduży i dotyczy głównie klientów indywidual- 
nych. Badania prowadzone na zlecenie Banku BPH pokazały, że zainteresowa- 
nie tymi produktami wzrasta po spełnieniu określonych warunków 8 . 
Klienci detaliczni w Polsce są zainteresowani głównie produktami krótko- 
terminowymi. W sytuacji wydłużenia tego okresu do 5 lat zainteresowanie nimi 
słabnie. Rośnie natomiast wtedy, gdy współczynnik partycypacji lokaty mieści 
się w przedziale 60-65%, a oprocentowanie jest gwarantowane na poziomie 7%. 
Bank BPH w latach 2005-2006 wyemitował produkty strukturyzowane na 
kwotę powyżej l mld PLN, oferując je nie tylko klientom detalicznym, ale także 
korporacyjnym i instytucjonalnym. Oferta dotyczyła produktów denominowa- 
nych w PLN, EUR i USD. Można zatem wnosić, że warunki rozwoju rynku 
w Polsce są korzystne, a zainteresowanie tymi instrumentami różnych grup in- 
westorów rośnie. 
Do klasycznych instrumentów strukturyzowanych zwykło się zaliczać 
obligacje (tzw. Structured Notes). W bankach stanowią one instrumenty pasyw- 
ne lub też quasi-pasywne. Kwalifikacja obligacji strukturyzowanych do wymie- 
nionych grup jest uwarunkowana złożonością ich konstrukcji formalnej, ale 
również i tym, że stanowią one zbywalny instrument finansowy. Obligacje 
strukturyzowane mają bardzo płynny rynek wtórny, często z 1% spread'em, co 
zachęca do ich odsprzedaży przed terminem wykupu. W takiej jednak sytuacji 
inwestorzy tracą prawo gwarancji zwrotu kapitału. Ponadto zmienność wartości 
rynkowej obligacji jest podstawą jej zwiększonego ryzyka inwestycyjnego w 
stosunku do lokaty strukturyzowanej. Należy jednak zauważyć, że zlikwidowa- 
nie lokaty przed terminem zapalności powoduje często dużą stratę inwestora, 
podczas gdy szeroki rynek wtórny obligacji umożliwia ich wcześniejsze upłyn- 
meme. 
Konstrukcja formalna obligacji strukturyzowanej jest bardzo zbliżona do 
strukturyzowanej lokaty. Obligacje są emitowane z gwarancją zwrotu kapitału, 
z tą jednak różnicą, że nie obowiązuje ona w przypadku odsprzedaży jej przed 
terminem wykupu. Na korzyść obligacji strukturyzowanych przemawia zwykle 
jednorazowa opłata dystrybucyjna, która w banku może stanowić większe źródło 
dochodu niż naliczana w trakcje trwania lokaty marża. 



 Materiały VIII Konferencji Instrumenty Pochodne 2006. GPW SA w Warszawie, 28-29 marca 2006. Produky 
stntlcturyzowane. Bank BPH S.A.
		

/img0071_0001.djvu

			75 


BANKOWE INSTRUMENTY STRUKTURYZOWANE 


W przypadku obligacji strukturyzowanych istnieje ponadto możliwość ich 
emisji nie tylko na rynku prywatnym, ale również w drodze oferty publicznej. 
Rynek publiczny stwarza szerokie możliwości inwestowania w obligacje struk- 
turyzowane. W Polsce ma on jednak znaczenie marginalne. Przed przystąpie- 
niem Polski do Unii Europejskiej spełnienie kryteriów obrotu publicznego było 
bowiem, z różnych powodów, praktycznie niemożliwe. Obecnie warunki prze- 
prowadzenia oferty publicznej przez krajowych emitentów są nadal trudne. Ist- 
nieje jednak możliwość "paszportowania" programów emisji z Unii Europej- 
skiej, co powinno pozytywnie wpłynąć na rozwój tego rynku w Polsce. 
Strukturyzowane skrypty dłużne i certyfikaty depozytowe stanowią formy 
instrumentów wierzycielskich konstrukcyjnie bardzo zbliżone do obligacji. 
Skrypty dłużne reprezentują, podobnie jak obligacje strukturyzowane, dług na 
okaziciela, z tym tylko wyjątkiem, że są one emitowane na krótsze okresy. Nie- 
długi okres ich zapadalności, sprzyjający redukcji ryzyka inwestycyjnego, spo- 
wodował, że rynek strukturyzowanych skryptów dłużnych rozwinął się wcze- 
śniej niż strukturyzowanych obligacji. 
Certyfikaty depozytowe są również instrumentami krótkookresowymi. 
Okres ich zapadalności zasadniczo nie przekracza roku, co sprawia, że są in- 
strumentami rynku pieniężnego. Od strukturyzowanych obligacji czy skryptów 
dłużnych różnią się dodatkowo swą konstrukcją prawną. Mogą być bowiem 
emitowane wyłącznie przez banki. Zaliczane do grupy bankowych papierów 
wartościowych cechują się niższym ryzykiem inwestowania niż pozostałe struk- 
turyzowane papiery dłużne. 
W Polsce certyfikaty depozytowe były emitowane przez banki do momen- 
tu uprawomocnienia się ustawy z dnia 1 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy Pra- 
wo bankowe 9 . Ustawa wprowadziła pojęcie bankowego papieru wartościowego. 
Do grupy tych papierów zalicza się obecnie wszystkie zbywalne formy legity- 
macyjne zobowiązań bankowych o różnych okresach zapadalności: krótko-, 
średnio- i długoterminowych. Do bankowych papierów wartościowych są zatem 
zaliczane dotychczasowe krótkoterminowe certyfikaty depozytowe, a także 
średnio- i długookresowe obligacje emitowane przez banki. 
W literaturze brakuje natomiast jednoznacznej definicji aktywnych in- 
strumentów strukturyzowanch. Z tego powodu skomplikowana jest ich identyfi- 
kacja i systematyzacja. Bankowe instrumenty strukturyzowane o charakterze 
aktywów stanowią głównie grupę odnoszącą się do sposobu egzekwowania. 
przez bank należności kredytowych. W takim rozumieniu aktywnego instrumen- 
tu strukturyzowanego każdy kredyt o odroczonym okresie płatności odsetko- 


9 Ustawa z dnia l kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe. Dz.U. 2004, m 91, poz. 870.
		

/img0072_0001.djvu

			76 


Irena Pyka 


wych może być traktowany jako instrument bazowy z opcją, podobnie jak roz- 
powszechnione na rynkach globalnych już w połowie lat 60. kredyty typu roll- 
over. Kredyty te przyznawane kredytobiorcy na długi okres są przez bank refi- 
nansowane za pomocą krótkotenninowych środków rynku pieniężnego, co 
sprawia, że wyznaczona dla nich stopa procentowa jest odpowiednio sprzężona 
z okresowymi możliwościami ich refinansowania w banku 10. 
Możliwość zaliczania tych kredytów do strukturyzowanych instrumentów 
bankowych wynika z przyjętego założenia łączenia w ich konstrukcji bazy 
i opcji. W tym jednak przypadku opcja ma bardzo duże znaczenie, a żaden z jej 
składników nie ma charakteru derywatywy. Trudno zatem zaliczyć te instrumen- 
ty kredytowe do strukturyzowanych. Wątpliwości takie nie występują w odnie- 
sieniu do strukturyzowanych skryptów dłużnych oraz ich bardziej złożonej for- 
my - skryptów dłużnych indeksowanych do zdarzeń kredytowychII. Dlatego 
można je zaklasyfikować do aktywnych instrumentów strukturyzowanych ban- 
ków. 


Strukturyzowane skrypty dłużne to zwykłe skrypty dłużne, w których 
część płatności opiera się na instrumencie pochodnyml2. Pierwsze skrypty dłuż- 
ne bazowały na wbudowanych do konstrukcji papieru wartościowego swapach 
walutowych. Obecnie stanowią one grupę papierów wartościowych o bardzo 
złożonych konstrukcjach instrumentów pochodnych. 
Strukturyzowane skrypty dłużne indeksowane do zdarzeń kredytowych 
(CLN) stanowią formę instrumentu hybrydowego. W strukturywwany skrypt 
dłużny wkomponowuje się bowiem kredytowy instrument pochodny. W konse- 
kwencji inwestor, nabywając strukturyzowane skrypty dłużne indeksowane do 
zdarzeń kredytowych (CLN), ma możliwość otrzymania aktywów, których stopa 
zwrotu jest związana z ich ryzykiem kredytowym oraz dodatkowym ryzykiem 
kredytowym, które jest przekazywane przez bank za pośrednictwem kredytowego 
instrumentu pochodnego. W przypadku tak skonstruowanego instrumentu, inwe- 
stor otrzymuje zazwyczaj kupon i kwotę nominalną w tenninie zapadalności, do- 
póki nie zaistnieje zdarzenie kredytowe. Gdy zdarzenie ma miejsce, emitent wy- 
kupuje emisję od inwestora, który dostarcza mu niewypłacalne instrumenty13. 
Strukturyzowane skrypty dłużne indeksowane do zdarzeń kredytowych 
(CLN) , podobnie jak strukturyzowane skrypty dłużne, mogą być emitowane 
przez różne podmioty gospodarcze. Banki, nabywając te instrumenty do portfela 


10 E. Głogowski, M. Munch: Nowe uslugijinansowe. PWN, Warszawa 1994, s. 363. 
II A. Kasapi: Kredytowe instrumenty pochodne. Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2002, s. 92 i dalsze. 
12 G. Crawford, B. Sen: Instrumenty pochodne. Narzędzia podejmowania decy:qi jinansowych. Liber, War- 
szawa 1998, s. 27. 
13 Ibid.
		

/img0073_0001.djvu

			77 


BANKOWE INSTRUMENTY STRUKTURYZOWANE 


swoich aktywów, realizują różne strategie inwestycyjne, których powiązanie 
z udzielonym kredytem jest bardzo iluzoryczne i rzadko bezpośrednie. Przepro- 
wadzane na tych instrumentach transakcje często mają charakter pozabilansowy, 
a zatem nie przypominają klasycznych instrumentów aktywnych banków, co 
sprawia, że są uważane za quasi-aktywne. 


3. Motywy inwestowania w bankowe instrumenty 
stru ktu ryzowane 


Powodów zainteresowania produktami strukturyzowanymi jest wiele. 
Różnicują się one jednak zasadniczo w przekroju podmiotowym. Najliczniejszą 
grupą dysponującą bankowymi instrumentami strukturyzowanymi w Polsce, ale 
również na rynkach globalnych, są klienci indywidualni. Do tej grupy banki 
kierują głównie pasywne instrumenty strukturyzowane. Klient indywidualny 
banku poszukuje bowiem możliwości utrzymania bezpieczeństwa lokacyjnego 
swoich oszczędności, z jednoczesną poprawą stopy zwrotu z inwestowanego 
kapitału. Bankowe instrumenty strukurywwane, jak wcześniej podkreślano, 
warunek ten spełniają. Istnieją również inne przesłanki inwestowania w banko- 
we instrumenty strukturyzowane. Inwestorzy indywidualni w konstrukcji lll- 
strumentu wbudowanego uzyskują: 
dostęp do usług rezerwowanych głównie dla instytucji finansowych, 
większą przejrzystość inwestowania, gdyż wskaźnik rynkowy jest zawsze 
ściśle określony formułą, a jego segment zdefiniowany, 
redukcję zmienności. 
Można także wskazać motywy inwestowania w strukturyzowane instrumen- 
ty bankowe o charakterze bardziej ogólnym, wynikającym z zasad funkcjonowania 
i stanu koniunktury gospodarki krajowej i międzynarodowej. Dotyczą one: 
obecnego i perspektywicznego stanu gospodarki, 
modelu systemu finansowego, 
- polityki monetarnej, 
systemu podatkowego, 
stopnia rozwoju rynku kapitałowego, 
dostępu do instrumentów rynku publicznego, 
aktualnego trendu rynku, 
kultury inwestowania itp. 
Czynniki te niewątpliwie decydują również o zainteresowaniu klientów 
instytucjonalnych bankowymi produktami strukturyzowanymi. Należy jednak 
mieć na uwadze, że pojęcie klienta instytucjonalnego jest szerokie. Motywy
		

/img0074_0001.djvu

			78 


Irena Pyka 


inwestowania poszczególnych grup inwestorów są zatem zróżnicowane i zde- 
terminowane tym, że inwestowanie w odniesieniu do wielu tych instytucji jest 
ograniczone obowiązującym je prawem. Operując znacznymi zasobami kapita- 
łowymi, klienci instytucjonalni są zainteresowani głównie krótkoterminowymi 
umowami, gwarantującymi im wysoką płynność przy jednocześnie wysokiej 
stopie zwrotu z lokowanego kapitału 14 . 
Zainteresowanie instytucji finansowych i klientów korporacyjnych można 
natomiast w większym stopniu odnosić do aktywnych instrumentów struktury- 
zowanych banków. Motywy emisji strukturyzowanych skryptów dłużnych 
i skryptów dłużnych indeksowanych do zdarzeń losowych opierają się bowiem 
na redukcji ryzyka inwestycyjnego z jednej strony, a z drugiej na dbałości 
o koszt finansowania dłużnego. Zarówno więc po stronie inwestora, jak i emi- 
tenta istniej ą silne przesłanki zawierania umów na takie instrumenty. 
Zasadnicze jednak ograniczenia rozwoju instytucjonalnego rynku instru- 
mentów strukturyzowanych wydają się tkwić w ich złożoności. Instrument taki 
bowiem nie tylko trudno zbudować, ale trudno zainteresować nim uczestników 
kontraktu. Niewątpliwie rozwój tego rynku wymaga stworzenia sieci rowinię- 
tych finansowych instytucji krajowych, wysokiej kultury inwestycyjntj i deter- 
minacji klienta korporacyjnego w pozyskiwaniu kapitału dłużnego. Należy 
oczekiwać, że zmiany zachodzące na rynku instrumentów strukturyzowanych 
w Polsce będą zmieniać dotychczasowe preferencje inwestorów. Do czynników 
sprzyjających rozwojowi tego segmentu można zaliczyć: 
rosnącą konkurencyjność cenową, wynikającą ze znacznej specjalizacji 
w wytwarzaniu produktów strukturyzowanych, 
rozszerzenie bezpośredniego dostępu do usług inwestycyjnych głównie dla 
inwestorów finansowych, 
poprawę regulacji prawnych. 
Znacznym ułatwieniem w rozwoju rynku instrumentów strukturyzowa- 
nych w Polsce jest jednolity rynek Unii Europejskiej. Wdrożona dyrektywa Par- 
lamentu Europejskiego i Rady 2003171/WE, wraz zjej dalszymi modyfikacjami, 
umożliwiła szerszy dostęp do rynku klientów indywidualnych. Na mocy tej dy- 
rektywy z lipca 2005 r. i zmian w regulacjach rynku kapitałowego w Polsce 
możliwe stało się paszportowanie papierów wartościowych. Instrumenty struktu- 
ryzowane trafiły zatem na polski rynek finansowy pośrednio jako efekt integra- 
cji europejskiej. 


14 R. Wolcaff: Corporates Enter the Fo/d. "Risk" 2004, Maj.
		

/img0075_0001.djvu

			79 


BANKOWEINSTRUMENTYSTRUKTURYZOWANE 


Bibliografia 


Crawford G., Sen R: Instrumenty pochodne. Narzędzia podejmowania decyzji finanso- 
wych. Liber, Warszawa 1998. 
Dębski M.: Produkty strukturyzowane i fundusze hedgingowe jako inwestycje alterna- 
tywne rynku kapitałowego. W: Rynkifinansowe. Red. H. Mamcarz. Wydawnic- 
two UMSC, Lublin 2006. 


Gudaszewski W., Hnatiuk M., Lachowicz A: Diagnoza światowego i polskiego rynku 
instrumentów strukturyzowanych. "Rynek Terminowy" 2004, nr 4. 
Kasapi A: Kredytowe instrumenty pochodne. Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2002. 
Mamcarz H.: Odwrotna obligacja zamienna na akcje - klasyczny produkt strukturyzo- 
wany. W: Rynki finansowe. Red. H. Mamacarz. Wydawnictwo UMSC, Lublin 
2006. 


Materiały VIII Konferencji Instrumenty Pochodne 2006. GPW SA w Warszawie, 28-29 
marca. Prezentacja Deutsche Bank. 
Materiały VIII Konferencji Instrumenty Pochodne 2006. GPW SA w Warszawie, 28-29 
marca 2006, J. Ziębiec: Produkty strukturyzowane. 
Materiały VIII Konferencji Instrumenty Pochodne 2006. GPW SA w Warszawie, 28-29 
marca 2006, Produky strukturyzowane. Bank BPH S.A 
Nowe usługifinansowe. Red. E. Głogowski, M. Munch. PWN, Warszawa 1994. 
Rynkifinansowe. Red. H. Mamcarz. Wydawnictwo UMCS, Lublin 2006. 
Ustawa z dnia l kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe. Dz.U. 2004, nr 91, 
poz. 870. 
WolcaffR.: Corporates Enter the Fold. "Risk" 2004, Maj. 


THE BANKING ASSOCIATED INSTRUMENTS 


Summary 


The development of the financial market lets the introduction of the new financial instru- 
ments. Recently, the new so caIled hybrid instruments have appeared, which are a kind of combi- 
nation of an ordinary bond and a derivative. This method incorporates the high return and a high 
safety. These new securities are issued by banks and other financial institutions.
		

/img0076_0001.djvu

			Bożena Frączek 
Piotr Dąbrowski 
Adam Prusaczyk 


ALTERNATYWNE STRATEGIE 
INWESTYCYJNE NA GPW W WARSZAWIE 


Wstęp 


Współczesny inwestor ma do wyboru kilkanaście różnych rynków i wiele 
instrumentów finansowych, dzięki którym może mnożyć swój kapitał. Internet 
pozwala spekulować na parkietach amerykańskiej NYSE, londyńskiej LME albo 
na międzynarodowym rynku walutowym Forex. Najnowsze narzędzia analitycz- 
ne przyspieszają proces decyzyjny i często niemal automatycznie wyszukują 
najkorzystniejsze momenty zawierania transakcji. 
Giełdowi spekulanci poszukują systemów oceny idealnie dywersyfikują- 
cych portfel, osiągających trafność na poziomie 80%, samodzielnie realizują- 
cych generowane sygnały kupna i sprzedaży w celu wyeliminowania błędów 
popełnianych przez człowieka. Proces tworzenia takiego systemu jest skompli- 
kowany, gdyż stale są wyliczane nowe parametry optymalizacyjne. 
W artykule przedstawiono wybrane metody spekulacji, które są hybrydo- 
wą formą strategii uznaniowych i mechanicznych, ponieważ mimo obiektywnie 
określonych zasad, czasem wymagają elastyczności ludzkiego osądu. Można je 
stosować w prezentowanej postaci lub potraktować jako bazę do budowy bar- 
dziej złożonych systemów. 
W większości prezentowanych przypadków ryzyko jest porównywalne 
z lokatami bankowymi lub obligacjami, a nawet jeżeli jest większe, to zawsze 
z góry ograniczone i znane. Stopa zwrotu przeważnie znacznie przekracza po- 
ziom stopy wolnej od ryzyka. Zaletą prezentowanych metod jest także to, że nie 
są czaso- i pracochłonne. Do strategii tych zalicza się: 
zastosowanie obligacji strukturyzowanych, 
- strategię "Kup i trzymaj" (Buy and Ho/d),
		

/img0077_0001.djvu

			82 


Bożena Frączek, Piotr Dąbrowski, Adam Prusaczyk 


arbitraż, 
emisję z prawem poboru, 
odroczenie opodatkowania. 


1. Obligacje strukturyzowane 


Jedną z metod osiągnięcia dochodu przy jednoczesnym ograniczaniu ry- 
zyka jest zastosowanie tzw. instrumentów strukturyzowanych. Są one dostępne 
w Polsce dopiero od kilku lat. Skutecznie oferuje ten produkt swoim klientom 
CitiBank Handlowyl. Instrumenty strukturyzowane są inwestycjami z gwaran- 
towanym kapitałem początkowym zabezpieczonym odsetkami od dyskontowych 
papierów wartościowych, najczęściej obligacji. Nadwyżka powstała z dyskonta 
jest agresywnie inwestowana na rynku kapitałowym w akcje lub w instrumenty 
pochodne (opcje i kontrakty futures). W razie niepowodzenia spekulacji, klient 
otrzymuje wpłaconą kwotę, a w przypadku sukcesu odpowiednią, wcześniej 
ustaloną część zysku. Cena produktów strukturyzowanych jest uzależniona od 
wartości wskaźnika rynkowego, np. indeksu giełdowego. W tenninie wykupu 
kwota kalkulowana jest wypłacana według z góry określonego wzoru 2 . 
Obligacje strukturyzowane były poprzednikami hybrydowych produktów 
bankowych, łączących lokatę i fundusz inwestycyjny. Instrumenty te gwarantują 
bezpieczeństwo kapitału, a uzyskany z nich dochód zwykle przewyższa opro- 
centowanie depozytów bankowych. Mogą być konstruowane na podstawie in- 
strumentów rynków zagranicznych. Istnieje także możliwość ich obrotu na ryn- 
ku wtórnym. Na GPW w Warszawie 25 sierpnia 2006 r. pojawiły się obligacje 
strukturyzowane Deutsche Bank z Londynu. 


2. Strategia "Kup i trzymaj" 


Kolejnym przykładem bezpiecznej i efektywnej strategii inwestycyjnej 
jest metoda "Kup i trzymaj" (Buy and Hold) wykorzystywna na polskim rynku 
opcji na indeks WIG20 3 . Z pororu wydaje się, że ta strategia nie może przynieść 
dochodu w długim okresie, jednak testy dowodzą, że generowane zyski są dużo 
wyższe niż wyniki finansowe akcyjnych funduszy inwestycyjnych, a ryzyko 


I http://www.gpw.pI/zrodla!papieływartosciowe/stmktUlyzowanefmaterialy/prezentac.ia _ Citi.pdf (dostęp: 15.09.2007 r.). 
1 Podstawą rozliczenia może być indeks giełdowy, wysokość stóp procentowych, kurs walutowy lub inny 
dowolny instrument finansowy. 
J K. Thmp, D.R. Barton, S. Sjuggenld: Bezpieczne strategie inwestycyjne. Oficyna Wydawnicza, Kraków 
2005, s. 80-87.
		

/img0078_0001.djvu

			83 


ALTERNATYWNE STRATEGIE INWESTYCYJNE NA GPW W WARSZAWIE 


z góry ograniczone do zapłaconej premii opcyjnej. Koszty transakcyjne i czas 
realizacji zlecenia są korzystniejsze niż zakup jednostek uczestnictwa w TFI 4 . 
Metoda polega na zakupie opcji OW20 call at-the-money na początku 
każdego kwartału i pozostawieniu jej aż do wygaśnięcia, czyli przez około 3 
miesiące. Łączne koszty (i ryzyko) są sumą premii opcyjnej (1500 zł) i prowizji. 
Dokładne wyniki prezentują tabela l oraz rys. l. 


Tabela l 


Wynik netto kwartalnej realizacji opcji call OW20 


Okres Zysk/strata netto 
l l 810,80 zł 
2 1341,10 zł 
3 2 10 zł 
4 -101770 zł 
5 871 70 zł 
6 494 00 zł 
7 -655,50 zł 
8 3 631.80 zł 
9 4621,60 zł 
10 l 892.70 zł 
11 994,40 zł 
12 -93730 zł 
13 3 141,90 zł 
SUMA 16 191.60 zł 



:lJ'Ik(Eq1liy) 


2J 000,00 zł 
15 000,00 zł 
10 000,00 zł 
5 000,00 zł 
0,00 zł 


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 1213 
okea 


Rys. l. Skumulowany zysk z realizacji opcji caU OW20 


Źródło: Opracowanie własne na podstawie historycznych danych giełdowych opcji OW20, 2006 r. 


4 H.B. Mayo: Wstęp do inwestowania. Liber, Warszawa 1997, s. 774; por. także B. Graham: Mqdry inwestor. 
Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoly Biznesu, Kraków 1999, s. 145-146.
		

/img0079_0001.djvu

			84 


Bożena Frączek, Piotr Dąbrowski, Adam prusaczyk 


Warto zwrócić uwagę na wysoką trafność systemu wynoszącą 77% i ko- 
k ' d . ku d ' ed " . . 1880,21 216 
rzystny stosune sre mego zys o sr mej straty na pOZlOIll1e 870n = , . 
, 
Badania były przeprowadzane w warunkach hossy, ponieważ historia opcji na 
polskim rynku nie jest długa. Podczas bessy wyniki będą zbliżone lub niewiele 
gorsze od powyższych, co obrazują rys. 2 i 3. 


Roczna stopa :zwrotu 


800 
600 
400 
200 
O 
-200 
-400 
-600 
-800 


oł.....s 


Rys. 2. Roczna stopa zwrotu indeksu WIG20 (pkt) 


Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych historycznych opcji OW20, 2006 r. 


Kivarłama. stopa 21Vrotu 


600 --- - - ------- - --- ---
- 
400 
200 
O 
-200 
-400 
-600 


l 
I 


oke6 


Rys. 3. Kwartalna stopa zwrotu indeksu WIG20 (pkt) 


Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych historycznych opcji OW20, 2006 r.
		

/img0080_0001.djvu

			85 


ALTERNATYWNE STRATEGIE INWESTYCYJNE NA GPW W WARSZAWIE 


Rysunek 2 przedstawia roczne stopy zwrotu indeksu WIG20 za okres 11 
lat. Rysunek 3 obejmuje taki sam zakres czasowy, jednak podzielony na kwarta- 
ły. W przedstawionym przykładzie tylko 3 lata z Iloraz 15 kwartałów z 43 za- 
kończyło się ujemną stopą zwrotu. Dowodzi to, że mimo cykliczności giełdy 
i pojawiającej się co kilka lat bessy, metoda "Kup i trzymaj" jest w długim okre- 
sie skuteczna. Stanowisko takie potwierdza wartość majątku zgromadzonego 
przez Warrena Buffetta 5 stosującego strategię Buy and Hold 6 . 


3. Arbitraż 


Polski rynek tenninowy w połączeniu z kasowym daje możliwość osiąga- 
nia zysku bez ryzyka z wykorzystaniem transakcji arbitrażowych 7 . Notowane na 
GPW w Warszawie kontrakty futures na indeks WIG20 w praktyce znacznie 
odbiegają od ich wartości teoretyczntj. Cena instrumentów terminowych zależy 
od poziomu bazy, stopy procentowej oraz czasu pozostałego do dnia wykonania. 
Oznacza to, że kontrakt powinien być wyceniany powyżej bazy i w miarę upły- 
wu czasu kurs musi zrównywać się z b azą 8. W rzeczywistości jest spełniony 
tylko warunek drugi i dzięki temu można wykorzystać pojawiające się odchyle- 
nia, a następnie zawsze bezpiecznie zamknąć pozycje arbitrażowe. 
W strategii wykorzystuje się długą pozycję w akcjach (tzn. kupuje się 
kompletny koszyk akcji wchodzących w skład WIG20) oraz zawiera się transak- 
cję krótkiej sprzedaży (tj. sprzedaży pożyczonych walorów) kontraktu na 
WIG20 (FW20t Z badań historycznych wynika, że otwarcie transakcji powin- 
no nastąpić, gdy baza wynosi około 40 punktów ( optimum transakcyjne), nato- 
miast zamknięcie - gdy baza zeruje się (niekoniecznie w dniu wygasania kon- 
traktu) lub gdy staje się dodatnia. 
Zachowanie bazy względem najaktywniejszego kontraktu w danym okre- 
sie prezentują rys. 4-8. Uwagę zwracają częste zmiany kierunku bazy i odchyle- 
nia w odniesieniu do analizowanego kontaktu 10. 


s M.J. Pring: Psychologia inwestowania. Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2006, s. 175-177. 
6 Jedna z zasad inwestowania stosowanych przez Warrena Buffett'a - amerykańskiego inwestora i biznesme- 
na, brzmi: "Najlepszym przedziałem czasowym trzymania akcji jest wieczność". http://pl.wikiquote.org! 
wikilWarren_Buffett (dostęp: 12.10.2007 r.). 
7 A. Sopoćko: Rynkowe instrumentyjinansowe. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005, s. 168-169. 
H W polskim nazewnictwie przy.ięło się określać sytuację, w której kontrakt jest powyżt	
			

/img0081_0001.djvu

			86 


Bożena Frączek, Piotr Dąbrowski, Adam Prusaczyk 


Rys. 4. Baza FW20Z3 


'd:\dans_lnlra\lesf\h4.lJn' --...... 


-	
			

/img0082_0001.djvu

			87 


ALTERNATYWNE STRATEGIE INWESTYCYJNE NA GPW W WARSZAWIE 


"d. \dan&_lnlra\lesl\u6.IMI" 



.ł 


h. 



 


Rys. 7. Baza FW20U6 


"d:\dana_lnlra\leSnrYl6.I)(I" 


25Q[ 


Rys. 8. Baza FW20M6 


Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych historycznych indeksu WIG20 oraz kontraktów tennino- 
wych FW20, 2006 r. 


Dzięki znacznej zmienności bazy pojawia się wiele możliwości transakcji 
arbitrażowych w ciągu roku. Średnio na każdej operacji zysk wynosi 1 % netto, 
co jest wielkością bardzo atrakcyjną, zważywszy na praktycznie zerowe ryzyko. 
Rocznie można przeprowadzić kilka, a nawet kilkanaście takich transak- 
cji. Rekordowy pod tym względem był rok 2006 r. Możliwe było wtedy dokona- 
nie ponad 20 operacji, dzięki czemu zyski wielokrotnie przewyższyły stopę wol- 
ną od ryzyka.
		

/img0083_0001.djvu

			88 


Bożena Frączek, Piotr Dąbrowski, Adam Prusaczyk 


4. Emisja z prawem poboru 


Dużą efektywność wykazują też strategie inwestycyjne stosowane w trak- 
cie przeprowadzania przez spółkę emisji publicznej z zachowaniem prawa pobo- 
ru dla dotychczasowych akcjonariuszy. Ta fonna pozyskania kapitału, charakte- 
ryzująca się niskim ryzykiem niedojścia do skutku, coraz częściej jest wykorzy- 
stywana przez spółki notowane na warszawskim parkiecie. Dodatkowo procedu- 
ra ta zabezpiecza właścicieli spółki przed utratą kontroli nad przedsiębiorstwem, 
nie dopuszczając do rozwodnienia kapitału. 
Emisje z prawem poboru cieszą się dużym zainteresowaniem wśród inwe- 
storów. W wyniku tych emisji dotychczasowym akcjonariuszom przysługuje 
przywilej pierwszeństwa złożenia zapisu podstawowego oraz dodatkowego na 
akcje nowej emisji. W przypadku tzw. "tanich emisji,,11 w zapisie podstawowym 
zazwyczaj zostaje objętych około 99% oferowanych walorów, a zapisy dodat- 
kowe przewyższają 4-krotnie wartość emisji l2 . 


15,00 zł 


------ 7 - ---- , --------- ------------------------- 
Już bez prawa poboru 
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ / _ _ _Plerw.s
j QslalnldzifIiIlOlowań_Pp_ 
Projekt uchwał na NWZ . 
Pierwszy dzien 
WZA zatwierdza nową errisję notowań PDA 
------------------------- ---- ----------'------- 


13,00 zł 


11,00 zł 


9,00 zł 


7,00 zł 


5,00 zł 
r;::,	
			

/img0084_0001.djvu

			89 


ALTERNATYWNE STRATEGIE INWESTYCYJNE NA GPW W WARSZAWIE 


Kurs spółki Capital Partners odnotował lokalne minimum w okresie no- 
towań praw, co jest charakterystyczne dla tego typu emisji oraz ma istotny 
wpływ na wyniki prezentowanych strategii (potwierdzają to dane zaprezentowa- 
ne na rys. 9). 
W dniu ustalenia prawa poboru następuje korekta ceny akcji o teoretyczną 
wartość prawa poboru. Często kurs akcji po odłączeniu prawa poboru jest 
znacznie wyższy od kursu odniesienia. Dotyczy to w szczególności "tanich emi- 
sji", które dają inwestorom szansę osiągnięcia wysokich stóp zwrotu. 
Opisane strategie działają na podstawie następujących zasad: 
Strategia I: 
zakup akcji 3 dni przed dniem ustalenia prawa poboru, 
sprzedaż akcji następnego dnia po odjęciu prawa poboru, 
nabyte PP uprawniają do złożenia zapisu podstawowego, 
przydział akcji w ramach zapisu podstawowego, 
sprzedaż przyznanych akcji w dniu debiutu nowej emisji na zamknięciu 13 . 
Strategia II: 
zakup akcji 3 dni przed dniem ustalenia prawa poboru, 
nabyte PP uprawniają do złożenia zapisu podstawowego, 
przydział akcji w ramach zapisu podstawowego, 
sprzedaż nowych oraz starych akcji w dniu debiutu nowej emisji. 
Strategia III: 
zakup akcji na 3 dni przed dniem ustalenia prawa poboru, 
sprzedaż akcji następnego dnia po odjęciu prawa poboru, 
sprzedaż PP w dniu ich debiutu. 


Tabela 2 


Wyniki stosowania strategii I-III 


Spółka Debiut emisji Strategia I Strategia II Strategia III 
Swarzędz 2005-12-09 3,7% -4,6% -4,6% 
Alchemia 2005-08-03 114,4% 104,4% 59,7% 
Próchnik 2005-04-29 5,5% -11,3% 47,6% 
Mieszko 2004-08-20 2,5% 25,4% 16,5% 
Getin Holding 2004-04-19 17,2% 14,8% -26,2% 
Fannacol 2004-03-08 20,6% 29,5% -1,5% 
Apator 2003-10-13 9,8% 17,3% 3,9% 
Echo Investment 2002-12-20 -48% -79% -11 7% 


Źródło: T. Funnan, T. Hoilclo: Sposób na gwarantowane pozyskanie kapitału. Gazeta Giełdy "Parkiet" 2006, nr 2967. 


13 Wśród spółek, których dziel] ustalenia prawa poboru przypadał w 2006 r., w 88% przypadków kurs za- 
mknięcia był wyższy od kursu otwarcia PDA w dniu ich debiutu.
		

/img0085_0001.djvu

			90 


Bożena Frączek, Piotr Dąbrowski, Adam Prusaczyk 


Strategia I była korzystna dla inwestora niemal za każdym razem. Oprócz 
wysokich oczekiwanych stóp zwrotu, jej zaletą jest niepełne zaangażowanie 
kapitału w czasie przedłużania się emisji, ponieważ część zainwestowanych 
środków jest zwracana w dniu po odłączeniu prawa poboru po sprzedaży starych 
akcji. 
Ostatnia przedstawiona strategia opiera się na wykorzystaniu prawa do 
zapisu dodatkowego dla akcjonariuszy posiadających przynajmniej jedną akcję 
w dniu ustalenia prawa poboru. Niezależnie od ich ilości, można zapisać się 
maksymalnie na wszystkie oferowane akcje nowej emisji. Akcje, które nie zo- 
staną objęte w zapisach podstawowych, są rozdzielane proporcjonalnie do wiel- 
kości złożonych zapisów dodatkowych. Strategia ta nie zakłada wykorzystania 
żadnych anomalii występujących na rynku, jak np. cżęsto niewytłumaczalnego 
zachowania inwestorów kupujących akcje znacznie powyżej kursu odniesienia, 
po odjęciu prawa poboru. Sprzedaż przydzielonych akcji, podobnie do strategii 
I, następuje na zamknięciu w dzień debiutu nowej emisji. 
Wysokość redukcji zapisów dodatkowych zależy bezpośrednio od ilości 
akcji nieobjętych w zapisach podstawowych oraz od wielkości dokonanych za- 
pisów dodatkowych. Ilość akcji nieobjętych w zapisach podstawowych zależy 
przede wszystkim od stosunku kursu akcji w tenninie zapisów do cenyemisyj- 
nej. Nie bez znaczenia pozostaje okres między podjęciem decyzji walnego 
zgromadzenia akcjonariuszy o emisji a tenninami zapisów, działalność informa- 
cyjna domów maklerskich, jak również poziom wskaźnika free tJoat (im więcej 
drobnych inwestorów, tym większe prawdopodobieństwo przegapienia emisji). 
W sytuacji gdy cena emisyjna jest zbliżona do kursu akcji lub wyższa, 
istnieje duże ryzyko niepowodzenia emisji lub poniesienia straty, stąd spółki 
o podobnej sytuacji zostały pominięte w prezentowanej strategii. Część akcjona- 
riuszy świadomie może zrezygnować wówczas z zapisu podstawowego oraz nie 
złożyć zapisów dodatkowych. Istotnie wpływa to na wysokość redukcji tych 
zapisów. 
Przykładem może być emisja akcji TIM SA. W momencie składania zapi- 
sów notowania spółki oscylowały wokół ceny emisyjnej nowych akcji. Skut- 
kiem tego ilość akcji objętych w zapisach podstawowych wyniosła tylko 64,25% 
całej oferty, natomiast popyt na akcje w zapisach dodatkowych stanowił 0,55 
oferowanych walorów. Stopa redukcji przydziałów na akcje nowej serii, na które 
zostały złożone zapisy dodatkowe, wyniosła zatem jedynie 35,99%. Zwiększone 
ryzyko, z zastosowaniem prezentowanej strategii, pozwoliło jednak na osiągnię- 
cie ponadprzeciętnego zysku na poziomie 10,83% (ostatni dzień przyjmowania 
zapisów oraz dzień debiutu PDA dzieliło 17 dni).
		

/img0086_0001.djvu

			91 


ALTERNATYWNE STRATEGIE INWESTYCYJNE NA GPW W WARSZAWIE 


W celu minimalizacji ryzyka pominięto wszystkie etn1s] e, dla których 
kurs starych akcji po odłączeniu prawa poboru był mniejszy od 200% ceny emi- 
syjnej. Oznacza to, że strata na przydzielonych ąkcjach zostałaby poniesiona w 
momencie debiutu praw do akcji 50% poniżej kursu starych akcji w dniu ustale- 
nia PP. 


Tabela 3 


Stopy zwrotu osiągnięte poprzez dokonanie zapisu dodatkowego na akcje nowej emisji 


Roczna Roczna Otwarcie 
Symbol Strategia I stopa Alokacja Bezpieczna stopa po odjęciu 
Debiut emisji zapisów strategia zwrotu 
akcji nominalnie zwrotu dodatkowych nominalnie bezpiecznej PP/cena 
strategii 1* strategii emisy.ina 
RFK 2007-04-10 25,58% 445,57% 0,141% 0,88% 29,09% 6,35 
MNI 2007-02-21 23,06% 59,60% 0,086% 0,36% 10,87% 4,67 
HTM 2007-02-15 -27,18% -80,86% 0,274% 0,44% 12,39% 4,49 
INC 2007-02-05 -6,44% -32,43% 0,039% 0,51% 18,68% 16,80 
BTM 2007-01-03 4,61% 10,76% 0,687% 0,65% 12,48% 2,46 
MST 2006-12-28 59,67% 305,53% 0,263% 0,64% 15,54% 3,43 
LTX 2006-12-06 62,80% 775,31% 0,117% 1,09% 33,26% 5,35 
BDL 2006-11-29 32,25% 392,40% 0,569% 1,27% 51,56% 2,73 
CPA 2006-11-29 6,99% 98,47% 0,045% 0,31% 12,50% 8,00 
SKT 2006-10-10 37,18% 89,17% 0,041% 0,84% 38,37% 32,79 
LBW 2006-09-21 -10,68% -23,63% 0,069% 0,77% 20,03% 20,48 
IPR 2006-09-19 5,18% 20,92% 1,676% 1,99% 48,28% 2,44 
BIO 2006-08-04 3,78% 38,05% 0,110% 0,89% 23,26% 9,76 
GTN 2006-07-12 1,32% 10,27% 0,096% 0,79% 15,10% 8,85 
PRC 2006-05-29 0,31% 0,63% 1.709% 1.26% 45,83% 2,52 
PND 2006-05-05 17,70% 378,26% 0,410% 0,83% 20,13% 3,00 
ALC 2006-04- I3 33,22% 194,25% 0,043% 1,27% 51,53% 31,46 


* Zróżnicowanie rocznych stóp zwrotu ze strategii I zależy głównie od okresu zaangażowania kapitału od dnia 
ustalenia prawa poboru do debiutu praw do akcji. Rekordowa jest emisja akcji spółki Skotan SA, dla której 
okres ten wyniósł 181 dni. 


Źródło: Opracowanie własne na podstawie raportów podsumowujących subsk1ypcje akcji nowych emisji. 


Tabela 3 przedstawia wyniki oraz stopy zwrotu osiągnięte poprzez doko- 
nanie dodatkowych zapisów na akcje emisji poszczególnych spółek od 2006 r. 
Zawarto w niej również wyniki strategii I, czyli najlepszej z lat wcześniejszych. 
Pominięto rezultaty pozostałych strategii, które i w tym okresie okazały się 
mniej korzystne. 
Opłacalność strategii stosowanej w ciągu roku zależy od ich ilości oraz od 
niezależności terminów zapisów poszczególnych emisji. W celu zbadania realnej 
rocznej stopy zwrotu przyjęto następujące założenia: 
zyski są reinwestowane, 
- pominięto koszty transakcyjne,
		

/img0087_0001.djvu

			92 


Bożena Frączek, Piotr Dąbrowski, Adam prusaczyk 


w okresach, gdy nie trwają żadne zapisy dodatkowe, środki zostają wpłacone 
na nieoprocentowany rachunek, 
gdy pokrywają się okresy zapisów dodatkowych różnych spółek, brane są 
pod uwagę wyniki zapisów, dla których w dniu przyznania prawa poboru sto- 
sunek ceny rynkowej do ceny emisyjnej był większy (tym sposobem do obli- 
czeń przyjęto emisję następujących spółek: Lubawa zamiast Jupiter, inwesty- 
cje w Budopol Wrocław oraz Lentex zostają wyparte przez Capital Partners, 
podobnie Hutmen przez Inwest Consulting; w każdym przypadku wybrane 
najbezpieczniejsze emisje przynosiły mniejsze stopy zwrotu), 
zapis zostaje złożony ostatniego dnia przyjmowania zapisów, a zwrot środ- 
ków następuje 7 dni przed rozpoczęciem notowań PDA. 
Postępując zgodnie z założeniami, zapisy dodatkowe zostają złożone ko- 
lejno na akcje następujących spółek, których dzień ustalenia prawa poboru przy- 
padał w 2006 r.: Alchemia SA (od 28 marca 2006 r.), Polnord, Próchnik, Getin, 
Bioton, NFI Piast (obecnie BEl Development), Lubawa, Skotan, Capital Part- 
ners, Masters, Inwest Consulting, MNI oraz Rafko (3 kwietnia 2007 r. następuje 
zwrot środków po przydziale akcji). 
Łącznie, w badanym okresie, środki były zaangażowane w zapisy dodat- 
kowe przez 159 z 371 dni, a roczna stopa zwrotu tej inwestycji wyniosła 
10,46%. Uwzględnienie prowizji na poziomie 0,4%, min. 2 zł, dla inwestycji 
z kapitałem początkowym 100 tys. zł, obniża roczny wynik o 0,78 punktu pro- 
14 
centowego . 
Zaletą strategii jest stosunkowo krótki okres zaangażowania kapitału 
w poszczególne zapisy. Pozwala to na osiągnięcie dodatkowych korzyści finan- 
sowych w wyniku zaangażowania wolnych środków w bezpieczne instrumenty 
pomiędzy emisjami. 


5. Odroczenie opodatkowania 


Dokonując sprzedaży "starych" akcji po odjęciu prawa poboru można 
wykazać stratę dla celów podatkowych. Pozostałe środki przeznaczone na akcje 
nowej emisji stanowią kapitał zaangażowany w inwestycję, która zostanie rozli- 
czona dopiero po sprzedaży tych walorów l5 . Sprzedaż "starych" akcji w roku 
bieżącym oraz zatrzymanie na rachunku walorów nowej emisji na kolejny okres 
pozwala zatem pomniejszyć podstawę opodatkowania w bieżącym roku i nie 
powoduje zmniejszenia stanu posiadania w związku z koniecznością zapłacenia 


14 Badania własne na podstawie danych historycznych za lata 2006-2007. 
15 R.A. Haugen: Teoria nowoczesnego inwestowania. WIG PRESS, Warszawa 1996, s. 654.
		

/img0088_0001.djvu

			93 


ALTERNATYWNE STRATEGIE INWESTYCYJNE NA GPW W WARSZAWIE 


podatku w bieżącym okresie podatkowym (pomimo osiąganych korzyści z tytułu 
posiadania akcji nowej emisji)16. 
W przypadku "tanich emisji" strata spowodowana sprzedażą "starych" 
akcji jest odpowiednio większa, co przedstawia tabela 4. 


Tabela 4 


Strata dla celów podatkowych powstała na skutek odjęcia praw poboru 


Symbol Spółka Ustalenie prawa Strata Otwarcie po odjęciu 
akcji poboru podatkowa PPlcena emisyjna 
SKT SKOT AN SA 2006-04-18 -91,8% 32,79 
ALC ALCHEMIA SA 2006-0 l-II -72,5% 31,46 
LBW LUBAWA SA 2006-04-26 -57,4% 20,48 
INC INWEST CONSULTING 2006-12-08 -47,6% 16,80 
CPA CAPITAL PARTNERS 2006-10-27 -42,2% 8,00 
LTX LENTEX SA 2006-09-20 -40,9% 5,35 
PND POLNORD SA 2006-03-31 -38,8% 3,00 
BTM BYTOM SA 2006-07-31 -12,3% 2,46 


Źródło: Strata powiększona o prowizję w wysokości 0,4%. 


Należy podkreślić, że podczas stosowania wymienionych strategii na ba- 
zie praw poboru inwestor powinien pamiętać, że jedynym prawnie wiążącym 
dokumentem dotyczącym oferty publicznej jest prospekt emisyjny spółki, który 
może modyfikować przedstawione zasady dotyczące oferty. 


Bibliografia 


Furman T., Hońdo T.: Sposób na gwarantowane po;ryskanie kapitału. Gazeta Giełdy 
"Parkiet" 2006, nr 2967. 


Graham B.: Mądry inwestor. Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 
1999. 


Haugen R.A.: Teoria nowoczesnego inwestowania. WIG PRESS, Warszawa 1996. 


http://pl. wikiquote.org/wiki/W arren _ Buffetthttp://www.gpw.pl/zrodlaJpapierywartosciowe/ 
/strukturyzowane/materialy/prezentacja _ Citi.pdf 
Mayo H.B.: Wstęp do inwestowania. Liber, Warszawa 1997. 
Nofsinger J.R.: Psychologia inwestowania. HELION, Gliwice 2006. 
Pring M.J.: Psychologia inwestowania. Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2006. 


16 J.R. Nofsinger: Psychologia inwestowania. HELION, Gliwice 2006, s. 60.
		

/img0089_0001.djvu

			94 


Bożena Frączek, Piotr Dąbrowski, Adam Prusaczyk 


Schwager J.D.: Mistrzowie rynków finansowych. Oficyna Wolters Kluwer Business, 
Kraków 2007. 


Sopoćko A.: Rynkowe instrumenty finansowe. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 
2005. 


ThaIp K., Barton D.R., Sjuggerud S.: Bezpieczne strategie inwestycyjne. Oficyna Wy- 
dawnicza, Kraków 2005. 


ALTERNATIVE INVESTMENT STRATEGIES ON THE WARSAW 
STOCK EXCHANGE 


Summary 


Contemporary investor can choose among a lot of different markets and hundreds of finan- 
cial instruments which allow him to gain profit. A wide range of charting tools accelerates the 
decision making process and automatically seeks for the best trading opportunities. In this article 
the investment strategies which are safe and easy to implement have been described. For example 
one can make arbitrage on Polish futures and cash market or use Buy and Hold strategy on the 
index options or on index WIG20. Moreover, there are suggestions of the methods of trading on 
the structurized instruments and special deals on share issues combined with taxation strategy.
		

/img0090_0001.djvu

			Piotr Kania 


NOWOCZESNE UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE 
JAKO INSTRUMENT ŁĄCZĄCY 
OCHRONĘ Z INWESTYCJĄ 


Wstęp 


Ubezpieczenia na życie są często postrzegane jako instrument finansowy 
umożliwiający lokowanie nadwyżek finansowych gospodarstw domowych, któ- 
re są alternatywą dla innych form oszczędzania, takich jak lokaty bankowe czy 
jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych. Obok oszczędnościowych 
ubezpieczeń na życie, ciągle rosnącą popularnością cieszą się ubezpieczenła na 
życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi]. Ubezpieczenia te, poza 
zróżnicowanymi pod względem ryzyka i dochodowości oraz zdywersyfikowa- 
nymi inwestycjami, dają również możliwość zapewnienia ochrony ubezpiecze- 
niowej zgodnie z potrzebami klienta. Tego typu ubezpieczenie jest więc instru- 
mentem złożonym, wielofunkcyjnym. Jego właściwe wykorzystanie wymaga 
więc wyjaśnienia zasad funkcjonowania od strony ochronnej, oszczędnościowej 
i inwestycyjnej. 
Celem artykułu jest wyjaśnienie zasad funkcjonowania nowoczesnego 
ubezpieczenia na życie, którego w zasadzie jedynym reprezentantem w polskich 
warunkach jest uniwersalne ubezpieczenie na życie z ubezpieczeniowym fundu- 
szem kapitałowym. Pod uwagę wzięto te charakterystyki, które odróżniają to 
ubezpieczenie od innych instrumentów gromadzenia oszczędności i inwestowa- 
nia. Ponadto podjęto także próbę wskazania zależności między elementem 
ochronnym, oszczędnościowym i inwestycyjnym tego ubezpieczenia. 


I Ubezpieczenia oszczędnościowe stanowią odpowiedź rynku i instytucji finansowych na opodatkowanie 
zysków kapitałowych. W ubezpieczeniach tych zakres ochrony ubezpieczeniowtd jest minimalny i ustano- 
wiony w celu uniknięcia placenia podatku dochodowego od odsetek. Wchodzą one bowiem - wraz z wpła- 
coną kwotą (składką) - do sumy ubezpieczenia, która jest wypłacana po okresie trwania ubezpieczenia.
		

/img0091_0001.djvu

			96 


Piotr Kania 


l. Pojęcie i cechy nowoczesnego ubezpieczenia 
na życie 


Pojawienie się w literaturze przedmiotu oraz w praktyce gospodarczej 
rozróżnienia między klasycznymi i nowoczesnymi ubezpieczeniami na życie jest 
związane ze zmianami, jakie zaszły na rynku finansowym, a w tym także na 
rynku ubezpieczeń na życie w ciągu ostatnich ponad czterdziestu lat 2 . Początki 
nowoczesnych ubezpieczeń na życie, cechujących się innowacyjnymi rozwiąza- 
niami w skali całej branży, sięgają końca lat 70. XX w., gdy na amerykańskim 
rynku ubezpieczeń pojawiło się w ofercie uniwersalne ubezpieczenie na życie 
jako odpowiedź na zmieniające się zapotrzebowanie na rynku ubezpieczeń, 
głównie w związku z rosnącymi zyskami z inwestycji kapitałowych 3 . 
Do ubezpieczeń klasycznych zalicza się ubezpieczenie na wypadek śmier- 
ci - terminowe oraz dożywotnie, ubezpieczenie renty oraz ubezpieczenie mie- 
szane, tj. na wypadek śmierci i dożycia. Obejmują one także ubezpieczenia po- 
sagowe (zaopatrzenia dzieci). Ubezpieczenia klasyczne cechuje przede wszyst- 
kim brak możliwość dokonywania zasadniczych zmian w pełnionych przez nie 
funkcjach w związku ze zmieniającymi się potrzebami klienta, co można zilu- 
strować za pomocą świadczenia w stałej wysokości oraz stałej składki 4 . Ponadto 
ryzyko związane z funkcjonowaniem tego ubezpieczenia w całości jest pono- 
szone przez zakład ubezpieczeń. 
Podstawową cechą nowoczesnego ubezpieczenia na życie jest jego ela- 
styczność, czyli możliwość dynamicznego dostosowania do zmieniających się 
potrzeb klienta 5 . W ubezpieczeniach tych ponadto: 
występuje możliwość zmiany wysokości opłacanej składki, 
poziom ochrony jest zmienny, gdyż stanowi wypadkową kilku wielkości, 
uwidoczniony jest poziom kosztów związanych z obsługą ubezpieczenia, 
następuje przerzucenie części ryzyka działalności operacyjnej i/lub inwesty- 
cyjnej z zakładu ubezpieczeń na klienta. 


2 Na temat podziahl ubezpieczeń na życie na klasyczne i nowoczesne piszą m.in.: E. Stroiński: Ewolucja 
ubezpieczeń na :::ycie lamie bariery pomiędzy uslugami bankowymi i ubezpieczeniowymi. "Wiadomości 
Ubezpieczeniowe" 1999, ni" 3, 4 A, s. 3-12; M. Śliperski: Zmienna natura ubezpieczeń ::yciowych. "Przegląd 
Ubezpieczeń Spolecznych i Gospodarczych" 1999, nr 5, s. 33-35; S. Walel)'s, A. Piotrowska: Od klasycznych 
ubezpiecZEń na :':ycie do ubezpieczeń z jimduszem inwestycyjnym. "Prawo Asekuracyjne" 1997, nr 3, s. 41-49. 
3 EJ. Vaughan, T.M. Vaughan: Essential oj lnsurance. A Risk Management Perspective. Wiley, New York 
1995, s. 199; K. Black, H.D. Skipper: Life Insurance. Prentice Hall, New York 1994, s. 114 i 127. 
4 W ubezpieczeniach klasycznych może zostać zastosowana klauzula indeksacyj na, która powodl
e wzrost 
świadczenia oraz skladki o ustalony procent odpowiadający najczęściej stopie zysków przypadających na 
daną polisę ubezpieczeniową za roczny okres ubezpieczenia. Ubezpieczą;ący nie ma obowiązku skorzystania 
z takiej opcji. Należy jednak stwierdzić, że ta klauzula nie przyczyna się do nadania ubezpieczeniu klasycz- 
nemu cechy elastyczności w znaczeniu występującym w ubezpieczeniach nowoczesnych. 
s E. Stroiński: Ewolucja ubezpieczeń..., op. cit., s. 5; E.S. Sevilla, R.B. Freeman: Modern Life lnsurance: 
Focus on the Process - Not the Product. "Trusts & Estates" 1996, nr 5, s. 60.
		

/img0092_0001.djvu

			97 


NOWOCZESNE UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE... 


Cechy nowoczesnego ubezpieczenia na życie powodują, że do tej grupy 
ubezpieczeń należy zaliczyć nie tylko ubezpieczenie powiązane z funduszem 
kapitałowym, ale także samo ubezpieczenie uniwersalne, które różni się tym, że 
nie następuje przerzucenie ryzyka inwestycyjnego na klienta zakładu ubezpie- 
czeń 6 . Ubezpieczenia te funkcjonująjako dożywotnie ubezpieczenia na wypadek 
śmierci lub ubezpieczenia mieszane. Dalsze rozważania odnoszące się do ubez- 
pieczeń nowoczesnych zostaną ograniczone do przypadku ubezpieczenia uni- 
wersalnego na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. 


2. Zasady realizacji funkcji ochrony 
ubezpieczeniowej w uniwersalnym 
ubezpieczeniu na życie 


Podstawowym zadaniem ubezpieczenia na życie jest zapewnienie ochrony 
ubezpieczeniowej, która przejawia się gotowością wypłaty świadczenia ubezpie- 
czeniowego w przypadku nastąpienia wypadku ubezpieczeniowego. W ubezpie- 
czeniach na życie wypadkiem ubezpieczeniowym jest śmierć ubezpieczonego 
iJlub dożycie przez niego określonego wieku. Gdy ubezpieczenie dotyczy śmier- 
ci, wypłata świadczenia może nastąpić na rzecz osoby trzeciej Uednej lub kilku 
jednocześnie) określanej mianem uposażonego, która może zostać wskazana 
przez ubezpieczonego, a gdy ubezpieczenie dotyczy dożycia, to świadczenie 
przysługuje osobie ubezpieczonej. 
Wysokość świadczenia wypłacanego z umowy ubezpieczenia na życie 
zależy w zasadzie od wysokości sumy ubezpieczenia, której wartość jest wyni- 
kiem porozumienia między ubezpieczającym a zakładem ubezpieczeniowym, 
a górną granicę jej wysokości wyznaczają możliwości finansowe opłacającego 
składkę oraz tzw. pojenmość ubezpieczeniowa ubezpieczyciela 7 . Wypłata świad- 
czenia ubezpieczeniowego jest dokonywana, jeżeli wypadek ubezpieczeniowy 
nastąpił w okresie ubezpieczenia, co jest szczególnie istotne w ubezpieczeniach 
tenninowych (np. rocznych, pięcioletnich, do ukończenia 50 lat przez ubezpie- 
czonego itp.). W ubezpieczeniach dożywotnich ochrona ubezpieczeniowa trwa 
przez cały okres trwania umowy ubezpieczenia, ale nie dłużej niż przez okres 


6 Inne typy ubezpieczeń nowoczesnych, racztj niespotykanych na rynku polskim, np. ubezpieczenie o bieżą- 
cych zalożeniach czy ubezpieczenie zmienne, wymieniają m.in.: M. Śliperski: Op. cit., s.34; S. Walerys, 
A. Piotrowska: Op. cit., s. 46. 
7 Przez pojemność ubezpieczeniową należy rozumieć zdolność ubezpieczyciela do przyjęcia ryzyka o okre- 
ślonej wielkości. W Polsce suma ubezpieczenia od pojedynczego ryzyka nie może przekroczyć 25% łącznej 
wysokości rezerw teclmiczno-ubezpieczeniowych i kapitahl własnego. Przy czym organ nadzoru może wy- 
razić zgodę na wyższą sumę ubezpieczenia w szczególnie uzasadnionych przypadkach (Art. 157 ustawy 
z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej. Dz.U. 2003, nr 124, poz. 1151 z późno zm.).
		

/img0093_0001.djvu

			98 


Piotr Kania 


życia ubezpieczonego. Warunkiem zaistnienia odpowiedzialności zakładu ubez- 
pieczeń, poza zawarciem umowy ubezpieczenia przez ubezpieczającego, jest 
także zapłacenie przez niego składki ubezpieczeniowej. Świadczenie ubezpie- 
czeniowe z ubezpieczenia na życie może być wypłacane jednorazowo (ubezpie- 
czenie kapitałowe) lub w postaci okresowych płatności (ubezpieczenie renty). 
W przeciwieństwie do dowolnego typu ubezpieczenia klasycznego, uni- 
wersalne ubezpieczenie na życie daje możliwość dokonywania zmian w warto- 
ściowym zakresie ochrony ubezpieczeniowej w zależności od potrzeb ubezpie- 
czającego oraz jego możliwości finansowych. Dostosowanie poziomu ochrony 
w tym ubezpieczeniu odbywa się poprzez zwiększanie lub zmniej szanie sumy 
ubezpieczenia zgodnie z warunkami określonymi w umowie ubezpieczenia. 
Wprowadzanie dużych ograniczeń, pozwalających tylko na zwiększanie lub 
zmniejszanie sumy ubezpieczenia, albo ograniczających te zmiany dopuszczalną 
częstotliwością zmian, np. co 5 lat, zmniejsza funkcjonalność tego ubezpiecze- 
nia. Im więcej takich ograniczeń, tym bardziej to ubezpieczenie upodabnia się 
do ubezpieczenia klasycznego. 
Z punktu widzenia sposobu ustalania wartości wypłacanego świadczenia, 
ubezpieczenie uniwersalne jest zazwyczaj oferowane w dwóch wariantach - A 
i B 8 . W obu wariantach podczas ustalania wysokości wypłacanego świadczenia 
podstawowe znaczenie ma gwarantowana suma ubezpieczenia, od której wartość 
tego świadczenia nie może być nizsza. 
W wariancie A ubezpieczenia uniwersalnego wartość świadczenia ubez- 
pieczeniowego jest zawsze odpowiednikiem wyższej z dwóch kwot: albo gwa- 
rantowanej sumy ubezpieczenia, albo wartości gotówkowej. Przebieg ubezpie- 
czenia uniwersalnego typu A został zilustrowany z założeniem, że wartość 
świadczenia gwarantowanego nie ulega zmianie w całym okresie ubezpieczenia 
oraz że składka jest opłacana systematycznie. Wartość gotówkowa zrówna się 
z sumą ubezpieczenia dopiero w 31 roku ubezpieczenia i od tego momentu przy 
kontynuacji ubezpieczenia będzie ona stanowić wypłaconą wartość świadczenia 
na wypadek śmierci (rys. 1). 


8 W ostatnich latach pojawił się jeszcze wariant C, w którym wartość świadczenia stanowi wartość gotówko- 
wą ubezpieczenia powiększoną o określony z góry procent, zwykle od 3% do 10%. E. Stroiński: Ubezpie- 
czenia na ::ycie. Poltext, Warszawa 2003, s. 166.
		

/img0094_0001.djvu

			99 


NOWOCZESNE UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE... 


Wartość świadczenia 
(tys. PLN) 


70 
60 
50 
40 
30 
20 
10 


------ D.B. 


N.A.R. 


o 


5 


\O 15 20 25 
Okres ubezpieczenia (lata) 


30 


35 


Rys. l. Przebieg ubezpieczenia uniwersalnego na życie typu A 


W uniwersalnym ubezpieczeniu typu B wartość świadczenia na wypadek 
śmierci jest zawsze sumą dwóch wielkości, tj. gwarantowanej sumy ubezpiecze- 
nia oraz narosłej wartości gotówkowej (rys. 2). 


Wartość świadczenia 
(tys. PLN) 


70 
60 
50 
40 
30 
20 
10 


D.B. 


N.A.R. 


...ł... _._.._ -- 
...
 _____
_ 
I 
- ----::: ::: :.(f.-v:
.::--:: :--::: 
--------------------
------------- 
rTTTTm-rrrTTTT
 I I I n
 
15 20 25 30 35 
Okres ubezpieczenia (lata) 


o 


5 


lO 


Rys. 2. Przebieg ubezpieczenia uniwersalnego na życie typu B 


Różnicę między tymi dwoma wariantami ubezpieczenia uniwersalnego 
można wskazać porównując ich wartości gotówkowe na koniec 31 roku ubez- 
pieczenia. Konsekwencją ustalenia w wariancie B gwarantowanej sumy ubez- 
pieczenia na tym samym, stałym poziomie, co w wariancie A, oraz systematycz-
		

/img0095_0001.djvu

			100 


Piotr Kania 


nie opłacanej składki w całym okresie ubezpieczenia, jest dużo niższa wartość 
gotówkowa (CV) w wariancie B. Jej niższa wartość jest wynikiem utrzymywa- 
nia przez cały czas stałego poziomu wartości netto ubezpieczenia (NAR), która 
jest wielkością stanowiącą podstawę ustalenia składki na ryzyko. Wraz ze skład- 
ką oszczędnościową stanowi ona podstawowy składnik składki opłacanej przez 
ubezpieczającego. W wariancie A składka na ryzyko jest ustalana jako różnica 
między gwarantowaną sumą ubezpieczenia a wartością gotówkową ubezpiecze- 
nia. W wariancie B zawsze równa się ona gwarantowanej sumie ubezpieczenia, 
ale tylko do momentu, gdy wartość gotówkowa (CV) zrówna się z tą sumą ubez- 
pieczenia, gdyż później wynosi ona zero. 
Składka opłacana przez ubezpieczającego w ubezpieczeniu uniwersalnym 
- po potrąceniu kosztów obsługi ubezpieczenia - jest przeznaczona na pokrycie 
składki na ryzyko, odpowiadającej aktualnemu poziomowi ryzyka śmierci ubez- 
pieczonego i wartości netto ubezpieczenia (NAR). Pozostająca część składki jest 
przeznaczona na wartość gotówkową ubezpieczenia (CV). Na przyrost wartości 
gotówkowej ubezpieczenia uniwersalnego - podobnie jak w dożywotnim ubez- 
pieczeniu klasycznym - wpływa także kwota odsetek dopisywana według stopy 
zwrotu z inwestycji funduszu ubezpieczeniowego przez zakład ubezpieczeń. 
W przeciwieństwie do ubezpieczenia klasycznego, stopa odsetek jest ustalana 
corocznie i odpowiada faktycznie osiągniętej stopie zwrotu z tych inwestycji. 
Ubezpieczyciel zapewnia równocześnie minimalną gwarantowaną stopę zwrotu, 
według której będą dopisywane odsetki w przypadku, gdy faktyczna stopa zwro- 
tu nie osiągnie gwarantowanego poziomu. Można więc stwierdzić, że ryzyko 
związane z ujemnymi efektami działalności inwestycyjnej - tak jak w ubezpie- 
czeniach klasycznych - ponosi zakład ubezpieczeń. Wadą takiego rozwiązania 
jest zazwyczaj niższy poziom gwarantowanej stopy procentowej w stosunku do 
technicznej stopy procentowej w ubezpieczeniach klasycznych. 
Jedną z wymienionych zalet ubezpieczenia uniwersalnego jest możliwość 
regulowania wysokości opłacanej składki ubezpieczeniowej, a nawet jej zawie- 
szenia. W przypadku skorzystania z tej możliwości przez ubezpieczającego, 
ubezpieczenie będzie nadal obowiązywało, ale tylko przez okres, w którym war- 
tość gotówkowa ubezpieczenia wystarczy na pokrycie składki na ryzyko wraz 
z narzutami na koszty administracyjno-akwizycyjne. Jeżeli wartość gotówkowa 
ubezpieczenia nie pozwoli na dalsze pokrywanie wszystkich kosztów ubezpie- 
czenia, ubezpieczający musi wznowić opłacanie składki, w przeciwnym wypad- 
ku ubezpieczenie wygaśnie. Zakłady ubezpieczeń mogą wprowadzać dodatkowe 
ograniczenia co do długości okresu, przez który składka może być zawieszona. 
W przypadku jej obniżenia nie może się to natomiast odbywać poniżej dolnej 
granicy przedziału składki ustalonego w momencie zawierania ubezpieczenia.
		

/img0096_0001.djvu

			101 


NOWOCZESNE UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE... 


3. Funkcja oszczędnościowa uniwersalnego 
ubezpieczenia na życie 


Funkcję oszczędnościową spełniają te ubezpieczenia na życie, które mają 
wartość gotówkową (wartość wykupu). Zasadniczo są to te ubezpieczenia, które 
zapewniają ochronę dożywotnią na wypadek śmierci lub ochronę z tytułu doży- 
cia określonego wieku. W grupie tej mieszczą się także ubezpieczenia uniwer- 
salne z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. 
Wartość gotówkowa ubezpieczenia na życie jest następstwem sposobu 
tworzenia w tych ubezpieczeniach funduszu ubezpieczeniowego, który z tech- 
niczno-ubezpieczeniowego oraz sprawozdawczego punktu widzenia jest od- 
zwierciedlony przede wszystkim w postaci rezerwy matematycznej (rezerwy 
ubezpieczeń na życie). Z punktu widzenia jednostkowej polisy ubezpieczenia na 
życie, wartość gotówkowa wzrasta przez cały okres ubezpieczenia, aż do mo- 
mentu gdy zrówna się z sumą ubezpieczenia. Im dłużej trwa ubezpieczenie, tym 
większa część wypłacanej sumy ubezpieczenia - w przypadku zaistnienia wy- 
padku ubezpieczeniowego - pochodzi ze środków własnych wpłaconych na 
ubezpieczenie w postaci składki oraz procentu dopisanego corocznie od zaku- 
mulowanych środków według stopy technicznej. Mechanizm tworzenia wartości 
gotówkowej przypomina więc systematyczne gromadzenie oszczędności w spo- 
sób zinstytucjonalizowany, za pomocą instytucji finansowej tworzącej własny 
instrument finansowy, którym w tym przypadku jest polisa ubezpieczeniowa. 
W przypadku ubezpieczenia uniwersalnego na życie, wartość gotówkowa 
ma pewne odmienne cechy w stosunku do jej odpowiedniczki w ubezpiecze- 
niach klasycznych. Przede wszystkim jej wartość w kolejnych okresach ubez- 
pieczenia nie jest z góry znana, chociażby z powodu możliwości dokonywania 
zmiany wysokości opłacanej składki przez ubezpieczającego. Im składka będzie 
wyższa przy niezmienionym poziomie ochrony ubezpieczeniowej, tym szybciej 
będzie przyrastała wartość gotówkowa ubezpieczenia. Inną przyczyną zmienne- 
go przyrostu wartości gotówkowej są dopisywane do niej rzeczywiście wypra- 
cowane przez ubezpieczyciela zyski na udziale tej polisy z inwestycji rezerwy 
matematycznej oraz zmienne koszty ochrony czy koszty administracyjne i akwi- 
zycyjne przypadające na daną polisę. W przypadku ubezpieczenia uniwersalne- 
go wartość gotówkowa może być nawet wyższa od gwarantowanej sumy ubez- 
pieczenia. W takiej sytuacji dalsze potrącanie kosztów z tytułu ochrony nie bę- 
dzie występowało, gdyż wartość netto ubezpieczenia (NAR) będzie wynosiła 
zero.
		

/img0097_0001.djvu

			102 


Piotr Kania 


Samo występowanie w ubezpieczeniu na życie wartości gotówkowej nie 
jest wystarczające do tego, aby można było przypisać temu ubezpieczeniu funk- 
cję oszczędnościową. Warunkiem koniecznym jest także możliwość wykorzy- 
stania nagromadzonych oszczędności przez ubezpieczającego w dowolnym 
momencie trwania ubezpieczenia 9 . 
W ubezpieczeniach na życie wartość gotówkowa może być wykorzystana 
przez wykup ubezpieczenia na życie, zaciągnięcie pożyczki lub zamianę na 
ubezpieczenie bezskładkowelO. 
Wykup ubezpieczenia oznacza wycofanie wartości gotówkowej (CV) 
w części lub całości. W drugim przypadku skutkuje to wygaśnięciem ochrony 
ubezpieczeniowej, powodując konieczność rozwiązania umowy ubezpieczenia. 
Wartość gotówkowa ubezpieczenia jest zamieniana na wartość wykupu i stanowi 
odpowiedni procent wartości gotówkowej. Zazwyczaj jest on tym wyższy, im 
dłuższy jest staż ubezpieczeniowy wykupywanej polisy. W uniwersalnym ubez- 
pieczeniu na życie koszty wykupu mogą być ustalone na stałym poziomie 
w całym okresie ubezpieczenia. W tym ubezpieczeniu jest możliwy także wykup 
częściowy, który oznacza wycofanie części wartości gotówkowej ubezpieczenia. 
Takie rozwiązanie nie powoduje wygaśnięcia ochrony ubezpieczeniowej, nato- 
miast oczywistym skutkiem takiego działania będą wyższe opłaty za ochronę 
związane ze wzrostem wartości netto ubezpieczenia (NAR), przy zachowaniu 
gwarantowanej sumy ubezpieczenia na dotychczasowym poziomie. 
Innym wykorzystaniem wartości gotówkowej ubezpieczenia, które przede 
wszystkim występuje w ubezpieczeniach klasycznych, jest zaciągnięcie pożycz- 
ki przez ubezpieczonego. Kwota pożyczki jest uzależniona od wysokości warto- 
ści gotówkowej i nie może być od niej wyższa. Spłata pożyczki jest zabezpie- 
czona samą polisą ubezpieczeniową. Pożyczka jest oprocentowana na warun- 
kach określonych w umowie ubezpieczenia. Ubezpieczony powinien zwrócić 
zaciągniętą pożyczkę, jednak jeżeli tego nie zrobi, to wypłata świadczenia jest 
pomniejszana o kwotę niespłaconej pożyczki wraz z odsetkami. Występowanie 
w umowach ubezpieczenia na życie możliwości zaciągnięcia pożyczki może 
więc przyczynić się do osłabienia funkcji ochronnej ubezpieczenia, co może 
mieć poważne konsekwencje dla ubezpieczonego lub jego rodziny)) . 


9 Wartość gotówkowa pojawia się zazwyczaj, tzn. jest udostępniana ubezpieczonemu, po dwóch, ewentualnie 
tJzech latach od rozpoczęcia ubezpieczenia. To ograniczenie czasowe jest podyktowane przyczynami technicz- 
no-ubezpieczeniowymi związanymi z wysokimi kosztami administracyjno-akwizycyjnymi w początkowym 
okresie ubezpieczenia, które zakład ubezpieczeń ponosi w związku z zawarciem umowy ubezpieczenia. 
'" McGill's Life Insurance. Ed. E.E. Graves. TheAmerican College, Pensylvania 1998, s. 477-478. 
II EJ. Vaughan, T.M. Vaughan: Op. cit., s. 220.
		

/img0098_0001.djvu

			103 


NOWOCZESNE UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE... 


Wartość gotówkowa daje także możliwość pozostawienia ubezpieczenia 
na życie w mocy poprzez zamianę dotychczasowego ubezpieczenia ze składką 
periodyczną na ubezpieczenie ze składkąjednorazową12. Taka zamiana powodu- 
je obniżenie sumy ubezpieczenia, jeżeli nie nastąpi skrócenie okresu ochrony 
w stosunku do pierwotnych założeń określonych w umowie ubezpieczenia, gdyż 
wartość gotówkowa jest traktowana jako składka jednorazowa opłacona z góry 
za cały dalszy okres ubezpieczenia. W ubezpieczeniu uniwersalnym, ze względu 
na j ego elastyczność, powinno pozostawić się wybór, czy zachować ochronę 
w pierwotnym okresie przy obniżonej gwarantowanej sumie ubezpieczenia, czy 
zachować sumę gwarantowaną na dotychczasowym poziomie przy równocze- 
snym skróceniu okresu ochrony. 
W ubezpieczeniu uniwersalnym na życie wartość gotówkowa ma jeszcze 
jedno zastosowanie, które nie występuje w ubezpieczeniu klasycznym. Stanowi 
ona źródło zachowania określonego w umowie ubezpieczenia wartościowego 
zakresu ochrony, czyli gwarantowanej sumy ubezpieczenia, w okresie zawiesze- 
nia opłacania składek. W takim przypadku ochrona ubezpieczeniowa będzie 
gwarantowana przez okres, w którym wartość gotówkowa wystarczy na pokry- 
cie kosztów funkcjonowania ubezpieczenia. Wartość gotówkową ubezpieczenia 
uniwersalnego należy więc traktować jako wtórne i ostateczne źródło finanso- 
wania czynnej polisy ubezpieczeniowej. Zbyt częste i długotrwałe zawieszanie 
składki może być przyczyną nadmiernego spadku wartości gotówkowej, co 
w dalszej kolejności może prowadzić do wygaśnięcia ubezpieczenia. Ponadto, gdy 
wybrany został wariant B ubezpieczenia uniwersalnego, każdy spadek wartości 
gotówkowej jest przyczyną osłabienia funkcji ochrony ubezpieczeniowej, do czego 
ubezpieczający nie powinien doprowadzać bez uzasadnionych powodów. 
Wskazane możliwości wykorzystania wartości gotówkowej w uniwersal- 
nym ubezpieczeniu na życie stanowią kolejny czynnik zwiększający jego ela- 
styczność, przez kształtowanie poziomu ochrony oraz finansowanie tej ochrony. 


4. Ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe jako 
instrument realizacji funkcji inwestycyjnej 
uniwersalnego ubezpieczenia na życie 


Jedną z istotnych cech ubezpieczenia uniwersalnego na życie jest bezpo- 
średnie czerpanie korzyści z pozytywnych efektów działalności lokacyjnej za- 
kładu ubezpieczeń na życie. Wartość gotówkowa ubezpieczenia jest systema- 


12 WP. Cunningham: l11e Great Paid-up Option. u10umał ofThe American Society ofCLU & ChFC" 1996, 
No 3, s. 74.
		

/img0099_0001.djvu

			104 


Piotr Kania 


tycznie powiększana o zyski, jakie przypadają na daną polisę. Są one ustalane na 
podstawie stopy zwrotu uzyskanej z lokowania zakumulowanych w rezerwie 
matematycznej składek w różnego rodzaju aktywa. Inwestowanie to odbywa się 
w zasadzie na ryzyko zakładu ubezpieczeń, gdyż ten gwarantuje dopisanie tych 
zysków przynajmniej według gwarantowanej minimah.).ej stopy zwrotu. Zakłady 
ubezpieczeń na życie oferują także ubezpieczenie uniwersalne, w którym ryzyko 
działalności inwestycyjnej ponosi ubezpieczający (ubezpieczony, uposażony). 
Wiąże się to z powiązaniem wartości gotówkowej ubezpieczenia uniwersalnego 
z jednostkami uczestnictwa w wyodrębnionych funduszach inwestycyjnych. 
Ubezpieczenie to w Polsce, zgodnie z ustawowym podziałem ubezpieczeń na 
życie, powinno być nazywane ubezpieczeniem na życie z ubezpieczeniowym 
funduszem kapitałowym13. Używanie tej nazwy pozwala na fonnalne odróżnie- 
nie instrumentu inwestycyjnego oferowanego przez zakład ubezpieczeń od ofer- 
ty funduszy inwestycyjnych. 
Ubezpieczenie uniwersalne z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym 
zachowuje wszelkie cechy związane z jego elastycznością. Ponadto należy wskazać 
najeszcze inne wyróżniające to ubezpieczenie elementy, do których należą: 
wartość gotówkowa w postaci ilości jednostek uczestnictwa, z równocze- 
snym podaniem wartości tej jednostki według bieżącej wyceny, 

kładka, która jest w części przeznaczona na fundusz kapitałowy, 
dodatkowa grupa opłat związana z pokryciem kosztów dokonywanych inwe- 
stycj i przez zakład ubezpieczeń, 
brak gwarantowanej stopy zwrotu, 
możliwość wyboru sposobu inwestowania poprzez wybór struktury alokacji 
składki do funduszy o określonym profilu ryzyka, 
możliwość lokowania dodatkowych środków bezpośrednio w funduszach l4 . 
Wpłacana przez ubezpieczającego składka w ubezpieczeniu z funduszem 
kapitałowym jest przeliczana na jednostki uczestnictwa w funduszu kapitało- 
wym i dodana do wyrażonej w ten sposób wartości gotówkowej. Ubezpieczający 
najczęściej może dokonać wyboru rodzaju funduszu, w którym będzie inwesto- 
wana wartość gotówkowa jego ubezpieczenia. Środki te mogą być również alo- 
kowane równocześnie w kilku funduszach według określonych przez ubezpie- 
czającego proporcji. Zakład ubezpieczeń może wykorzystywać do tego celu 
własne, zarządzane przez siebie fundusze kapitałowe lub korzystać z funduszy 
zewnętrznych, którymi są zazwyczaj fundusze inwestycyjne. 


13 Załącznik do ustał1-Y z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej. Dz.U. 2003, nr 124, poz. 1151 
z późno zm. 
14 E. Stroiński: Ewołucja ubezpieczeń..., op. cit., s. 4-5.
		

/img0100_0001.djvu

			105 


NOWOCZESNE UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE,.. 


Ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe, oprócz tego, że ich celem jest 
inwestowanie powierzonych środków, różnią się od funduszy inwestycyjnych 
tym, że: 
nie posiadają osobowości prawnej, a ich odrębność polega na wydzieleniu 
odrębnej rezerwy techniczno-ubezpieczeniowej, natomiast fundusze inwesty- 
cyjne stanowią odrębny majątek w stosunku do majątku podmiotu nimi za- 
rządzającego, 
nie mają ustawowych ograniczeń inwestycyjnych, chociaż takie. ograniczenia 
są nałożone na zakłady ubezpieczeń, natomiast fundusze inwestycyjne muszą 
się do takowych stosować, 
potrącana jest z nich większa liczba kosztów, nie tylko związanych z procesem 
inwestycyjnym, takjak w funduszach inwestycyjnych, 
nałożono na nie mniej restrykcyjne obowiązki informacyjne oraz odnoszące się 
do wyceny jednostek uczestnictwa w stosunku do funduszy inwestycyjnych, 
mają niską płynność jednostek uczestnictwa funduszy kapitałowych w stosunku 
do jednostek funduszy inwestycyjnych, 
mają mniejszą liczbę funduszy kapitałowych o różnych profilach ryzyka 
w stosunku do funduszy inwestycyjnych w ramach jednego podmiotu zarzą- 
dzającegolS . 
Ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe różnią się najczęściej stopniem 
ryzyka inwestycyjnego, który jest wynikiem rodzajów instrumentów finanso- 
wych będących przedmiotem inwestycji w danym funduszu. Ubezpieczyciel 
może więc prowadzić fundusz rynku pieniężnego, fundusz obligacji, fundusz 
akcji (w tym akcji dużych spółek i małych spółek), fundusz zrównoważony itp. 
Zasady alokacji wartości gotówkowej ubezpieczenia, rodzaje funduszy kapita- 
łowych wraz z ich polityką inwestycyjną, sposób i terminy wyceny jednostek 
uczestnictwa są określone albo bezpośrednio w ogólnych warunkach ubezpie- 
czenia stanowiących integralną część umowy ubezpieczenia, albo stanowią od- 
rębny załącznik do umowy ubezpieczenia. 
Dodatkową zaletą ubezpieczenia uniwersalnego z funduszem kapitało- 
wymjest także możliwość wpłacania dodatkowej składki o charakterze oszczęd- 
nościowym, która po potrąceniu prowizji jest w całości alokowana w wybrane 
fundusze kapitałowe. Ponieważ ubezpieczenie to charakteryzuje się zwiększo- 
nym poziomem ryzyka, ubezpieczający ma możliwość zmiany proporcji środ- 
ków inwestowanych w poszczególne fundusze i możliwość wycofania pełnej 
wartości jednostek po zadeklarowanym okresie (np. 5, 10, 15 lat) itp. 


15 P. Pisarewicz: Ubezpieczeniowe fundusze inwestycyjne. Cz. 1 i 2. "Gazeta Ubezpieczeniowa" 2003, nr 23, 
s. Iloraz nr 24, s. 10.
		

/img0101_0001.djvu

			106 


Piotr Kania 


Pełne ponoszenie ryzyka inwestycyjnego przez ubezpieczonego (upraw- 
nionego) może przynieść korzyści w postaci wysokiej stopy zwrotu odpowiada- 
jącej rentowności podobnych inwestycji bezpośrednio na rynku kapitałowym 
czy pieniężnym. Równocześnie jednak należy zdawać sobie sprawę z tego, że 
pełne konsekwencje związane z negatywnymi tendencjami na rynkach finanso- 
wych ponosi także ubezpieczony (uposażony), bowiem spadek wartości jedno- 
stek uczestnictwa będzie równocześnie powodował spadek wartości gotówkowej 
ubezpieczenia (CV). W takiej sytuacji będzie następował relatywny wzrost kosz- 
tów funkcjonowania ubezpieczenia ze względu na spadek wartości jednostki 
uczestnictwa, co przy kosztach podanych wartościowo zwiększa ich liczbę odpi- 
sywaną od stanu konta. W przypadku wyboru wariantu B ubezpieczenia uniwer- 
salnego, spadek wartości jednostek uczestnictwa jest ponadto bezpośrednio od- 
zwierciedlony w niższej wartości wypłacanego świadczenia. W wariancie A tego 
ubezpieczenia relatywny wzrost kosztów funkcjonowania ubezpieczenia będzie 
natomiast wynikać z: 
wyższej wartości netto ubezpieczenia, która będzie skutkiem odjęcia od okre- 
ślonej wartościowo sumy gwarantowanej i malejącej wartości gotówkowej 
wycenianej na podstawie aktualnej wartości jednostek uczestnictwa, 
większej liczby jednostek uczestnictwa potrąconych przy wartościowo usta- 
lonym koszcie ochrony (składce na ryzyko) oraz innych kosztów związanych 
z funkcj onowaniem ubezpieczenia. 
Opisane skutki związane z kosztami ubezpieczenia będą odwrotne 
w przypadku wzrostu wartości jednostek uczestnictwa funduszy kapitałowych, 
w których jest odzwierciedlona wartość gotówkowa ubezpieczenia. 


5. Koszty obsługi polisy 


W uniwersalnym ubezpieczeniu na życie ubezpieczający ponosi wraz 
z zakładem ubezpieczeń ryzyko działalności operacyjnej, gdyż zakład ubezpie- 
czeń ma możliwość potrącania opłat na pokrycie kosztów akwizycji, administra- 
cji oraz składki na ryzyko według faktycznego poziomu, zmieniającego się 
w czasie pod wpływem zmian demograficznych i ekonomicznych. Ubezpiecza- 
jący jednak powinien mieć zagwarantowany nieprzekraczalny maksymalny ich 
poziom w poszczególnych latach ubezpieczenia. 
Zakłady ubezpieczeń na życie, które oferują ubezpieczenia z funduszem 
kapitałowym, naliczają koszty związane z jego funkcjonowaniem w zróżnico- 
wany sposób. Najczęściej jest to uzależnione od rodzaju kosztu i odbywa się 
w postaci:
		

/img0102_0001.djvu

			107 


NOWOCZESNE UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE... 


opłaty alokacyjnej, potrącanej od każdej wpłaconej składki, także dodatko- 
wej, według określonej stopy procentowej, której wysokość zależy od stażu 
ubezpieczenia, 
stawki kwotowej przed przeliczeniem składki na jednostki uczestnictwa, 
różnicy cen między ceną zakupu i sprzedaży jednostek uczestnictwa, 
odpowiedniej ilości jednostek rozrachunkowych 16. 
Zakład ubezpieczeń potrąca ponadto koszty związane z ochroną ubezpie- 
czeniową, co może dokonywać albo kwotowo, albo w postaci odpowiedniej 
ilości jednostek uczestnictwa. Także wykup ubezpieczenia powoduje potrącenie 
odpowiedniej opłaty, która w początkowych 2 lub 3 latach może wynosić nawet 
100% wartości jednostek uczestnictwa. W kolejnych kresach opłata ta znacznie 
. . . 
SIę zmmeJ sza. 
Opłaty związane z obrotem aktywami funduszu kapitałowego oraz opłata 
za zarządzanie nim są zazwyczaj potrącane od wartości aktywów funduszy, 
przed ich wyceną. Możliwe są także opłaty za zmianę alokacji środków między 
funduszami oraz za częściowe wycofanie środków finansowych. 
Różnorodność kosztów występujących w uniwersalnym ubezpieczeniu na 
życie z funduszem kapitałowym wymaga od zakładu ubezpieczeń jednoznacz- 
nego i przejrzystego ich wskazania w umowie ubezpieczenia. Dotyczy to także 
warunków, na jakich koszty te mogą być zmieniane, a zwłaszcza podnoszone, co 
może mieć miejsce najszybciej w przypadku kosztów uzależnionych od czynni- 
ków ekonomicznych (np. inflacji), którymi przede wszystkim są koszty związa- 
ne z akwizycją i administrowaniem polisą ubezpieczeniową. 


Zakończenie 


Ubezpieczenie uniwersalne na życie z ubezpieczeniowym funduszem 
kapitałowym pozwala na połączenie w ramach jednego instrumentu finansowe- 
go ochrony ubezpieczeniowej z inwestowaniem. Elastyczność tego instrumentu 
daje możliwość dopasowania poziomu ochrony ubezpieczeniowej do zmieniają- 
cych się w czasie potrzeb ubezpiecwnego oraz możliwość lokowania składki 
oszczędnościowej w fundusze kapitałowe o zróżnicowanym poziomie ryzyka 
i dochodowości. Ryzyko tego instrumentu nie powinno być utożsamiane tylko 
ze zmiennością wartości jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych, ale 
także z jego częścią ubezpieczeniową, czyli możliwością bieżącego kształtowa- 
nia przez zakład ubezpieczeń kosztów techniczno-ubezpieczeniowych. 


16 B.G. Baldwin: Underslanding and Managing VUL. ..Journal Of The American Society Of CLU & ChFC" 
1996, s. 84-86; E. Stroillski: Ubezpieczenia na =ycie. Op. cit., s. 185.
		

/img0103_0001.djvu

			108 


Piotr Kania 


Uniwersalne ubezpieczenie na życie z funduszem kapitałowym powinno 
być sprzedawane ze wskazaniem wszystkich korzyści i zagrożeń. Tylko właści- 
we zrozumienie i akceptacja zmienności (ryzyka) oraz elastyczności tego ubez- 
pieczenia daje możliwość pełnego wykorzystania jego funkcjonalności. Osoby, 
które nie odczuwają potrzeby ochrony ubezpieczeniowej z tytułu ryzyka śmierci, 
nie powinny być zainteresowane taką formą lokowania oszczędności, gdyż nie- 
potrzebnie będą ponosić koszty ubezpieczenia. Obciążają one stopę zwrotu 
z tego instrumentu, mierzoną kwotą wpłaconych składek do wartości gotówko- 
wej. Nie powinno być ono także przedmiotem zainteresowania osób, które nie są 
w stanie zaakceptować zmienności kosztów jego funkcjonowania, a także możli- 
wości zmniejszenia wartości gotówkowej ubezpieczenia na skutek spadku warto- 
ści jednostek uczestnictwa. Ponadto osoby o niskiej skłonności do podejmowania 
ryzyka inwestycyjnego powinny dokładnie rozważyć wybór ubezpieczenia z fun- 
duszem kapitałowym, gdyż zakłady ubezpieczeń najczęściej zachęcają do jego 
nabywania w okresie dobrej koniunktury na rynku finansowym. W funkcjonowa- 
nie ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym należy wkalkulować ryzyko 
spadków stóp zwrotu, które mogą prowadzić zarówno do obniżenia wartości 
wypłaconych świadczeń, jak i do wzrostu kosztów obsługi polisy. 


Bibliografia 


Baldwin B.G.: Understanding and Managing VUL. "Journal Of The American Society 
OfCLU & ChFC"1996. 


Black K., Skipper H.D.: Life Insurance. Prentice Hall, New York 1994. 
Cunningham W.P.: The Great Paid-up Option. "Joumal of The American Society of 
CLU & ChFC" 1996, No 3. 


Freeman KB., Sevilla ES.: Modern Life Insurance: Focus on the Process - Not the 
Product. "Trusts & Estates" 1996. 
McGill's Life Insurance. Ed. EE Graves. The American College, Pensylvania 1998. 
Pisarewicz P.: Ubezpieczeniowe fundusze inwestycyjne. Cz. 1 i 2. "Gazeta Ubezpiecze- 
niowa" 2003, nr 23 i 24. 
Stroiński E: Ewolucja ubezpieczeń na życie łamie bariery pomiędzy usługami banko- 
wymi i ubezpieczeniowymi. "Wiadomości Ubezpieczeniowe" 1999, nr 3, 4 A. 


Stroiński E.: Ubezpieczenia na życie. Poltext. Warszawa 2003. 
Śliperski M.: Zmienna natura ubezpieczeń życiowych. "Przegląd Ubezpieczeń Społecz- 
nych i Gospodarczych" 1999, nr 5.
		

/img0104_0001.djvu

			109 


NOWOCZESNE UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE... 


Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej. Dz.U. 2003, nr 124, 
poz. 1151 z późno zm. 
Vaughan £.J., Vaughan T.M.: Essential oj Insurance. A Risk Management Perspective. 
Wiley, New York 1995. 
Walerys S., Piotrowska A.: Od klasycznych ubezpieczeń na życie do ubezpieczeń zJun- 
duszem inwestycyjnym. "Prawo Asekuracyjne" 1997, nr 3. 


NEW LIFE INSURANCE AS THE INSTRUMENT JOINING THE PROTECTION 
WITH THE INVESTMENT 


Summary 


The profile ofvariable universal life insurance (unit-linked life insurance) has been presen- 
ted in this paper. This insurance is an example of the modem life insurance that appears on the 
Polish insurance market the most frequently. The most significant features of the universal insu- 
rance have been shown from the point of view of the function of the insurance protection, saving 
function and investment function. Dependences between the insurance protection, saving and 
investment element of this insurance have been also presented. The attention has been paid to the 
risk generated by the variable universal life insurance, which is connected with the changeability 
of operational costs and the volatility of the capital fund units.
		

/img0105_0001.djvu

			Krystyna Mitręga 
Michał Fojcik 
Grzegorz Sikora 


INWESTOWANIE NA RYNKU ZŁOTA 


Wstęp 


Historia ludzkości jest nierozerwalnie związana ze złotem. Było ono 
i jest nadal wykorzystywane w różnych celach (np. w rzemiośle artystycznym, 
przemyśle, inwestycjach). Złoto przez wiele wieków pełniło również funkcję 
środka wymiany. Współcześnie waluty nie są wymienialne na złoto, utraciły 
jego parytet, a kruszec ten stał się zwykłym metalem l . Ten zwykły metal nadal 
wzbudza jednak emocje i jest chętnie tezaurywwany. Pozostaje składnikiem 
oficjalnych aktywów rezerwowych i trudno wyobrazić sobie funkcjonowanie 
współczesnych państw bez złota. Złoty kruszec ma pozycję aktywu międzynaro- 
dowego ijest atrakcyjną fonną lokowania i porrmażania kapitału. 


1. Historia złota w zarysie 


Złoto jest znane i wykorzystywane na świecie już od ponad 6000 lat. 
Prawdopodobnie około 4000 r. p.n.e. kultura zamieszkująca tereny dzisiejszej 
Europy Wschodniej używała złota do wyrobu ozdób 2 . Biżuterię ze złota wytwa- 
rzali również m.in. Sumerowie (około 3000 r. p.n.e) oraz władcy Egiptu (około 
2500 r. p.n.e.). Około. 1500 r. p.n.e. ten szlachetny kruszec stał się podstawo- 
wym środkiem wymiany w handlu międzynarodowym (region Nubii). Pierwsze 
złote monety zostały wybite w Lydii (królestwo Azji Mniejszej) około 560 r. 
p.n.e. Złoto pełniło funkcję pieniądza w starożytnej Grecji i Rzymie, doskonalo- 
no wówczas również metody jego produkcji. W momencie największego roz- 
kwitu Imperium Rzymskiego (około 98-160 r.) rzymskie złote i srebrne monety 


I Zob. R. SedilIot: Moralna i niemoralna historia pieniądza. Larousse, Warszawa 2002, s. 353-382. 
2 Złoto było wydobywane nąjprawdopodobniej w Alpach Transylwańskich lub w Tracji.
		

/img0106_0001.djvu

			112 


Krystyna Mitręga, Michał Fojcik, Grzegorz Sikora 


funkcjonowały na obszarze od Brytanii do Afryki Północnej. Po upadku Impe- 
rium wydobycie złota wznowili Bizantyjczycy około 699 r. (na terenach Europy 
Centralnej i Francji). W XIII w. wprowadzono dwie główne złote europejskie 
monety: florena we Florencji w 1252 r. i dukata w Wenecji w 1284 r., który 
wkrótce stał się najpowszechniej używaną monetą na świecie na następne pięć 
stulece. Pierwsza polska złota moneta - dukat, została wybita za panowania 
Władysława Łokietka (około 1330 r.). 
W 1700 r. odkryto pokłady złota w Brazylii, która do 1720 r. stała się 
głównym producentem tego kruszcu na świecie (2/3 ówczesnej światowej pro- 
dukcjit, W tym czasie również (1717 r.) Izaak Newton zarządzający londyńską 
mennicą ustalił cenę złota na £3,17,lOYzd 5 (co oznacza 3 funty, 17 szylingów 
i 10,5 pensa 6 ) za tzw. uncję trojańsk ą 7. Cena ta utrzymywała się przez 200 lat. 
W 1785 r. walutą Stanów Zjednocwnych został dolar, a jego wartość w złocie 
wynosiła 24,75 g czystego złota (1792 r.). W 1816 r. Wielka Brytania zmieniła 
wymienialność funta ze srebra na złoto, co zapoczątkowało funkcjonowanie 
systemu waluty złotej 8 . W tym systemie emisja banknotów była powiązana 
z rezerwami złota, które pełniło wszystkie funkcje pieniądza. USA przeszły na 
system waluty złotej w 1873 r. Pod koniec XIX w. odkryto złoto na Alasce i w 
Afryce Południowej, co doprowadziło do ogrorrmego zwiększenia produkcji 
złota. W konsekwencji gwałtownie wzrosła podaż pieniądza i poziom cen 9 . 
System waluty złotej przetrwał do wybuchu I wojny światowej w 1914 r. 
W okresie międzywojennym wiele krajów próbowało przywrócić standard złota, 
jednak np. Wielka Brytania musiała zrezygnować z wymienialności funta na 
złoto już w 1931 r. Po drugiej wojnie światowej funkcjonował, ustanowiony 
przez konferencję w Bretton Woods (1944 r.), system dolarowo-złoty. W syste- 
mie tym złoto było głównym źródłem rezerwowym i płatniczym. Parytety wy- 
mienialnych walut zostały określone w złocie lub w USD wymienialnych na 
złoto przez Bank Systemu Rezerw Federalnych. USA wymieniały każdą walutę 
na złoto (i odwrotnie), utrzymując stałą cenę 35 dolarów za uncję. System dola- 
rowo-złoty upadł jednak na początku lat 70. 15 sierpnia 1971 r. prezydent Ri- 


3 Złotą monetą we florencji był floren. 
4 History of gold. National Mining Association. www.nma.orglpdf/gold/gold-ł1istory.pdf(dostęp: 30 listopada 
2007 r.). 
5 Wa::ne daty w historii zlota. http://www.e-numizmatyka.pl (dostęp: 25 kwietnia 2007 r.). 
6 Funt dzielił się na 20 szylingów, a szyling na 60 pensów. http://www.wikipedia.pl (dostęp: 25 kwietnia 2007 r.). 
7 Http://info.goldavenue.com (dostęp: 25 kwietnia 2007 r.). 
R Nie ma jednak jednej daty powstania systemu waluty złotej w skali międzynarodowej, ponieważ państwa 
w różnych latach przyjmowały ten system. Zob. J. Bilski: Międzynarodowy system walutowy. PWE, War- 
szawa 2006, s. 101. 
9 F. Miszkin: Ekonomika pieniądza, bankowości i rynków finansowych. Wydawnictwo Naukowe PWN, War- 
szawa 2002, s. 636.
		

/img0107_0001.djvu

			113 


INWESTOWANIE NA RYNKU ZŁOTA 


chard Nixon całkowicie zawiesił wymienialność dolara na złoto (ograniczaną 
wcześniej przez Roosvelta), co uwolniło ceny złota na światowych giełdachlO. 
Już w 1972 r. cena złota kształtowała się na poziomie 63,83 dolara za 
uncję, rok później - 106,48, a w 1974 r. - 183,7711. Kolejny dramatyczny wzrost 
ceny złota miał miejsce w 1978 r., kiedy kraje OPEC drastycznie podniosły ceny 
ropy naftowej, co pociągnęło za sobą wzrost cen kruszcu do 244 dolarów za 
uncjęl2. Kolejnych wzrostów nie zahamowała nawet sprzedaż złota z rezerw, 
które utrzymywały banki centralne. Rekordową cenę złoto osiągnęło 22 stycznia 
1980 r. - na zamknięciu 909,9 dolarów za uncję. Kilka dni wcześniej minister 
skarbu USA G. Williams Miller oznajmił, że USA kończy ze sprzedażą swoich 
rezerw złota. W krótkim czasie m.in. ta wypowiedź doprowadziła kurs złota na 
historyczne, nieosiągnięte do dziś maksima. Zaraz potem cena złota znacząco się 
obniżyła. Kolejne lokalne maksima wystąpiły w 1987 r., kiedy cena złota wynio- 
sła 486 dolarów za uncję, w związku z załamaniem rynku, gdy po tzw. "czarnym 
poniedziałku" Dow Jones stracił 22,6%. 
W latach 1980-1999 rządom udało się utrzymać roczną inflację na niskim 
poziomie. W tym czasie cena złota spadła o około 60%. W latach 90. banki cen- 
tralne sprzedały znaczną część swoich rezerw utrzymywanych w złocie, zwięk- 
szając tym samym jego podaż. Głównym jednak aktorem po stronie podaży 
złota były koncerny wydobywające kruszec 13 . Od 2001 r., gdy cena złota osią- 
gnęła 271 dolarów za uncję, można było zaobserwować odwrócenie trendu. 
Przełom nastąpił 11 września 200 l, kiedy to w dniu ataku terrorystycznego na 
USA cena kruszcu w ciągu dnia wzrosła z 271 do 291 dolarów za uncję. W 2005 r. 
cena przekroczyła już 500 dolarów za uncję. Wpływ na wzrost cen miało wtedy 
m.in. wkroczenie USA do Iraku, co pociągnęło za sobą wzrosty cen ropy nafto- 
wej oraz coraz większe zapotrzebowania branży jubilerskiej i zapowiedzi ban- 
ków centralnych dotyczące zwiększania rezerw złota. W maju 2006 r. został 
osiągnięty szczyt na poziomie 730 dolarów za uncję. Dalszy wzrost zapotrzebo- 
wania branży jubilerskiej i banków centralnych może wywindować wartość 
złota na nowe szczyty, powyżej tego z 22 stycznia 1980 r 14 . 
Współcześnie cena złota jest kształtowana przez rynek międzynarodowy. 
Najważniejszym wskaźnikiem ceny złota jest londyński kurs London Gold Fix. 
Cena złota jest ustalana na rynku londyńskim dwa razy dziennie przez pięciu 


III Na temat przyczyn upadku systemu dolarowo-złotego zob. K. Zabielski: Finanse międzynarodowe. Wy- 
dawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, s. 46-49. 
11 Http://www.goldinfo.net (dostęp: 25 kwietnia 2007 r.). 
12 P.L. Bemstein: Historia Złota: Dzieje obsesji. WIG-PRESS, Warszawa 2001, s. 393. 
13 Ibid., s. 393-404. 
14 Http://www.stooq.pl oraz http://www.e-numizmatyka.pl (dostęp: 25 kwietnia 2007 r.).
		

/img0108_0001.djvu

			114 


Krystyna Mitręga, Michał Fojcik, Grzegorz Sikora 


członków "London gold pool"15. Na cenę złota ma wpływ wiele czynników (m.in. 
kurs dolara, ceny ropy naftowej, zapotrzebowanie na nowoczesne technologie, sytu- 
acja polityczna na świecie, wzrost zamożności społeczeństw)'6. Główną rolę na 
rynku złota odgrywają banki centralne i Międzynarodowy Fundusz Walutowy. 
Złoto jest w wielu krajach znaczącym składnikiem oficjalnych aktywów 
rezerwowych. Szacuje się, że łączna ilość złota zgromadzona w rezerwach przez 
wszystkie kraje świata i organizacje międzynarodowe wynosi 30,7 tys. ton. 
Największe rezerwy mają Stany Zjednoczone - 8,1 tys. ton, a Polska zaledwie 
103 tonyl7. Największym producentem złota w 2006 r. była Afryka Południowa 
(291,8 ton), na drugim miejscu USA (251,8 ton), następnie Chiny (247,2 tony), 
Australia (244,5 tony), na dalszych miejscach Peru (203,3 tony), Rosja (172,8 
tony), Indonezja (114,1 tony) i Kanada (104 tony)18. Przewiduje się, że w naj- 
bliższych latach największym producentem złota staną się Chiny. 


2. Formy inwestowania na rynku złota 


Złoto jest atrakcyjną fonną lokowania i pomnażania kapitału. Zabezpiecza 
przed skutkami inflacji, chroniąc realną wartość majątku. Jest chętnie wykorzy- 
stywane w transakcjach spekulacyjnych. Dołączenie złota do portfela inwesty- 
cyjnego podnosi poziom dywersyfikacji, zmniejszając tym samym ryzyko. In- 
westycje w złoto powinny być oparte na głębokiej analizie czynników makro- 
ekonomicznych i politycznych mających wpływ na cenę złota na światowych 
rynkach l 9. 
W śród fonn inwestowania w złoto można wyróżnić: 
złote sztabki oraz monety, 
akcje przedsiębiorstw związanych z wydobyciem złota, 
fundusze inwestycyjne, 
certyfikaty, 
konta złota, 
instrumenty pochodne, 
produkty strukturyzowane powiązane z cenami złota, 
złote sztabki oraz monety. 


IS http://www.taxfreegold.co.uk/londongoldfix.html(dostęp: 30 listopada 2007 r.). 
16 1. Mazurek: Magia kruszcu. http://www.skarbiec.bizlzloto/inwestycje.htm (dostęp: 30 listopada 2007 r.). 
17 A. Polański: Tajemnice złotego bogactwa. http://www.rzeczpospolita.pllspon/noblelselili_4.html oraz 1. Mazu- 
rek: Op. cit. (dostęp: 30 kwietnia 2007 r.). 
18 M.G Pieterse: Gold's Way is Not Only Up. http://www.kitco.com/indlPieterseźiu13l2007.html (dostęp: 30 
listopada 2007 r.). 
19 1. Hathaway w artykule Ten Rules For lnvesting in Gold zwraca jednak uwagę, by nie ufać do końca opiniom 
mediów finansowych i przedstawicielom domów maklerskich w tym zakresie. 1. Hathaway: Ten Rules for ln- 
vesting in Gold. http://www.usagold.com/gildedopinion/hathawayten.html(dostęp: 30 listopada 2007 r.).
		

/img0109_0001.djvu

			115 


INWESTOWANIE NA RYNKU ZŁOTA 


Najprostszą fonną inwestycji w złoto jest kupno złotych sztabek (lokacyj- 
nych i kolekcjonerskich) oraz monet (bulionowych i kolekcjonerskich). Można 
je nabyć za pośrednictwem sklepów numizmatycznych, w bankach narodowych, 
lombardach, u jubilerów oraz na aukcjach internetowych. Skupem, oprócz rynku 
wtórnego (aukcje internetowe, lombardy, sklepy internetowe), zajmuje się rów- 
nież NBP. Cena na rynku wtórnym jest ustalona w zależności od ceny złota na 
giełdzie w Londynie, średniego kursu dolara w NBP oraz stanu zachowania. 
Kupując złoto w Polsce, nie trzeba płacić podatku VAT, ponieważ złoto jest trak- 
towane jako wartość dewizowa 
W przypadku sztabek najbardziej poszukiwane i najczęściej nabywane są 
złote sztabki lokacyjne o wadze 5 gramów. Sztabki o rrmiejszej wadze są łatwiej 
zbywalne, ze względu na niższą cenę. Sztabki większe (od 5 gramów do 1 uncji) 
są dostępne z rrmiejszą marżą, co jest związane z tym, że do ceny każdej sztabki 
czy monety należy doliczyć koszt zaprojektowania i wyprodukowania stempla, 
koszty robocizny mennicy oraz marżę finny sprzedającej złoto. Produkcją zaj- 
mują się mennice państwowe. Nabyć można sztabki od 1 grama nawet do 12,4 
kg (co daje 400 uncji). Rodzajem sztabek lokacyjnych są sztabki kolekcjoner- 
skie, które są produkowane w małych, limitowanych nakładach, a ich nabywca- 
mi są zarówno inwestorzy, jak i kolekcjonerzy. Wartość takich sztabek jest uza- 
leżniona od bieżącej ceny kruszcu i subiektywnej wartości kolekcjonerskiej, 
która wzrasta z upływem lat. Mniejszy nakład sztabek powoduje szybszy wzrost 
ich wartości. 
Do celów lokacyjnych w przypadku złotych monet są wykorzystywane 
monety bulionowe. Są one bite za zgodą oficjalnych władz, z metali szlachet- 
nych, w nieograniczonych z góry nakładach (waga od 1/10 do 1 uncji). Najczę- 
ściej spotykane monety bulionowe w Polsce to złote monety próby 999,9 z wize- 
runkiem orła bielika. "Bieliki" są bite w 4 nominałach: 50 PLN o masie 1/10 
uncji, 100 PLN o masie 1/4 uncji, 200 PLN o masie 1/2 uncji i 500 PLN o masie 
1 uncji. Ceny "Bielików" są dość wysokie, ze względu na obłożenie wysoką 
marżą. Dla niektórych kupujących monety bulionowe mają również wartość 
kolekcjonerską (celem jest zebranie wszystkich roczników danej monety). 
Złote monety kolekcjonerskie mają wartość w przypadku dobrego ich 
zachowania i niezbyt dużego rozpowszechnienia. W tych monetach często stosu- 
je się stopy złota z innymi metalami (np. próba 900 oznacza 90% zawartości 
złota w monecie). Czasem złote monety są wyceniane jak złoty złom 20 . Wyższe 
ceny osiągają również sztabki i monety, które są elementem jakiejś serii, np. 


211 B. Błądek: Inwestowanie w złoto. http://www.katalogmonet.pl/inwestowanie/inwestowanie_w_zloto.html 
(dostęp: 30 listopada 2007 r.).
		

/img0110_0001.djvu

			116 


Krystyna Mitręga, Michał Fojcik, Grzegorz Sikora 


w Polsce monety z wizerunkiem papieża bądź seria "Władcy Polscy". W przy- 
padku monet ważną rolę odgrywa tzw. moda na numizmatykę. Co jakiś czas 
zwiększa się zainteresowanie przedmiotami numizmatycznymi, w tym i złotymi 
monetami, co z kolei pociąga za sobą wzrost ich cen. Analitycy podkreślają, że 
nie można stracić na inwestycji w monety kolekcjonerskie. Ich wartość z bie- 
giem czasu zawsze będzie wzrastała. W praktyce bardzo rzadko zdarza się, by 
cena złotej monety była niższa niż jej cena emisyjna. Rynek kolekcjonersko- 
-numizmatyczny jest obecnie bardzo szybko rozwijającym się segmentem rynku 
lokat kapitału. Zamożne społeczeństwa już dawno odkryły tę doskonałą inwe- 
stycję, również jako bardzo dobre zabezpieczenie na przyszłość. Warto zauwa- 
żyć, że w Polsce zainteresowanie tego typu inwestycjami rośnie z roku na ro12 l . 
Monety kolekcjonerskie można kupować poprzez abonament lub w postaci po- 
jedynczych egzemplarzy. Subskrypcję monet kolekcjonerskich oferują sklepy 
numizmatyczne. Wykupienie subskrypcji gwarantuje jej nabywcy możliwość 
zakupu monet po cenie emisyjnej NBP. Cena subskrypcji złotych monet wynosi, 
w zależności od sklepu, od 90 do 110 złotych. 
W Polsce są bite złote monety m.in. o nominałach 100 (8 gram) i 200 
(15,5 grama) złotych. Rentowność inwestycji w monety jest bardzo wysoka. 
Analiza wzrostu wartości wszystkich monet (25 stuzłotówek i 26 dwustuzłotó- 
wek), jakie ukazały się w latach 1997-2006, wskazuje, że każda zakupiona stu- 
złotówka dała 279,5% zysku, podczas gdy dwustuzłotówka 217,4%. 
W przypadku monet emitowanych w latach 2001-2006 (17 złotych stuzło- 
tówek i tyle samo dwustuzłotówek) wzrost wartości wynosił odpowiednio dla 
mniejszego nominału 222,2%, a dla większego - 93,5%. Dla monet wybitych w 
latach 2004-2006 (7 złotych stuzłotówek i 11 dwustuzłotówek) dwustuzłotówka 
dała stopę zwrotu na poziomie 30,1%, natomiast stuzłotówka ponad dwa razy 
więcej, bo aż 67,2%22. Przykłady zysków na pojedynczych złotych monetach 
przedstawiają się następując0 23 : 
Fryderyk Chopin z 1995 r. - cena emisyjna wynosiła 780 zł, dziś wartość tej 
monety dochodzi na aukcjach nawet do 40 tys. PLN, 
Zygmunt II August z 1996 r. (pierwsza moneta dwuzłotowa wybita ze stopu 
Nordic Gold) - cena emisyjna była równa cenie nominalnej, czyli 2 PLN, 
w kwietniu 2007 r. osiągnęła ceny dochodzące do 600-700 PLN, 
Szlak Bursztynowy z 2001 r. (pierwsza moneta z bursztynem) - cena emisyj- 
na 57 PLN, w 2007 r. cena zbliżyła się do 2 tys. PLN. 


21 Inwestycje w metale szlachetne i surowce naturalne. http://www.skarbiec.biz (dostęp: 18 marca 2007 r.). 
22 T. Witkiewicz: Du::e czy male złoto. http://www.emonety.pllpage/279/duze-czy-male-zloto.html(dostęp: 30 
listopada 2007 r.). 
23 B. Błądek: Inwestowanie w monety. http://www.katalogmonet.pllinwestowanie_w_monety.html(dostęp: 30 
listopada 2007 r.).
		

/img0111_0001.djvu

			117 


INWESTOWANIE NA RYNKU ZŁOTA 


Zgodnie z zaprezentowanymi wynikami, inwestując w złote monety, 
można bardzo wiele zyskać, przy minimalnym ryzyku, jednak trzeba wziąć pod 
uwagę to, że taka inwestycja wiąże się z długim okresem zamrożenia kapitału. 
Kolejną fonną inwestycji związaną z rynkiem złota są akcje przedsię- 
biorstw wydobywających złoto. Są one notowane na największych światowych 
giełdach. Ceny ich akcji są uzależnione od ceny wydobywanego złota. Korelacje 
cen akcji spółek z ceną złota na światowych giełdach kształtują się na poziomie 
90% i więcej, zatem zamiast kupować kruszec, czy też kontrakt tenninowy na 
kruszec, można w swoim portfelu utrzymywać akcje kopalń złota, a efekt inwe- 
stycyjny jest bardzo zbliżony. Walory kopalń złota można nabyć za pośrednic- 
twem domów maklerskich, które umożliwiają zakup akcji na zagranicznych 
giełdach. Na NYSE są m.in. notowane akcje: Goldcorporation INC, Kinross 
Gold Corporation, Coeur d' Alane Mines Corporation, Bema Gold Corporation, 
Newmont Mining Corporation. 
Inwestorzy mają także możliwość inwestowania w fundusze inwestycyjne 
złota. Fundusze złota inwestują przede wszystkim w papiery wartościowe oparte 
na złocie. Są to fundusze otwarte, zamknięte i trusty. Portfele funduszy mogą 
zawierać akcje kopalń złota i innych minerałów, a także kontrakty terminowe 
oparte na złocie. Są też takie, które inwestują częściowo w papiery wartościowe 
kopalń złota oraz złoto. Wiele z tych funduszy jest notowanych na giełdach to- 
warowych (Gold Exchange Traded Funds, "Gold ETFs"). W Polsce na początku 
września 2006 r. Komisja Papierów Wartościowych i Giełd udzieliła zgody na 
powstanie funduszu Investor Gold, zarządzanego przez Investors TFI. Jest to fun- 
dusz zamknięty. Sprzedaż certyfikatów miała miejsce we wrześniu po cenie 
10 000 PŁN. Są one wyceniane raz w miesiącu i wtedy też mogą być wykupione 24 . 
Alternatywą dla depozytu złota w formie materialnej są certyfikaty. Są to 
papiery wartościowe, które dokumentują posiadanie złota, umożliwiając obrót 
złotem bez konieczności przemieszczania go w postaci fizycznej. Ryzyko, które 
wiąże się z certyfikatami, polega na możliwości spadku ich wartości (na skutek 
bankructwa banku, defraudacji, kryzysu lub wojnyi 5 . 
Na rynku funkcjonują też rachunki złota analogiczne do rachunków papie- 
rów wartościowych, gdyż są na nich rejestrowane stany posiadania złota w instytu- 
cji, która jest upoważniona do obrotu na rynku złota (np. bank). Złoto jest używane 
jako pieniądz - kreowany jest złoty pieniądz wirtualny (np. e-gold, e-bulion, lmdc, 
Pecunix). Takim pieniądzem można dokonywać zakupów towarów i usług, których 
ceny są wyrażone w głównych walutach międzynarodowych 26 . 


24 http://www.investros.pl (dostęp: 9 marca 2007 r.). 
25 1. Mazurek: Op_ cil. 
26 Ibid. 


"'!<.c,'1,.(\a inł. ./rqr. 
o
 o
 

 Y', 

. Bibli.oteka 
\ 
.E. Głowna in 
.. "" 

 -<>(.0 q,..f 
\\\. <.'? ' 
............k
.........
.
		

/img0112_0001.djvu

			118 


Krystyna Mitręga, Michał Fojcik, Grzegorz Sikora 


Kolejny instrument oparty na złocie stanowią kontrakty terminowe noto- 
wane na najpowaŻlliejszych giełdach świata, np. w USA na NYMEX oraz 
CBOT, w Japonii na TCE. Handel kontraktami terminowymi opartymi na złocie 
odbywa się też w Budapeszcie, Istambule, Seulu i Dubaju. Kontrakty terminowe 
na nowojorskiej giełdzie opiewają na 100 uncji, a wymagany depozyt wynosi 
3,2 tys. dolarów. Giełda CBOT daje możliwość zawierania transakcji na kon- 
traktach trzykrotnie mniejszych - depozyt początkowy l tys. dolarów. W Tokio 
ilość złota przypadająca na jeden kontrakt wynosi l kg. 
Największe banki inwestycyjne oferują produkty strukturyzowane powią- 
zane z cenami złota. Składają się one z obligacji, które mają zagwarantować 
zwrot zainwestowanego kapitału w dniu zapadalności i opcji kupna lub sprzeda- 
ży - w zależności od oczekiwań ruchu cen na rynku złota, która daje nabywcy 
teoretycznie nieograniczone zyske 7 . 


3. GRID jako metoda inwestowania na rynku złota 


Grid (ang. sieć) prezentuje metodę transakcyjną, polegającą na inwesto- 
waniu niewielkich części posiadanego kapitału, jednak z bardzo dużą częstotli- 
wością. Decydując się na ten sposób inwestycji, należy podjąć kilka kluczowych 
decyzji, które warunkują późniejszy handel. Przede wszystkim należy wybrać 
rynek bazowy, na którym zostanie ulokowany kapitał. Jest to podstawowa i naj- 
ważniejsza decyzja, jaką musi podjąć inwestor. Należy szukać rynku o długich, 
bardzo powolnych trendach. Najlepiej, aby był to rynek jak najbardziej jedno- 
kierunkowy w perspektywie kilkunastu lat. Szukając takiego rynku, ma się do 
dyspozycji kilka podstawowych opcji: rynki akcyjne, walutowe oraz surowco- 
we. Najbardziej trafnym wyborem wydaje się być rynek surowcowy, a pożąda- 
nym instrumentem złoto. Wybór ten jest uwarunkowany niewielkim prawdopo- 
dobieństwem wystąpienia trendu przeciwnego do założonego przez inwestora. 
Dla rynku złota korzystnym trendem dominującym będzie tendencja 
wzrostowa, dlatego wszystkie składane zlecenia będą polegały na zakupie kon- 
traktów i ich odsprzedaży z zamierzonym zyskiem. Istotą inwestycji jest wyko- 
rzystywanie każdej korekty spadkowej (bez względu na jej wielkość) do otwie- 
rania kolejnych pozycji. Przykładowy sposób wystawianych zleceń prezentuje 
rys. 1. 


27 Złoty interes. http://www.e-numizmatyka.pllselWislzlotolzrtykulylzloty-interes.hbn1?Ip=266&page= l&keywords 
=&confinn= (dostęp: 30 listopada 2007 r.).
		

/img0113_0001.djvu

			119 


INWESTOWANIE NA RYNKU ZŁOTA 


B 



 ___4__- . 

 . 
:_
 --t--- 


Rys. l. Pozycje przykładowych zleceń 


Źródło: Opracowanie własne na podstawie: http://www.stooq.pl (dostęp: 18 marca 2007 r.). 


Za okres inwestycji przyjęto czas od punktu A do punktu B. Inwestor roz- 
poczyna w momencie, gdy cena wynosi prawie 690 dolarów za uncję złota. Dla 
uproszczenia przyjęto, iż zmiana kursu na rynku spot o l dolara, powoduje 
zysk/stratę na rachunku również o l dolara. Zakłada się, że w momencie wystą- 
pienia korekty, co 10 dolarów będą uruchamiane kolejne zlecenia kupna. Ruch 
spadkowy powoduje otwieranie kolejnych pozycji, od l do 5. W momencie 
otwierania 5. pozycji potencjalna (ale niezrealizowana) strata na rachunku wy- 
nosi około 100 dolarów (40 USD straty na pozycji nr l, 30 USD straty na pozy- 
cji nr 2,20 USD na pozycji nr 3 i 10 USD straty na pozycji nr 4). Następnie, w 
wyniku zakończenia korekty, rynek zaczyna rosnąć. Z dziesięciodolarowym 
zyskiem zostaje zamknięta pozycja nr 5 (oznaczona jako 5z). Ponowny, niewiel- 
ki ruch spadkowy powoduje otwarcie pozycji nr 6. Zmiana krótkoterminowego 
trendu na wzrostowy powoduje zamknięcie wszystkich pozycji i w momencie, 
gdy na rynku kurs wynosi prawie 695 dolarów za uncję, inwestor nie ma żad- 
nych otwartych pozycji. Dopiero ponowna niewielka korekta powoduje otwarcie 
pozycji przy poziomie 680 USD (pozycja nr 7) ijej szybkie zamknięcie (pozycja 
nr 7z). Okres inwestycji od A do B przyniósł inwestorowi 70 dolarów zysku, 
przy realnym wzroście rynku o 5 dolarów za uncję. 
Wykonywanie zleceń jest niezwykle proste, bardzo istotne jest natomiast 
właściwe ich wykorzystywanie. Decydując się na taką metodę inwestycyjną, 
należy bardzo dokładnie dobrać parametry, na których będzie się opierać cały 
system: 
1. "Krok" - rozumiany jako szerokość kolejnych stopni, na których będą otwie- 
rane/zamykane pozycje. Mały krok powoduje, iż nakładany spread zbyt 
mocno odbija się na składanych zleceniach. Może on również być przyczyną
		

/img0114_0001.djvu

			120 


Krystyna Mitręga, Michał Fojcik, Grzegorz Sikora 


przesadnego zaangażowania kapitałowego, co w przypadku tej metody prowa- 
dzi bezpośrednio do bankructwa. Z kolei zbyt duży krok nie generuje wystar- 
czającej ilości transakcji, a tym samym obniża efektywność i stopę zwrotu. 
2. Zaangażowanie kapitałowe - odzwierciedlające się w wielkości zmiany stanu 
środków na rachunku, pod wpływem zmiany ceny rynkowej instrumentu. 
Metoda ta wymaga niewielkiego nakładu kapitałowego na każdą kolejną 
transakcję. Ma to na celu uchronienie inwestora przed sytuacją, w której 
z powodu braku środków będzie zmuszony zamykać pozycje w niedogod- 
nym dla siebie momencie. 
3. Okres inwestycji - proponowany okres inwestycyjny to minimum kilka lat. 
Im dłuższy okres, tym mniejsze prawdopodobieństwo odczuwania skutków 
krótko- oraz średnioterminowych trendów przeciwnych (w przypadku złota- 
trendów spadkowych). 
Dla lepszego zobrazowania metody GRill przeprowadzono symulację, 
w której założono, że stan początkowy rachunku wynosi 8000 USD. Za najefek- 
tywniejszy "krok" przyjęto zmianę cenową instrumentu o 5 dolarów (500 pip- 
sów). Zaangażowanie kapitałowe, mierzone zmianą stanu rachunku, ustalono na 
poziomie 10 USD (zmiana ceny instrumentu 0500 pips powoduje zysk/stratę na 
rachunku o 10 USD - dla jednej otwartej pozycji). Okres inwestycji to 5 lat. 
Analizując okres ostatnich lat, można zaryzykować stwierdzenie, że takie usta- 
lenie "kroku" generuje tygodniowo średnio 3 transakcje. Dla ukazania lepszego 
efektu, stopa zwrotu z inwestycji metodą GRill będzie porównana do najprost- 
szej formy inwestycyjnej - BUY &HOLD (podobną stopę zwrotu do 
BUY&HOLD prezentuje większość polskich funduszy akcyjnych). Warto więc, 
opierając się na danych historycznych, dokonać pewnych obliczeń. Analizie 
zostaną poddane kolejne S-letnie okresy. Charakteryzując kolejne okresy, naj- 
prościej jest określić: 
stopę zwrotu - mierzoną zyskiem do wielkości zaangażowanego kapitału (po 
odjęciu końcowej straty), 
potencjalną stratę - równą maksymalnemu obsunięciu kapitału na rachunku, 
ilość kapitału, który jest konieczny do zainwestowania, aby nie zostać wy- 
eliminowanym z rynku. 
Do analizy przyjęto okres 2005-2010 Geszcze niezakończony). Kurs po- 
czątkowy ustalono na poziomie 410 USD, a kurs końcowy/obecny - 650 USD. 


Potencjalna strata = 7030 USD 
Zysk końcowy = 3900 USD (390 transakcji x 3 USD) - 1200 USD straty koń- 
cowej (pozycje otwarte od szczytu na poziomie 730 USD do kursu końcowego 
650 USD) = 2700 USD
		

/img0115_0001.djvu

			121 


INWESTOWANIE NA RYNKU ZŁOTA 


Stopa zwrotu = 33,6% w okresie 2,5 roku 
Stopa zwrotu BUY &HOLD = 58,5% 
Okres 2000-2005: 
Kurs początkowy 280 USD. Kurs końcowy 410 USD 
Potencjalna strata = 910 USD 
Zysk końcowy = 7800 USD (260 transakcji x 3 USD) - 450 USD straty końco- 
wej = 7350 USD 
Stopa zwrotu = 91,9% w okresie 5 lat 
Stopa zwrotu BUY &HOLD = 46,4% 
Okres 1995-2000: 
Kurs początkowy 370 USD. Kurs końcowy 280 USD 
Potencjalna strata = 5610 USD 
Zysk końcowy = 7800 USD (260 transakcji x 3 USD) - 3780 USD straty koń- 
cowej = 4020 USD 
Stopa zwrotu = 50,3% w okresie 5 lat 
Stopa zwrotu BUY &HOLD = -24,3% 
Okres 1990-1995: 
Kurs początkowy 405 USD. Kurs końcowy 370 USD 
Potencjalna strata = 2100 USD 
Zysk końcowy = 7800 USD (260 transakcji x 3 USD) - 660 USD straty końco- 
wej = 7140 USD 
Stopa zwrotu = 89,3% w okresie 5 lat 
Stopa zwrotu BUY &HOLD = -8,6% 
Analizując powyższe dane, można wysunąć kilka wniosków: 
- najlepsze efekty występują, gdy rynek pozostaje w trendzie horyzontalnym 
- okres 1990-1995 (największa różnica między stopami zwrotu z GRID'a 
a BUY &HOLD), 
- nie zawsze jest wymagane pełne zaangażowanie posiadanego kapitału 
(w dwóch okresach wymagania te nie przekroczyły 2500 USD - nadwyżka 
mogła zostać ulokowana w innej, dogodnej formie inwestycji), 
- nawet w przypadku wystąpienia trendu przeciwnego do założonego, system 
potrafi wygenerować na tyle duży zysk, aby pokryć z nawiązką ewentualną 
stratę, 
- efektywność inwestowania długoterminowego najlepiej objawia się w pierw- 
szym badanym okresie; krótkoterminowo lepszym wyborem może być 
BUY&HOLD, jednak przy dłuższej inwestycji, we wszystkich pozostałych 
przypadkach GRID okazuje się być zdecydowanie efektywniejszy.
		

/img0116_0001.djvu

			122 


Krystyna Mitręga, Michał Fojcik, Grzegorz Sikora 


Zaprezentowany model inwestyc}jny stanowi tylko główne wskazania 
i nie uwzględnia wielu trudności, z jakimi spotyka się inwestor. Podstawowym 
negatywnym czynnikiem mogą być ujemne punkty swap, naliczane codziennie 
dla każdej otwartej pozycji. Wraz ze wzrostem ilości otwartych pozycji, punkty 
te znacząco wpływają na stopień osiąganych zysków. Problem ten jest możliwy 
do rozwiązania, wymaga jednak dużego zaangażowania ze strony inwestora. 
W wątpliwość można również podać założenie o ilości transakcji, jakie jest 
w stanie wygenerować system. Przy 3 transakcjach w tygodniu model prezentuje 
się bardzo dobrze. Dla ułatwienia w tabeli l zaprezentowano zależność zysków 
rocznych od tygodniowej ilości transakcji. Uwzględniono również przykładowy 
stopień zaangażowania kapitałowego. 


Tabela 1 


Ilość transakcji tygodniowo w zależności od wielkości pozycji 


Ilość transakcji tygodniowo 
'u 1 2 3 4 5 6 
:0- 
N 5 1300 2600 3900 5200 6500 780 
o 
c. 10 2600 5200 7800 10400 13000 1560 
-c.J 
-II) 15 3900 7800 11700 15600 19500 2340 
o 
.:.:: 20 5200 10400 15600 20800 26000 3120 
Qj 
3: 25 6500 13000 19500 26000 32500 3900 
30 7800 15600 23400 31200 39000 4680 


Mniejsza ilość transakcji zdecydowanie wpływa na poziom osiąganych 
zysków, jednak nawet przy 2 transakcjach we wszystkich badanych okresach 
model wykazuje końcowe zyski. 
Istnieją także potencjalne trudności związane z błędami inwestora. Nie- 
właściwe dobranie "kroku" lub wielkości pozycji może doprowadzić do szybkiej 
straty na rachunku. Są to jednak błędy, które stosunkowo łatwo i szybko dają się 
wychwycić, dzięki czemu zmiana parametrów nie będzie zbyt kosztowna. 


Zakończenie 


Złoto od zawsze było symbolem bogactwa. Niezmienna w zasadzie ten- 
dencja do wzrostu jego wartości powoduje zainteresowanie nim jako fonną inwe- 
stycji. Rynek ciągle wzbogaca ofertę instrumentów opartych na złocie, które dają 
gwarancję wysokiej rentowności przy jednoczesnym bezpieczeństwie transakcji. 
Powstają także strategie inwestycyjne wykorzystujące złoto jako fonnę lokaty 
oszczędności. Jedną z nich jest metoda GRill, która charakteryzuje się dużą prosto- 
tą, a jednocześnie niezwykłą skutecznością. Strategia ta, nieco podobna do pirami- 
dowania, pozwala początkującym inwestorom uzyskiwać dochody niejednokrotnie 
wyższe od tych, które oferują fundusze inwestycyjne.
		

/img0117_0001.djvu

			123 


INWESTOWANIE NA RYNKU ZŁOTA 


Bibliografia 


Bernstein P.L: Historia Złota: Dzieje obsesji. WIG-PRESS, Warszawa 200 l. 
Bilski 1.: Międzynarodowy system walutowy. PWE, Warszawa 2006. 
Błądek B.: Inwestowanie w złoto. 
http://www.katalogmonet.pl/inwestowanie/inwestowanie_ w _ zloto.html (dostęp: 
30 listopada 2007 r.). 


Błądek B.: Inwestowanie w monety. 
http://www.katalogmonet.pl/inwestowanie_w_ monety.html (dostęp: 30 listopada 
2007 r.). 


Hathaway J.: Ten Rules For Investing in Gold. 
http://www.usagold.com/gildedopinion/hathawayten.html (dostęp: 30 listopada 
2007 r.). 
History oj gold. National Mining Association, www.nma.org/pdf/gold/gold_history.pdf 
(dostęp: 30 listopada 2007 r.). 
http://www.wikipedia.pl (dostęp: 25 kwietnia 2007 r.). 
http://info.goldavenue.com (dostęp: 25 kwietnia 2007 r.). 
http://www.taxfreegold.co.uk/londongoldfix.html (dostęp: 30 listopada 2007 r.). 
http://www.goldinfo.net (dostęp: 25 kwietnia 2007 r.). 
http://www.stooq.pl (dostęp: 25 kwietnia 2007 r.). 
http://www.e-numizmatyka.pl (dostęp: 25 kwietnia 2007 r.). 
http://www.investros.pl (dostęp: 9 marca 2007 r.). 
Inwestycje w metale szlachetne i surowce naturalne. http://www.skarbiec.biz (dostęp: 18 
marca 2007 r.). 
Mazurek J.: Magia kruszcu. http://www.skarbiec.biz/zloto/inwestycje.htm (dostęp: 30 
listopada 2007 r.). 


Miszkin F.: Ekonomika pieniądza, bankowości i rynków finansowych. Wydawnictwo 
Naukowe PWN, Warszawa 2002. 
Polański: Tajemnice złotego bogactwa. 
http://www.rzeczpospolita.pl/spon/noble/se/iJi_4.htm1(dostęp: 30 listopada 2007 r.). 
Sedillot R: Moralna i niemoralna historia pieniądza. Larousse, Warszawa 2002. 
Ważne daty w historii złota. http://www.e-numizmatyka.pl (dostęp: 25 kwietnia 2007 r.). 
Witkiewicz T.: Duże c;ry małe złoto. http://www.emonety.pl/page/279/duze-czy-male- 
zloto.htrnł (dostęp: 30 listopada 2007 r.).
		

/img0118_0001.djvu

			124 


Krystyna Mitręga, Michał Fojcik, Grzegorz Sikora 


Zabielski K.: Finanse międzynarodowe. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 
2002. 


Złoty interes. 
hup:/ /www.e-numizmatyka.pl/serwis/zloto/artykuly/zloty- 
interes.html?lp=266&page= l&keywords=&confmn= (dostęp: 30 listopada 2007 r.). 


INVESTMENTS ON THE GOlD MARKET 


Summary 


Recently the new fonl1s of gold - investments have appeared, for example: derivates (futu- 
res, options, etc.). Their price depends on the value ofthe commodity in the world markets. Tradi- 
tional investments fonns like gold coins and bars are more and more popular during up - trends of 
gold. It is possible to build more or less complicated investment strategies using mentioned in- 
struments. GRID is a simple and very effective method. This strategy, a little bit similar to pyra- 
miding, takes advantage of using gives an opportunity to use a lot of gold investment advantages. 
It allows investors (also beginners) to gain profits even higher than those offered by investing 
founds.
		

/img0119_0001.djvu

			FORMY ROZLICZEŃ PIENIĘŻNYCH
		

/img0120_0001.djvu

			Janina Harasim 


, 
FORMY PŁATNOSCI W ROZLICZENIACH 
, 
Z UDZIAŁEM LUDNOSCI 


Wstęp 


Niezawodne, szybkie i bezpieczne dokonywanie rozliczeń pieniężnych 
jest od dawna postrzegane jako istotny warunek właściwego funkcjonowania 
przedsiębiorstw i całej gospodarki. W ostatnich latach coraz większą wagę do 
sprawności systemu płatniczego przywiązują także klienci indywidualni. Wiąże 
się to z pewnością z rosnącą liczbą posiadaczy rachunków bankowych i upo- 
wszechnianiem się obrotu bezgotówkowego. Wybór właściwej formy rozliczeń 
nie zawsze jest jednak prosty, przede wszystkim ze względu na trudność osza- 
cowania kosztów wiążących się ze stosowaniem poszczególnych instrumentów 
płatniczych oraz niewielki poziom wiedzy klientów na temat części z nich, któ- 
rego skutkiem bywa niechęć do ich stosowania i utrwalanie tradycyjnych, choć 
niekoniecznie racjonalnych zwyczajów płatniczych. 
Szczególną rolę w obsłudze obrotu płatniczego odgrywają banki. Prowa- 
dzą one bowiem rachunki klientów i pośredniczą w dokonywanych przez nich 
rozliczeniach. Zatem ich oferta w tym zakresie, jej zróżnicowanie, warunki udo- 
stępniania usług rozliczeniowych, a także doradztwo świadczone klientom 
w procesie wyboru rachunku oraz instrumentów płatniczych mają kluczowe 
znaczenie dla kształtowania się zwyczajów płatniczych, a w konsekwencji sto- 
sowanych form rozliczeń, zarówno gotówkowych, jak i bezgotówkowych. 
Celem niniejszego opracowania jest ocena i porównanie najważniejszych 
form zapłaty wykorzystywanych w rozliczeniach z udziałem ludności oraz 
wskazanie możliwości ich zastosowania w podstawowych sferach rozliczeń 
pieniężnych realizowanych przez osoby fizyczne.
		

/img0121_0001.djvu

			128 


Janina Harasim 


1. Rola obrotu gotówkowego i bezgotówkowego 
w rozliczeniach ludności 


Charakterystyczną cechą rozliczeń pieniężnych dokonywanych z udzia- 
łem ludności jest dominacja fonny gotówkowej oraz zwykle miejscowy charak- 
ter tych rozliczeń l . W Polsce w gotówce jest wypłacana większość wynagro- 
dzeń, a także mniej więcej połowa emerytur, rent czy stypendió
. Gotówka 
dominuje także w sferze wydatków ludności, w płatnościach dokonywanych 
podczas zakupów w punktach usługowo-handlowych oraz podczas realizacji 
tzw. opłat. Według danych Departamentu Płatniczego NBP w 2006 r. ponad 75% 
płatności masowych dokonano z użyciem gotówki, 19% bezgotówkowo, 
a 4,4% w inny sposób (niezadeklarowany w badaniu). Gotówką najczęściej re- 
guluje się rachunki za wodę, energię elektryczną, gaz oraz abonament RTV, naj- 
rzadziej zaś spłaca się w ten sposób zadłużenie na karcie kredytowej, raty kredy- 
tu czy pożyczki oraz składki z tytułu ubezpieczeń emerytalnych i na życie 3 . 
Płatności gotówkowe wykorzystują nawet posiadacze kart płatniczych, 
częściej używając ich do podejmowania gotówki z konta niż do realizacji płat- 
ności bezgotówkowych. Według danych NBP udział transakcji bezgotówkowych 
w liczbie transakcji dokonanych z użyciem kart wyniósł na koniec 2006 r. 40,8% 
(w I kwartale 2007 r. - 41,1%), zaś ich udział w wartości transakcji był o ponad 
połowę niższy- 20,2% (19,7%t, 
W rezultacie udział obrotów gotówkowych w operacjach pieniężnych 
w Polsce jest znacznie większy niż w krajach rozwiniętych, gdzie zdecydowanie 
przeważaj ą rozliczenia bez udziału gotówki, zarówno między podmiotami go- 
spodarczymi, jak i pomiędzy nimi a ludnością. 
Jedną z miar pozwalających na zilustrowanie roli i udziału gotówki 
w gospodarce jest relacja między wartością pieniądza gotówkowego w obiegu 
a podażą pieniądza. Według wstępnych danych NBP na koniec czerwca 2007 r. 
wartość gotówki znajdującej się poza kasami banków w Polsce wynosiła 
73,5 mld zł, a jej udział w podaży pieniądza M3 wyniósł 14,61 % i był to naj- 
wyższy wskaźnik od dziesięciu lat. Ponadto w ostatnim dziesięcioleciu sukce- 
sywnie zwiększała się bezwzględna wartość pieniądza gotówkowego - od 1997 r. 
do połowy 2007 r. wzrosła ona o 2,7 razy. Przyczyniły się do tego zapewne: znacz- 


I Z. Krzyżkiewicz.: Operacje bankowe. Rozliczenia krajowe i zagraniczne. Poltext, Warszawa 2000, s. 109. 
2 Zgodnie z projektem ustawy o zakładach emerytalnych, który reguluje kwestię wypłat z OFE, od 2009 r. 
emerytury mają być przelewane wyłącznie na rachunek bankowy. 
3 T. Koźliński: Gotówka dominuje. "Gazeta Bankowa" 2007. nr 17. 
4 Informacja o kartach płatniczych I kwartał 2007 r. NBP Departament Systemu Płatniczego, Warszawa 2007, 
lipiec, s. 8. http://www:nbp.pł/systemplatniczy/karty/
01_2007.pdf(dostęp: 31.07.2007 r.).
		

/img0122_0001.djvu

			129 


FORMY PŁATNOŚCI W ROZLICZENIACH Z UDZIAŁEM LUDNOŚCI 


ny spadek oprocentowania depozytów bankowych, wzrost dochodów ludności i 
obrotów gospodarczych, a także wciąż szeroki zakres tzw. szarej strefy gospodarki. 
Prawie dwukrotnie większy jest udział gotówki poza kasami banków 
w podaży pieniądza MI. W 2005 r. wyniósł on ponad 27% i mimo tendencji 
spadkowej należał do najwyższych w Unii Europejskiej - wyższe wskaźniki 
miały jedynie Słowenia 5 , Węgry i Malta (tabela l) oraz nowo przyjęte do UE 
Bułgaria i Rumunia, w których przekraczał on 40%. 


Tabela I 


Udział gotówki (poza kasami banków) w podaży pieniądza MI (w %) 


Kraj 2001 2002 2003 2004 2005 
Polska 3230 3089 31,26 28,90 27.47 
Strefa euro 10,52 12,50 13,31 14,52 14,01 
Czechy - 2350 22,96 2307 2269 
Dania 9.45 9,05 8,74 8,15 7,35 
Estonia 28,17 2224 19,76 18,25 15,18 
Cypr - - - - - 
Łotwa 43,00 40,38 3775 35,25 2739 
Litwa 36,96 38.86 38,39 33,86 29,27 
Wegrv 33,33 32,40 33,44 32,18 30,84 
Malta 32,65 31,95 30,88 30,57 2970 
Słowenia 1347 1274 1249 12,02 34.00 
Słowacja 29,00 27,49 2594 24,82 24,67 
Szwecja 13,51 1310 12,69 10,47 9,35 
Wielka Brytania - - - - - 


Źródło: Blue Book. Payment and Securities Settlements Systems in the European Union and in the Acceding 
Countries. Addendum Incorporating Data. European Central Bank, December 2006, s. 18. 


Dominacja gotówki w rozliczeniach dokonywanych z udziałem ludności 
jest zjawiskiem niekorzystnym dla gospodarki. Badania wykazują, że obrót go- 
tówkowy jest dwukrotnie (a według niektórych ocen nawet trzykrotnie) bardziej 
kosztowny niż obrót bezgotówk owy 6. Płatności gotówkowe ustępują bezgotów- 
kowym także pod względem szybkości rozliczeń i poziomu bezpieczeństwa? 
Z wyżej wymienionych względów ograniczaniem obrotu gotówkowego są także 
zainteresowane banki, które motywują klientów do zmiany zwyczajów płatni- 
czych na dwa podstawowe sposoby: przez pobieranie relatywnie wysokich opłat 
od operacji gotówkowych oraz rozbudowanie oferty usług płatniczych i uatrak- 
cyjnianie warunków dostępu do nich (np. poprzez promocje kart kredytowych 


s W przypadku tego kraju w poprzednich latach wskaźnik ten był niski, a jego wzrost w 2005 r. był wynikiem 
drastycznego spadku podaży pieniądza M I. 
6 T. Koźliński: Op. cit., s. 16. 
7 G Rytelewska zauważa ponadto, że gromadzenie zasobów transakcyjnych przez ludność w fonnie gotów- 
kowej sprzyja mniej racjonalnemu ich wykorzystaniu - zob. G Rytelewska: Gospodarstwo domowe a obrót 
bezgotówkowy. W: Banki polskie u progu XXI wieku. Red. w.L. Jaworski. POLTEX, Warszawa 1999, s. 350.
		

/img0123_0001.djvu

			130 


Janina Harasim 


czy polecenia zapłaty)8. Nie negując skuteczności stosowanych przez banki 
bodźców cenowych mających skłonić klientów do korzystania z bezgotówko- 
wych fonn rozliczeń, należy jednak wyrazić przekonanie, że trwała zmiana 
zwyczajów płatniczych klientów jest możliwa głównie dzięki poszerzaniu 
i uatrakcyjnianiu oferty. Będzie ona przy tym dokonywać się stopniowo, w mia- 
rę dostrzegania i odczuwania przez klientów indywidualnych korzyści związa- 
nych ze stosowaniem bezgotówkowych fonn zapłaty. 


2. ROR jako podstawowy produkt bankowy 
umożliwiający realizację rozliczeń 
bezgotówkowych 


Obrót płatniczy jest realizowany za pomocą rachunku bankoweg0 9 . Pod- 
stawowym produktem tego typu oferowanym przez banki klientom indywidual- 
nym jest rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy (ROR), zwany potocznie 
kontem osobistym. Służy on do przeprowadzania rozliczeń pieniężnych, ale 
także do gromadzenia oszczędności, dając zarazem możliwość skorzystania 
z kredytu w ramach przyznanego limitu (na podstawie odrębn
 umowy). ROR 
jest zatem podstawowym produktem bankowym, umożliwiającym klientowi nie 
tylko realizowanie płatności, ale także dającym mu dostęp do innych usług fi- 
nansowych. Z punktu widzenia banku ma on istotne znaczenie w pozyskiwaniu 
depozytów osób fizycznych oraz rozwijaniu akcji kredytowej. Każdy bank dąży 
więc do wzrostu liczby otwieranych rachunków osobistych, dokonując segmen- 
tacji klientów i oferując wyodrębnionym w jej trakcie grupom dostosowane do 
ich potrzeb pakiety, zawierające coraz częściej obok produktów podstawowych 
(rachunek, depozyty, kredyty i karty płatnicze) usługi dodatkowe (np. ubezpie- 
czenia). 
Dopasowany do potrzeb i możliwości finansowych klienta rachunek oso- 
bisty jest źródłem licznych korzyści dla banku, do których należą m.in.: 
bardziej racjonalne ukształtowanie relacji między kosztami i planowanymi 
przychodami z rachunku 10, 


H Warto jednak zauważyć, że swoboda banków w tym względzie jest ograniczona, ponieważ pobieranie części 
z nich, jak np. opłat za wypłaty gotówkowe z własnego konta w kasach i bankomatach, jest kwestionowana 
przez sądy. 
9 H.E. Buschgen: Przedsiębiorstwo bankowe. Tom I. Poltext, Warszawa 1997, s. 246-247. 
III Możliwość zwiększenia przychodów z kont osobistych przez banki działające w Polsce jest przy tym duża. 
W 2005 r. roczne przychody banków od jednego posiadacza konta osobistego wynosiły u nas bowiem około 
40 EUR, podczas gdy np. w Luksemburgu - 265 EUR, we Włoszech - 204 EUR, a w Niemczech - 186 EUR 
- zob. 1. Morawski: Kto korzysta z najnowszych technologii. ten za usługi płaci najmniej. "Rzeczpospolita" 
z 27.07.2006 r.
		

/img0124_0001.djvu

			131 


FORMY PŁATNOŚCI W ROZLICZENIACH Z UDZIAŁEM LUDNOŚCI 


stabilizacja bazy klientów poprzez sprzedaż wiązaną (cross-selling) podno- 
szącą poziom ich lojalności, 
pozyskiwanie infonnacji o klientach (o ich sytuacji finansowej, ale także 
zmianach w życiu osobistym i zawodowym) pozwalających na oferowanie 
im produktów dostosowanych do ich potrzeb oraz zmniejszenie ryzyka zwią- 
zanego z ich obsługą (zwłaszcza kredytowego), 
nieobarczone ryzykiem przychody z tytułu opłat i prowizji. 
Banki muszą jednak pamiętać, że wzrost opłat związanych z obsługą ra- 
chunku przy równoczesnym spadku oprocentowania przetrzymywanych na nim 
środków może skutkować niezadowoleniem klientów (a w skrajnych przypad- 
kach ich rezygnacją z usług), podobnie jak często stosowane w odniesieniu do 
klientów posiadających rachunek standardowy limity wypłat. Niedogodności te 
można niwelować w pewnym stopniu poprzez oferowanie nowoczesnych, atrak- 
cyjnych cenowo kanałów dystrybucji lI. 
Korzyści, jakie płyną z posiadania rachunku osobistego przez klienta, są 
jednak zdecydowanie większe niż niedogodności wiążące się z jego użytkowa- 
niem. Do najważniejszych z nich należą: 
uzyskanie wielokanałowego, nieprzerwanego, wygodnego i bezpiecznego 
dostępu do środków pieniężnych na rachunku, w kraju i za granicą, 
możliwość dokonywania rozliczeń, w tym w fonnach nieabsorbujących 
klienta (np. stałe zlecenie czy polecenie zapłaty), 
uzyskanie dostępu do wielu dodatkowych usług finansowych (karty płatni- 
cze, kredyty, lokaty, ubezpieczenia) na warunkach korzystniejszych niż stan- 
dardowe, 
zwiększenie skłonności do oszczędzania dzięki wysokiej płynności środków 
na rachunku, 
możliwość ustanowienia blokady środków jako zabezpieczenia zwrotu zacią- 
ganych kredytów czy pożyczek, 
brak możliwości potrącenia wierzytelności przez bank ze środków zgroma- 
dzonych na ROR. 
Posiadanie rachunku osobistego jest zatem źródłem licznych korzyści dla 
klienta i banku, a zarazem warunkiem koniecznym upowszechniania obrotu 
bezgotówkowego. Według danych Europejskiego Banku Centralnego na koniec 
2005 r. polskie banki prowadziły 22 mln rachunków a vista (w tym 5 mln 
216 tys., a więc 23,7% spośród nich miało dostęp do Internetu), co oznacza, że 
na jednego mieszkańca Polski przypadało wówczas 0,58 rachunku bankowego 
a vista. Porównania z innymi krajami Unii Europejskiej są dla Polski nieko- 


li Innowacyjne usługi banku. Red. D. Korenik. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, s. 57.
		

/img0125_0001.djvu

			132 


Janina Harasim 


rzystne; gorsza była tylko Hiszpania ze wskaźnikiem 0,55 rachunku na l miesz- 
kańca. W strefie euro wskaźnik ten był bliski jedności, a w krajach, takich jak 
Grecja, Finlandia, Wielka Brytania czy Cypr był on prawie czterokrotnie wyższy 
niż w Polsce l2 . 
Jeszcze większy dystans dzielił Polskę od krajów rozwiniętych, jeśli cho- 
dzi o liczbę transakcji dokonywanych z użyciem bezgotówkowych instrumen- 
tów płatniczych. W 2004 r. przeciętny Polak dokonał 25 takich transakcji, pod- 
czas gdy w Finlandii, Holandii, Francji, Wielkiej Brytanii, Austrii i Danii liczba 
transakcji bezgotówkowych przypadających na jednego mieszkańca przekroczy- 
ła 200 13 . Nieco lepsi pod tym względem od Polaków okazali się Litwini, Słowa- 
cy i Węgrzy, a gorsi jedynie Grecyl4. 
Wśród najczęściej wymienianych przyczyn niższej niż w innych krajach 
UE skłonności do korzystania z usług banków wymienia się: wysokie bezrobo- 
cie, brak nawyku oszczędzania, preferowanie gotówki i przyzwyczajenie do 
trzymania jej w domu, wysokie ceny usług bankowych, lęk przed zadłużaniem 
się, ukrywanie faktycznych dochodów, niedostępność usług bankowych dla osób 
o niskich dochodach, brak zaufania do banków i niedostateczną liczbę ich pla- 
cówek l5 . Wyniki tych badań wyraźnie wskazują na istotną rolę banków w popu- 
laryzacji usług finansowych, w tym rozliczeniowych. Stawia to zarazem przed 
nimi duże wyzwania związane m.in. z podnoszeniem poziomu wiedzy finanso- 
wej klientów, przełamaniem ich przyzwyczajeń oraz zwiększeniem dostępności 
usług bankowych. 


3. Porównanie wybranych instrumentów 
płatniczych oferowanych przez banki 


Posiadacz rachunku bankowego ma możliwość dokonywania za jego po- 
średnictwem zarówno operacji gotówkowych, jak i bezgotówkowych, krajowych 
i zagranicznych, z wykorzystaniem różnych instrumentów płatniczych, takich 
jak: polecenie przelewu (w tym zlecenie stałe), polecenie zapłaty, czek gotów- 
kowy i rozrachunkowy, karty płatnicze (przedpłacone, debetowe, obciążeniowe 


12 Po uaktualnieniu liczby rachunków przez jeden z największych banków sieciowych pomiędzy II półroczem 
2005 r. i I półroczem 2006 r. liczba rachunków spadła jednak o około 2 mln, co spowodowało obniżenie się 
wskaźnika liczby rachunków na jednego mieszkańca do 0,55 - zob. Ocena jitnkcjonowania polskiego systemu 
płatniczego w II półroczu 2006 r. NBP Departament Systemu Płatniczego, Warszawa 2007, marzec, s. 19. 
13 Wedhlg danych NBP na koniec 2006 r., liczba operacji bezgotówkowych najednego mieszkm1ca wzrosła do 
około 30, jednak należy przypuszczać, że było to przede wszystkim skutkiem uaktualnienia (zmni
szenia) 
liczby rachunków. 
14 A. Tochmański: Strategia rozwoju systemu platniczego i obrotu bezgotówkowego w Polsce. Forum Obrotu 
Bezgotówkowego, Warszawa 2006, 18 maja, s. 40 i 48. 
15 Optymistyczni bankierzy. ..Rzeczpospolita" z 19.10.2006 r.
		

/img0126_0001.djvu

			133 


FORMY PŁATNOŚCI W ROZLICZENIACH Z UDZIAŁEM LUDNOŚCI 


i kredytowe) oraz polecenie wypłaty i przelew transgraniczny. Porównanie cech 
wybranych bankowych form rozliczeń z punktu widzenia zakresu ich stosowania 
oraz kwoty i czasu rozliczenia przedstawia tabela 2. W tabeli nie uwzględniono 
czeków, ze względu na to, że nie są już wydawane przez banki i nie są stosowa- 
ne w rozliczeniach krajowych realizowanych przez ludność. 


Tabela 2 


Porównanie wybranych instrumentów płatniczych oferowanych przez banki 


Instrument Zakres stosowania! Kwota rozliczenia Czas rozliczenia Uwagi 
płatniczy !rodza.ie płatności 
l 2 3 4 5 
Polecenie Wszystkie rodzaje Dowolne kwoty W dniu złożenia zlecenia 
przelewu płatności w krąiu: (o stałt;j bądź (przelewy wewnętrzne) lub 
-uznaniowe (np. zmiennt;j wysokości) następnym (przelewy na 
wypłata wynagro- Do wysokości salda na rachunki w innych ban- 
dzeń) rachunku kach) - w zależności od 
- obciążeniowe (np. godziny złożenia zlecenia 
zakupy zdalne i na i trybu jego realizacji 
wieksze kwoty) ELIXIR SORBNET) 
Zlecenie stałe Płatności masowe, 
i. Stała niezmienna kwota Jak w przypadku polecenia Dłużnik musi 
(standing order) stałe, regularne płat- płatności przelewu zapewnić środki 
ności (np. za gaz, Do wysokości salda na na rachunku 
energię elektryczną, rachunku w przeddzień 
czynsz, raty kredytów) rozliczenia 
Polecenie Platności masowe. tj, Dowolne kwoty Jak w przypadku polecenia Dłużnik musi 
zapłaty stale, regularne (np. za (o stałt;j bądź przelewu zapewnić środki 
(direct debit) gaz, energię elek- zmiennej wysokości) na rachunku 
tryczną, czynsz, raty Do wysokości salda na w przeddzień 
kredytów) o charakte- rachunku rozliczenia 
rze bezspornym Górny litnit pojedyn- Możliwość 
czej transakcji - rów- odwołania 
nowartość 1000 EUR w czasie 30 dni 
kalendarzowych 
od dnia obciąże- 
nia rachunku 
dłużnika 
Karta Zakupy towarów i Dowolne kwoty W zależności od rodząju W przypadku 
płatnicza ushlg - tradycyjne i (o stalej bądź zmiennej karty - moment zapłaty* karty kredytowt;j 
zdalne, wypłata wysokości) (karta przedpłacona i - możliwość 
gotówki - w kraju i za Do wysokości salda na debetowa) do kilku (karta korzystania z 
granicą rachunku lub limitu obciążeniowa) lub 20-30 kredytu; karty 
karty (możliwość dni od końca okresu rozli- obciążeniowej 
wprowadzenia dolnych czeniowego (karta kredy- - odroczenia 
limitów transakcji towa) spłaty zadłużenia 
gotówkowych i bezgo- 
tówkowych) 
Pieniądz elek- Zakupy towarów i Dowolne kwoty (o Z chwilą dokonania trans- 
troniczny usług - tradycyjne i stalej bądź zmiennt;j akcji 
(elektroniczna zdalne wysokości) 
portmonetka) Głównie transakcje na 
małe kwoty (tzw. 
mikropłatności) 
Do wysokości salda na 
rachunku (ale nie 
więct;j niż równowar- 
tość 150 EUR)
		

/img0127_0001.djvu

			134 


Janina Harasim 


cd. tabeli 2 


l 2 3 4 5 
Polecenie Wszystkie rodzaje Dowolne kwoty (o Od kilku do kilkunastu dni 
wypłaty płatności zagranicz- stałej bądź zmiennq w zależności od kraju i 
nych: wysokości) waluty rozliczenia 
- uznaniowe (np. Do wysokości salda na 
wypłata emel)'tUr) rachunku 
-obciążeniowe (np. 
zakupy zdalne i na 
większe kwotv) 
Przelew Wszystkie rodzaje Dowolne kwoty Do 5 dni roboczych od daty Realizacja 
transgraniczny płatności (o stałt;j bądź zlniennej przyjęcia zlecenia przelewów na 
zagranicznych: wysokości) (w przypadku przelewów w rachunki w 
-uznaniowe (np. Do wysokości salda na kwocie nieprzekraczającej kwocie nieprze- 
wypłata rent) rachunku 50 tys. euro realizowanych kraczającej 
-obciążeniowe (np. na rachunki w krajach UE) 50 tys. euro 
zakupy zdalne realizowanych na 
i na większe kwoty) rachunki w 
krajach UE 
podlega rygorom 
prawa bankowe- 
!!o art. 63!! 


* W momencie autol)'Zacji kwota stanowiąca równowartość transakcji jest blokowana na rachunku klienta, zaś 
rozliczenie następuje zwykle do 8 dni od dnia przeprowadzenia transakcji. W przypadku transakcji niepodle- 
gających autoryzacji (w przypadku kart wypukłych) faktyczny tenTIin rozliczenia zależy od akceptanta. 


Przedstawione w tabeli 2 fonny zapłaty cechuje zróżnicowany poziom 
szybkości, bezpieczeństwa i kosztu rozliczeń dokonywanych z ich użyciem. 
W zakresie szybkości rozliczeń w bankach obowiązują pewne ogólne 
zasady, niezależne od fonny płatności. Transfery środków między rachunkami 
w tym samym banku (tzw. przelewy wewnętrzne) są realizowane na ogół w try- 
bie on-line w czasie rzeczywistym (w godzinach pracy systemu), natomiast tzw. 
przelewy zewnętrzne, czyli transfery środków na rachunki w innych bankach, są 
rozliczane w następnym dniu roboczym po dniu zaksięgowania zlecenia w ban- 
ku. Do naj szybszych i najpewniejszych fonn zapłaty należą polecenie zapłaty 
i zlecenie stałe. Pierwsze z nich jest transakcją realizowaną na podstawie nośni- 
ków elektronicznych i rozliczaną automatycznie za pośrednictwem systemu 
ELIXIR. Pewność terminowego dokonania płatności daje także skorzystanie ze 
zlecenia stałego, które jest realizowane w dniu wskazanym przez klienta jako 
data płatności. W przypadku obydwu wymienionych fonn zapłaty klient musi 
jednak zapewnić środki na rachunku w dniu poprzedzającym rozliczenie. Z róż- 
ną szybkością mogą być natomiast realizowane polecenia przelewu. 
Zdecydowanie najszybciej przepływ środków między dłużnikiem i wie- 
rzycielem następuje podczas wykorzystania przelewów wewnętrznych realizo- 
wanych w trybie on-line przez kanały elektroniczne. Usługi te zwykle noszą 
marketingowe nazwy w rodzaju MultiTransfer, mTransfer czy Przelew24 i są 
zwane błyskawicznymi transferami trwającymi zwykle kilka sekund, co jest 
szczególną zaletą podczas realizacji transakcji zdalnych, np. zakupów w skle-
		

/img0128_0001.djvu

			135 


FORMY PŁATNOŚCI W ROZLICZENIACH Z UDZIAŁEM LUDNOŚCI 


pach internetowych. Polecenia przelewu na rachunki w innych bankach (papie- 
rowe i elektroniczne) są realizowane w systemie ELIXIR, a czas ich realizacji 
zależy od godziny złożenia zlecenia. Zlecenia złożone do tzw. godziny granicz- 
nej, ustalanej przez bank (najczęściej do godziny 12.00 w południe), są księgo- 
wane i kierowane na sesję ELIXIR -u w dniu złożenia zlecenia, zaś te, które zo- 
stały złożone później, są księgowane w tym samym dniu, ale skierowane na 
sesję ELIXIR-u w następnym dniu roboczym. 
Gwarancję realizacji dyspozycji płatniczej w dniu jej wydania dają jedynie 
przelewy zewnętrzne realizowane w systemie SORBNET, w którym obciążenie 
rachunku dłużnika i uznanie rachunku wierzyciela następują równocześnie. 
Znacznie dłużej trwa realizacja przelewów na rzecz odbiorców zagranicz- 
nych. W przypadku rozliczeń dokonywanych w trybie polecenia wypłaty, braku- 
je określonych ram czasowych, w których muszą zmieścić się banki realizujące 
zlecenie. W praktyce przepływ środków trwa od kilku (w przypadku krajów 
europejskich i rozliczeń w euro) do nawet kilkunastu dni. Większą gwarancję 
tenninowości rozliczenia daje przelew transgraniczny realizowany w euro mię- 
dzy stronami posiadającymi rachunki bankowe w krajach Unii Europejskiej. 
Zgodnie z obowiązującym w UE Rozporządzeniem 2560/2001/WE Parlamentu 
Europejskiego w sprawie płatności transgranicznych w euro oraz artykułem 63g 
Prawa bankowego, banki są zobowiązane do wykonania przelewu transgranicz- 
nego w kwocie nieprzekraczającej 50 tys. euro w ciągu pięciu dni roboczych, 
licząc od daty przyjęcia zlecenia Geśli nie ustalono innego tenninu). W przypad- 
ku opóźnień w jego realizacji banki są zobowiązane do wypłacenia odsetek 
ustawowych swoim klientom, zaś w przypadku niewykonania zlecenia, bank 
zleceniodawcy wypłaca mu odszkodowanie. 
Największe zróżnicowanie w obszarze szybkości rozliczeń dotyczy kart 
płatniczych. W przypadku tzw. kart płaskich, debetowych lub przedpłaconych, 
działających w środowisku elektronicznym, zablokowanie środków na rachunku, 
w ramach którego funkcjonuje karta, następuje w chwili autoryzacji 16 , zaś 
w przypadku transakcji nieautoryzowanych dokonywanych z użyciem kart wy- 
pukłych (tłoczonych, embosowanych), czas rozliczenia zależy od akceptanta. 
Zadłużenie z tytułu transakcji dokonanych kartami obciążeniowymi bądź kredy- 
towymi podlega natomiast spłacie po upływie okresu rozliczeniowego w czasie 
wyznaczonym przez bank, wynoszącym w zależności od rodzaju karty od kilku 
(karty obciążeniowe) do nawet 20-30 dni (w przypadku kart kredytowych)17. 


16 Ostateczne rozliczenie następuje zwykle do 8 dni od dnia przeprowadzenia transakcji. 
17 W tym wypadku spłacie może podlegać tylko tzw. minimalna kwota zadłużenia, a reszta zostaje prze- 
kształcona w oprocentowany kredyt.
		

/img0129_0001.djvu

			136 


Janina Harasim 


Rozliczenia powinny być nie tylko szybkie, ale także bezpieczne. Bezpie- 
czeństwo operacji płatniczych polega przede wszystkim na zapewnieniu prawi- 
dłowego przebiegu transakcji, pozwalającego na uniknięcie towarzyszących jej 
zagrożeń 18 . Najniższy poziom tak pojmowanego bezpieczeństwa cechuje karty 
płatnicze z paskiem magnetycznym, w tym w szczególności karty wypukłe. 
Dokonywane nimi płatności na kwoty niższe niż tzw. iloor limit 19 nie podlegają 
bowiem autoryzacji w punktach akceptacyjnych wyposażonych jedynie w im- 
printery. Bezpieczniejsze jest posługiwanie się kartami płaskimi, które są akcep- 
towane wyłącznie w punktach wyposażonych w terminale elektroniczne pas 
- transakcje dokonywane w takich miejscach zawsze podlegają autoryzacji, 
a zwykle muszą być także potwierdzone kodem PIN 20 . 
Głównymi zagrożeniami, na jakie jest narażony klient dokonujący płatno- 
ści, są: często niedostateczny poziom poufności transakcji (ryzyko podejrzenia 
kodu PIN, przejęcia danych karty, które mogą być użyte następnie w transak- 
cjach niewymagających fizycznej prezentacji karty tzw. transakcje 
MO/TO/10 21 ), ryzyko zgubienia karty lub jej kradzieży oraz wiele innych, takich 
jak np. fałszowanie kart płatniczych, kopiowanie kart płatniczych na dokumen- 
tach sprzedażowych (obciążeniowych), nielegalne wykorzystywanie numeru 
karty, włamywanie się do systemów informatycznych i telekomunikacyjnych, 
kopiowanie zawartości paska magnetycznego karty płatniczej (skimming) czy 
pozyskiwanie danych przez e-maile (phishing)22. By zminimalizować ich wystę- 
powanie, należy przede wszystkim ostrzec klientów przed możliwością ich wy- 
stąpienia 23 i zapoznać ich z zasadami bezpiecznego posługiwania się kartą (m.in. 
ochrona kodu PIN, nietracenie karty z pola widzenia podczas dokonywania płat- 
ności, zachowanie należytej staranności i uwagi podczas korzystania z bankoma- 
tu czy regularna kontrola potwierdzeń przeprowadzonych transakcji). Można 


18 Czasami jest ono także rozumiane jako pewność wykonania transakcji w tenninie, jednak ten aspekt rozli- 
czeń został poruszony podczas omawiania ich szybkości. 
19 Limit płatności, którego przekroczenie pociąga za sobą obowiązek autoryzacji dokonywanej drogą telefo- 
niczną, jest ustalany indywidualnie dla każdego punktu handlowego i każdego typu karty. 
211 Autoryzacji i weryfikacji kodem PIN podlegąją także wszystkie wypłaty gotówki w bankomatach. W ich 
przypadku zagrożenie wiąże się z niedostatecznym poziomem poufności transakcji i ryzykiem utraty pie- 
niędzy po ich wypłaceniu. 
21 MOlTO/lO - mail order/telephone order/internet order - dane potrzebne do zrealizowania transakcji są 
przekazywane w fonnie listu, przez telefon lub drogą intemelową; zwykle dotyczy to kart wypukłych. 
22 Szerzej te i inne rodzaje przestępstw związanych z obrotem kartowym charakteryzują: J. Masiota: Elektro- 
niczne instrumenty platnicze. Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz-Poznań 2003, s. 217 i nast. oraz 
W. Szmydt: Bankowe elektroniczne instrumenty płatnicze w praktyce. Wydawnictwo Artpress Studio Grafiki 
Komputerowej, Inowrocław 2004, s. 96 i nast. 
23 Jak wykazują bowiem badania, praktyczna efektywność stosowanych obecnie mechanizmów bezpieczeń- 
stwa obrotu elektronicznego zależy w 99% od sposobu korzystania z nich przez użytkowników elektronicz- 
nych instmmentów płatniczych - zob. Bankowość elektroniczna. Red. A. Gospodarowicz. PWE, Warszawa 
2005, s. 103.
		

/img0130_0001.djvu

			137 


FORMY PŁATNOŚCI W ROZLICZENIACH Z UDZIAŁEM LUDNOŚCI 


również zaproponować klientowi wprowadzenie dziennych limitów wypłat go- 
tówki oraz transakcji bezgotówkowych na poziomie, który będzie zllliliejszał 
ryzyko utraty środków, a nie będzie nadmiernie ograniczał swobody korzystania 
z nich. Ponadto banki powinny podejmować działania ograniczające wyżej wy- 
mienione zagrożenia, m.in. poprzez uaktywnianie karty dopiero w momencie 
otrzymania od klienta informacji, że znalazła się ona już w jego portfelu, wpro- 
wadzenie systemu monitoringu transakcji kartowych pozwalającego na wychwy- 
tywanie nietypowych operacji (system taki ma np. Citibank) czy też natychmia- 
stowe zastrzeganie kart zgubionych bądź skradzionych. Większość banków 
zmieniło w ostatnich latach zasady zastrzegania kart i oferuje klientowi (na ogół 
w zamian za niewielką opłatę miesięczną) ubezpieczenie karty. W tym przypad- 
ku odpowiedzialność za transakcje dokonane kartąjest przejmowana przez bank 
na ściśle określony czas (zwykle na 24 lub 48 godzin) przed zgłoszeniem utraty 
karty. 
Pozostałe formy rozliczeń bezgotówkowych charakteryzuje podobny, 
wysoki stopieJ'i bezpieczeństwa. Za w pełni bezpieczne można uznać rozliczenia 
w formie polecenia zapłaty oraz zlecenia stałego, realizowane automatycznie 
bądź niewymagające składania każdorazowo przez klienta zlecenia przeprowa- 
dzenia operacji. Zróżnicowany poziom bezpieczeństwa może natomiast cecho- 
wać polecenie przelewu. Paradoksalnie bardziej bezpieczne są te, w których 
zlecenia są składane przez klienta w sposób tradycyjny - papierowy. Niższym 
poziomem bezpieczeństwa charakteryzują się zlecenia składane drogą elektro- 
mczną. 
W przypadku korzystania z bankowości elektronicznej najbardziej nara- 
żona na zagrożenia związane z obrotem elektronicznym jest komunikacja mię- 
dzy bankiem i klientem. Ochronie systemów płatności elektronicznych służą 
zabezpieczenia techniczno-organizacyjne oraz prawne. W Polsce prawo karne, 
choć reprezentuje naj surowszy typ odpowiedzialności, z uwagi na niekompletne 
przepisy prawne oraz brak należytego przygotowania pracowników policji 
i prokuratorów oraz innych funkcjonariuszy publicznych do prowadzenia czyn- 
ności operacyjnych i procesowych w sprawach dotyczących przestępstw zwią- 
zanych z obrotem elektronicznym, ma jedynie charakter subsydiarny (pomocni- 
czy) w procesie zapobiegania przestępczości komputerowej. Ochronę przed 
omawianymi przestępstwami powinny zatem zapewniać przede wszystkim banki 
poprzez stosowanie odpowiednich zabezpieczeń techniczno-organizacyjnych 
o charakterze: programowym (kodowanie, system statycznych i dynamicznych 
haseł dostępu, identyfikacja użytkownika, uwierzytelnianie informacji itp.), 
sprzętowym (urządzenia zabezpieczające przed ujawnieniem danych lub ich
		

/img0131_0001.djvu

			138 


Janina Harasim 


utratą) bądź globalnym (tzw. zapory ogniowe, routery filtrujące, bastion hosty 
itp,i4 oraz poprzez kontrolę uprawnień dostępu do obiektów i stanowisk kompu- 
terowych. Należy jednak pamiętać; że o bezpieczel1stwie obrotu elektronicznego 
w największym stopniu decydują zachowania jego użytkowników, czyli klien- 
tów oraz pracowników banku realizujących ich zlecenia 25 . Z tego względu nale- 
ży poinformować klientów o zagrożeniach, na jakie są narażeni, oraz przeszkolić 
ich w zakresie bezpiecznego komunikowania się z bankiem za pośrednictwem 
systemów bankowości elektronicznej. 
Największy wpływ na wybór formy rozliczenia ma jednak jego koszt. 
Niezależnie od formy płatności wysokość kosztów ponoszonych przez klienta 
wynika z obowiązujących ogólnych zasad uwzględniających przede wszystkim 
szybkość rozliczenia. Z reguły przelewy wewnętrzne są bezpłatne, natomiast 
przelewy zewnętrzne są obciążone opłatami i prowizj ami, których wysokość 
zależy zarówno od sposobu składania zlecenia, jak i trybu jego wykonania. Naj- 
taJ1sze są zlecenia składane i realizowane drogą elektroniczną, choć warto za- 
uważyć, że klient chcący skorzystać z takiej możliwości musi mieć komputer 
z dostępem do Internetu bądź telefon (stacjonarny lub komórkowy)26 i ponosić 
związane z tym koszty oraz dodatkowo opłaty związane z korzystaniem z sys- 
temu bankowości elektronicznej. Najtańszą formą regulowania płatności 
(zwłaszcza tzw. masowych) jest polecenie zapłaty. Banki zwykle realizują je 
bezpłatnie (transfery wewnętrzne) lub pobierają za nie mniejsze opłaty (transfery 
zewnętrzne) niż za zwykłe przelewy ze względu na mniejszą pracochłonność 
i niższe koszty obsługi. Podobnie w przypadku realizacji stałych zlecel1, odpłat- 
ne może być jedynie ustanowienie takiego zlecenia oraz jego modyfikacje (np. 
w razie zmiany przelewan
 kwoty). 
Poziom opłat za wykonanie polecenia przelewu jest dość zróżnicowany 
w poszczególnych bankach i wynosi zwykle od 2 do 5 złotych za przelew na 
rachunek prowadzony przez inny bank (przelewy wewnętrzne są bezpłatne). 
Zdecydowanie droższe są przelewy realizowane za pośrednictwem systemu 
SORBNET obsługującego głównie transakcje wysokokwotowe. Przy kwotach 
przekraczających l mln zł opłata waha się na ogół w granicach kilkunastu zł (np. 
w PKO BP - 15 zł, a w Lukas Banku -10 zł), zaś przy mniejszych kwotach jest 
znacznie wyższa (w PKO BP - 35 zł, w Lukas Banku - 25 zł). Najdroższe są 


24 W. Chmielarz: Systemy elektronicznej bankowości i cyji-owej platności. Wyższa Szkola Elektronicmo- 
-Infonnatyczna, Warszawa 1999, s. lO-II. 
25 Jak wykazują badania, praktyczna efektywność stosowanych obecnie mechanizmów bezpieczeństwa obrotu 
elektronicznego zależy w 99% od sposobn korzystania z nich przez użytkowników elektronicznych instru- 
mentów platniczych - zob. Bankowość elektroniczna. Op. cit., s. 103. 
26 Zakłada się jednak, że nslugami bankowości elektronicznej są zainteresowani posiadacze tych urządzeń, 
którzy wykorzystująje także, a może nawet przede wszystkim, do iImych celów.
		

/img0132_0001.djvu

			139 


FORMY PłATNOŚCI W ROZLICZENIACH Z UDZIAŁEM LUDNOŚCI 


jednak przelewy realizowane na rzecz odbiorców zagranicznych. Ich koszt zale- 
ży w dużej mierze od sposobu realizacji zlecenia 27 . Może to być tzw. bankowość 
korespondencka (wykorzystująca system SWIFT), system EuroELIXIR lub sys- 
tem SORBNET-EURO. Skorzystanie z pierwszej drogi oznacza wysokie opłaty 
(zwykle od kilkudziesięciu do kilkuset złotych) związane z angażowaniem 
w proces rozliczenia jednego lub kilku banków pośredniczących oraz konieczno- 
ścią przekazywania komunikatów SWIFT. Jest to zarazem stosunkowo powolny 
sposób transferu środków. Zdecydowanie szybsze jest korzystanie z systemów 
EuroELIXIR 28 lub systemu SORBNET-EURO ze względu na błyskawiczny cykl 
rozliczeniowy, gwarantujący otrzymanie środków przez bank odbiorcy w ciągu 
kilkunastu minue 9 . Porównanie opłat i prowizji stosowanych przez banki pokazuje, 
że zlecenia realizowane tą drogą są też z reguły zdecydowanie tańsze od dokony- 
wanych za pośrednictwem systemu SWIFT. Banki pobierają natomiast dodatkowe, 
dość wysokie dopłaty (rzędu kilkudziesięciu złotych) za polecenia wypłaty reali- 
zowane w trybie pilnym lub ekspresowym (z datą waluty dziś lub jutro). 
Naj trudniej ocenić koszt rozliczeń w odniesieniu do kart płatniczych 
z uwagi na ogromne zróżnicowanie oferty banków oraz warunków udostępnia- 
nia poszczególnych produktów. Z tego powodu bezcelowe jest np. porównywa- 
nie cen wybranych produktów (tym bardziej że oferta i warunki udostępniania 
produktów zmieniają się bardzo często), można jedynie wskazać na pewne pra- 
widłowości obserwowane w tym zakresie. Banki pobierają od klientów różnego 
rodzaju opłaty i prowizje związane z obrotem przy użyciu kart płatniczych. Pod- 
stawowe to: opłata za wydanie karty oraz za operacje przeprowadzane z jej uży- 
ciem. Najta(1sze dla klienta są standardowe karty debetowe (na ogół są to tzw. 
karty płaskie Visa Electron lub karta Maestro) wydawane do ROR. Zwykle 
klient dostaje je za darmo lub w zamian za niewielką miesięczną opł atę 30. Za 
pomocą takiej karty można dokonywać bezpłatnych wypłat gotówki z bankoma- 
tu "swojego" banku (korzystanie z obcych bankomatów w kraju i za granicą 
wiąże się z prowizjami). Bank nie pobiera także prowizji za realizowane za jego 
pomocą transakcje bezgotówkowe. Nieco droższe są karty przedpłacone z uwagi 
na opłaty związane z ich zasilaniem. Jeszcze droższe, ze względu na możliwość 


21 Oprócz tego na całkowity koszt rozliczenia wpływają koszty własne banków oraz konieczność stosowania 
przez banki przepisów prawa dewizowego obligującego banki m.in. do przechowywania dokumentacji pa- 
pierowej dotyczącej obshlgiwanych zleceń (nowelizacja prawa dewizowego przewidująca zniesienie obo- 
wiązku kontroli dewizowej ma jednak umożliwić bankom stosowanie uproszczonych procedur i realizację 
przelewów transgranicznych z wykorzystaniem bankowości elektronicmej). 
2M Możliwość taka pojawiła się dzięki przystąpieniu NBP w maju 2005 r. do systemu STEP2, pierwszej pana- 
europtCiskiej izby rozliczeniowej. 
29 A. Damińska: Przelewy pieniędzy mogą być tańsze. "Rzeczpospolita" z 24.07.2006 r. 
311 W niektórych bankach klient może zostać z niej zwolniony, jeśli dokonuje z jej użyciem transakcji bezgo- 
tówkowych na odpowiednią kwotę.
		

/img0133_0001.djvu

			140 


Janina Harasim 


odroczenia spłaty zadłużenia, są karty obciążeniowe, które cieszą się jednak 
umiarkowanym zainteresowaniem klientów. Banki pobierają za ich wydanie 
opłaty rzędu kilkunastu lub kilkudziesięciu złotych. Transakcje wypłaty gotówki 
są w ich przypadku najczęściej obciążone prowizją, podobnie jak realizowane 
transakcje bezgotówkowe 3 '. Największe koszty wiążą się jednak z użytkowa- 
niem kart kredytowych. Dlatego oferując klientowi taką kartę, należy doradzić 
mu, jak powinien z niej korzystać. Karta kredytowa nie powinna być używana 
do wypłat gotówki, gdyż te są w jej przypadku zawsze obciążone wysokimi 
prowizjami. Realizacja transakcji bezgotówkowych jest bezpłatna, pod warun- 
kiem że posiadacz spłaci w wyznaczonym tenninie całość zadłużenia. W prze- 
ciwnym przypadku koszt użytkowania karty może być znaczny, ponieważ banki 
pobierają odsetki od niespłaconej części zadłużenia (a niektóre nawet przez 
pierwszy okres naliczająje od całego przyznanego limitu kredytowego). 
W przypadku klientów wyjeżdżających często za granicę istotne znacze- 
nie ma także waluta, w której są rozliczane transakcje realizowane z użyciem 
karty. Tym, którzy dokonują płatności w strefie euro, należy zaproponować kartę 
rozliczaną w tej walucie (zwykle systemu Mastercard), natomiast tym, którzy 
wyjeżdżają do innych krajów, zwłaszcza tych, gdzie walutą płatności jest dolar, 
należy zaproponować kartę rozliczaną w USD (zwykle systemu Visa). Pozwala 
to uniknąć podwójnego przewalutowania, którego koszty obciążająk1ienta. 
Warto zauważyć, że poziom kosztów ponoszonych przez klientów 
w związku z dokonywaniem rozliczeń pieniężnychjest dość istotnie zróżnicowany 
także w zależności od segmentu, do którego został zaliczony klient. Ogólnie naj- 
niższe opłaty i prowizje związane z dokonywaniem rozliczeń pieniężnych ponoszą 
użytkownicy kont internetowych oraz klienci zamożni, którzy uiszczają relatywnie 
wysoką opłatę za prowadzenie rachunku 32 , w zamian za co są na ogół zwolnieni 
z opłat i prowizji za transakcje przeprowadzane za jego pośrednictwem. W wielu 
bankach z niższych niż w przypadku "zwykłych" kont opłat i prowizji, w tym po- 
bieranych za operacje rozliczeniowe, korzystają również studenci i młodzież. 


4. Rodzaj transakcji dokonywanych przez osoby 
fizyczne a forma zapłaty 


Szybkość, bezpieczeństwo i koszt rozliczeń pozwalają na porównanie 
i ocenę poszczególnych form zapłaty, jednak należy podkreślić, że nie istnieją, 
jak na razie, uniwersalne instrumenty płatnicze, które można zastosować do 


31 Bank wprawdzie udziela klientowi bezpłatnego .,kredytu", jednak na wykazie transakcji zrealizowanych 
z użyciem takiej kaliy wyszczególnia prowizję, która podlega spłacie wraz z calością zadhlŻcnia. 
32 Niektóre banki nie pobierająjej od klientów posiadających w banku aktywa o znacmej wartości.
		

/img0134_0001.djvu

			141 


FORMY PŁATNOŚCI W ROZLICZENIACH Z UDZIAŁEM LUDNOŚCI 


każdego rodzaju operacji. Wybór formy rozliczenia powinien być zatem dosto- 
sowany do rodzaju transakcji przeprowadzanych przez klienta. 
Tabela 3 prezentuje sfery rozliczeń występujących w gospodarce według 
stron rozliczenia. Sfery rozliczeń z udziałem ludności reprezentują pierwsza 
kolumna i pierwszy wiersz tabeli stosownie do tego, czy osoba fizyczna wystę- 
puje w rozliczeniu jako wierzyciel czy jako dłużnik. 


Tabela 3 


Sfery rozliczeń pieniężnych według stron rozliczenia 


Wierzyciele 
Wyszczególnienie konsumenci przedsiębiorstwa instytucje 
publiczne 
P2P C2B C2G 
(np. pożyczki, zapłata (np'fcłatności (np. płatności 
konsumenci za UShlgę) w sk epie, płatności podatkowe, płatności 
masowe, spłaty składek ZUS) 
kredytów, składki 
ubezpieczeniowe) 
B2C B2B B2G 
Dłużnicy (np. wynagrodzenia) (np. zapłata za towary (np. płatności 
przedsiębiorstwa i uShlgl, inne podatkowe, płatności 
rozliczenia między składek ZUS) 
podmiotami 
Q,ospodarczymi) 
G2C G2B G2G 
(np. emerytury, (np. zwrot podatków, (n&. tatności 
instytucje publiczne zasiłki) zagata za towary lub z u żetu państwa 
us gi, dotacje) dla jednostek 
bu żetowych ) 


Źródło: A. Tochmailski: Strategia rozwoju systemu płatniczego i obrotu bezgotówkowego w Polsce. FonJ\n 
Obrotu Bezgotówkowego, Warszawa, ł8 maja 2006, s. 12. 


W pierwszym przypadku forma rozliczeń zależy w dużej mierze od tego, 
czy osoba fizyczna będąca wierzycielem ma rachunek bankowy, czy też nie, 
zwłaszcza jeśli dłużnikiem jest przedsiębiorstwo (B2C) bądź instytucja publicz- 
na (G2C). Rozliczenia z posiadaczami rachunku bankowego przebiegają na ogół 
bezgotówkowo. Duże przedsiębiorstwa i instytucje wypłacają swoim pracowni- 
kom wynagrodzenia w formie bezgotówkowej ze względu na niższy koszt 
i większe bezpieczeństwo takiego rozwiązania. Wypłaty w gotówce w sferze 
B2C są realizowane głównie przez małe podmioty lub w przypadku tzw. pracy 
"na czarno". Z kolei wypłaty w gotówce w sferze G2C są na ogół realizowane 
na rzecz ludzi starszych i/lub najuboższych, często niekorzystających z usług 
bankowych z braku potrzeby lub możliwości. 
Dość specyficznym obszarem jest sfera P2P, czyli rozliczenia dokonywa- 
ne pomiędzy ludnością, w których osoby fizyczne mogą występować zarówno 
w roli wierzyciela, jak i dłużnika. Dominuje w niej gotówka, tak ze względu na 
przyzwyczajenia, jak i fakt, że większość instrumentów płatniczych nie może tu 
być stosowana (z wyjątkiem polecenia przelewu, które można wykorzystać 
w przypadku większych kwot) z powodu ograniczeń technicznych i prawnych.
		

/img0135_0001.djvu

			142 


Janina Harasim 


Niewielkie możliwości, jeśli chodzi o wybór formy rozliczenia, istnieją 
w sferze C2G. Występujące tu płatności mają na ogół charakter obowiązkowy 
(przymusowy) i to wierzyciel określa możliwe formy ich dokonywania. W przy- 
padku większości z nich, np. płatności podatkowych czy składek ZUS, istnieje 
możliwość ich zapłaty w formie gotówkowej (w kasie urzędu, w formie przeka- 
zu pocztowego czy pieniężnego) lub przelewu bankowego na rachunek urzędu. 
Największe możliwości wyboru formy rozliczeń istnieją w sferze C2B, tj. 
rozliczeń między ludnością i przedsiębiorstwami. Forma zapłaty zależy wtedy 
od rodzaju transakcji, miejsca (kraj, zagranica) i sposobu ich dokonywania (tra- 
dycyjnie, na odległość). Możliwe formy rozliczenia wybranych transakcji przed- 
stawia tabela 4. Wymienione w niej formy zapłaty, podobnie jak bankowe in- 
strumenty rozliczeniowe analizowane wcześniej, różnią się między sobą pod 
względem szybkości i pewności zapłaty, bezpieczeństwa i kosztu. Przykładowo 
spośród różnych form gotówkowego regulowania płatności masowych do naj- 
tal1szych należą usługi pośredników rozliczeniowych, które jednak równocze- 
śnie są najmniej bezpieczne. Istnieje bowiem ryzyko opóźnionego przekazania 
przez pośrednika środków na rachunek wierzyciela, co skutkuje obciążeniem 
dłużnika odsetkami za nieterminową zapłatę. Zdarzają się także przypadki de- 
fraudacji pieniędzy powierzonych pośrednikom. 


Tabela 4 


Możliwe formy zapłaty wybranych transakcji realizowanych przez osoby fizyczne 


Rodzaje płatności Wybrane możliwe formy rozliczeń 
!!otówkowe bez!!otówkowe 
Masowe płatności (czhsz, zapłata Płatność w kasie wierzyciela lub u Polecenie zapłaty 
za telefon, energię eIe ryczną, gaz, inkasenta Zlecenie stałe (wyłącznie przy 
splata kredytów, składki Banki stalych kwotach płatności) 
ubezpieczeniowe itp.) SKOK-i Polecenie przelewu 
Poczta 
Systemy typu Unikasa, Via Moje 
Rachlmki.pl.(hipennarkety, stacje 
benzynowe Itp.) 
Pośrednicy rozliczeniowi 
Tradycyjne zakupy towarów I UShlg Zaplata gotowką Karty płatmcze, 
- w kraiu Elektroniczna nortmonetka* 
Zdalne (w tym wiltualne) zakupy Gotówka przy odbiorze przesyłki Polecenie przelewu (najlepiej 
towarów i UShlg - w kraju elektroniczne, tzw. transfer 
blyskawiczny) 
Kal1a płatnicza (zwykle wypukła 
lub wirtualna) 
Płatność za pomocą SMS 
Pieniadz sieciowy* 
Tradycy-ine zakupy towarów i usług Gotówka Karta platnicza 
- za granica 
Zdalne (w tym wirtualne) zakupy Karta płatnicza 
towarów i uShlg - za granicą - Przelew transgraniczny 
1;'olecenie wypłaty 
Srodki na wirtualnym rachunku 
w systemie specjaliząjącym się w 
obsłudze elektronicznych płatności 
(np. PayPal, money bookers.com) 
- w przypadku aukcji 
internetowYch 


* Fonna na razie niestosowana.
		

/img0136_0001.djvu

			143 


FORMY PŁATNOŚCI W ROZLICZENIACH Z UDZIAŁEM LUDNOŚCI 


W przypadku regulowania płatności za zakupy w sklepach internetowych 
bardzo wygodną i szybką fonną zapłaty (zwłaszcza dla osób nieposiadających 
rachunku bankowego) jest z kolei płatność za pomocą SMS, jednak jej koszt jest 
dużo wyższy niż np. przelewu bankoweg0 33 . 
Zaproponowanie f011llY zapłaty najbardziej odpowiadającej danemu klien- 
towi wymaga znajomości jego potrzeb i oczekiwań w zakresie regulowania płat- 
ności. Przykładowo dla osoby młodej, często dokonującej zakupów w sklepach 
internetowych, dobrym rozwiązaniem jest rachunek z dostępem do Internetu 
dający możliwość bezprowizyjnego lub taniego realizowania przelewów, do 
którego można dodatkowo zaproponować kartę płatniczą dla młodzieży, np. 
Euro <26 dającą możliwość skorzystania z wielu zniżek (np. na bilety lotnicze, 
noclegi, zakupy w wybranych sklepach, kursy językowe). Z kolei osobom nie- 
chętnie korzystającym z nowoczesnych technologii (np. starszym) można zaofe- 
rować tradycyjny rachunek ze zwykłą kartą debetową oraz możliwością bezpro- 
wizyjnego korzystania ze stałych zleceń. Dla osób aktywnych zawodowo i za- 
możnych, niechcących angażować swojego czasu i uwagi na zajmowanie się 
bieżącymi sprawami finansowymi, w tym rozliczeniami, dobrym rozwiązaniem 
jest z kolei stosunkowo drogi rachunek dla VIP, z reguły jednak wolny od opłat 
za dokonywane na nim operacje rozliczeniowe. Klientom sporo podróżującym 
można natomiast zaproponować karty kredytowe z pakietem zapewniającym 
udogodnienia w podróży (zniżki przy zakupie biletów lotniczych, ubezpieczenia 
bagażu, ubezpieczenia medyczne itp.). 
Ponny płatności stosowane w rozliczeniach z udziałem ludności stanowią 
obszar, w którym zachodzą nieustanne zmiany i ciągle pojawiają się innowacje 
płatnicze. Jedną z ostatnich są karty bezstykowe, zwane zbliżeniowymi, pozwa- 
lające na skrócenie czasu płatności niemal o połowę w porównaniu z tradycyj- 
nymi kartami i prawie o dwie trzecie w porównaniu do zapłaty gotówk ą 34. Inną 
są płatności realizowane na podobnej zasadzie, ale dokonywane za pomocą tele- 
fonu komórkoweg0 35 . Ponadto testowane są np. rozwiązania przewidujące 
wszczepienie w ludzkie ciało mikroprocesora umożliwiającego m.in. dokony- 
wanie rozliczel1 bez udziału tradycyjnego pieniądza i inne wykorzystujące meto- 
dy biometryczne do identyfikacji klienta, zmierzające do przyspieszenia 
i uproszczenia płatności oraz obniżenia ich kosztu. 


33 Przykładowo wedhlg stawek obowiązt\iących przy zasilaniu konta w telefonii internetowej Skype za pośrednic- 
twem portalu Onet.pl wysłanie SMS kosztąjącego 10,98 zł bmtto Powodl\ie zasilenie konta telefonicznego 
mni
szą kwotą niż wykonanie przelewu lub blyskawicznego transferu o wartości 4,35 zł - P. Ceregra: Praw- 
dziwe rachunki w wirtualnych sklepach. "Rzeczpospolita" z 10.05.2007 r., dodatek "Moje Pieniądze". 
34 K. Rybiilski: Op. ciL Za: B. Moris: City/Transport Card - Examples of Usage in the MasterCard Wor/d. 
Prezentacja z 7 marca 2007 r. Zobacz także M. Gzyl: Plastikowe pieniądze bez PIN i terminali. "Rzeczpo- 
spolita" z 10.08.2005 r. 
35 M.A. Dudek: Telefon zamiast gotówki. "Gazeta Bankowa" 2006, nr 39, s. 28 oraz Ł. Dec: Telefon zamiast 
portmonetki. "Rzeczpospolita" z 21.11.2006 r.
		

/img0137_0001.djvu

			144 


Janina Harasim 


Bibliografia 


Bankowość elektroniczna. Red. A Gospodarowicz. PWE, Warszawa 2005. 
Blue Book. Payment and Securities Settlements Systems in the European Union and in 
the Acceding Countries. Addendum Incorporating Data. European Central Bank, 
December 2006. 


Buschgen H.E.: Przedsiębiorstwo bankowe. Tom l. Poltext, Warszawa 1997. 
Ceregra P.: Prawdziwe rachunki w wirtualnych sklepach. ,,Rzeczpospolita" z 10.05.2007 r., 
dodatek "Moje Pieniądze". 
Chmielarz W.: Systemy elektronicznej bankowości i cyfrowej płatności. Wyższa Szkoła 
Elektroniczno-Informatyczna, Warszawa 1999. 
Damińska A: Przelewy pienięd;ry mogą być tańsze. "Rzeczpospolita" z 24.07.2006 r. 
Dec Ł.: Telefon zamiast portmonetki. "Rzeczpospolita" z 21.11.2006 r. 
Dudek M.A: Telefon zamiast gotówki. "Gazeta Bankowa" 2006, nr 39. 
Gzyl M.: Plastikowe pieniądze bez PIN i terminali. "Rzeczpospolita" z 10.08.2005 r. 
Informacja o kartach płatniczych I kwartał 2007 r. NBP Departament Systemu Płatni- 
czego, Warszawa 2007, lipiec, 
http://www.nbp.pl/systemplatniczy/karty/Q_Ol_2007.pdf 
Innowacyjne usługi banku. Red. D. Korenik. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 
2006. 


Koźliński T.: Gotówka dominuje. "Gazeta Bankowa" 2007, nr 17. 
Krzyżkiewicz Z.: Operacje bankowe. Rozliczenia krajowe i zagraniczne. Poltext, War- 
szawa 2000. 
Masiota 1.: Elektroniczne instrumenty płatnicze. Oficyna Wydawnicza Branta, Byd- 
goszcz-Poznań 2003. 
Morawski 1.: Kto kor;rysta z najnows;rych technologii, ten za usługi płaci najmniej. 
"Rzeczpospolita" z 27 .07 .2006 r. 
Optymistyczni bankierzy. "Rzeczpospolita" z 19.10.2006 r. 
Rybiński K.: Wizja rozwoju obrotu bezgotówkowego w Polsce. Koalicja na Rzecz Obro- 
tu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Warszawa 2007, 11 kwietnia. 
Rytelewska G.: Gospodarstwo domowe a obrót bezgotówkowy. W: Banki pol.'tkie u pro- 
guXXIwieku. Red. W.L. Jaworski. POLTEX, Warszawa 1999. 
Szmydt W.: Bankowe elektroniczne instrumenty płatnicze w praktyce. Wydawnictwo 
Artpress Studio Grafiki Komputerowej, Inowrocław 2004. 
Tochmański A: Strategia rozwoju systemu płatniczego i obrotu bezgotówkowego 
w Polsce. Forum Obrotu Bezgotówkowego, Warszawa 2006, 18 maja.
		

/img0138_0001.djvu

			145 


FORMY PŁATNOŚCI W ROZLICZENIACH Z UDZIAŁEM LUDNOŚCI 


METHODS OF PAYMENT USED BY INDIVIDUAL CUSTOMERS 


Summary 


The purpose of the work is to evaluate and compare the main methods of payment used in 
individual customers' transactions as weIl as to indicate their possible uses in practice. The choice 
of the most suitable method of payment for the customers requires awareness of their needs and 
expectations regarding efficiency, safety and cost ofthe transaction. It must be stressed, however, 
that there are no universal payment instruments that can be used irrespective of a type of operation. 
Therefore, the method of payment should be suitable for the kind of transaction carried out by the 
customer, the place (domestic or foreign transaction) and the way of contact with the bank (tradi- 
tional or electronic).
		

/img0139_0001.djvu

			Tomasz Zieliński 


BANKOWE WSPARCIE W ZAKRESIE 
, 
OBSŁUGI PŁATNOSCI MASOWYCH 


Wstęp 


Nowoczesna gospodarka rynkowa generuje codziennie dużą liczbę trans- 
akcji, których efektem są wzajenme rozliczenia pieniężne kontrahentów. Doko- 
nywane płatności są zróżnicowane pod względem przedmiotowym, podmioto- 
wym, liczby, wartości i formy realizacji. W sytuacji gdy obsługiwane przez pod- 
miot płatności (przychodzące lub wychodzące) są bardzo liczne, powiązane ze 
sobą tytułem płatności, a ich realizacja ma charakter cykliczny, noszą miano 
płatności masowych. Ich dodatkowym wyróżnikiem jest ponadto jednolity cha- 
rakter zależności ekonomicznej pomiędzy podmiotem głównym a liczną grupą 
podmiotów powiązanych. W warunkach polskich, wśród płatności masowych 
przeważają stałe opłaty, jakie na rzecz gospodarstw domowych i przedsiębiorstw 
wnoszą przedsiębiorstwa użyteczności publicznej. Strukturę tych opłat przed- 
stawiono na rys. 1. 


czynsz 
po
;.tz!łe T 

 ..c .. .c.... 
, 
. 
 
 
. 
 . 
.. .. 
 ... 


woda 
6% 

 



 bona;:ntTV 

 energia 
. '. elektryczna 
; 7% 


- . 


telefon komórkowy 
28% 



 
telefon stacjonarny 
7% 


rata kredytu/pożyczki 
12% 


ubezpieczenie na 
życie 100/0 


Rys. l. Struktura płatności masowych w Polsce w 2006 r. 
Źródło: T. Koźliński: Gotówka dominuje. "Gazeta Bankowa" z 23.04.2007 r.
		

/img0140_0001.djvu

			148 


Tomasz Zieliński 


W przypadku płatności masowych podstawowe znaczenie ma ich ewiden- 
cja w systemach finansowo-księgowych przedsiębiorstwa, na indywidualnych 
rachunkach klientów. Szczególnie w przypadku usług publicznych jest ona pod- 
stawą poprawnych relacji biznesowych. Jednym ze źródeł trudności w ich two- 
rzeniu jest jednoznaczne powiązanie otrzymanej płatności z jej tytułem, najczę- 
ściej wynikającym z wystawion
 faktury. System finansowy przedsiębiorstwa 
umożliwia prowadzenie indywidualnych rachunków klientowskich, na których jest 
dokonywana ewidencja należności, jak również otrzymywanych płatności. Taki 
model płatności masowych jest oparty na relacji "wielu do jednego" (rys. 2). 


płatnik 


płatnik 


płatnik 


płatnik 


płatnik 


'>" 
() 

' 
,/.i1 
'o::; 
,
 
:'0 
'Ck 


;:........... . 
'
';:; 
'(,I)' . 

 

, m 


odbiorca płatności 


Rys. 2. Model płatności masowych oparty na relacji "wielu do jednego" 


Realizacji płatności masowych, pomijając coraz rzadsze dokonywanie 
wpłat gotówkowych w siedzibie przedsiębiorstwa, dokonuje się głównie za po- 
mocą systemu bankowego. W ramach wypracowanych zasad współpracy z ban- 
kiem, podstawą ewidencji otrzymanych płatności w systemie finansowo- 
-księgowym przedsiębiorstwa jest wyciąg z rachunku bankowego oraz załączone 
do niego dokumenty źródłowe (odcinek polecenia przelewu czy dowodu wpła- 
ty). Tradycyjnie wymaga to identyfikacji każdej płatności i ręcznego zaewiden- 
cjonowania jej na indywidualnym koncie klienta w systemie finansowo- 
-księgowym przedsiębiorstwa. Zasadnicza trudność wynika z tego, że bardzo 
często dane umożliwiające identyfikację płatnika i tytułu płatności są zawarte 
w polu "tytułem" zlecenia płatniczego, które nie ma jednorodnego formatu 
i powszechnie jest traktowane jako drugorzędne w stosunku do danych pierwot- 
nych (identyfikacja rachunku i banku dłużnika i wierzyciela). W przypadku du- 
żej liczby płatności procedura jednoznacznej identyfikacji staje się czasochłon- 
na, uciążliwa i kosztowna. Podejmowane są działania umożliwiające automa- 
tyczną identyfikację i ewidencję otrzymanych wpłat. Ponieważ muszą one 
obejmować cały proces rozliczenia pieniężnego, powinny uwzględniać uwarun- 
kowania i interesy wszystkich uczestników procedury rozliczeniowej (rys. 3).
		

/img0141_0001.djvu

			149 


BANKOWE WSPARCIE W ZAKRESIE OBSŁUGI PŁATNOŚCI MASOWYCH 


u,_ 
, 
i!W.a-': wys
awcatYNi\i Klient masowy - płatnik 
p!at!1P
ci 
.' 
! 
. . -')11',:" .......... 
, Rachł:ih& batikowy firmy Poczta lub inny 
- wystawcy,,
Xtułu phitnQści pośrednik 
ą finansowy 
k , , 
1 T ! 
Bank klienta lub pośrednika 
KIR finansowego 


Rys. 3. Podmioty zaangażowane w obsługę płatności masowych 


Każde ogniwo występujące w łańcuchu realizacji rozliczenia może stano- 
wić element filtrujący informację. Filtrowanie odbywa się zarówno na poziomie 
pragmatycznym, jak i technicznym. Pierwszym ogniwem filtrującym jest sam 
płatnik, który dokonując wyboru formy płatności, wpływa na zakres informacji 
dostarczanej w ramach zlecenia płatniczego. Kolejnymi ogniwami filtrującymi 
są instytucje pośredniczące w transferze środków (poczta, pośrednik finansowy, 
bank, KIR). W interesie każdej z nich jest zminimalizowanie ilości przetwarza- 
nych i przesyłanych danych. Ostatnim filtrem może być system finansowy 
przedsiębiorstwa odbiorcy płatności, który nie zawsze potrafi w pełni wykorzy- 
stać dostarczony mu przez bank wraz ze środkami pieniężnymi zbiór danych 
identyfikacyjnych. Na każdym etapie rejestracji, transmisji i przetwarzania da- 
nych, aktualny pozostaje dylemat ekonomicznej efektywności tych czynności 
dla każdego z uczestników procedury rozliczeniowej. 


1. Formy i pośrednicy płatności masowych 


Rozwój systemu płatniczego, jaki dokonał się w Polsce, zaowocował 
wzrostem różnorodności form płatności bezgotówkowych, z. których mogą ko- 
rzystać przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe. Mimo to w 2006 r. ponad 
75% płatności masowych było realizowanych w sposób gotówkowy. Szczegó- 
łowa struktura sposobów realizowania płatności masowych została zaprezento- 
wana na rys. 4. Zgodnie z wyliczeniami przeprowadzonymi w Wydziale Nadzo- 
ru Departamentu Systemu NBP, szacuje się, że łącznie w 2006 r. dokonywano 
około 82,6 miliona płatności masowych miesięcznie.
		

/img0142_0001.djvu

			150 


Tomasz Zieliński 


gotówką na poczcie 
gotówką w kasie znajdującej się w firmie 
. usługodawcy lub u Inkasenta 
przelewem w oó:lzlale banku 


przelewem przez Internet 


gotówką w kasie obcego barku 
g:>1Dwi<ą w kasie wlasrego barku 
gotówką w agencji f.....-.owej lub kasie sklepu 


zJecenJe stale w bcnku 


poleceniem zaplaty 
zleceniem stałym złozonym 
przez Internet lub telefrn 
przelewem przez telefon 


w imy 
sób 


::II:
. !- .. 


29P6
 
 
I 


.'27 


. .,.
 


0,00% 


5,00% 


10,00% 15,00010 20,00% 25,00% 30,00% 35,00010 


Rys. 4. Struktura sposobów realizowania płatności masowych w Polsce w 2006 r. 
Źródło: T. Koźłiński: Op. cit. 


Niekorzystna, charakteryzująca się dużym udziałem płatności gotówko- 
wych, struktura sposobów realizowania płatności jest kształtowana przez wiele 
czynników l. Ugruntowane historycznie przyzwyczajenie do dokonywania płat- 
ności w formie gotówkowej jest wzmacniane dodatkowo wydawanymi przez 
wierzycieli, spersonalizowanymi, papierowymi drukami wpłaty. Umożliwiają 
one łatwe dokonanie opłaty w postaci gotówkowej, bez konieczności ręcznego 
wprowadzania przez klienta jakichkolwiek danych. Dodatkowym czynnikiem 
sprzyjającym utrwalaniu niekorzystnej struktury płatności jest dynamiczny roz- 
wój pośrednictwa finansowego. Na rynku pojawiły się wyspecjalizowane firmy 
oferujące usługi pośrednictwa w dokonywaniu wpłat gotówkowych na rachunki 
bankowe (Skarbonka, Okienko Kasowe, Unikasa i inne). Przejęły one część 
rynku zdominowanego do tej pory przez Pocztę Polską i banke. 
Agencje finansowe zdobyły już 15% rynku. Głównym ich atutem dla 
klienta są niższe koszty. O ile w przypadku płatności gotówkowych w banku 
mogą one dochodzić do kilkunastu złotych (niektóre banki dodatkowo blokują 
dokonywanie wpłat gotówkowych na obce rachunki klientom nieposiadającym 
w banku rachunku ROR), koszt tradycyjnego przelewu bankowego to 4-5 zł, a 
opłata za wpłatę na poczcie lub agencji PKO wynosi około 2,5 zł, o tyle koszt 
opłaty w większości agencji finansowych nie przekracza 2 ze. 


l T. Koźłil'lski: Gotówka dominuje. "Gazeta Bankowa" z 23.04.2007 r. 
2 A. Piłecka: Punkty kasowe powoli wyglyzają Pocztę Polską i bank. "Miesięcznik Bank" z 4.01.2006 r. 
3 łbid.
		

/img0143_0001.djvu

			151 


BANKOWE WSPARCIE W ZAKRESIE OBSŁUGI PŁATNOŚCI MASOWYCH 


Szczególny charakter pośrednictwa w zakresie obsługi płatności maso- 
wych oferuje system VIA - Moje Rachunki 4 . Umożliwia on dokonywanie opłat 
w kasach sieci supermarketów i dużych sklepów. Dysponuje już ponad 6000 
punktów zintegrowanych z kasami sklepowymi. Ogromną zaletą tego rozwiąza- 
nia jest opłacanie rachunków przy okazji dokonywania zakupów, za które klient 
płaci gotówką lub kartą. 
Istotnym czynnikiem hamującym rozwój płatności bezgotówkowych są 
również wysokie koszty związane z bankową obsługą rachunku i realizacją zle- 
Cell. płatniczych. Coraz częściej dotyczy to także bankowości elektronicznej i tak 
nadal zastrzeżonej dla relatywnie wąskiego grona płatników. 
Dążenie do daleko idącej automatyzacji przetwarzania danych powinno 
uczynić szczególnie atrakcyjnymi formami płatności stałe zlecenie płatnicze 
oraz polecenie zapłaty. W obydwu przypadkach klient w ogóle nie jest angażo- 
wany w proces wprowadzania danych identyfikac)jnych. Ich zakres i format są 
ustalane jednoznacznie w ramach wzajemnego porozumienia wierzyciela z ban- 
kiem. Podstawową barierą w popularyzacji tych form płatności masowych jest 
jednak przede wszystkim brak powszechnego zrozumienia mechanizmu rozli- 
czenia (szczególnie w odniesieniu do polecenia zapłaty). Dodatkowo dyspozycje 
te wymagają od dłużnika zapewnienia na rachunku środków niezbędnych do 
realizacji płatności w terminach wynikających z umowy. Tym samym klienci nie 
mogą w sposób elastyczny decydować o terminie zapłaty, a więc również o moż- 
liwości świadomego jej opóźnienia. 


2. Automatyzacja rejestracji i przetwarzania 
danych zawartych w zleceniu płatniczym 


Podstawowym warunkiem automatyzacji przetwarzania płatności maso- 
wych zarówno na etapie bankowym, jak i ostatecznie w systemie odbiorcy płat- 
ności jest przeniesienie wszystkich wymaganych danych zawartych w dyspozy- 
cji płatniczej do systemu informatycznego banku, w którym zlecenie jest składa- 
ne. W dobie popularyzacji świadczenia usług bankowych za pośrednictwem 
kanałów elektronicznych coraz powszechniej płatności są inicjowane przez 
klientów bezpośrednio w systemie banku. Wprowadzenie wszystkich danych 
identyfikac)jnych wymaganych przez odbiorcę płatności jest dokonywane za 
pośrednictwem formatki ekranowej udostępnianej przez system bankowości 
elektronicznej. W praktyce jednak brak jednoznacznych wymogów dotyczących 


4 http://rachunki.via.colTI.pl (12.09.2007 T.).
		

/img0144_0001.djvu

			152 


Tomasz Zieliński 


formatu danych sprawia, iż część z nich jest wprowadzana w sposób wybiórczy 
i nieuporządkowany. Mimo elektronicznej postaci danych, ich automatyczne 
przetwarzanie jest utrudnione lub wręcz niemożliwe. 
Pierwszym etapem ujednolicenia formatu danych zawartych w zleceniu 
płatniczym stało się opracowanie standardowego formularza polecenia przelewu 
- wpłaty gotówkowej - zdefiniowanego obecnie w polskiej normie PN-F-OllOl 
z 2004 r. 5 . Jego zastosowanie w formie papierowej ułatwia automatyczny odczyt 
danych z użyciem technik OCR (ang. optical character recognision). Pole "tytu- 
łem" o długości dwóch wierszy po 27 znaków ściśle określa ilość danych uzu- 
pełniających. W przypadku ręcznego sposobu wypełniania nie wyeliminowano 
jednak problemu różnorodności wprowadzanych danych uzupełniających. Po- 
nadto, standardowy formularz jest stosowany tylko przez ograniczoną grupę 
klientów, konkurując nie tylko z elektronicznymi formami płatności, ale przede 
wszystkim z dokumentami predefiniowanymi, spersonalizowanymi, dostarcza- 
nymi płatnikowi wraz z naniesioną pełną informacją umożliwiającą identyfika- 
cję płatności. W wielu przypadkach naniesione na nim dane mają postać kodu 
paskowego, umożliwiającego szybkie elektroniczne przetworzenie na dowolnym 
etapie realizowania procedury rozliczeniowej. Skuteczne stosowanie kodu pa- 
skowego napotyka jednak dwa ograniczenia. Po pierwsze, jego wykorzystanie 
na którymkolwiek etapie wymaga dokonania płatności w postaci papierowej, 
z użyciem dostarczonego dokumentu. Sytuacja taka, nawet jeśli nadal powszechna 
w warunkach polskiego systemu, ulega stałemu ograniczeniu. Po drugie, coraz 
szersza oferta podmiotowa i produktowa systemu płatniczego (znacznie wykracza- 
jącego poza tradycyjny system bankowy) sprawia, że istotną przeszkodą na drodze 
automatycznego przetwarzania jest brak ustaleń w zakresie standardu stosowanego 
na dyspozycjach płatniczych kodu paskowego oraz formatu kodowanych z jego 
użyciem danych. Wymaga to stałego dokonywania dwustronnych ustaletl. pomię- 
dzy różnymi podmiotami zaangażowanymi w proces rozliczenia. 
Realizacja rozliczetl. pieniężnych przez sektor bankowy może się dokonać 
w ramach jednego przedsiębiorstwa bankowego (gdy wierzyciel ma rachunek 
w banku, w którym jest inicjowana płatność przez dłużnika) lub też pomiędzy 
dwoma przedsiębiorstwami bankowymi. W przypadku pierwszym, dokumenty 
stanowiące podstawę rozliczenia pozostają wewnątrz instytucji bankowej od 
momentu inicjacji płatności do jej zakotl.czenia. Oznacza to, że bank jest stale 
w posiadaniu wszystkich danych, jakie pozyskał od podmiotu inicjującego płat- 
ność (bezpośrednio dłużnika lub pośrednika finansowego), a tym samym może 
je przekazać odbiorcy płatności. 


5 http://enonny.pl (12.09.2007 r.).
		

/img0145_0001.djvu

			153 


BANKOWE WSPARCIE W ZAKRESIE OBSŁUGI PŁATNOŚCI MASOWYCH 


Sytuacja ulega zmianie, gdy rozliczenie jest dokonywane między klienta- 
mi różnych banków. Ogniwem procedury jest w takim przypadku rozrachunek 
międzybankowy. Do lipca 2004 r. zlecenia detaliczne były rozliczane przez KIR 
w ramach dwóch systemów: SYBIR i ELIXIR. Papierowy system SYBIR zakła- 
dał fizyczny obieg dokumentów papierowych od banku płatnika do banku bene- 
ficjenta płatności. Przy całej złożoności, kosztochłonności i anachroniczności 
system ten umożliwiał odbiorcy wgląd w źródłowy dokument płatniczy (co było 
szczególnie cenne w sytuacji dokonania wpłaty na spersonalizowanym druku 
dostarczonym płatnikowi przez odbiorcę). Odejście od 1 lipca 2004 r. od syste- 
mu SYBIR na rzecz systemu elektronicznego ELlXIR sprawiło, że fizyczny 
obieg dokumentów pomiędzy oddziałami został zastąpiony elektroniczną trans- 
misją danych. Oznacza to, że na drodze pomiędzy płatnikiem a odbiorcą płatno- 
ści pojawił się dodatkowy pośrednik informac)jny kierujący się własnymi kryte- 
riami ekonomizacji przetwarzania danych. 


3. Bankowe rachunki wirtualne 


Ułomność opisu płatności na podstawie pola "tytułem" wymusiła poszu- 
kiwanie nowych, niezawodnych form identyfikacji. Z chwilą ujednolicenia sys- 
temu numeracji rachunków bankowych w oparciu o standard IDAN, szczególnie 
popularna stała się koncepcja rachunków wirtualnych. Przykładem takiego roz- 
wiązania jest System Wirtualnych Rachunków Kontrahenckich oferowany przez 
PKO Bp 6 . Zapewnia on automatyczną identyfikację płatności wpływających na 
rachunek przedsiębiorcy. Standardowy format numeru rachunku bankowego, 
zgodnie ze standardem IDAN, ma stałą długość (26 cyfr) i strukturę (rys. 5). 


'
BBBBBBBB
 
(Kj -'" liczł>ft'J	
			

/img0146_0001.djvu

			154 


Tomasz Zieliński 


KK BBBBBBBB,JllUUUUUUU!PPPPPPP 
(R) - zredukowan y 1aentyf1kator rachunku bankowego Wplącówce 
(p) -
pułanutąeJ:ac
.qa gdostępnlbnapt;Zęz bank właś<;lćięI9Wl
chunku 
.(K) -' liszba kori1:J;ótna genęJ;"owm:m przez fi.rirlę,dla l¥iżdego Tac4.unłai wirfu
 
'aInego zgodnie z.
lgorytilie1il'stańpafdu IDĄN 


Rys. 6. Fonnat przykładowego numeru rachunku wirtualnego 


W części identyfikującej rachunek tylko cyfry (R) wskazują jednoznacz- 
nie przedsiębiorstwo - właściciela rachunku. Oznacza to, że niezależnie od po- 
zostałych cyfr, żaden inny rachunek w oddziale banku nie może mieć takiej sa- 
mej ich sekwencji. Pozostałe cyfry (P), składające się na numer rachunku, 
wchodzą w skład puli numeracyjnej udostępnionej przedsiębiorstwu - właścicie- 
lowi rachunku. Wskazując swoim klientom numer rachunku, na jaki mają doko- 
nywać płatności, przedsiębiorca we własnym systemie finansowym generuje dla 
każdego z nich nowy, pełny numer IDAN według następujących zasad: 
numer placówki banku (B) i część identyfikująca rachunek przedsiębiorstwa 
(R) pozostają bez zmian, 
część numeru rachunku tworząca pulę numerów (P) jest generowana indywi- 
dualnie dla każdego klienta na podstawie jego szczególnego identyfikatora 
(np. numer PESEL, numer indeksu, numer telefonu, numer klienta zakładu 
energetycznego itd.), 
liczba kontrolna (K) jest generowana automatycznie za pomocą oprogramo- 
wania dostarczonego klientowi przez bank, na podstawie łańcucha wszyst- 
kich 24 cyfr7. 
Dokonywanie przez klientów wpłat na wskazane im wirtualne rachunki 
bankowe odbywa się na ogólnych zasadach, z użyciem wszelkich dostępnych 
form rozliczeń gotówkowych i bezgotówkowych. Mimo mnogości numerów 
rachunków, wszystkie płatności trafiają na jeden rachunek przedsiębiorcy 
w banku, identyfikowany przez sekwencję cyfr (R). Informatyczny system księ- 
gowy banku, mimo iż nie rozróżnia sekwencji cyfr (P), generowanej przez 
przedsiębiorstwo w ramach udostępnionej przez bank puli numeracyjnej, reje- 
struje jąjednak w całości. Dzięki temu możliwe staje się wygenerowanie wycią- 
gu bankowego, zawierającego pełny numer rachunku zgodnego ze standardem 
IDAN, będącego zarazem dla przedsiębiorcy jednoznacznym identyfikatorem 
płatnika i płatności. 


7 Zarządzenie nr 5/2002 Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 6 maja 2002 r. w sprawie sposobu 
numeracji rachunków bankowych prowadzonych w bankach,
		

/img0147_0001.djvu

			155 


BANKOWE WSPARCIE W ZAKRESIE OBSŁUGI PŁATNOŚCI MASOWYCH 


Na tle omówionych wcześniej fonn płatności masowych, koncepcja ra- 
chunków wirtualnych wyróżnia się szeregiem zalet, z których najistotniejsze to: 
dla płatnika podanie prawidłowego numeru rachunku jest warunkiem doko- 
nania płatności, 
podając numer rachunku, klient w sposób automatyczny, często wręcz nie- 
świadomy, określa dane identyfikuj ące płatność, 
nie istnieje możliwość popełnienia błędu w części zawierającej dane identy- 
fikujące klienta, ponieważ są one integralną częścią numeru rachunku, podle- 
gają procedurze liczby kontrolnej gwarantującej w tym względzie wysokie 
bezpieczeństwo. 
Oparcie modelu rozliczeń z klientami na koncepcji rachunków wirtual- 
nych rozwiązuje problem identyfikacji tylko w zakresie danych, które pozostają 
niezmienne dla kolejnych płatności. W sposób jednoznaczny można w ten spo- 
sób określić klienta i rodzaj opłacanej usługi. Kwestią otwartą pozostaje jednak 
bardziej szczegółowa identyfikacja pozwalająca np. powiązać płatność z kon- 
kretnym, zmiennym numerem faktury. 


4. Informatyczne wsparcie banków, firm 
i pośredników 


Efektywna ekonomicznie obsługa płatności masowych nie byłaby możli- 
wa bez aktywnego zaangażowania technologii infonnatycznych na każdym eta- 
pie ich obsługi. Punktem wyjścia jest system infonnatyczny podmiotu wystawia- 
jącego tytuł płatności. Nowoczesne, zintegrowane systemy finansowe przedsię- 
biorstw muszą przewidywać procedury ewidencji płatności i ich monitoringu. 
Istotne znaczenie dla obsługi płatności masowych ma moduł współpracy syste- 
mu z bankiem. Jego zadaniem jest m.in. automatyzacja transferu danych doty- 
czących wpływów na rachunek bankowy z systemu infonnatycznego banku do 
systemu przedsiębiorstwa. Współpraca dużych przedsiębiorstw akceptujących 
płatności masowe z macierzystym bankiem odbywa się najczęściej poprzez sys- 
tem bankowości elektronicznej określanej mianem "corporate banking". 
W początkowym stadium rozwoju zdalnego świadczenia usług banko- 
wych dla klientów indywidualnych i korporacyjnych oparto się na koncepcji 
specjalizowanego oprogramowania instalowanego w komputerze klienta, komu- 
nikującego się (np. za pośrednictwem modemu) z serwerem banku. Dynamiczny 
rozwój Internetu sprawił, że znaczna część usług bankowości elektronicznej 
została przeniesiona do sieci WWW. Szczególnie dla klientów indywidualnych 
atrakcyjna stała się możliwość dostępu do rachunku bankowego z dowolnego
		

/img0148_0001.djvu

			156 


Tomasz Zieliński 


terminalu internetowego, bez konieczności instalowania specjalizowanego opro- 
gramowania. W przypadku klientów korporacyjnych cechy te okazały się być 
drugorzędne. Istotniejsza stała się możliwość efektywnego połączenia systemu 
informatycznego banku z systemem finansowym przedsiębiorstwa. Funkcjonal- 
ność tę mają w większym zakresie tradycyjne systemy dedykowane. Działają 
one w trybie off-line, co oznacza, że operacje są w całości przygotowywane na 
komputerze klienta, a następnie jednorazowo przesyłane do realizacji w banku. 
Wszystkie bazy danych związane z przetwarzanymi operacjami, zarówno wycho- 
dzącymi, jak i przychodzącymi, są przechowywane po stronie przedsiębiorcy. 
"Większość używanych w Polsce systemów księgowych ma wbudowany 
interfejs wymiany danych z najbardziej popularnymi systemami home banking 
(corporate banking - przyp. aut.), do których należy system MultiCash. Za po- 
średnictwem tego interfejsu następuje wymiana danych między programem ban- 
ku a systemem księgowym"s. Przelewy do kontrahenta ewidencjonowane 
w systemie księgowym mogą zostać automatycznie wyeksportowane do pro- 
gramu bankowego, skąd w postaci jednego pakietu są skierowane do realizacji. 
W sposób analogiczny realizuje się operacje rozksięgowania wyciągów banko- 
wych. Udostępniony za pośrednictwem programu bankowego wyciąg dzienny 
(lub specjalny szczegółowy raport) może być następnie zaimportowany przez 
system księgowy klienta, który na podstawie identyfikatorów poszczególnych 
płatności (np. opisanego wcześniej wirtualnego numeru rachunku klienta) auto- 
matycznie umieszcza wpłaty na indywidualnych kontach klientowskich. 
Banki ze swojej strony wychodzą do firm z kompleksową, informatyczną 
ofertą płatności masowych, często zintegrowaną z systemem corporate bankin- 
gu. Przykładem takiej usługi jest System Identyfikacji Masowych Płatności 
(SIMP) banku ING BSK SA 9 . Opierając się na koncepcji rachunku wirtualnego, 
oferuje on przedsiębiorstwom do zarządzania pulę numerów o maksymalnej 
długości aż 12 cyfr, gwarantując tym samym swobodę w kodowaniu danych 
dotyczących bardzo dużej liczby klientów. Plik elektroniczny zawierający 
szczegółową listę transakcji uzupełnioną o kody dłużników jest dostarczany 
wierzycielowi wraz z wyciągiem bankowym za pośrednictwem systemu banko- 
wości elektronicznej. Wśród głównych korzyści dla klienta, charakteryzujących 
oferowany produkt, bank wymienia m.in.: 
obniżenie kosztów wynikające z ograniczenia manualnej pracy związanej 
z przetwarzaniem danych (weryfikowaniem otrzymanych płatności) i auto- 
matyzacji prac księgowych, 



 A. Myczkowska: Przelew zza biurka. ,.Rzeczpospolita" z 03.12.2004 r. 
9 http://www3.ingbank.pl/u235/naviJ36225 (17.09.2007 r.).
		

/img0149_0001.djvu

			157 


BANKOWE WSPARCIE W ZAKRESIE OBSŁUGI PŁATNOŚCI MASOWYCH 


uproszczenie i przyspieszenie weryfikacji, uzgadniania i ewentualnej windyka- 
cji nieterminowych i niezapłaconych płatności od poszczególnych dłużników, 
niezawodność identyfikacji wynikająca z faktu, że kody stanowiące integral- 
ną część numeru rachunku w standardzie IDAN pozwolą na wyeliminowanie 
błędów podczas procesu uzgadniania płatności, 
elastyczność wynikającą z dużego zakresu kodowania danych identyfikacyj- 
nych w ramach spersonalizowanego dla klienta rachunku wirtualnego. 
Szczególnego rodzaju wsparcia informatycznego wymagają liczne agencje 
fmansowe, przyjmujące płatności od licznych gospodarstw domowych. Obsługują 
one zróżnicowane tytuły płatności i przekazują je zróżnicowanej grupie ostatecz- 
nych odbiorców. Rosnąca liczba agencji fmansowych wykreowała rynek specjali- 
zowanych produktów informatycznych. Jednym z przykładów jest system SE- 
ZAM, autorski program obsługi punktów kasowych sieci ACCADIA (rys. 7). 


t:.<""""::.:(
",
.


,,,,
, 
:


. ;:.,...: :
:t.r
> 


fI/Pft'- -" 
,
 
 
 


-
 


.' " ..... m :_F:_.: n 
Rudal OAIur'" KIoIC!ł" ..,owtr}a. R.au,m TytUł 
"'" 
uFt:Sfi 'JS;OO
'. 
.!O# "'"'
 .. 
: 
f'rł'dc" - 11;\;;11 

"""".....,":' ..... ......-.... 
" 

&>i'. -, "c,' : 
'. 

( 1 "l.ł:nA ;:.:f ft4E J1I
S.
 :
:. "'5";:> I 
El 
 
f: J"OIECYJ t
 

 WMtWl"W, 
.
. 

N/!ł l ;-:':'. 1 
-d

/YJ ..J 
-:' F I .00iJ1'OfJ17llJ:501501.00CIOOO i 
'łI:.d.
-;'
s...'. 
.tH
f'\ril

nr.'1 
W(m
Ii1.Jeo
S6t , 
.T6t:tt

 _r...._ 
i l U" ;:.:f fti.
.!2ij 


 
 

 
 
- _.._-
- 


Rys. 7. Program obsługi płatności w agencji finansowej ACCADlA 
Źródło: http://www.accadia.pIlsezamJhtml (17.09.2007 r.). 


Zadaniem tego programu jest zbieranie danych o dyspozycjach płatni- 
czych, a następnie tworzenie pliku wynikowego, zgodnego z założeniami stan- 
dardu ELIXIR, przeznaczonego dla systemów masowej bankowości elektro- 
nicznejlO. Wśród najważniejszych funkcji systemu wymienia się m.in.: 


10 http://www.accadia.pIlsezamj.html(l7.09.2007 T.).
		

/img0150_0001.djvu

			158 


Tomasz Zieliński 


automatyczne wybieranie nadawcy i odbiorcy na podstawie kodu kreskowe- 
go (z systemem współpracuje czytnik kodów paskowych), 
historię realizacji przelewów, 
import raportów realizacji przelewów dostarczanych z banku, 
obsługę grupowych przelewów wychodzących, 
pracę wielostanowiskową w sieci komputerowej. 
Szczególnie zinformatyzowanym ogniwem systemu płatniczego jest sys- 
tem rozrachunków międzybankowych ELIXIR. Jego znaczącą rolę w organizacj i 
całego systemu obsługi płatności potwierdza uznanie formatu komunikatu elek- 
tronicznego stosowanego przez KIR za obowiązujący w wielu innych systemach 
informatycznej obsługi płatności. 


5. Masowe płatności wychodzące - model oparty 
na relacji "jeden do wielu" 


Dotychczasowe rozważania koncentrowały się wokół modelu płatności 
masowych, opartego na relacji "wielu do jednego". Związane z tym główne 
trudności skupiały się na efektywnej identyfikacji środków pojawiających się na 
rachunku przedsiębiorstwa. Odmienny model płatności masowych występuje 
w sytuacji, gdy środki znajdujące się na jednym rachunku muszą zostać skiero- 
wane do masowego odbiorcy. Opisuje go relacja ,,jeden do wielu" (rys. 8). 


płatnik 


';>-<' 
'C) 
Z 
CI 
'
 
-tI) 
O 
c., 



 
O 
tI) 
Z 
	
			

/img0151_0001.djvu

			159 


BANKOWE WSPARCIE W ZAKRESIE OBSŁUGI PŁATNOŚCI MASOWYCH 


ców, jak również do tych, które w wyniku działalności gospodarczej realizują 
liczne przelewy na rzecz kontrahentów. Usługa jest oferowana jako składnik sys- 
temu bankowości elektronicznej - P@rtner24-Internet. Przedsiębiorca generuje w 
swoim systemie finansowym zbiór z przelewami oraz wczytuje go do systemu 
bankowości elektronicznej. Bank informuje klienta raportem o ilości i wartości 
przelewów, a następnie za pośrednictwem Centrum Rozliczeń wysyła je do re- 
alizacji. Rachunek klienta zostaje obciążony jedną zbiorczą kwotą wykonanych 
przelewów. Zaletą takiego rozwiązania jest automatyzacja procesu przygotowa- 
nia przelewów oraz niższa niż dla pojedynczych płatności wartość prowi
i. 
Interesującym przykładem bankowtj inicjatywy z obszaru płatności ma- 
sowych jest oferta PKO BP SA przeznaczona do masowej wypłaty świadczeń 
pieniężnych. Bank oferuje produkt kartowy, określany dla celów marketingo- 
wych mianem instrumentu pieniądza elektronicznego 12 . Karty"świadczeniowe" 
są instrumentem umożliwiającym wypłatę, np. przez jednostki samorządu tery- 
torialnego, uczelnie i inne instytucje, różnego rodzaju świadczeń uprawnionym 
osobom, które nie mają rachunków bankowych. Dla miejskiego urzędu pracy 
mogą to być np. świadczenia z tytułu zasiłków i szkoleń, dla uczelni - stypendia 
lub inne środki wypłacane studentom. "Karta działa w oparciu o specjalny ra- 
chunek, na który przekazywane są środki pieniężne. Środki zapisane na karcie 
można zrealizować dokonując transakcji wypłat gotówki w bankomatach oraz 
operacji bezgotówkowych we wszystkich punktach usługowo-handlowych ak- 
ceptujących karty Maestro na terenie Rzeczypospolitej Polskiej,,13. 
W praktyce produkt oferowany przez PKO BP nie ma nic wspólnego 
z pieniądzem elektronicznym, a oferowana karta z instrumentem pieniądza elek- 
tronicznego w rozumieniu ustawy o elektronicznych instrumentach płatni- 
czych l4 . Funkcjonalnie ma ona charakter karty przedpłaconej, którą na rynek polski 
wprowadził bank ING BSK SA wraz z Europay International już w 2002 r. Środki 
stanowiące pokrycie karty pochodzą z wpłat dokonanych przez nabywcę, użyt- 
kownika lub inną osobę na powiązany z kartą rachunek bankowy, niemający 
jednak charakteru rachunku osobistego posiadacza. 


Zakończenie 


Rozwój usług masowych jest konsekwencją dokonująctj się zmiany ryn- 
kowej struktury popytu. W ślad za nim są podejmowane działania mające na 
celu usprawnienie systemu płatniczego w zakresie obsługi płatności masowych. 


12 Aktualności PKO BP. Infonnacja z dnia 20.07.2006 r. 
13 Ibid. 
14 Ustawa z dnia 12 września 2002 r. o elektronicznych instrumentach płatniczych. Dz.U. 2002, nr 169, poz. 
1385.
		

/img0152_0001.djvu

			160 


Tomasz Zieliński 


Proces rozwoju bezgotówkowych form płatności jest wspierany przez dokonują- 
cą się rewolucję teleinformatyczną. Umożliwiła ona rozwój systemów bankowo- 
ści domowej i korporacyjnej, zintegrowanych systemów finansowych firm 
i banków, jak również usprawniła proces rozrachunków międzybankowych. 
Pełna automatyzacja działań związanych z rejestracją, transmisją i przetwarza- 
niem płatności masowych nadal jednak napotyka wiele trudności, związanych 
z koniecznością koordynacji działań licznych podmiotów. Naturalną płaszczyzną 
ich "porozumienia" mogłoby się stać upowszechnienie koncepcji komunikatu 
elektronicznego (np. w standardzie EDIFACT 15 ), stosowanego m.in. w obszarze 
rozrachunków międzybankowych. Zaakceptowanie jednolitego formatu danych 
przez wszystkich uczestników rozliczenia pieniężnego ograniczyłoby istotnie 
zakres niekompatybilności systemów. Proces upowszechnienia koncepcji jedno- 
litego, finansowego komunikatu elektronicznego następuje jednak powoli i jak 
dotąd nie ma charakteru powszechnego. W chwili obecnej, realną szansę na au- 
tomatyzację obsługi płatności masowych stwarza powszechne wykorzystanie 
koncepcji rachunków wirtualnych, oferującej rozwiązanie niezawodne i, jak się 
wydaje, wystarczająco elastyczne dla większości zastosowań. 


Bi bliog rafia 


Aktualności PKO BP. Informacja z dnia 20.07.2006 r. 
http://enormy.pl 
http://www.edi.pl 
http://www.accadia.pl/sezam_f.htm1 
http://www3jngbank.pl/u23 5/navi/36225 
http://www.pkobp.pl/index. php/id=cash2/zone=-l/section=korp 
http://www.investbank.pl 
http://rachunki.via.com.pl 
Koźliński T: Gotówka dominuje. "Gazeta Bankowa" z 23.04.2007 r. 
Myczkowska A: Przelew zza biurka. "Rzeczpospolita" z 03.12.2004 r. 
Pi1ecka A: Punkty kasowe powoli wygryzają Pocztę Polską i bank. .,Miesięcznik Bank" 
z 4.01.2006 r. 


Ustawa z dnia 12 września 2002 r. o elektronicznych instrumentach płatniczych. Dz.U. 
2002, nr 169, poz. 1385. 
Zarzqdzenie nr 5/2002 Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 6 maja 2002 r. 
w sprawie sposobu numeracji rachunków bankowych prowadzonych w bankach. 


15 http://www.edi.pl (15.09.2007 r.).
		

/img0153_0001.djvu

			161 


BANKOWE WSPARCIE W ZAKRESIE OBSŁUGI PŁATNOŚCI MASOWYCH 


BANKING SUPPORT IN THE AREA OF MASS PAYMENTS 


Summary 


Popularity ofthe mass services and goods has resulted in the demand changing structure in 
real economy. As a consequence the number of the retail settlement transactions has grown rap- 
idly. If number of the settlements (incoming and outcoming) serviced by an enterprise is numer- 
ous, they are connected with the common kind of service and are cyclical, they are called mass 
payments. Their additional feature is homogenous character of economic relation between busi- 
ness partners. Servicing ofthe mass payments can be a source ofthe significant, operational diffi- 
culties for the enterprise. They are related with the identification ofpayment's title and booking it 
on the individual customers' accounts in the enterprise's system. Financial system seeks for the 
new instruments, making mass payments more effective. The author did a revision of the generał 
offer, pointing on special usefulness ofthe virtual accounts conception.
		

/img0154_0001.djvu

			Janusz Cichy 


, 
WYKORZYSTANIE KANAŁOW 
ELEKTRONICZNYCH W DYSTRYBUCJI 
USŁUG FINANSOWYCH 
DLA GOSPODARSTW DOMOWYCH 


Wstęp 


Przed 1990 r. społeczellstwo polskie rzadko korzystało z usług banko- 
wych, a jedyny możliwy kontakt z bankiem odbywał się poprzez wizytę w jego 
oddziale. Minęło kilkanaście lat i można postawić tezę, że to właśnie sektor 
bankowy stanowi podstawę większości zmian w polskiej gospodarce, wykorzy- 
stując możliwości, jakie daje postęp technologiczny i informatyczny. Coraz le- 
piej wykształcone społeczellstwo polskie zgłasza rosnące wymagania wobec 
banku. Mogąc wybierać w konkurencyjnych ofertach, jest zarazem coraz mnitj 
lojalne. Dlatego też, aby spełnić rosnące potrzeby klientów, priorytetem dla ban- 
ków stało się nie tylko rozwijanie oferty usług finansowych, ale także nowych 
metod dostępu do nich. Ze względu na to, iż tradycyjna forma komunikacji 
z klientem jest niewygodna i mnitj korzystna finansowo, banki umożliwiły do- 
konywanie operacji za pomocą mediów elektronicznych, takich jak: Internet, 
interaktywna telewizja, telefonia komórkowa czy multimedialne kioski, których 
zasadniczym przesłaniem jest traktowanie klienta jako aktywnego użytkownika, 
bez ograniczell czasowych i terytorialnych. 


1. Klient detaliczny i jego wymagania w stosunku 
do banku komercyjnego 


Prywatyzacja, konsolidacja Oraz napływ kapitału zagranicznego przyczy- 
niły się do ilościowego i jakościowego rozwoju rynku finansowego, w tym
		

/img0155_0001.djvu

			164 


Janusz Cichy 


przede wszystkim sektora bankowego. Wraz z rozwojem oferty bankowej zmie- 
niły się oczekiwania klientów. Przestała im już wystarczać różnorodność oferty 
usług bankowych i ich korzystne ceny. Obecnie zwracają także uwagę na jakość 
obsługi przez personel bankowy oraz możliwość wyboru dogodnego dla siebie 
sposobu kontaktowania się z bankiem. Te czynniki, a także zaufanie do banku 
i jego wizerunek, mają istotny wpływ na zdolność banku do pozyskania i za- 
trzymania klienta. 
Na proces przemian preferencji klientów korzystających z usług finanso- 
wych w Polsce znaczący wpływ mają zmiany demograficzne, rosnący poziom 
edukacji, wzrost dochodu i posiadanego majątku, a także rozwój technologii infor- 
matyczno-komunikacyjnych. Wszystkie te czynniki, a także szybkość pozyskiwa- 
nia infonnacji (np. przez telefon, Internet) oraz łatwość porównania ofert wpływają 
na wybór usługi, kształtując priorytety i zwyczaje klientów, co przejawia się zwięk- 
szonym poziomem wymagań wobec banku. Zmiany w popycie na usługi bankowe 
zgłaszane przez klientów cechują się dwiema przeciwnymi tendencjami: 
z jednej strony wzrasta zapotrzebowanie na szybkie, tanie i spełniające wy- 
mogi jakościowe usługi standardowe, 
z drugiej strony rośnie zapotrzebowanie na usługi złożone, wymagające wy- 
kwalifikowanego doradztwa l . 
Rozpoznanie zmian w zachowaniach klientów oraz poprawna identyfika- 
cja ich potrzeb i wymagań sąjednym z zasadniczych zadań stojących przed ban- 
kami. Ich rezultaty wpływają na to, jak banki dopasowują do wymogów rynku 
swoją ofertę produktową, dystrybucję i sposób świadczenia usług bankowych, 
tym bardziej że banki stoją przed nowym wyzwaniem, jakim jest ograniczenie 
malejącego poziomu lojalności klientów. Zjawisko to wymusza zmianę rodzaju 
relacji łączących klienta z bankiem. Podstawową rolę w ich kształtowaniu od- 
grywa jakość obsługi. Klient oczekuje od banku: 
niezawodności, czyli obsługi w sposób dokładny, zgodny z ofertą i całkowi- 
cie bezpieczny, 
kompetencji personelu i profesjonalnej obsługi, 
dostępności usług przez satysfakcjonujący zestaw alternatywnych kanałów 
dystrybucji, 
przydatności, czyli zgodności rezultatów z oczekiwaniami, 
przyjazności, czyli przyjaznych, przejrzystych i uprzejmych relacji z bankiem 
pozbawionych utrudniel1 fonnalno-organizacyjnych, 
wizerunku - znamion pewności, zaufania i nowoczesności 2 . 


I Z. Zawadzka: Zagro:':enia i szanse dla banków na początku XXI wieku. "Bank i Kredyt" 2002, nr 10. 
2 Bankowość elektroniczna. Red. A. Gospodarowicz. PWE, Warszawa 2005, s. 11.
		

/img0156_0001.djvu

			165 


WYKORZYSTANIE KANAŁÓW ELEKTRONICZNYCH W DYSTRYBUCJI... 


Tabela l 


Relacje klienta z bankiem w kontekście jego lojalności 


Etap Diagnoza Ocena stopnia lojalności 
Obsługa Kłientjest właściwie anonimowy, a orientacja Klienta nic nie powstrzymuje przed 
na jego potrzeby minimalna. Życzenia klienta są wycofaniem się z relacji z bankiem 
spełniane w sposób rutynowy, a on sam i zaangażowaniem się w innym, 
nie dostrzega korzyści z bycia klientem tego konkurencyjnym banku 
właśnie banku 
Doradztwo Silnie.isza orientacja na potrzeby i oczekiwania Doradztwo ma charakter standardowej 
klienta. Tworzenie programów podniesienia jakości oferty (korzyści dla klienta kształtują 
obshlgi, obejmujących m.in. podkreślenie korzyści się na przeciętnym poziomie), a więc 
wynikąjących dla klienta z konkretnych cech danej ryzyko utraty klienta jest wciąż wysokie 
usługi bankowej, czy też wprowadzenie i kontrola 
standardów świadczenia usługi 
Opieka Bank podchodzi w sposób aktywny i zindywiduali- Klient dostrzega indywidualne korzyści, 
zowany do obshlgi różnych segmentów klientów, jakie dają mu kontakty z bankiem, 
wprowadzane są stanowiska opiekuna klienta docenia ponadprzeciętne kwalifikacje 
personalne oraz ukierunkowanie jego 
działań na faktyczne doradztwo, co 
skutkuje tym, że decy:łji o zmianie 
banku nie pode.jmuje się pochopnie 
Partnerstwo Klient staje się partnerem banku, zaczynają się Zadowolenie i satysfakcja znacząco 
pojawiać programy indywidualnej obshlgi przekladają się na lojalność klienta i jest 
(dla najbardzie.j wymagających klientów), a także mu bardzo tmdno wycofać się z takiej 
stanowiska relationship manager, czyli pracownika relacji 
na stałe przydzielonego do klienta. pełniącego 
funkcję doradcy finansowego 
Przywiązanie Okrzeple partnerstwo, budowanie trwałych Pełna lojalność klienta 
związków, korzystanie z marketingowych 
programów lojalnościowych, w ramach których 
klienci otrzymują specjalne przywile.je 


Źródło: Bankowość elektroniczna. Red. A. Gospodarowicz. PWE, Warszawa 2005, s. 13. 


Oczekiwania i zachowania klientów instytucji finansowych w Polsce 
zmieniają się tak, jak zrnienia się środowisko społeczno-ekonomiczne i warunki 
życia. Zmiany te stały się jednym z podstawowych elementów wpływających na 
sprzedaż produktów i usług bankowych na współczesnym, wysoce konkurencY.i- 
nym rynku finansowym. Dlatego też w tworzeniu przewagi konkurencyjnej 
istotny jest proces budowania właściwego wizerunku banku, a także właściwa 
komunikacja z klientami.
		

/img0157_0001.djvu

			166 


Janusz Cichy 


Do niedawna jedynym sposobem skorzystania z usług bankowych była wi- 
zyta w tradycyjnym oddziale banku. Obecnie zasadniczym wymogiem efektyw- 
nych relacji z bankiem stał się dostęp do podstawowych infonnacji i usług 
w dowolnym miejscu i czasie. Spowodowane jest to zmianami, jakie zaszły 
w polski
 bankowości. W funkcjonowaniu banków rozpoczął się okres nazywany 
wirtualizacją działalności, polegający na umożliwieniu klientowi dokonywania 
operacji za pomocą mediów elektronicznych, takich jak: wielofunkcyjne bankoma- 
ty, telefonia stacjonarna, telefonia mobilna, telewiLja, multimedialne kioski oraz 
mtemet. Standardem stała się samoobsługa w zakresie usług podstawowych. 


2. Bankowość elektroniczna jako forma dostępu 
do usług bankowych 


Szeroka oferta usług bankowych nie zapewnia sukcesu, tym bardzi
 że 
wszystkie banki świadczą podobne usługi, a większość klientów nie widzi mię- 
dzy nimi różnicy. Dlatego też czynnikiem wyróżniającym banki na rynku finan- 
sowym mogą być niezawodne i bezpieczne kanały dystrybucji usług banko- 
wych. Istni
e wiele ich typów, jednak dominują bezpośrednie kanały dotarcia 
do klienta, gdy usługi finansowe wymagają osobiskgo kontaktu z pracownikiem 
banku. Na wybór kanału dostępu ma wpływ wiele czynników, wśród których do 
najważniejszych można zaliczyć: 
segment klientów, którym są oferowane określone produkty banku, 
produkt, jego funkcje oraz cena, 
system dystrybucji instytucji konkurencyjnych, 
zasoby finansowe i kadrowe banku. 
Obecnie banki skupiają się na sprzedaży z ograniczonym bezpośrednim 
kontaktem z klientem, rozwijając jednocześnie elektroniczne kanały dostępu. 
Bankowość elektroniczna jest rozumiana jako zestaw środków teleinfor- 
matycznych umożliwiających zdalny dostęp do rachunku bankowego i może być 
postrzegana jako zbiór elektronicznych kanałów dystrybucji usług bankowych 
oraz możliwość konstruowania zupełnie nowych produktów bankowych, co 
pozwala na rozwój oferty banków 3 . Jest to forma świadczenia usług bankowych 
z wykorzystaniem elektronicznych urządzell, takich jak: komputer, telefon sta- 
cjonarny i komórkowy, a także urządzeń do przyjmowania kart, takich jak: ban- 
komaty czy elektroniczne terminale płatnicze. 


3 B. Świecka: Bankowość elektroniczna. CeDeWu, Warszawa 2004, s. 8.
		

/img0158_0001.djvu

			167 


WYKORZYSTANIE KANAŁÓW ELEKTRONICZNYCH W DYSTRYBUCJI... 


BANKOWOŚĆ ELEKTRONICZNA 


"il 


. 
;; 

'P!
 
_-
'
-""""'1t" 


,

"""""",. 


ł 
t 


t<:,.. y
".#. 

..Af;l
 
7'/
p _,,' gs 


, 
"r, /,
 


-;; ,;>£At.£t:'''?,7-'
::;-
 


Bankomaty 


y płatnicze 


Elektroniczne 
tenninale do 
akceptacji kart 


Bankowość 
finnowa 
( corporate 
banking) 


Kioski 
multimedialne 


..Bankowość 
mobilna 


... Bank z 
oddziałami 
świadczącymi 
usługi poprzez 
łnternet 


..., Pieniądz 
elektroniczny 


Rys. l. Kanały elektronicznego dostępu do produktów bankowych 


Źródło: S. F1ejterski, B. Świecka: Elementyjinansów i bankowości. CeDeWu, Warszawa 2006, s. 218. 


Bankowość elektroniczna stale, dynamicznie się rozwija, co przyczynia 
się do coraz większtj jej popularności wśród klientów. Rozwój nowatorskich 
rozwiązań w omawianym zakresie jest wynikiem zwiększającego się zakresu 
usług, dedykowanych licznemu audytorium. Elektroniczne kanały dostępu 
otwierają nowe możliwości dotarcia do coraz bardzitj wymagających klientów 
i zapewniają możliwość utrzymania wysokiej pozycji konkurencyjnej banku. 
Bankowość modemowa polega na bezpośrednitj komunikacji z bankiem 
za pośrednictwem modemu i specjalnego oprogramowania po stronie klienta. Do 
łączności z bankiem są najczęściej wykorzystywane standardowe linie telefo- 
niczne. Fonna ta jest skierowana głównie do klientów instytucjonalnych, zaś do 
klientów detalicznych - najczęściej bankowość internetowa/wirtualna. 
Istotą bankowości terminalowej jest samoobsługowe korzystanie przez 
użytkownika z terminalu udostępnionego przez bank, zazwyczaj w miejscu pu- 
blicznym. Jest to naj starsza i najbardzitj powszechna forma bankowości elek-
		

/img0159_0001.djvu

			168 


Janusz Cichy 


tronicznej. W związku z wykorzystywaniem bankomatów oraz tenninali do ak- 
ceptacji kart płatniczych, jest to kanał dostępu własciwie najczęściej wykorzy- 
stywany przez każdego klienta banku. W zasadzie dla klienta detalicznego ban- 
komat wielofunkcyjny to drugi, po oddziałach, sposób kontaktu z bankiem. Wy- 
płata środków pieniężnych, wpłata na rachunek, sprawdzanie salda na rachunku 
bankowym oraz historii dokonywanych operacji, a także dokonywanie przele- 
wów to już codzienne operacje każdego klienta banku. 


Tabela 2 


Bankomaty w Polsce, stan na grudzień 2006 r. 


Lp. Bank Liczba Udział 
l PKO Bank Polski SA 1864 20,91 % 
2 Bank Pekao SA 1254 14,07 % 
3 Euronet/Bankomat 24 SP. z 0.0. 778 8,73 % 
4 Bank BPH SA 764 8.57 % 
5 Bank Polskiej Spóldzielczości SA 672 7,54% 
oraz zrzeszone banki spółdzielcze 
6 Bank Zachodni WBK SA 608 6,82% 
7 ING Bank Slaski SA 561 6,29% 
8 Bank Millennium SA 403 4,52% 
9 Bank Gospodarld Żywnościowej SA 351 3,94% 
10 Kredvt Bank SA 303 3,40 % 
11 Spółdzielcza Grupa Bankowa 294 3,30% 
12 Cash 4 y OU SP. z 0.0. 186 2,09% 
13 Citibank (Bank Handlowy w Warszawie SA) 159 1,78% 
14 Dominet Bank SA 121 1,36% 
15 EuroBank SA 115 1,29% 
16 Invest Bank SA 107 1,20% 
17 Mazowiecki Bank Ref!ionalny SA 107 1,20% 
18 Bank Ochrony Srodowiska SA 98 1,10% 
19 Deutsche Bank PBC SA 50 0,56% 
20 GETIN Bank SA 40 045% 
21 Bank Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznvch SA 30 0,34% 
22 Nordera Bank Polska SA 28 0,31 % 
23 Polbank EFG (EFG Eurobank Erf!asias SA) 17 0,19% 
24 Bank Gospodarstwa Kraiowef!o 4 0,04% 
Razem 8914 


Źródło: www.karty.pl (sierpień 2007 r.). 


Bankowość telefoniczna polega na użyciu telefonu stacjonarnego (Call 
Center) bądź komórkowego (Mobile Banking) zarówno do komunikacji z ban- 
kiem, jak i do wykonywania operacji bankowych. Korzystanie z tego typu usług 
za pomocą telefonu stacjonarnego może być usługą: 
automatyczną, gdy klient jest obsługiwany przez odpowiednio oprogramo- 
wany system infonnatyczny podłączony do linii telefonicznej, 
dostępną przez operatora, gdy klient kontaktuje się telefonicznie z pracowni- 
kiem banku i zleca wykonanie operacji na swoim rachunku.
		

/img0160_0001.djvu

			169 


WYKORZYSTANIE KANAŁÓW ELEKTRONICZNYCH W DYSTRYBUCJI... 


Bankowość mobilna umożliwia natomiast klientowi korzystanie z usługi 
SMS, która daje dostęp do rachunku zarówno w sposób pasywny, przez otrzy- 
mywanie z banku infonnacji, bez możliwości ingerencji na rachunku, jak i ak- 
tywny, z możliwością dokonywania przelewów i zakładania lokat, a także 
z usługi WAP, będącej procedurą dostępu do Internetu. Wykorzystując SMS za 
pośrednictwem telefonu komórkowego dowolntj sieci można m.in.: 
dokonać przelewu na wcześnitj zdefiniowane rachunki, 
sprawdzić saldo rachunków bieżących, lokat terminowych, kredytów, 
otrzymać listę ostatnich operacji dokonanych na rachunkach, 
zmienić numer PIN. 
Użytkownicy aparatów z WAP-em mogą z kolei (w zależności od banku) 
dokonywać takich operacji, jak: 
sprawdzanie stanu konta, 
dokonywanie przelewów między rachunkami własnymi, 
dokonywanie przelewów na rachunki obce, 
przeglądanie historii operacji, 
przeglądanie złożonych zleceń, 
zakładanie i likwidowanie lokat terminowych, 
anulowanie zleceń z przyszłą datą realizacji, 
sprawdzanie dat płatności, 
akceptowanie debetów i monitorowanie używania kart płatniczych, 
- odczytywanie poczty wysyłanej przez bank. 
Pomimo że obecnie niemal każdy bank stwarza klientowi możliwość tele- 
fonicznego uzyskania infonnacji, a coraz liczniejsze oferują także tą drogą 
sprzedaż wybranych usług, ciągle jeszcze niewielu klientów decyduje się na taką 
formę kontaktu z bankiem. 
Bankowość internetowa to naj młodszy i najszybciej rozwijający się rodzaj 
bankowości elektronicznej. Pozwala na komunikowanie się klientów banku za 
pomocą przeglądarki www i sieci Internet. Umożliwiło to powstanie banku wir- 
tualnego, który jest określany jako bank funkcjonujący wyłącznie w Internecie, 
a więc nieposiadający sieci placówek operacyjnych, czyli niemający zaplecza 
materialnego. W Polsce taki model nie sprawdził się, klienci nadal zgłaszają 
potrzebę fizycznego kontaktu z bankiem, dlatego najlepszy okazał się model 
bankowości internetowtj funkcjonującej jako dodatek do tradycyjnych usług 
w oddziałach lub przez telefon. Powodem sprzedaży produktów banku przez 
Internet są m.in.: 
chęć dostarczenia masowemu odbiorcy infonnacji o banku, niezależnie od 
zasięgu jego funkcjonowania,
		

/img0161_0001.djvu

			170 


Janusz Cichy 


poprawa wizerunku banku, 
wzrost jakości świadcwnych usług, 
obniżka kosztów funkcjonowania banku poprzez zastosowanie najta6szego 
sposobu sprzedaży produktów bankowych, 
powiększenie terytorialnego zasięgu działania banku oraz wzrost liczby 
klientów bez konieczności rozbudowy sieci placówek, 
chęć zdywersyfikowania oferty, znalezienia nowych źródeł zysków. 
Badania przeprowadwne wśród prezesów zarządów wszystkich banków 
komercyjnych i wybranych banków spółdzielczych wykazały, że 97% respon- 
dentów postrzega bankowość internetową jako najważniejszą metodę kontaktu 
z klientem detalicznym w ciągu najbliższych kilku lat 4 . Mimo że pod względem 
liczby użytkowników Internet stał się drugim kanałem komunikacji, zauważalne 
jest jednak podtrzymanie roli oddziałów tradycyjnych i oferowanie dostępu do 
konta zarówno poprzez Internet, jak i w sposób tradycyjny. 
Zdecydowanie dominującą metodą kontaktu klientów indywidualnych 
z bankiem jest obecnie Internet (rys. 2). 


,--..t;j I -r-I -i-ł 
, _..-...._-
 
Tc1el"onkornó.-kow)' '" 
 ;jf-
 
 
. 


1 
I 


c- 
i' II! W' 


Telefon stacjonarny 


- 


,', r " " " 
'" --.-- .-'------. _.' 
Osollistl;! wizyty w oddzialach :!-:A>Af".... ...'.....
_
..-»'......._._,........IY_ ,..."",""".",...-1
 


Bankoma1 
 
 



/., 


_6" ;:::- :
;
.';'.1 
I 


Dostrvpnł.'ZJntcrnct :...,-...,. .... "...-...'............."............. .."/..___..............
 '0_' 
..............._. _ ._..........'" " . '" ._.,. ." 
'}.,,'"':- ...... .' ':3;
 
;"'7-:

::.r?
Y' - 0-' 7

{

 1;;:,;;;:"--
7-----:? 
n'x. 10'% 2{)'XJ 3()'X. 4lrYo 5()'y" 60% 70% HO%' <)()'Y" III()'Y,
 


Rys. 2. Główne metody kontaktu klienta z bankami w 2006 r. 


Źródło: M. Polasik: Bankowość elektroniczna - istota - stan - perspektywy. CeDeWu, Warszawa 2007, s. ł61. 


Najmniej rozpowszechnione jest oferowanie dostępu do usług bankowych 
za pośrednictwem telefonów komórkowych, z wykorzystaniem technologii WAP 
i SMS. Kanał SMS stopniowo się rozwija i rozpowszechnia. Porażkę poniosły 
natomiast próby szerokiego wykorzystania technologii W AP do świadczenia 
usług bankowych. Ten kanał dostępu był oferowany przez zaledwie 1/4 ankie- 
towanych banków i żaden z pozostałych banków nie rozwinął tej usługi. 


4 Rozwój systemujinansowego w Polsce w 2005 roku. www.nbp.pl (sierpień 2007 r.).
		

/img0162_0001.djvu

			171 


WYKORZYSTANIE KANAŁÓW ELEKTRONICZNYCH W DYSTRYBUCJI... 


3. Oferta usług bankowości elektronicznej 


Początkowo banki tworzyły proste strony informacyjne, zawierające prezen- 
tację ich oferty oraz informacje o adresie czy telefonie kontaktowym. Chciały w ten 
sposób usprawnić obsługę klientów indywidualnych. Późni
 pojawiły się pierwsze 
usługi, takie jak informacje o stanie konta. Prawdziwym przełomem było umożli- 
wienie klientom dokonywania operacji aktywnych na swoim rachunku. 
Dzięki bankowości elektronicznej można załatwić coraz więcej spraw. 
Przez Internet czy telefon można otworzyć rachunek bankowy, złożyć wniosek 
o kredyt czy kartę kredytową, zlecenie w biurze maklerskim oraz nabyć jednost- 
ki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych. Korzystanie z bankowości elek- 
troniczn
 rozpoczyna się od posiadania rachunku bankowego, który może być 
otwarty tradycyjnie w oddziale banku, telefonicznie za pomocą call-center banku 
lub przez wypełnienie formularza dostępnego na stronie internetowej banku. Nie- 
które z banków umożliwiają pobranie ze swojej strony umowy o prowadzenie ra- 
chunku bankowego, którą po wypełnieniu należy odesłać do banku wraz z wyma- 
ganymi załącznikami (najczęści
 kserokopią dowodu osobistego). Podpisany przez 
bank egzemplarz umowy jest odsyłany klientowi, co skutkuje otwarciem rachunku. 
Otwieranie rachunku bankowego wyłącznie poprzez kanał elektroniczny nie jest 
obecnie w Polsce możliwe, ponieważ umowa musi mieć formę pisemną.s. Będzie to 
możliwe dopiero po rozpowszechnieniu się podpisu elektronicznego. 
Z konta bankowego można korzystać przez Internet nie tylko w bankach 
wirtualnych. W pełni funkcjonalny internetowy dostęp do rachunku jest usługą 
powszechnie oferowaną przez banki tradycyjne. Najwięcej rachunków interne- 
towych prowadzi mBank, ale drugi w kolejności jest PKO BP. 


Tabela 3 


Liczba rachunków internetowych w bankach (w tys.) 


Bank c.c XII 20()S , IX 2006 
mBank 1020 1620 
PKO BP SA 850 1260 
BZ WBK 450 650 
Bank BPH 390 580 
Inteligo 450 507 
Multibank 90 110 
Nordea 30 65 


Źródło: M. Smaga: Jak Polacy korzystajq z kont bankowych? Raport. www.money.pl.Wrocław2007.malZec. 


s Bankowość elektroniczna. Op. cit., s.37.
		

/img0163_0001.djvu

			172 


Janusz Cichy 


Bankowość elektroniczna pozwala również na zakładanie lokat, przy 
czym możliwość ta jest uwarunkowana posiadaniem w danym banku ROR-u. 
Jego posiadacze mogą zakładać lokaty zarówno w placówce bankowej, jak 
i drogą elektroniczną. Niektóre banki (Bank BPH, Bank Zachodni WBK, Bank 
Millenium, Citibank) wprowadziły do swojej oferty lokaty zakładane tylko 
w sieci. Oprocentowanie lokat założonych w Internecie jest wyższe od tych za- 
kładanych w oddziale banku, choć różnica ta najczęściej nie przekracza 1 p.p. 
Każdy bank komercyjny ma w swojej ofercie wiele rachunków skierowa- 
nych zarówno do ludzi młodych, studentów, wykazujących się niskimi docho- 
dami, jak i do osób o ponadprzeciętnych dochodach. Rodzaj rachunku bankowe- 
go różnicuje wysokość kosztów ponoszonych za jego prowadzenie. W niektó- 
rych bankach, np. w ING Banku Śląskim SA, opłaty te są uzależnione od wyso- 
kości aktywów zgromadzonych na rachunkach. Więkswść banków zrezygnowa- 
ła z opłat za korzystanie z kanałów elektronicznych. Dużo ta6sze są również 
przelewy wykonywane drogą elektroniczną. O ile za przelew zlecony w oddziale 
banku należy zapłacić około 5 PLN, o tyle w bankowości elektronicznej część 
banków w ogóle nie pobiera opłat, a w pozostałych bankach jest to wydatek 
rzędu 1 PLN. 


Tabela 4 


Opłata za prowadzenie rachunków bankowych 


Nazwa banku Typy rachunków Oplata za prowadzenie Oplata za korzystanie z 
rachunku bankowee:o bankowości elektroniczne i 
Bank PKO BP SA Superkonto GRAFFITI 1,50 0,50 
Superkonto STUDENT 2,50 1,00 
SUPERKONTO 5,40 2,00 
ZŁOTE KONTO 16,50 bez opłat 
Rachunek PLA TINIUM wedhlg umowy z klientem bez opłat 
Bank BPH SA Sezam 6,95 8,00 
Srebmy Sezam 9,95 w cenie pakietu 
Sezam Max 12,95 w cenie pakietu 
Złoty Sezam 19,95 w cenie pakietu 
Sezam Student 3,00 w cenie pakietu 
Sezam Junior 1,50 w cenie pakietu 
ING Bank Sląski SA Konto STUDENT bez opłat bez opłat 
Konto STANDARD 6,00 bez opłat 
Konto KOMFORT 15,00 bez opłat 
Konto VIP 30,00-80,00 bez opłat 
Bank BZ WBK SA Rachunki oszczednościowe bez oDłat bez oDłat 
Bank PEKAO SA Rachunki oszczednościowe bez omat bez opiat 


Źródło: Strony intemetowe banków (sierpień 2007 1".). 


Dostęp do rachunków bankowych przez Internet czy telefon przynosi ich 
posiadaczom wiele korzyści. Może jednak spowodować zagrożenie związane 
z dostępem osób niepowołanych. Należy pamiętać o bezpiecze6stwie korzystania 
z kanałów elektronicznych przez stosowanie określonych zasad, do których należą:
		

/img0164_0001.djvu

			173 


WYKORZYSTANIE KANAŁÓW ELEKTRONICZNYCH W DYSTRYBUCJI... 


nieodpowiadanie na obce e-maile, proszące o poufne dane, 
uaktualnianie systemu komputerowego, 
nieinstalowanie i nieuruchamianie programów z niepewnych źródeł, 
niekorzystanie z komputerów, do których dostęp mają inne osoby, 
wylogowanie się po zakOl1.czeniu pracy z rachunkiem. 
Bankowość elektroniczna umożliwia również otrzymanie kredytu bez 
wizyty w banku. Drogą elektroniczną można sprawdzić ofertę, wysłać wniosek. 
Wypełniaj ąc umieszczone na stronach internetowych formularze zgłoszeniowe, 
można określić wstępnie swoje finansowe potrzeby, podać swoje dane, kwotę 
kredytu, numer telefonu. Następnie w ciągu 1-2 dni konsultant banku kontaktuje 
się z klientem. Nie wszystkie rodzaje kredytów są jednak dostępne drogą on- 
line. Kontakt z pracownikiem banku jest konieczny np. w przypadku kredytu 
hipotecznego. 


Tabela 5 


Kredyty on-line w wybranych bankach* 


.... ........ . OP!a,a 
Bank Nazwa kredytu C(lprL
zIl1ternet Za wniosek 
IIlteligo . Kredyt Inteligo Wszystkie fonnalności 5,99 zł 
.., Wysłanie fonnularza, otrzymanie decyzji 
mBank .... Kredyt gotówkowy i listy dokumentów Brak 
Toyota Balik Pożyczka gotówkowa Wszystkie fonnalności 50 zł 
Pekao SA Pożyczka ekspresowa Złożenie wniosku Ozł 
ING Bank Pożyczka wiosenna Wypełnienie wniosku O zł 
Ślaski 
Citibarik Kredyt Citibank Zbadanie zdolności kredytowej, złożenie Ozł 
lł
ndlowy wniosku 


* Kredyty w wysokości 5 tys. zł na okres 12 miesięcy. 


Źródło: M. Bednarek: Bankowość elektroniczna - Formalności na odległość. "Gazeta Prawna" z 20 kwietnia 
2007 r. 


Aby procedury kredytowe mogły być w pełni realizowane drogą elektro- 
niczną, powinny być zastosowane odpowiednie modele umożliwiające redukcję 
tzw. czynnika ludzkiego. W celu ich realizacji niezbędne jest: 
stworzenie podstaw techniczno-organizacyjnych banku elektronicznego, 
żastosowanie zautomatyzowanego instrumentu oceny zdolności kredytowej, 
jakim jest credit scoring, 
poznanie profilu klienta bankowości elektronicznej na podstawie analizy 
danych,
		

/img0165_0001.djvu

			174 


Janusz Cichy 


udzielanie kredytów jedynie osobom fizycznym i ewentualnie małym pod- 
miotom gospodarczym, 
istnienie ogólnokrajowych biur kredytowych, 
upowszechnienie podpisu elektronicznego. 


Tabela 6 


Zakup jednostek uczestnictwa przez Internet w ofercie wybranych banków 


Oplata l11anłpulacJ'jna Opiaty za Oplata za 
)'IIazwa Dostęl!ne TFI (dystł:ybticrjńa) zarządzanie n morzenie 
banku (w proc.)* (w proc.)* jednostek 
, (w proc.)* 
; .... SUPERMARKET Funduszy 
mBank Inwestycyjnych, m.in.: DWS 2,5-4 2,5-4 O 
Polska TFI, SEB TFI, Legg 
Mason TFI, AlG TF] 
VWBank TFI AlIianz Polska, Idea TFI, 4-5 3,95-8,9 O 
direet SEB TFI 
BankBPH Pionier Pekao TFI, BPH TFI 3-5 3,5-4 O 
Bank Millerulium TFI 3-4,5 
Millennium O O 
Pekao Pionier TFI 5 0-3,5 O 
ING Bank ING TFI 3-5 3,5-3,95 
' Śląski O 
Dostępne ]4 TFI, w tym AlG 
MuliiBank TFI, BPH TFI, DWS Polska TFI, 0-5,5 Od4 O 
Union Investment TFI, Skarbiec 
TFI, SEB TFI 
PKO .Bank PKO Credit Suisse 4 0-3,95 O 
Pólski 
Citibarik Legg Mason TFI, DWS Polska 
Handlowy TFI, ING TFI, Union Investment 3,5 0,5-4 O 
TFI 


* Przykład dla inwestycji w fundusz akcji 5 tys. zł na ]2 miesięcy. Opłaty dotyczą funduszy akcji. 


Źródło: M, Bednarek: Bankowość elektroniczna - Fundusze bez opiat. "Gazeta Prawna" z 20 kwietnia 2007 r. 


W ofertach usług bankowości elektronicznej można również odnaleźć 
możliwość zakupu jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych, jednak ich 
oferta w sieci jeszcze nie jest zbyt bogata. Kilka banków w Polsce oferuje już 
jednostki uczestnictwa funduszy, ale zarządzane przez jedno TFI, najczęściej 
w ramach jednej grupy kapitałowej (ING BSK - ING TFI, Bank Pekao SA- 
Fundusze Pioneer TFI). Wyjątkiem jest mBank, ponieważ oferuje w ramach tzw. 
Supermarketu Funduszy Inwestycyjnych 111 funduszy zarządzających przez 13 
TFL Jest to oferta tylko dla posiadaczy rachunków w tym banku.
		

/img0166_0001.djvu

			175 


WYKORZYSTANIE KANAŁÓW ELEKTRONICZNYCH W DYSTRYBUCJI... 


4. Szanse i bariery rozwoju elektronicznych 
kanałów dostępu do usług finansowych 
w Polsce 


Analizując stopieIl. i różnorodność usług finansowych realiwwanych 
i oferowanych przez banki w Polsce, można sformułować tezę, że nie odbiegają 
one rażąco od oferty banków w krajach wysoko rozwiniętych. Banki poczyniły 
znaczne postępy, zarówno w rozwoju swojej oferty, jak i metod sprzedaży, 
w tym przede wszystkim elektronicznych kanałów dystrybucji. Pomimo że pol- 
skie banki zaoferowały usługi elektroniczne niedługo po amerykaIl.skich i euro- 
pejskich, liczba użytkowników w Polsce jest znacznie niższa. Może to wynikać 
z niższego poziomu zamożności społeczeIl.stwa, jak również z mniejszej świa- 
domości i powszechności posługiwania się komputerami podczas korzystania 
z usług bankowych. 
Warunkiem dalszego rozwoju bankowości elektronicznej jest zapewnienie 
infrastruktury instytucjonalnej, uwzględniającej nowe potrzeby podmiotów działają- 
cych w omawianym obszarze, a także uregulowanie w odpowiednich aktach praw- 
nych podstawowych kwestii dotyczących terminologii, zabezpieczeIl. i potwierdza- 
nia oświadczeIl. woli oraz praw i obowiązków poszczególnych uczestników. 
Niedorozwój infrastruktury i związana z tym dostępność do nowych tech- 
nologii może się stać istotną przeszkodą w rozwoju bankowości elektronicznej. 
W przypadku bankowości wirtualn
 przeszkodą jest ciągle jeszcze niesatysfakcjo- 
nujący dostęp do Internetu (na koniec 2006 r. dostęp do Internetu miało 11,05 mln 
osób), a także koszt korzystania z nieg0 6 . 
Negatywnie na korzystanie z usług bankowych drogą elektroniczną może 
też wpływać ryzyko wynikające z błędu ludzkiego, złego działania sprzętu, 
oprogramowania lub działalności przestępczej. Zagrożenia powodują takie zja- 
wiska, jak: 
sniffing, czyli podsłuchiwanie, dzięki któremu można wejść w posiadanie 
danych przesyłanych sieciami, 
spoofing, polegający na podszywaniu się pod inny komputer w sieci, czyli 
wysyłaniu sfałszowanych pakietów do danej maszyny, aż do przejęcia całej 
sesji użytkownika z daną maszyną włącznie, 
network snooping, czyli wstępne rozpoznawanie parametrów sieci, zwłaszcza 
pod względem stosowanych narzędzi bezpieczeIl.stwa, 
sabotaż komputerowy i cyberterroryzm. 


6 M. Krześniak: Lokata z wy=szym oprocentowaniem. "Gazeta Prawna" z 20 kwietnia 2007 r., dodatek - 
Bankowość elektroniczna - Zarządzanie pieniędzmi przez Internet, s. A4.
		

/img0167_0001.djvu

			176 


Janusz Cichy 


Wymienione zjawiska stanowią zagrożenie zarówno dla banku, jak 
klienta, ponieważ mogą spowodować poważną awarię systemu, utratę lub 
zniszczenie ważnych danych czy nieautoryzowany do nich dostęp. 
Oprócz wskazanych wyżej zagrożeń klient jest również narażony na: 
nieuprawniony dostęp do systemu (identyfikator, hasło, lista haseł jednora- 
wwych, PIN do tokena), będący następstwem łamania brutalnego, podsłuchu 
w sieci lokalnej, podsłuchu elektromagnetycznego, zastosowania oprogra- 
mowania szpiegującego, 
manipulację sprzętem i oprogramowaniem w celu zmiany ich funkcjonalno- 
ści niewidocznej dla użytkownika, 
błędy w oprogramowaniu standardowym (przede wszystkim w przeglądarkach), 
błędy w oprogramowaniu klienta (niestandardowym). 
Ze względu na te zagrożenia przyszłość bankowości elektronicznej będzie 
w dużej mierze zależała od umiejętności zapewnienia klientowi bezpieczeństwa 
i zdobycia jego zaufania, co powinno zaowocować powszechnością korzystania 
z usług bankowych. Znaczna część społeczeństwa jest negatywnie nastawiona do 
wszelkich nowinek technologicznych, dlatego też banki muszą wpływać na zmianę 
sposobu postrzegania przez społecze6stwo bankowości elektronicznej. Powinny 
przekonywać o bezpieczeństwie stosowanych rozwiązań i wyjaśniać, że korzysta- 
nie z elektronicznych kanałów dostępu do usług bankowych jest korzystne. 


Brak zaufania 
15% 


Preferowanie 
bezpośredniego 
kontaktu z 
bankiem 
10% 


1 Ograniczony 
dostęp do 
Internetu 
8% 


Brak potrzeby 
I 4% 


\ 
h
 



;$
 
>
 . - -- 
. !Ii ....._.,,

,
<.}.
,;:(.: 1"'J"I",{:0,;
 .w! 


J:!
 


Brak 
dostatecznych 
informacji 
2% 


Brak dostępu do 
Internetu 
61% 


Rys. 3. Bariery rozwoju bankowości wirtualnej w Polsce 
Źródło: J. Grzywacz: Bankowość elektroniczna w działaloości przedsiębiorstw. SGH, Warszawa 2004, s. 158.
		

/img0168_0001.djvu

			177 


WYKORZYSTANIE KANAŁÓW ELEKTRONICZNYCH W DYSTRYBUCJI... 


Można przypuszczać, że bariery rozwoju bankowości elektronicznej po- 
winny w przyszłości stopniowo zanikać. Wydaje się, że część osób nigdy nie 
przekona się do tej fonny korzystania z usług. Dotyczy to głównie osób star- 
szych czy słabiej wykształconych, które z jednej strony mają ograniczony dostęp 
do kanałów elektronicznych, a z drugiej wykazują opór psychologiczny przed 
stosowanymi innowacjami. Dlatego pomimo wielu oczywistych korzyści, jakie 
niesie ze sobą korzystanie z bankowości elektronicznej, banki nie ograniczą 
liczby placówek tradycyjnych, tym bardziej że klienci mają poczucie większego 
bezpieczeństwa, powierzając zarządzanie majątkiem konkretnej osobie, z którą 
można umówić się na spotkanie. 


Zakończenie 


Celem banku powinno być tworzenie takiego wizerunku, który traktuje 
konsumenta jako partnera i dąży do optymalnego rozwiązania jego problemów. 
Dlatego też znaczny wkład w propagowanie wykorzystania technologii Internetu 
będzie miała edukacja oraz dbałość o zaspokajanie potrzeb klienta, co pozwoli 
na zdobycie jego zaufania i pokonanie obaw przed bankowością elektroniczną. 
Analiza rynku bankowego wykazuje, że liczba placówek banków w ostat- 
nich czasach wzrasta. Nawet banki wirtualne, takie jak mBank, otwierają centra 
finansowe, które pozwalają sprzedawać produkty niedostępne w bankowości 
elektronicznej, np. kredyty hipoteczne. Placówki te mająjednak inny charakter, 
są mniejsze, bardziej zautomatyzowane i pełnią więcej funkcji doradczych. In- 
ternet natomiast, pomimo coraz powszechniejszego zastosowania, wciąż jest 
jednak traktowany jako uzupełnienie tradycyjnych metod obsługi. Rozwój elek- 
tronicznych kanałów dostępu sprzyja pozytywnemu wizerunkowi banku i buduje 
przewagę konkurencyjną. 


Bibliografia 


Bankowość elektroniczna. Red. A. Gospodarowicz. PWE, Warszawa 2005. 
Bednarek M.: Bankowość elektroniczna - Formalności na odległość. "Gazeta Prawna" 
z 20 kwietnia 2007 r. 


Bednarek M.: Bankowość elektroniczna - Fundusze bez opłat. "Gazeta Prawna" z 20 
kwietnia 2007 r. 
Flejterski S., Świecka B.: Elementy finansów i bankowości. CeDeWu, Warszawa 2006. 
Grzywacz J.: Bankowość elektroniczna w działalności przedsiębiorstw. SGH, Warszawa 
2004.
		

/img0169_0001.djvu

			178 


Janusz Cichy 


Harasim J.: Bankowość detaliczna w Polsce. CedeWu, Warszawa 2005. 
Krześniak M.: Lokata z t-ryżs;rym oprocentowaniem."Gazeta Prawna" z 20 kwietnia 2007 r., 
dodatek - Bankowość elektroniczna - Zarządzanie pieniędzmi przez Internet, 
s.A4. 


Polasik M.: Bankowość elektroniczna - istota - stan perspektywy. CeDeWu, Warszawa 
2007. 


Rozwój systemujinansowego w Polsce w 2005 r. www.nbp.pl 
Smaga M.: Jak Polacy kor;rystają z kont bankowych? Raport. www.money.pl. Wrocław 
2007, marzec. 
Świecka B.: Bankowość elektroniczna. CeDeWu, Warszawa 2004. 


www.karty.pl 
Zawadzka Z.: Zagrożenia i szanse dla banków na początku XXI wieku. "Bank i Kredyt" 
2002, nr 10. 


USING ELECTRONIC CHANNELS IN FINANCE SERVICE DlSTRIBUTlON 
FOR HOUSEHOLDS 


Summary 


Before 1990 Polish society rather seldom used banking services and the only possible con- 
tact with bank took place in its branch. After a few years we can state that a banking sector plays 
a key role in the changes of the Polish economy by using the possibilities of technology and in- 
fonnation progress. Also better educated Polish society raises much higher requirements to the 
bank but on the other hand it is less loyal. 
Meeting clients requirements by developing tinancial facilities and their availability is the 
priori ty for the banks. 
The traditional model of client contact is not comfortable and protitable so the banks allow 
making operations by electronic medias, such as Intemet, interactive television, mobiles, multime- 
dia kiosks which main message is to treat a client as an active user without territory and time 
limitation. 


"J,..(\i.\ in]. Ą:. 
. .
c, Q'r. 
c
 o{. 
g - 
 
;
 BiblioteKa 3 
:':i Główna ,
j 
.
 ,S! 
"'?p. J":,. 
" ł(.atow\c 0
		

/img0170_0001.djvu

			Informacj a o Kate.ł- BG Akademii Ekonomicznej w Katowicac/l 
nr inw.: W - 117086 
n 
k; Icmli'! " II " lIII. " I" "I" I "" 111111 < 


 117086 


I 
hn 
ł ina. 
B..m 1 
{Tp '7pU. 
( iłu' 
finanL 
fun1\.l
j li I 
probl 


L",""",, ,,_.. 


lmUją: 


rOLV 


ultL 


'1L". 


l ""'. 


rtm. J rb pr 


dr Ju tTlP,.1 


l1nt

 , 


,I? 
3.JlL 
B 1 
m 


)()02 
valutł I 


o. 
I i'lon 'r 
i pr......n
 
prohlu nlJ 


.;",11p 


sRl' O
k "I 7? 46 4-R