/img100_0001.djvu

			102 


Agnieszka Kristof 


Coraz bardziej popularne oraz powszechne stąje się tworzenie i wy- 
kor;:ystywanie portali administracji publiczncj, a zakres usług świadczonych 
przcz taki portal rozpatruje się z reguły w trzech płaszczyznach: 
usług informacyjnych (dostarczanie podmiotom aktualnych, kompletnych 
i użytecznych informacji dotyczących instytucji, jej zadań statutowych oraz 
zakrcsuusług świadczonych dla obywateli), 
usług komunikacyjnych (wymiana informacji pomiędzy obywatelami i pod- 
miotami pozarządowymi a jednostkami adminislracji państwowej, składanie 
wniosków wymaganych przez administrację, np. zmiana stałego miejsca 
pobytu). 
usług transakcyjnych (realizacja transakcji dokonywanych z organami 
przedstawicielskimi administracji publicznej)'9. 
Uslugi informacyjne można świadczyć poprzez treści zamieszczane 
w scrwisie WWW. linki do kolejnych serwisów, katalogi i przewodniki na CD, 
możliwości pobrania wniosków ze strony. Komunikacyjne realizuje się poprzez 
pocztę elektroniczną, formularze on-line, ankiety i biuletyny informacyjne, 
aplikacje wspomagające kontakt z klientami oraz gromadzenie i przetwarzanie 
informacji. for i grupy dyskusyjne, czaty. Z kolei usługi transakcyjne realizuje 
się poprzez rozliczenia finansowe (deklaracje podatkowe i opłaty skarbowe), 
przyznawanie świadczell. możliwość głosowania, a także inne usługi dopaso- 
wane do potł-.loeb użytkownika'o. 
Internet jest dzisiaj lraktowany jako platforma infonnacji, komunikacji, 
dystrybucji i transakcji (akronim [KOT, w angielskiej wcrsji ICDT). Umożliwia 
nie tylko udostępnianie informacji na temat gminy, jej walorów i produktów, 
alc takżc pozyskiwanie infonnacji o podmiotach otoczenia gminy. Komunikacja 
w przestrzeni wirtualncj pozwala na wymianę opinii, pomysłów, a w konse- 
kwencji na budowanie relacji i związków pomiędzy wewnętrznymi i zewnętrz- 
nymi podmiotami komunikacji marketingowej gminyl. 
Pracownicy samorządów lokalnych coraz powszechniej wykorzystl
ą [n- 
ternct. Używąją tego narzędzia glównie w celu ułatwienia i usprawnienia swojej 
pracy, a nawiązywanie kontaktów z obywatelami za jego pomocą traktują do- 
tychczas drugorzędnie. 


I
 POT. WykorzystaJlic Internetu w marketmgu. Red. E. Zeman-Mlszcwska. AE, Katowice 2003. s. 177. 
ll>Por (bid 
21 POT. M Kmkowiak: KomunikaCJa marketll1gowa gmmy - podstawy teoretyczno-metodyczne. Praca doktor- 
ska AE. Katowice 2007. s. 9J.
		

/img101_0001.djvu

			. . 103 
WYKORZYSTANIE INTERNETU W DZIAŁALNOSCI SAMORZĄDOW LOKALNYCH 


Wykres 2 


Liczba pracowników urzędu korzystająca z komputera oraz Internetu 


Osohy posi
dąlącc 
dostitp do komputera 
przy swoim stanowisku 


Osoby wykorzystujące 
w pracy Internet 


Osoby pracqiące 
na stanowiskach 
L. komputerem 


0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 


Żr6dlo: Opracowame ""Jasnc na podstawlc: Badame postaw przedstawicieli s	
			

/img102_0001.djvu

			104 


Agnieszka Kristof 


Wykres 3 


Powody nIcwykorzys(ywania Internetu przez pracowników urzędu 


.. 


Jjr
klX!pDmc&' 


Nic "lCInIIr\IoIno !'(I\\1I.dn.:c 


Br.l.lsl..,...
-ł.,I<
.l\"I
cz., 


I3rnk \\"'",larcz:Y'lcych"n"CJ
um:k:l 
p"'c"'\lIiko,," 


Bml..sprz
I\lI'OP1fJtIl"''''''''1\Q 


flra" srod\.,ównolllfimu:!t,zacj", 
........ 


BrJl.rnoillwck,,,,,-ko,,,,,'-'lJUO 
{lbO\...
zki11, Ulp[1(t1Sfi:W 


\\'.....,'
-d\b,"1
-;jf(JChruno 
	
			

/img103_0001.djvu

			. . 105 
WYKORZYSTANIE INTERNETU W DZIAŁALNOSCI SAMORZĄPOW LOKALNYCH 


mocą Intcrnetu, co może być spowodowane brakiem środków finansowych na 
inrormatyzacjęjednostki i co z tym związane, brakiem sprzętu komputerowego, 
a także niewystarczające umiejętności pracowników. Brak przygotowania 
w tym zakresie jest konsekwencją niewielkiej liczby szkoletl z zakresu obslugi 
Internetu. 
Pracownicy wykorzysttuący w pracy Internet w celach zawodowych naj- 
częściej używają go do korespondencji z innymi instytucjami, a także, chociaż 
w mniejszym stopniu do korespondencji z obywatelami. Korespondencja ta 
odbywa się za pomocą poczty elektronicznej. 
Wykorzystanie Internetu umożliwia także szybkie i tanie pozyskiwanie 
informacji z instytucji centralnych oraz ze specjalistycznych serwisów prawni- 
czych, finansowych, geodezyjnych itp., poprzez udostępnianie ich na stronach 
WWW. Znacznie mniej urzędników korzysta z Internetu w celu aktualizacji 
BlP-u, administracji stroną WWW jednostki, komunikacji z ZUS-em, celów 
pon zawodowych itp. 
Internet jest coraz częściej wykorzystywany przez samorządy lokalne 
do promocji regionu. Niemal na każdej stronie internetowej gminy/powiatu 
umieszcza się informacje na temat tej miejscowości. Są to zazwyczaj informa- 
cje o urzędzie gminy, władzach samorządowych, historii i kulturze regionu, 
terminarzu imprez kulturalno-oświatowych, inwestycjach na terenie gminy, 
przetargach, promocji gminy, walorach turystycznych regionu, szkolnictwie, 
instytucjach, podejmowanych uchwałach i zarządzeniach itp.". 
Strony internetowe urzędów mogą, a nawet powinny zawierać linki do 
stron internetowych instytucj i takich jak: szkoly i biblioteki, inne gIniny (pal1- 
nerskie), urzędy pracy, instytucje centralne, kościoły, teatry, hotele itp. 
Internet może także posłużyć jako narzędzie do pozyskiwania informacji 
za pomocą badal' marketingowych. Jego wykorzystanie w celu zgromadzenia 
informacji marketingowych umożliwia pozyskiwanie informacji ze źródeł 
wtórnych i pierwotnych (poprzez realizację ilościowych i jakościowych badatl 
marketingowych). Internet może zatem posłużyć zarówno jako narzędzie do 
przcprowadzallia badatl marketingowych, jak i narzędzie wspomagające tra- 
dycyjne badania marketingowe. 
W kwietniu 2004 r. w Akademii Ekonomicznej w Katowicach przepro- 
wadzono badania bęzpośrednic, których celem bylo pozyskanie informacji na 
temat wykorzystallia Internetu w badaniach marketingowych prowadzonych 
przez śląskie samorządy terytorialne. Podstawowe założenia przyjęte w pro- 
jekcie dotyczyly niepełnego wykorzystania możliwości Internetu w badaniach 
marketmgowych. Badania przeprowadzono metodą wywiadu na próbie 71 gmin 


1..11nlernctw marketmgu. Red. A Bąjdak. PWE. Warszawa 2003. s. 178.
		

/img104_0001.djvu

			106 


Agnieszka Kristof 


województwa śląskiego (po wstępnej weryfikacji do analizy przyjęto 69 pra- 
widłowo wypełnionych kwestionariuszy). Wśród badanych gmin 35 to gminy 
miejskie, 19 to miasta na prawach powiatu, a 15 to gminy miejsko-wiejskie. 
Respondentami najczęściej byli pracownicy ds. promocji lub strategii rozwoju 
gmin, sekretarze urzędów, burmistrzowie i ich zastępcy, rzecznicy prasowi, 
kierownicy działów i infollnatycy". 
Opisu badań dokonano opierąjącej się na publikacji "Wykorzystanie In- 
ternetu w procesach decyzyjnych w gminie,,2ó. Badania zostały przeprowadzone 
w 2005 r., jednak analizy informacji zamieszczanych przez serwisy gospo- 
darcze oraz cząstkowe badania M. Krakowiak przeprowadzone w 2007 r?', 
pokazały, że wskazane tendencje się utrzymują. 
Według wyników badania Internet wykorzystywany jest do prowadzenia 
badaIl marketingowych jedynie w 37,7% gmin. Badania marketingowe z wy- 
korzystaIliem technik internetowych w gminach miejskich prowadzone są 
w 31,4% przypadków, w gminach miejsko-wiejskich w 20%, a w miastach na 
prawach powiatu w 63,2%. 
Przeprowadzone badanie dostarczyło informacji, że wszystkie gminy po- 
siadają własne bazy danych, z których czerpią informacje na temat mieszkań- 
ców (100% gmin), przedsiębiorców (91,3% gmin) i inwestorów (35% gmin). 
Ilość posiadanych baz danych na ten temat jest bardzo podobna w gminach 
wiejskich i miejsko-wiejskich. Miasta na prawach powiatu wyróżniają się spoś- 
ród pozostałych wielkością posiadaIlych baz danych o potencjalnych inwesto- 
radl jak również O innych gminach. 
Internet pozwala na pozyskiwaIlie informacji wtórnych z różnych źródeł, 
takich jak strony internetowe gmin, bazy danych dostępne w Internecie, artyku- 
ły z czasopism, raporty czy opracowania firm badawczych i inne. Najpopular- 
niejsze internetowe wtórne źródła informacji wśród przedstawicieli samo- 
rządów to: 
strony intemctowe innych gmin (92,7% wskazań), 
internetowe bazy danych (87%), 
artykuły z czasopism (82,6%), 
raporty i opracowania firm badawczych (62,3%), 
aI.chiwa grup dyskusyjnych (26,1%)'8. 


2
 SLCrz.Cj: Badania mmkelingowc w Internecie Red. K Karcz. A. Bajdak AE, Katowice 2005, 5. 119-126. 
Cyt. za A. Jakubowska. M. Krakowiak Wykorzystanie Internetu w procesach decyzyjnych w gminie. 
W. Wybnł/lc elementy gospodarki opartej Im wiedzy. Red. K. Włod8lC.l]!k-Spiewak. Uniwersytet Szcrecii't- 
ski. Szc7.ccin 2006, s. 170. 
16 A Jakubowska, M. Krakowiak: Op. cit. 
11 M. Krakowiak: Op. cif. 
1
 Por. Ibid.. s. J 7 J.
		

/img105_0001.djvu

			. . 107 
WYKORZYSTANIE INTERNETU W DZIAŁALNOSCI SAMORZĄDOW LOKALNYCH 


Tematyka informacj i pozyskiwanych przez gminy w Internecie jest bar- 
dzo różnorodna. Najczęściej, bo aż w ponad 97%, gminy z czerpią Internetu 
informacje prawne, 11astępnle informacje o innych gminach (85,5%) oraz o in- 
westorach (65,2%). W dalszej kolejności znalazJy się informacje o ogólnym 
stanie gospodarki (50.7%), o potrzebach mieszkallców (47,8%) oraz informacje 
polityczne (43,5%). Respondenci dodawali, że w Internecie poszukują informa- 
cji dotyczących programów pomocowych, funduszy strukturalnych, zamówień 
publicznych. 
Jak wykazało badanic, tylko największe jednostki samorządowe docenia- 
ją waotość informacji i pozyskanej wiedzy z pierwotnych badaI1 marketingo- 
wych prowadzonych za pomocą łnternetu. Jedynie 30,43% gmin realizuje ba- 
dania pierwotne w ten sposób, natomiast aż 69,57% nie prowadzi takich badań. 
Wśród gmin, które prowadzą tego typu badania, 47,37% to miasta na prawach 
powiatu, 31,43% to gminy miejskie, natomiast 6,67% to gminy miejsko- 
wicjskie. 
Najczęściej wykorzystywanymi technikami w badaniach marketingo- 
wych 7.a pośrednictwem Internetu są kolejno: ankieta internetowa, uczestnictwo 
w forach dyskusyjnych, wywiady pogłębione on-line. zogniskowane wywiady 
grupowe, internetowe panele badawcze". 
Gminy, które nie wykorzystują Internetu do badaI1 pierwotnych (69,6%), 
za powód wskazluą w pierwszej kolejności brak doświadczeń i kompetencji 
(23,2%) oraz niska dostępność respondentów wyposażonych w komputery 
z dostępcm do Internetu (20,3%). 
Przedstawiciele gmin jako podstawowe zalety wykorzystywania Internetu 
w bezpośrednich badaniach marketingowych wymieniają: niski koszt prowa- 
dzenia takich badaI1 (27,5%) oraz szybkość uzyskania odpowiedzi (17,3%). 
W dals7£j kolejności wskazywali duży zasięg terytorialny, możliwość stworze- 
nia interaktywnego narzędzia badawczego, a także możliwość zebrania infor- 
macji trudnodostępnych. 
W badaniach bczpośrednich wykonywanych przy użyciu Internetu dos- 
trzega się także pewne wady takie jak: 
niewielka zwrotność, 
brak bezpośredniego kontaktu z respondentem, 
problem dezaktualizacji danych w dostępnych w Internecie bazach daolych, 
ograniczona ilość możliwych do pozyskania informacj i. 
Przeprowadzone badania wskazlUą, że Internet w gminach wykorzysty- 
wany jest głównie do gromadzenia informacji (badania o charakterze wtórnym), 
a jedynie w co trzeciej gminie przeprowadza się z jego wykorzystaoliem badania 
pierwotne. Taką fonnę badaI1 uznaje się za uzupełnienie bada]l realizowanych 
w sposób tradycyjny. 


1'1 Por. Ibid.. s. 172.
		

/img106_0001.djvu

			108 


Agnieszka Kristof 


Wykorzystanie Internetu w badaniach marketingowycli gmin stwarza 
szansę na szybkie reagowanie samorządów lokalnych na zmieniające się wa- 
runki rynkowe, a zdobyta w ten sposób wiedza pozwala w istotny sposób 
zmniejszyć ryzyko podejmowania błędnych decyzji gospodarczych. Jednak do 
tcj pory samorządy nie wykorzystują wszystkjch możliwości oferowanych przez 
Internet w obszarze badaJI. W większości przypadków zawęża się zakres wy- 
kOl.zystywania Internetu do wyszukiwania potrzebnych informacji'". 
Obecny stan informatyzacji jednostek samorządu terytorialnego trudno 
uznać za w pełni zadowalający. Według rapOltu ARC Rynek i Opinia dla Mini- 
sterstwa Nauki i Informatyzacji z września 2004 r., aż 99,4% urzędów posiada 
dost",p do Internetu, jednak aż 80% urzędów gminnych łączy się z Internetem 
jcdynic za pomocą modemu". Powodem niezadowalającego stanu wykorzysta- 
nia technologii informatycznych jest m.in. niedostateczna ilość środków prze- 
znaczanych z ich budzetu na ten ceL Większość urzędów (70%) przeznacza na 
informatyzację jedynie około I % budżetu. 
W wykorzystaniu Internetu w działalności gmin zauważa się wicie zalet 
takich jak: możliwość pozyskiwania różnorodnych informacj i, oszczędność 
czasu i zmniejszenie kosztów, pokonywanie barier przestrzennych, możliwość 
wymiany informacji (e-mail, fora), możliwość przekazywania informacji miesz- 
kalicom, a także udost",pnianie na stronie internetowej gminy fonnularzy do 
ściągnięcia. 
Podczas analizy możliwości wykorzystania Intemetu w działalności gmin 
dostrze7.0l1O tak7..e wady związane z: brakiem pewności co do jakości części 
informacji pozyskiwanych w InternecIe, pojawiającymi się barierami języko- 
wymi oraz odpłatnością części informacji. 
W pr£)'szlości samorządy terytorialne podążając za postępująca informa- 
tyzacją społeczellstwa powinny coraz szerzej wykorzystywać Internet w swojej 
działalności. Przede wszystkim powinny wprowadzić elektroniczny obieg do- 
kumentów oraz obsługę petentów za pomocą Internetu. W tym celu musi jednak 
nastąpić modernizacja oraz zakup sprzętu komputerowego, a co za tym idzie 
tak7..e oprograJnowania oraz budowa i rozbudowa infrastruktury informatycznej. 
Zmiany takie przyniosą korzyści w postaci upowszechnienia dostępu do infor- 
macji. oszczędność Czasu przy załatwianiu spraw urzędowych, urzędy ułatwią 
w ten sposób dostęp do siebie i staną się bardziej przyjazne dla obywateli. Takie 
dzialania mogą również wpłynąć na rozwój społeczc'lsIwa pod kątem nowych 
technologii. 


111 Ibid.. <;.173. 
11 Ibid.. s 2.
		

/img107_0001.djvu

			. . 109 
WYKORZYSTANIE INTERNETU W DZIAŁALNOSCI SAMORZĄDOW LOKALNYCH 


USE OF INTERNET IN THE LOcAL GOVERNMENT ACTIVITY 


Summary 


Using Internet in loeał management cllables possibility to communicaye with citizans. 
h allows to achieve and exchange information about citiz;ms' needs. Ił also makes provision 
01' informatimm\. commllnicational and transactional services possibk 
Crealing, using internet web sidcs and ciectronie mail by the local management gives a lot 
of advantagcs f.e. 24 hours access to infonnation and same services, cost reduction in manage- 
ment fUllctioning and making more transparent loeal governmefs polities. 
Present loea1 management does 110t use Internet possibi1ities. Local government's workers 
usc Internet on\y for theie easier and ffiOrc cnicient work. They do oot rccognize cornmunication 
with cilizans through the Internet as a very important tool in their work. 
Therc are a lot of barriers which cause minor using communication und eleelronic ser- 
viccs in loeal government's activities f.e. low grade of cornputerisation in socicty, citizens 
łmd cłcrks mentality or Jack offunds for hardware in loca] govcrnment's budgel.
		

/img108_0001.djvu

			Alicja Billewicz 


VVYKORZYSTANIEINTERNETU 
VV ŚVVIADCZENIU USŁUG PUBLICZNYCH 
PRZEZ ADMINISTRACJĘ SAMORZĄDOVVĄ 


Zachodzące od początku lat 90. XX wieku przemiany społeczno-gospo- 
darcze w Polsce zmierzają do budowy państwa opartego na gospodarce 
rynkowej i dcmokracji. Nowoczesne spojrzenie na funkcje samorządu teryto- 
rialncgo wskazuje, iż jego najważniejszym zadaniem powinno być świadome, 
systematyczne i celowe działanie na rzecz dynamizowania procesów rozwojo- 
wych, przy uwzględnieniu potrzeb, priorytetów, preferencj i i uznawanych sys- 
tcmów wartości mieszkańców, podmiotów gospodarczych oraz potencjalnych 
inwcstorów. Dążeniu do sprawniejszego zaspokajania potrzeb zbiorowych 
sprzyja dccentralizaeja zadał" jak i wprowadzanie bardziej efektywnych metod 
.	
			

/img109_0001.djvu

			112 


Alicja Billewicz 


świadczenia usłng publicznych, ograniczając do mUlImum korupcję urzęd- 
ników, ponieważ wszystkie działania są widoczne i latwe do odtworzenia. 
W szerokim lUęciu e-administracja definiowana jest jako różne sposoby, za 
pomocą których instytucje publiczne kontaktluą się i współpracluą z obywate- 
lami. za pomocą różnych środków elektronicznego przekazu'. Komisja Euro- 
p"jska definiuje e-administrację jako "wykorzystanie technologii informacyj- 
nych i komunikacy-inych (lCT) w administracji publicznej w ścisłym połączeniu 
z niczbl;dnązmianą organizacyjną i nowymi umiejętnościami służb publicznych 
w tym celu, aby poprawić jakość świadczonych przez administrację usług 
oraz uczynić bardziej efektywnym proces demokratycznej legitymizacji spra- 
wowania polityki"'. Prezentację zmian w sposobie świadczenia usług publicz- 
nych zawarto w tabel i l. 


Tabela I 


RÓZ!iice w podejściu do świadczenia uslug publicznych 


Domena Paradygmat biurokratyczny Paradygmat e-administra
ii 
Oricntacja Efektywność kosztów produkcji Satysfakcja użytkownika. kontrola. 
elastyczność 
Organizacja Racjonalność funkcjonalna Hierarchia horyzontalna. organizacja 
procesów departamentalizacja. wertykalna sieci. dziełenie się informacją 
hierarchia kontroli 
Zasady Elastyczne zarządzanie, ll1iędzy
 
:I.ar;r__ądzania Obecność licznych reguł wydziałowa praca zespołowa 
koordynowana centralnie 
Komunikacja Z góry \V dół. hierarchiczna Komunika
ia bezpośrednia. 
wewm;;trzna wielokierunkowa sieć 
Komunikacja Formalna. ograniczonc. scentralizo- Formaina i nieformalna bezpośrednic 
zewnętrLna wane kanały, i szybkie sprzężcnic zwrotnc. różno- 
rodne kanały 
Sposób Dokumcnta
.ia. mtcrakqe inter- Wymiana elektroniczna. brak 
dostarczLl1ia 
uslug personalne interakcji bezpośrednich 
Zasady Standaryzacja. bezstronność. 
świadczenia równość Orientacja na klienta 
llSlug 


Źródlo: A Austen. M. Trynda: Elektroniczny wymiar usług publicznych. W: Zarządzanie publiczne w lokal- 
nej polityce spolecznej. Red A. Frączkiewicz-Wronka. Wyższa Szkola Pedagogiczna TWP, Warsza- 
wn 2007. s. 223. 



 A Austen. M. Trynda: Elektromczny wymiar lIslug publicznych. W. Zarządzanie publiczne w lokalnej 
polityce spolecznej. Red. A. Frączkiewicz-Wronka. Wyzsza Szkoła Pedagogiczna TWP, Warszawa 2007, 
s.223. 
10 Bogl1cki: eGovernmcl1l w Unii Europejskiej. ..eAdministracja" 2005. nr I.
		

/img10_0001.djvu

			WSTĘP 


9 


nicż wątki dotyczące biernych postaw podmiotów gminnych. Postawy te wy- 
wodzą się z poprzednicgo porządku instytucjonalnego, a dotyczą roszeze'; co do 
jednostronnej aktywności ze strony organów samorządowych w kształtowaniu 
wzajemnych relacji i realizacji "dobra pospólnego". 
Kontynuacją rozWaŻat1 dotyczących nowych uwarunkowati współpracy 
są trzy artykuły autorstwa M. Krakowiak, A. Kristof i A. Billcwicz poświęconc 
komunikacji i komunikowaniu się między współpracującymi podmiotami 
gminnymi. W pierwszym z nich zaprczentowano wnioski dotyczące roli samo- 
17ądu gminncgo w proccsacb komunikacyjnych, w dwóch kolcjnych ukazano 
możliwości i aktualny stan wykorzystania lntcrnctu dla tworzenia i umacniania 
wi«zi komunikacyjnych pomiędzy organami samorządu lokalnego i innymi 
podmiotami gminnymi Oraz profesjonalizacji usług administracyjnych na rzecz 
micszka,lców i innych podmiotów. 
Trzecia część "Studiów Ekonomicznych" dotyczy formalizacji zasad 
współpracy i regulacji pat1ncrstwa publiczno-prywatnego (A. Jakubowska), 
regulacji rynku pracy i możliwości aktywnego w niej uczestnictwa samorządów 
lokalnych (M. Dzicrżyc) oraz form realizacji zasady bczpiecze,;stwa publicz- 
nego realizowanej w ramach kompetencji samorządu przez rzecznika konsu- 
mcntów CK. Włodarczyk-Śpiewak). 
Na podstawie wyników przeprowadzonych analiz i obserwacji można 
przyjąć, że efcktywność dostosowali gmin do zmieniających się warunków zew- 
nętrznych oraz wewnętl7nych jest związana z działalnością organów przedsta- 
wicielskich samorządów lokalnych, lokalnych przedsiębiorstw, a także calego 
w pewien sposób ustrukturalizowanego układu lokalnego determinującego ja- 
kość współpracy wielu pat1nerów pozostających w różnych relacjach wzajem- 
nych. Efekty działalności wyrażają się wysokim poziomcm lokalncgo rozwoju 
społeczno gospodarczego, są w coraz mniejszym stopniu zależne od warunków 
naturalnych, w coraz większym zaś od przedsiębiorczości indywidualnej i całej 
wspólnoly, od wicdzy, kwalifikacji, umiejętności porozumiewania się, zdol- 
ności do ponoszenia ryzyka i umiejętności współpracy i konkurowania. 
Aktywność partncrów zdolnych do współuczesmiczenia w decyzjach oraz dzia- 
łaniach dotyczących gminy, umiejętność artykułowania przez nich ich preferen- 
cji i aspiracji, umiejętność współpracy w realizacji wspólnych celów są prze- 
słanką powodzenia założel1 rozwojowych wspólnoty. Równocześnie leżą one 
u podstaw urzeczywistniania przez jednostki samorz.ądu terytorialnego założe" 
społeczellstwa obywatelskiego. 


Ewa Zeman-Miszewska
		

/img110_0001.djvu

			WYKORZYSTANIE INTERNETU W ŚWIADCZENIU USŁUG PUBLICZNYCH... 


113 


Celem c-administracji jest otwartość, przejrzystość administracji publicz- 
nej, przywrócenie jej służebnej roli względem obywatela, a także poprawa 
wykorzystania pieniędzy publicznych. Techniki e-administracji zwiększają 
przejrzystość działań administracji, racjonalność wykorzystania środków pub- 
licznych, zaufanie biznesu i obywateli do sposobu gospodarowania publicznymi 
pieniędzmi oraz zmniejszają zjawiska korupcjogenne. Są też bardzo istotnym 
narzędziem usprawniającym relacje między administracją a podmiotami gospo- 
darczymi. W centrum nowego modelu e-administracji znajduje się klient, a nie 
jak dotychczas - urzędnik, o "względy" którego musiał zabiegać petent składa- 
jący wniosek w dowolnej sprawie. W nowym modelu organizacyjno-techno- 
logicznym urząd może utrzymywać e-kontakty nic tylko z przedsiębiorstwami 
i obywatelami. ale również z odpowiednimi urzędami innych krajów. 
W kontekście c-administracji rozwój usług świadczonych drogą elektro- 
niczną jest celem, który rząd powinien realizować, dokonując podziału obsza- 
rów zastosowań w zależności od odbiorcy usług, czy też od obszaru zastosowa- 
nia. W zależności od grupy docelowej dostarczanie usług publicznych można 
rozróżnić następujące relacje pomiędzy trzema kategoriami: 
l. Aministracją i obywatclami (Govcrnment - to - Citizcns, G2C), gdzie 
urzędy zamieszczają na swoich witrynach internetowych informacje, rozpo- 
rządzenia i inne akty prawne. W przyszłości możliwe będzie realizowanie 
takich usług jak: elektroniczne rozliczanie się z podatków, pośrednictwo 
w poszukiwaniu pracy, wydawanie dokumentów tożsamości, rejestracja po- 
jazdów, wydawanie pozwoletl na budowę, przyjmowanie zgłoszeń na poli- 
cji, dostęp do zasobów bibliotek publicznych, wydawanie aktów urodze., 
i małżetlstwa, zgłoszenia kandydatów na wyższe uczelnie, zmiana miejsca 
zamieszkania, służba zdrowia elektroniczne systemy licytacji oraz wygodne 
przekraczanie bramek przy wjeździe na autostradę. 
2 Administrac.ią i firmami (Govcrnment - to - Busincss, G2B), mają one 
na celu zmniejszenie obciążenia przedsiębiorstw poprzez zastosowanie pro- 
tokołów internetowych oraz konsolidację wielu zbędnych wymogów, jakie 
muszą spełniać składane sprawozdania i raporty z prowadzonej działal- 
ności. W przypadku podmiotów gospodarczych usługi dotyczą, takich 
obszarów jak: składanie deklaracji drogą elektroniczną, rejestracja działal- 
ności gospodarczej, zasoby danych statystycznych, deklaracje celne, zezwo- 
lenia i certyfikaty, zamówienia publiczne. 
3. Różnymi urzędami administracji publiczncj (Govcrnmcnt - to 
- Govcrnmcnt, G2G), gdzie usługi typu urząd-urząd wspierąją wymianę 
informacji pomiędzy organizacjami w ramach administracji publicznej 
i sprawia. że zarządzanie informacjami jest wydajniejsze i mniej obciąża- 
jące dla obywateli oraz przedsiębiorstw. Relacje pomiędzy użytkownikami 
e-government przedstawiono na rysunku I.
		

/img111_0001.djvu

			114 


Alicja Billewicz 


/ 
C obywatele 
 


e-administracja 


, 


administracja puhliczna 


przedsiębiorcy 


Rys. I. Relacje występujące pomiędzy użytkownikami e-governmem 


Wizyta interesanta w urzędzie, dzięki sprawnemu systemowi identyfi- 
kacji obywateli i organizacji gospodarczych, upowszechnieniu podpisu elektro- 
nicznego i integracji aplikacji, nie musi być konieczna. W zależności od tego, 
czy urzędy tylko informują, czy prowadzą działalność w sposób interakcyjny, 
dokonują już określonych transakcji lub shtżą obywatelom na poziomie pełnej 
integracji systemu elektronicznego, wyróżnia się cztery poziomy dojrzałości 
usług e-administracji 4 : 
Poziom pierwszy - informacyjny. Użytkownik ma możliwość wyszukania 
informacji o danym urzędzie oraz świadczonych tam usługach najego stro- 
nie internetowej. 
Poziom drugi - interakcyjny. Użytkownik może się komunikować drogą 
elektroniczną z pojedynczymi urzędami w celu wyszukania informacji oraz 
pobrania oficjalnych formularzy ze strony intemetowej urzędu, ale urzędy 
niekoniecznie komunikl[ją się drogą elektroniczną z użytkownikiem. 
Poziom trzeci - transakcyjny. Użytkownik może komunikować się drogą 
elektroniczną z pojedynczymi urzędami z możliwością pobrania oraz 
odesłania wypełnionych formularzy oraz realizacji płatności i obsługą on- 
-line. 
Poziom czwarty - integracyjny. Portale o określonym przeznaczeniu udo- 
stępniają informacje z różnych urzędów i umożliwiają realizację transakcji 
on-line. Systemy back office zostały zintegrowane na bazie zalgoryul1izo- 
wanych procesów administracyjnych. 


.. A. JCLicrska' System informatyczny w urzędzie. "Gazeta Prawna" 2006, nr 82.
		

/img112_0001.djvu

			WYKORZYSTANIE INTERNETU W ŚWIADCZENIU USŁUG PUBLICZNYCH... 


115 


Elektroniema administracja (e-administracja - e-Government) wykorzys- 
tL
C technologie informacyjne i komunikacyjne (ICT) w powiązaniu ze zmia- 
nami organizacyjnymi i nowymi umiejętnościami, w celu usprawnienia instytu- 
cji użyteczności publicmej i demokratycznych procesów oraz wzmocnienia 
poparcia dla strategii państwowej. E-administracja jest zatem ważnym elemen- 
tem w strategii rozwoju społeczeństwa informacyjnego zwłaszcza w ramach 
członkostwa Polski w Unii Europejskiej. 
Zgodnie z zasadami zawartymi w Strategii LizbOliskiej większość Pal'stw 
Europejskich zobowiązała się, poprzez różne krajowe oraz międzynarodowe 
programy działań oraz inicjatywy, udostępnić możliwie najwięcej swoich usług 
publicznych przez Internet. Programy te mają być glównymi krokami na drodze 
do osiągnięcia celu polityki rządów, którym jest przekształcenie Europy w spo- 
łeczeństwo informacyjne. 
Unijny program "eEurope2005" zakładał wprowadzenie dostępu do 
większości usług administracji publicznej przez Internet. Początkowo zbiór 
usług publicznych świadczonych drogą elektroniczną obejmował 25 usług. 
Ostatecznie podjęto jednak decyzję o zdefiniowaniu 20 ushlg publicznych 
świadczonych drogą elektroniczną. Lista ta obejmuje, ułożone w kontekście 
planu działań e-Europa, 12 ushlg w odniesieniu do osób fizycznych oraz 8 
w odniesieniu do podmiotów gospodarczych, które są uznawane przez Unię 
Europejską za ushlgi podstawowe (tabela 2). Lista ta wykorzystywana jest przez 
Unię Europejską w celu monitorowania postępu dokonywanego w ramach Unii 
Europejskiej dotyczącego wdrażania podstawowych ushlg e-administracji. 


Tabela 2 


Wykaz usług publicznych dla osób fizycznych i podmiotów gospodarczych dostępnych on-line 


Lp. Uslugi publiczne dla obywateli Usługi publiczne dla przedsiębiorstw 
I 2 3 
I Podatek dochodO\\o)' od osób fizycznych, Skladki ZUS 
deklaracje 
2. Pośrednictwo pracy Podatek dochodowy od osób prawnych: 
deklaracje, zawiadomienia 
3. Świadczenia socjalne: V AT: dekJaracje. zawiadomienia 
- zasiłki dia bezrobotnych 
- zasiłki na dzieci 
- koszty medyczne (refundacja 
lub bezpośrednie rozliczenie) 
- fundusz stypendialny 
4. Dokumenty tożsamości (dowód osobisty, Rejestracja nowego podmiotu publicznego 
paszpon oraz prawo jazdy) 
5 Rejestracja pojazdu (samochody nowe. Dostarczanie danych do urzędów 
używane oraz importowane) statystycznych
		

/img113_0001.djvu

			116 


Alicja Billewicz 


cd. tabeli 2 


I 2 J 
6. WIlioski o zezwolenie 118 budowę Deklara
ie celne 
7. Zgłoszenia policji (np. w przypadku Zezwolenia j certyfikaty związane 
kradzieży) z ochroną środowiska (wraz z raporto- 
waniem) 
8- Biblioteki publiczne (dostępność Zamówienia publiczne 
katalogów. narz
dzja wyszukiwnnia) 
9. Akty stanu cywilncgo{ urodzin. 
mał;;.eństwa, zgonu): wniosek . 
i dostarczenie 
10. Rekruta
ia na uczelnie wyższe - 
II. Zameldowanie i zmiana adresu - 
zameldowania 
12 Usługi związane ze zdrowiem (np. - 
interaktywne porady dotyczące 
dostępności usług w różnych szpitalach
 
skierowanie do szpitali) 


Żrrnłlo: Opracowamc wlasne na podstawie: Capgemini. Onlinc Avability of Public Services: How is Europe 
Prog.essing? Web-bHsed Survcry on Electronic Public Services. Raport of the 6th Measurement. Ju- 
ne, hłtp:llwww.capgemini.com 


Tempo rcalizowanych działań w ramach e-Europe okazało się niewystar- 
czające. Unia Europejska, w porównaniu z innymi rozwiniętymi regionami 
świata, nie wykorzystuje bowiem w pełni możliwości, jakie stwarzają techno- 
logic ICT, niezadowalający jcst także poziom inwestycji w tym sektorze. Ko- 
nieczne stało się zatem 7-C!efiniowanie nowej inicjatywy określającej ramy 
regulacyjne dla rozwoju społeczeństwa informacyjnego na obszarze Unii Euro- 
pejskicj do 2010 r. Próba zdefiniowania nowego podejścia jest komunikat 
Komisji Europejskiej i2010 - Europejskie Społeczeństwo na rzecz wzrostu 
i zatrudnienia ogłoszony I czerwca 2005 L W komunikacie tym "i" oznacza 
jednolitą europejską plZestrzeń informacyjną, wzmocnienie innowacji i inwes- 
tycji w badaniach nad technologią infollllacyjno-komunikacyjną oraz stworze- 
nie integracyjnego europejskiego społeczeństwa informacyjnego 5 . 
i2010 jest inicjatywą na rzecz integracji społecznej, lepszej jakości usług 
publicznych i wyższego poziomu życia. Inicjatywa ta stanowi z jednej strony 
kontynuację planów działania eEurope 2005, z drugiej wpisuje się w szerszą 
reflcksję nad wdrażaniem Strategii Lizbońskiej, która została zapoczątkowana 
w trakcie wiosennego Szczytu Rady Europejskiej w roku 2005 6 . 


5 G. l3i11ewlcz: AdministraCJa \V gospodarce elektronicznej. W: Strategie I modele gospodarki elektronicznej. 
Red C M. Olszak. E. Ziemba. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.
. 173. 
(, Inclusion, better public services and quality of life http://ec.ellropa.clI/inłormation_society/eeurope/i2010/ 
illclusion/index _ cn.lnm
		

/img114_0001.djvu

			WYKORZYSTANIE INTERNETU W ŚWIADCZENIU USŁUG PUBLICZNYCH... 


111 


Pierwszym aktem prawnym, który uwzględnia w polskim porządku 
prawnym ideę e-administracji, jest Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie 
do informacji publicmej. (Dz.U. nr 112 poz. 1198). W ustawie tej wprowa- 
dzono między innymi obowiązek wydawania "Biuletynu informacji publicz- 
nej", którego celem jest zapewnienie powszechnego dostępu on-line do infor- 
macji public7
lej, jak również wykonywania przez organy władzy publicznej 
swoich zadaJl przy wykorzystaniu narzędzi informatycznych, w szczególności 
w formie tzw. elektronicznej obshlgi. 
Bardzo poważny wpływ na rozwój krajowej e-administracji miała Us- 
tawa z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących 
działania publiczne (Dz.U., nr 64 poz. 565). Zaczęła obowiązywać od 21 lipca 
2005 r. i ma na celu wdrożenie postulatów unijnych. które dotyczą zastąpienia 
administracji tradycyjnej administracją elektroniczną tak, aby możliwe było 
załatwienie każdej sprawy w urzędzie za pomocą systemów teleinformatycz- 
nych. Nowe podejście do tworzenia warunków do interoperacyjnego współ- 
działania systemów informatycmych należy zatem wiązać z uchwaleniem 
ustawy o informatyzacji podmiotów realiZl
ących zadania publiczne i zainicjo- 
waniem kompleksowych działaJl na rzecz modemizacji infrastruktury informa- 
cyjnej pa"stwa. Na podstawie tej Ustawy Rada Ministrów określa Plan Informa- 
ty7.acji PaJlstwa. Jest to instrument planowania i koordynowania informatyzacji 
dzialalności podmiotów publicznych w zakresie realizowanych przez nie zada;' 
. 1 7 
mą)ący na ce u : 
określenie organizacyjnych i technologicznych inslrLllnentów rozwoju spo- 
leczellstwa informacyjnego, 
koordynację publicznych projektów informatycznych. 
modernizację oraz łączenie systemów teleinformatycznych wykorzystywa- 
nych do realizacji zada;' publicznych. 
zapewnienie warunków bezpiecze"stwa działania systemów teleinforma- 
tycznych jak również tworzenie warunków do rozwoju współpracy między- 
narodowej w zakresie informatyzacji. 
W Planie Informatyzacji PaJlstwa. podstawową rolę integrqjącą zasoby 
i systemy informatyczne administracji publicznej pełni platforma ePUAP'. 
Głównym celem zaprojektowania i wdrożenia platformy ePUAP jest 9 : 


"/ M. Butkrewicz: l11temet w instytucJach publicznych. Zagadnienia prawne. Difin, WRrszawa 2006, s. \7. 
II Projekt jest rozwinięciem idei zawmtej w opracowaniu "Wrota Polski". .,Wrota Polski" zDsmly zapropono- 
wane jako nazwa zintegrowanego systemu infonnatycznego ull1ożliwląjącego świadczenie uslug publicz- 
nych. fi w szerszym znaczeniu jako nazwa projektu, symbolizującego otwarcie Polski na nowe techniki, 
współpracę z innymi krąjami oraz otwarcie pmistwa na potrzeby obywateli. 
OJ Czym jest e-PUAP MSWiA Departament Informatyzacji http://www.mswia.gov.pVportal/pI1267/4074/ 
Czym-.Jest_ ePUAP.html 



. II;, 


.' 
1J L iblioteka 
\
		

/img115_0001.djvu

			118 


Alicja Billewjcz 


Stworzenie jednolitego. bezpiecznego i w pełni zgodnego z obowiązującym 
prawem elektronicmego kanału udostępniania usług publicznych przez ad- 
ministrację publiczną dla obywateli, przedsiębiorców i administracji pub- 
licznej. 
Zasadnicze skrócenie czasu oraz obniżenie kosztów udostępniania zasobów 
informacyjnych oraz funkcjonalności systemów dziedzinowych administra- 
cji publicznej do interoperacyjnego wykorzystania w procesach realizacji 
zadań publicznych dla wszystkich jednostek administracji publicznej; do- 
tyczy to przede wszystkim udostępniania usług i zasobów tzw. rejestrów 
bazowych. 
Platforma ePUAP przyczynia się znacząco do integracji systemów tele- 
informatycznych polskiej administracji publicznej, a także pozwala na łatwiej- 
sze udostępnianie obywatelom i przedsiębiorcom usług publicznych świad- 
czonych drogą elektroniczną poprzez: 
wspólną infrastrukturę udostępnienia przez dowolne jednostki administracji 
publicmej usług publicznych w kanałach elektronicznych w relacjach 
z obywatelami, przedsiębiorcami i innymi jednostkami administracji pub- 
licmej, 
mechanizmy koordynacji usług publicznych świadczonych przez kilka 
podmiotów publicznych, 
usługi bezpiecznego, zgodnego z obowiązującym prawem przekazywania 
podmiotom publicznym i doręczania dokumentów przez organy administra- 
cji publicznej, w tym usługi identyfikacji i uwierzytelnienia osób, podmio- 
tów i systemów, usługi przekazywania dokumentów z wykorzystaniem 
legalnych skrzynek elektronicznych, usługi idcntyfikacji i powiadamiania 
nadawców i adresatów, uwierzytelnienia przekazywanych dokumentów, po- 
twierdzenia przedłożenia dokumentów, znakowania czasem itd., 
przekazywanie transakcji synchronicznych i asynchronicznych, w tym 
usługi identyfikacji usługodawców i uslugobiorców, uwierzytelnienia i au- 
toryzacji przekazywanych transakcji itd., 
usługi rejestrowe, czyli usługi zintegrowanego dostępu do referencyjnych 
zasobów informacyjnych administracji publicznej, 
usługi interoperacyjności tworzenia, publikacji i zarządzania rekomenda- 
cjami (ramami) interoperacyjności. dostarczania wzorców referencyjnych 
i transforInacji danych, 
usługi płatności elektronicznych, czyli ushlgi pochodzące spoza administra- 
cji, niezbędne z punktu widzenia realizacji zada" publicznych drogą elek- 
troniczną.
		

/img116_0001.djvu

			WYKORZYSTANIE INTERNETU W ŚWIADCZENIU USŁUG PUBLICZNYCH... 


119 


Obecnie stopie" rozwoju e-uslug publicznych w Polsce jest znikomy. 
Analizując dane z raportu Capgemini lO poziom zaawansowania usług 
e-Administracji w Polsce jest jednym z najniższych w Unii Europejskiej. Prze- 
prowadzenie całego postępowania on-line jest nadal wyjątkiem i dotyczy głów- 
nie ushlg skierowanych do biznesu. Rozwiązania na tym poziomie wdrożyły: 
ZUS (program Platnik), GUS (Modul Sprawozdawczości Ełektronicznej) 
oraz Izby Celne (projekt Celi na). Nadal niemożliwe jest złożenie deklaracji 
podatkowej on-line. W obszarze usług dla ludności pozytywnie wyróżniają się 
uczelnie wyższe. Wiele z nich prowadzi rekrutację on-line, a formalności wy- 
magające osobistego stawiennictwa ograniczone są do minimum. W większości 
obszarów urzędy ograniczają się jednak wyłącznie do podania danych tele- 
adresowych, poinformowania o obowiązujących procedurach na tzw. Kartach 
Ushlg i umieszczenia na stronie formularza do pobrania i wydruku. 
Budowa elektronicznej administracji dotyczy problemów natury organi- 
zacyjncj, prawnej, informacyjnej, technologicznej i wymaga ogromnych na- 
kładów finansowych. Obecnie najważniejszym problemem jest modernizacja 
i integracja dotychczasowych rozwiązań informatycznych w analizowanym 
obszarze. 
E-administracja to proces wymagający sprawnego, niezawodnego i wia- 
rygodnego zaplecza. które musi funkcjonować inaczej niż tradycyjne. To nie 
tylko jednolita infrastruktura techniczna, ale przede wszystkim jednolity system 
wytwarzania, obiegu, przetwarzania, udostępniania i archiwizacji dokumentów. 
E-administracja niemal z definicji opiera się w dużej mierze na technologiach 
informatycznych. Oznacza to, że programy e-administracji są narażone na za- 
grożenia, jeżeli ryzyka związane z technologiami informatycznymi są w nie- 
wystarczającym stopniu rozpoznawane i redukowane. Dwie najważniejsze 
kwestic w tej materii to bezpiecze"stwo informacji oraz zarządzanie projektem. 
W dziedzinie bezpieczeństwa informacji, niezbędna jest jasno określona 
polityka bezpiecze"stwa, która powinna być zgodna zarówno z programami 
e-adm in istracj i urzędu, jak i jego całościową strategią biznesową_ W przypadku, 
kiedy nie została ustanowiona i wdrożona wyraźna polityka bezpiecze"stwa 
informacji. ryzyko polega na tym. że rzeczywisty poziom bezpiecze"stwa jest 
albo niewystarczający albo zbyt wysoki (oraz kosztowny), co zagraża realizacji 
celów projektu e-administracji. 
Jednym z najważniejszych czynników hamujących świadczenie i rozwój 
ushlg publicznych jest konieczność korzystania z kwalifikowanego podpisu 
elektronicznego, co narzuca Kodeks Postępowania Administracyjnego. Podpis 
taki z pewnością ogranicza liczbę chętnych do korzystania z e-urzędu. Jest drogi 


)11 Capgcmini, Onlinc Avability of Public Services: How is Europe Progressing? Web-based Survery 
on Eleclronic Publie Services: hltp:/Iec.curopa.eu/idabc/en/documentl5706
		

/img117_0001.djvu

			120 


Alicja Siłlewicz 


i dla przeciętnego obywatela niedostępny. Wydaje się, że urzędy mając świa- 
domość tego faktu. nie proponqją realizacji wielu usług on-line. Najczęściej 
strony rządowe oraz urzędowe mają charakter informacyjny, ewentualnie umoż- 
liwiają pobranie formularzy (jednak nie zawsze respektowanych przez urząd, 
ponieważ np. wydrukowany formularz u petenta jest innego koloru niż po- 
winien być). Poza tym brakuje tam zapisanych informacji na temat ostatnich 
aktualizacji. Zatem nie mamy pewności, czy korzystamy z aktualnych materia- 
łów. Strony te często są zbyt mało przejrzyste i zbyt skomplikowane dla prze- 
ci",tnych internautów. Nie jest to jednak największym problem Polaków, jeśli 
chodzi o ich możliwości w załatwianiu swych spraw on-line. Problem pojawia 
si", dużo wcześniej - nie w samym korzystaniu z Internetu - lecz w dostępie do 
. " 
mego. 
Następną przyczyną zbyt powolnego tempa budowy elektronicznej admi- 
nistracji są zbyt skromne środki finansowe. Jeśli e-administracja ma przynosić 
korzyści to wymaga powszechnego zastosowania, co jest bardzo kosztowne. 
Wystarczy przytoczyć elmciażby tylko koniecmość utworzenie jednej central- 
nej bazy informacji o obywatelach, budowę zintegrowaliego systemu przepłyWlI 
dokumentów, czy budowę zaplecza technicznego. Sygnalizując jednak problem 
kosztów, trzeba pamiętać, że w większości przypadków są to koszty jednorazo- 
we i pozwalają na osiąganie wymiernych efektów, jak chociażby wspomniane 
wcześniej ograniczenie korupcji, realizację przetargów on-line, zmniejszenie 
ilości urzędników, efektywne wykorzystanie czasu obywateli, menedżerów 
i samych urzędników. 


USE OF THE INTERNET IN PROVIDING PUBlle SERVICE 
TO THE LOcAL COMMUNmES 


Summary 
eGovernment is abaut using the tools and systems made possible by hlformation 
and Communication Tedmologies (ICTs) to provide bcttcr pubIic services to citizens and busi- 
I1csses. Thus, eGovernment dcmands transformatioll of governmcnt procedures and redefining 
the proccss of working with people and activitics relating to people. 
eGovernmcnt services łocus on four aspects: citizens. the business community. govern- 
ment cmployees and governrncnt agencies. eGovernment aims to make interaction with citizens. 
blisincsses. government employees and government agencies in more cOllvenient. user rriendly, 
transparent, inexpensive and sffective way. 
Whilst eGovernment services should reduce the complexity of citizcns' and businesses' 
dcalings with govcrnmcl1t and its intermediaries, there is a dangcr that people without easy access 
to ICTs could find it cvcn harder to deal with government. PubIic services should be available 
on cqual terms to all, and thcrcfore public authorities nced to take account of the interests af all 
potcntial service uscrs. tolJowing {he principJe afinclusive eGovernmenł. 


II Pdska c-admimstTal;ja: .,Gazeta it" 2005, TlJ9 (38).
		

/img118_0001.djvu

			Agata Jakubowska 


PARTNERSTWO PUBLICZNO-PRYWATNE 
JAKO PRZYKŁAD WSPÓŁPRACY SAMORZĄDU 
TERYTORIALNEGO Z PRYWATNYMI 
INWESTORAMI 


Samorząd terytorialny definiowany jest jako "obligatoryjny związek 
(korporacja) społeczności lokalnej, wspólnie zajmujący się sprawami publicz- 
nymi o znaczeniu lokalnym, oraz jako forma decentralizacji państwowej, wy- 
konywanej na podstawie właściwych ustaw przez miejscowe niezawisłe orga- 
ny"'. Podmiotami jednostek samorządu terytorialnego są: gmina, powiat, 
województwo oraz społeczność zamieszkała na określonym terenie'. Dla jedno- 
stck samorządu terytorialnego ważny jest rozwój lokalny rozumiany jako kreo- 
wanie nowych wartości). do których zalicza się: 
"nowe rodzaje działalności (gospodarczej, społccznej, administracyjnej, 
ushlgowej itd.), 
nowe firmy i instytucje, nowe miejsca pracy, 
"Gwe prGdukty, dobra \ usrogi zaspokajające zapotrzebowa"ie wewnętrzne, 
jak i zewnęlrzne, 
atrakcyjne oferty lokalizacyjne, 
wysokąjakość środowiska życia, 
dostępność różnorakich usług"'. 
Rozwój lokalny realizowany jest poprzez zapewnienie członkom wspól- 
noty samorządowej miejsc pracy i dochodów, warunków bytu materialnego 
(wyżywienie, mieszkanie itd.), wanmków rozwoju duchowego, poczucia bez- 
pieczeństwa. stabilizacji i szans rozwoju'. 


I A. Sztando. Oddzm1ywanie samorządu lokalnego na rozw4i lokaJny w świetle ewolucji modeli ustrojowych 
gmin ..Samorząd Tcrytol'ialny" 1998, nr II, Municipium, Warszawa 1998,5. 13. 
1 D. Korenik. S. Korenik: Op. cit., s. 47-48 
1 A Klasik: Zarządzanie rozwojem lokalnym. W: Zarządzanie rozwojem gminy w zespołach mi
isko- 
-przemysiowych. Red. F. Kuźnik AE. Katowice 1996, s. 16. 

 D. Korenik, S. Korenik: Stosunki samorządowo-bankowe.... op. cit.. s. 34. 
:'i L Wojtasiewicz: Czynniki rozwoju lokalnego - nowe vjęcie metodologiczne. W: Problematyka rozwoju 
lokalncgo w warunkach transformacji systemowej. Red. W. Maik. PAN KPZK. Warszawa 1997, s. 9.
		

/img119_0001.djvu

			122 


Agata Jakubowska 


Głównym celem działania organów samorządu terytorialnego na pozio- 
mic poszczególnych podmiotów (gmina, powiat, województwo) jest dążenie do 
stworzenia warunków zapewniających sprawne funkcjonowanie i rozwój samo- 
rządu terytorialnego na poszczególnych szczeblach, poprzez zaspokajanie po- 
trzeb społeczności lokalnel oraz uczestniczenie w rozwoju lokalnym. Zadania 
jakie ma gmina 7 do zrealizowania to zadania własne i zadania zlecone (ry- 
sunek l), na które gmina potrzebuje określonych środków finansowych. 


I ZADANIA REALIZOWANE PRZEZ GMINĘ I 
ZADANIA WŁASNE ZADANIA ZLECONE 
Dotyczą np. Dotyczą np. 
- ładu przestrzennego - organizowania wyborów 
i ekologicznego, parlamentarnych, 

 -infrastruktury technicz- - spisu rolnego, 
nej j społeczn
i. - prowadzenia urzędu 
- bezpieczeństwa i pa- stanu cywilnego, 
rządku publicznego, - inne. 
- inne. 


Rys. I. Zadania realizowane przez gminę 


Zadania własne gminy dotyczą w myśl ustawy o samorządzie lokalnym 
następujących kwestii": 
I. Ładu przestrzennego i ekologicznego (np. planowanie przestrzenne, 
ochrona środowiska naturalnego, zwalczanie klęsk żywiołowych). 
2. Infrastruktury technicmej (np. drogi, mosty, wodociągi, komunikacja pub- 
liczna). 
3. Infrastruktury społecznej (np. szkolnictwo, ochrona zdrowia, opieka spo- 
łeczna, instytucje kultury). 
4. Bezpieczeństwa i porządku publicmego (np. ochrona przeciwpozarowa, 
bezpieczelistwo sanitarne, straże gminne). 


(, Por M. Krakowiak: Komunikacja marketingowa gminy - podstawy teoretyczno-mctodyczne. Rozprawa 
doktorska pod kierunkiem praf AE dr hab. E. Zcman-Miszewskiej, Katowice 2007. s. 15. 
7 Dalsze rozważania przeprowadzanc będą J1a przykladzie gminy. 
II Por. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. (Dz.U., nr 16, poz. 95), art. 7 ust. l.
		

/img11_0001.djvu

			Maciej Miszewski 


PRZEMIANY PORZĄDKU 
INSTYTUCJONALNEGO W OKRESIE 
TRANSFORMACJI SYSTEMOWEJ 


Wśród czynników instytucjonalnych wywierających wpływ na kształt 
i dynamikę transformacji rozróżnić należy instytucje sfelY gospodarki oraz 
pozagospodarczc instytucje społecznego porządku instytucjonalnego'. W tej 
drugicj grupie wskazuje się zazwyczaj na instytucje rodziny i pokrewiel1stwa, 
których działanie determinuje w znacznym stopniu zasoby pojawiająccgo się 
w gospodarce kapitału społecznego, jak również warunkuje demograficzny 
WLWÓj społeczcl1stwa. Kolcjną grupę mieszczących się tu instytucji tworzą 
instytucjc sfclY cdukacji, krcujące przede wszystkim kapitał ludzki na potrzeby 
gospodarki, ale takżc wywierające istotny wpływ na poslawy, zachowania 
i aspiracjc członków społeczel1stwa. Należy zauważyć, że instytucje sfelY edu- 
kacji dostarczają młodym ludziom pierwszej sposobności do kontaktu z instytu- 
cjami formalnymi sensu stricto i poprzez to kształtują w dużej mierze póź- 
niejszc relacji pomiędzy wchodzącymi w dorosłe życie obywatelami a licznymi 
instytucjami determinl\iącymi życie społeczne. 
Kolejną grupę stanowią instytucje sfery polityki. Umożliwiają one formu- 
łowanie i ustalanie celów zbiorowych i określają warunki kontrolowania pro- 
ccsu rcalizacji tych cclów. Jakość działania tych instylucji w krajach transfor- 
macji, będących zarazem krajami młodej, bardzo niedoskonałej demokracji 
istotnie wpływa na poslawy wobec sfery polityki w ogólności (bierność, dystans 
lub zaangażowanie w życie polityczne) oraz determinuje możliwości rozwoju 
kapitału spolecznego. Wiarygodność osobistości politycznych jest bowiem 
czynnikiem kształtl!iącym bądź rujnującym klimat zaufania, którego obecność 
przenosi się następnie na relacje pomiędzy podmiotami uczestniczącymi w grze 
gospodarczej. 


I Por S N. Elscnstadt: Socml InstltutlOllS: The Concept w: International Encydopedia of Sociał Sciences. 
Red. DL. SiIIs MacMilIan. New York 1968. s. 409-421
		

/img120_0001.djvu

			PARTNERSTWO PUBLICZNO-PRYWATNE JAKO PRZYKŁAD WSPÓŁPRACY... 


123 


Zadania zlecone o charakterze ogólnopał1stwowym Uak np. spis rolny, 
organizacja wyborów parlamentarnych, prowadzenie urzędu stanu cywilnego) 
realizowane są przez gminy z mocy prawa, jeżeli ustawa tak stanowi, albo na 
mocy porozumienia między organem administracji rządowej a gminą. Finanso- 
wanie realizacji zadał1 własnych odbywa się ze środków własnych gminy, 
a przy zadaniach zleconych obowiązuje reguła pelnego pokrycia przez budżet 
pał1stwa w postaci dotacji'. Jak wykazuje praktyka, samorządy nie zawsze po- 
siadają środki na realizacje postawionych im zadał1, dlatego też często korzys- 
tają ze środków finansowych oferowanych przez UE, kredyty bankowe czy 
środki finansowe sektora prywatnego (rysunek 2). 


Finansowanie przedsięwzięć 
przez Samorząd Terytorialny 


Środki 
zUE 


Środki 
własne 


Środki 
z budżetu 
państwa 


Środki 
pochod"zące 
z kredytów 
bankowych 


Środki 
z sektom 
prywatnego 


Rys. 2. Źródła finansowania przedsięwzięć realizowanych przez samorządy terytorialne 


W Polsce partnerstwo publicmo-prywatne jako fonna współpracy samo- 
rządu terytorialnego z sektorem prywatnym pojawiła się, zanim fonnalnie 
została ona zatwierdzonalO. W Polsce już w latach 90. (zanim PPP zostało ure- 
gulowane prawnie ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o partnerstwie publiczno- 
-prywatnym Dz.U. nr 169, poz. 1420) pojawiły się umowy o wspólpracy sek- 
tora publicznego i prywatnego, które można uznać za umowy w ramach PPP. 
Przykładowymi wczesnymi projektami są: 



 Por. Hasło .,gmma" za: hUp:/I W\vw.mfbport.pl 
III Ustawa z dnia 281ipca 2005 f. o partnerstwie publiczno-prywatnym. Dz.U. 2005. nr 169, poz. 1420.
		

/img121_0001.djvu

			124 


Agata Jakubowska 


Projekt miasta Gdańsk i firmy Saur (należącej dp koncernu Boygues) do- 
tyczący eksploatacji sieci śeiekowo-kanalizaeyjnej w Gda"sku. Umowa 
została podpisana w 1992 t. na 30 lat. 
Projekt miasta Częstochowa z finną Sita, dotyczący gospodarki śmieciami. 
W ramach tego projektu Zakład Oczyszczania Miasta został przejęty przez 
firmę Sita. Umowa została podpisana w 1998. 
projckt miasta Tczew z finną Connex, polegający na tym, że oba podmioty 
założyJy spółkę celową, która przejęła komunikację miejską od roku 
2001 ...". 
Uchwalenie ustawy o partncrstwic publiczno-prywatnym miało na celu 
przcdc wszystkim prawnc uregulowanie zawieranych umów o współpracy sck- 
lora publicznego z prywatnym. Celami tej ustawy byJy także: pobudzenie in- 
wcslycji sektora publicznego, zwłaszcza infrastrukturalnych, przez stworzenie 
oplymalnych ram prawnych dla ptzcdsięwzięć publicznych z udziałem part- 
ncrów prywatnych, usunięcie przeszkód, które w systemie prawnym powodują, 
że przedsięwzięcia PPP obarczonc są dużym ryzykiem dla obydwu stron, 
usunięcic barier psychologicznych, dotyczących roli i funkcji administracji 
w realizacji zada" publicznych przy udziale pal1ncra prywatncgo, uregulowanie 
wytycznych dotyczących zakresu umów". 
W szerokim znaczeniu pał1nerstwo pubłiezno-prywatne (PPP) to forma 
współpracy podmiotów publicznych (np. samorządów) i prywatnych, podej- 
mowana w celu realizacji zada" publicznych 13 . Szczcgółowo definicję pał1- 
netstwa publiczno-prywatnego (PPP) podaje Komisja Europejska, definit!iąc 
pał1nerstwo publiczno-prywatne następująco: "PPP jest partnerstwem między 
sektorem publicznym oraz prywatnym w celu realizacji projektu lub świad- 
czcnia usług tradycyjnie świadczonych przez sektor publiczny. Uznaje się, że 
obic strony osiągają kOJ"zyści odpowiednie do stopnia realizowania przez nie 
zadał\. Przez umożliwienie każdemu z sektorów robienia tego, co potrafi naj- 
Icpiej, usługi publiczne oaz infrastruktura są realizowane w najbardziej efek- 
tywny ekonomicznie sposób. Głównym celem PPP jest zatem kształtowanie 
takich stosunków między stronami, aby ryzyko ponosiła ta strona, która naj- 
lcpicj potrafi je kontrolować"". Partnerstwo publiczno-prywatne jest formą 


II ,.Puls Biznesu" z 04 slycZJ1ia 2006. WWw.bllsines.gov.pl/Wspolpraca.pomiedzy.scklorcm.puhlicznym,i. 
prywatn)'m: PPP,73JllmJ (dostęp: J2.02.20D8}. 
Ił Parlncrstwo publiczno-prywatne jako metoda.... op cit.. s (4; A. Grygiel: Partnerstwo publiczno-pry- 
watne. op Clt. 
11 D7..U. z6 wrześniiJ 2005. nr 169, poz. 1410 
l-ł A. Kucharz- Partnerstwo public.lno-prywatne. Kancelaria Sejmu Biuro Studiów i EkspeI1YL, Informacja 
'063. si.elpicn 2004, s. '. .www.bi.urose.sejrn.gov.p1
		

/img122_0001.djvu

			125 
PARTNERSTWO PUBLICZNO-PRYWATNE JAKO PRZYKŁAD WSPÓŁPRACY... 


długotcnninowej współpracy sektora prywatnego i publicznego, celem której 
jest osiągnięcie obopólnych korzyści, a kluczową cechąjest jej ukierunkowanie 
na realizację zarówno celów komercyjnych. jak i społecznych danego przedsię- 
wzięcia". Współpraca w ramach ppp charakteryzl(je się pewnymi wspólnymi 
cechami, mianowicie jest to współpraca: 
długotenninowa o wysokim kapitale początkowym, 
skonstruowana w oparciu o "produkt kOI1COWY", 
oparta zarówno na kapitale finansowym prywatnym, jak i publicznym, (na- 
Icży jednak podkreślić, iż to partner prywatny ponosi zazwyczaj ryzyko ka- 
pitałowe w trakdc realizacji projektu), 
w ramach którcj partner prywatny zapewnia realizację poszczególnych ele- 
mentów projektu, a podmiot publiczny koncentnue się na identyfikacji 
celów, które należy wypracować w ramach realizacji projektu i w efekcie 
interesu publicznego, na poziomie jakości i mechanizmie cenowym rządzą- 
cym projektem oraz odpowiada za monitoring i kontrolę wykonania przed- 
. .. 16 
SlęWZlęCta , 
w której występuje optymalnym podział ryzyka, pomiędzy partnerów - pry- 
watnego i publicznego (ryzyko ponosi ta ze stron, która potrafi najbardziej 
efektywnie nim zarządzać)". 
Głównymi uczestnikami przedsięwzięcia ppp są: 
instytucje sektora publicznego (zleceniodawca np. samorząd terytorialny'"), 
inwestorzy kapitałowi. którzy zwykle tworzą prywatną spółkę (SPV - Spe- 
ciał Purposc Vehicle, czyli spółka celowa lub Spółkę PPP), za pośred- 
nictwem której współpraclUą z podmiotem publicznym i głównymi pod- 
wykonawcami, 
instytucje finansluące przedsięwzięcie, 
podwykonawcy, 
inni uczestnicy tacy jak: doradcy, instytucje ubezpieczeniowe, instytucje 
. 19 
gwarantujące . 


I
 Partnerstwo Pubhczno-Prywatne jako metoda rozwoju infrastruktur}' w Polsce. Raport Amcrykailskiej Izby 
ł-b\l\dlowC.1 w Polsce. www.pro.1eclfinance pVpliki/publikacjc 
1(, EUTOpean Commlssion. Green Papcr i)1} public-private partnerslnps and Commumty law on public contracts 
and cOllcessiolls za Partncrstwo publiczno-prywatne jako metoda rcaliza<:;.ii zadrui publicznych, Minister- 
stwo Gospodarki i Pracy, Departamcnt Polityki Regionalnej, Warszawa 2005, s. 4. 
11 Partncrstwo publiczno-prywatne jako metoda..., op. cit., s 4. 
I
 Ins(ytuqą pubhczną (podmlotcm publicznym) \V myśl Ustawy z 28 lipca 2005 r. o partncrstwit: publiczno- 
-prywatnym (Dz.U. z 6 wrzesnia 2005) mogą byc równicL. organy administracji rządowej. fundusze 
celowe, pailstwowe szkoly wyższe, jednostki badawczo-rozwojowe, samodzielne public.lIle zaklady opieki 
zdrowotnej, państwowe lub samorządowe instytucje kultury, PAN i tworzone przez niąjedllostki organiza- 
cyjne, pruislwowe lub samor7..ądowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wy- 
konywanra zadmi publicznych, z wlączeniem przedsiębiorstw, banków i spólek handlowych. 
l') P
r\ncrstwo p\1bHczno-prywalncjako metoda..., op. cit.
		

/img123_0001.djvu

			126 


Agata Jakubowska 


Zasadniczą zaletą koncepcji ppp jest możliwość wykorzystania wiedzy 
i umiejętności podmiotów prywatnych, tak aby w maksymalnym stopniu 
uzupełniały doświadczenia sektora publicznego oraz podział ryzyka związanego 
z realizacją poszczególnych projektów. Efektem porozumie., publiczno-pry- 
watnych są długotrwałe relacje pomiędzy podmiotami sektora publicznego 
i prywatnego oraz wynikąjąee z nich obustronne korzyści (tabela J). 


Tabela I 


Zalety i wady współpracy w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego 


Zalety ppp Wady ppp 
- transfer nowoczesnych technologii 
 wyższe koszty finansowe dla sektora pry- 
i kapitału. watnego. 
niższe calkowlte koszty projektu, - skomplikowany proces przygotowania 
- eliminacja lub obnizenie wydatków sektora i przeprowadzenia przetargu. 
publicznego. - koszry nierównowagi doświadczenia. czaSQ- 
- rozło7..enie i wyrównanie \V czasie kosztów chłonność przygotowania umów, 
ponoszonych przez sektor publiczny, - zwiększenie opłat dla użytkowników, po- 
- wymiana doświadczeń sektora prywatnego krywanych poprzednio w części przez sektor 
z sektorem publicznym, publiczny, 
- krco\....al1ic poczucia zadowolenia i entu
laz- - tendencja do wzrostu poziomu opłat za 
mu wśród kadI)' sektora publicznego w re- świadczone usługi w długim okresie czasu, 
zultacie zdobycia nowt.:i wiedzy. korzystania - niebezpieczeństwo dostaw po zawyżonych 
z ną;nowszych technologii oraz dopływu cenach, w przypadku kosztowej formuły 
zasobów finansowych umożliwiających roz- rozliczenia., 
wój własnych koncepcji kadI)' publicznej. - ograniczenie elastyczności finansowej sek- 

 długoterminowy. strategiczny nadzór nad tora publicznego w wyniku dlugotermino- 
infrastrukturą przez sektor publiczny. wych zobowiązali. 
- wysoka .;akość infrastruktury i zrealizowa- 
nego przedsięwzięcia 
- ograniczenie I)'zyka wstrzymania lub opóź- 
nienia budowy obiektu z powodu braku 
odpowiedni
i wielkości środków publicz- 
nych. 
-- możliwość rozbudowy i poprawy jakości 
infrastruktury przy ograniczoncj koniecz- 
ności zadlużania się sektora publicznego, 
. możliwość pełnego wykorzystania potcn- 
cjaJu sektora publicznego dzięki zmniejsze- 
niu ograniczeń finansowych. 
- stymulowanie sił konkurencyjnych co wy- 
musza spadek cen i wzrost jakości lislug. 


Źródło Opracowanie własne na podstawie: Partnerstwo publiczno-prywatne jako metoda.... op. cil.; 
l. Szredcr: Partnerstwo publiczno-prywatne, na www.lcx-poLcdu (dostęp: 25.09.2008)
 A Grygiel: 
Partnerstwo publiczno-prywatne, www.koląjaandpartners.com (dostęp: 25.09.2008).
		

/img124_0001.djvu

			PARTNERSTWO PUBLICZNO-PRYWATNE JAKO PRZYKŁAD WSPÓŁPRACY... 


127 


Najczęściej spotykanymi modelami umów w ramach ppp są: 
Umowy o partnerstwo polegające na zawarciu umowy ze stroną prywatną 
prze stronę sektora publicznego na projekt oraz budowę obiekn\ użytecz- 
ności publicznej. Obiekt ten jest finansowany przez sektor publiczny i sta- 
nowi własność sektora publicznego, natomiast ryzyko projektowe i wy- 
konawcze przeniesione jest na sektor prywatny. Stosowane są głownie 
w projektach kapitałowych, w których sektor publiczny zachowlue od- 
powiedzialność za funkcjonowanie. 
BOT (build-operate-transfer, czyli budlU, eksploatuj, przekaż), czyli Ulnowa 
z wykonawcą z sektora prywatnego na projekt, budowę i eksploatację 
obiektu użyteczności publicznej przez określony czas, po którym następlue 
przckazanie obiektu sektorowi publicznemu. Obiekt ten finansowany jest 
przez sektor publiczny i pozostaje własnością publiczną przez czas trwania 
umowy. Model ten wykorzystywany jest głównie w przypadku projektów 
dotyczących gospodarki wodnej i usuwania odpadów. 
DBFO (design-build-finance-operate, czyli projektuj, budlU, finansLU, eks- 
ploatuj), czyli umowa ze stroną prywatną na projekt, budowę, obsługę oraz 
finansowanie obiektu przez czas określony, po którym obiekt zostaje prze- 
kazany sektorowi publicznemu. Obiekt jest własnością sektora prywatnego 
przez cały czas trwania umowy. Kluczową sprawąjest korzystanie z fundu- 
szy prywatnych oraz przeniesienie ryzyka projektowego, budowlanego 
i cksploatacyjnego. Stosowane są głownie przy realizacji projektów, do- 
tyczących dróg, gospodarki wodnej i usuwania odpadów. 
BOO (build-own-operate czyli buduj, posiadaj i eksploatuj) jest to rodzaj 
umowy koncesyjnej. Zasady zawierania umowy są podobne jak w przy- 
padku DBFO. W tym przypadku jednak podmiot prywatny zobowiązany 
jest do wybudowania obiektu, znalezienia środków na sfinansowanie inwes- 
tycji, a w zamian otrzymlue prawo do eksploatacji i utrzymania obiektu. 
Różnica między tym modelem umowy a DBFO jest taka, że podmiot pry- 
watny pobiera opłaty od użytkowników inwestycji (np. opłaty za drogi), 
dzięki czemu posiada pieniądze na jej utrzymanie i ewentualną spłatę dłu- 
gów zaciągniętych w trakcie realizacji inwestycjeo. 
Główne założenia poszczególnych rodzajów porozumieJ' oraz ich mOCne 
i s!abe strony szczegółowo przedstawia tabela 2. 


211 A Kucharz: Partnerstwo publiczno-prywatne.... op. cit., s.2-3. hltp:/Iwww.muratorplus.pIlbiznesl 
partncrstwo-publiczl1o-prywatnc/inwcstycje-publicznc/slow nik-termillow-ppp.27421_ 29075.hlm (dostęp: 
25.09.2008).
		

/img125_0001.djvu

			128 


Agata Jakubowska 


'" 

 
'" 
.D 

 
o- 


" 
" 
e 
t; 

 
" 
u 
o 
E 



 
.D 

 
-;;; 


.D 
.
 


:J 
o 
" 
'" 

 
" 
1;j 

 
c;> 
o. 
Ó 
:;J 
.
 
:D 
" 
o. 

 

 
f: 

 
" 
fa 
o. 

 
.
 
N 
"O 
" 

 


o. 
c. 
c. 
.
. - 
N 
"O 
" 

 


;., 
" 
g 

 
 

 
.g 
Ui 



 
'g, S b 
._ n)
 
s -g..
 

biJg 
o
"O 

 
 o 
u 0..-1;; 

.- 

 E '@ 

.
 
 
£'Ia
 
,. > " 
:':::o2..d 
-N c:: cd U 
o cd 
 ;>, 

P..::J 
 


2- 
g 

 

 ... 
" 
u 
o 

 


. 
 
o " 
..!<:o 

 != 
'0' V'J 

 
 
0." 

 o 
-"CI; 
,,
 
N " 
1:'-'" 

 :< 
"c:: .g 
.
 ::I cd-' 

.D " 
"2'
 
 

 CI;:< 
t:: 
 Q 
a...:::o.. 



 
.
 

 
 
00 
o 
.n 


. 
00 
;:j"2....!.. 
..:.::O
 
"O.DO 

 u.t? 



 
o.
t8 

.
 .c 
11) o.. 
 
'c 
 gf 
"E
E 
";;':8 ;>, 
ó
 
 . 
.g.'0'-5 -5 
o 0..3:2 2 


.C; 
.00 
o 
:< 
.C; 

 
.\'!'" 
:< 

 
" 
:< 
-o 
<3 



 
" " 


 
Cd:.o..,.; 

 c 
 
I:'
N 
o.. 
.
 
g' .g :c 
o " " 

.Do. 
Vi 
'o 

oo 

 _ :;J 
:< -" u 
o 
 
 
Ef
 
;:o o. " 


cd 
 
.- o 
""O 

 " 
00 .D 
.
 :::I 


 


 

 '" 
o.p 

6. 
0.- 

'V 
:.:::
 
N .- 
00; 

 
 


N o 

'" 
N.£. 
0..'- 
,,:< 
" o 

 @ 
:<- 
o 00 
00.- 
" " 
'" " 
" N 
'" u 
t:;:E . 

,,
 
---op.'{/} 

...O 
.
 B 
 
.D-"_ 
D 
> 
00 
 


o 

ci' 

'"""' 
"g 

 - 

 '" 
"OS 
N o. 
00 00 
N-" 


 
-g
 
0.", 


 
0.- 

 
 


o. 
'" 
- .- 
U' O ' 

 '" 
E" 

 o 
.- o. 
5
 
1:1 
 
'" o 


 

.- 
N " 
U '" 
:g
 
'" 
 
gj N 
N5. 


. 
o; 

 2"N 
""0£ N
 U 
cd U U._._ 

 

 g 
 
t:..e 5..g. g 
O'o:tI.....OI:: 
::::.-=: B -u o 
II.) c..
 ('j'V 
._
 II.) 

 
s:: UJ o c: 
13:::..c..ctZ 
.
 ':E !:, 
 cd 
O
'ONN 
.g.'0'
 
 
 
oo.
-5g 


. 
 
t:; B c 
.

 e 
E'.O' Vi 

 
 '" 
E 0." 
.!::J
 & 
" ,,
 
'" N " 
-5 Q..£:! 

 
 :< 
E'c .g 
E.
 ;:; ci' 
2Kj=:.g 
:::'2 o 
 
::8

c 
Oo.
p. 


:< 
.0 
E o 
;;
 
.
 t 

E 


 


" 

b 

 .- 
.
OO 
0"0 
.gCl
 
"':<0. 


.g 
g

 
N -" N 
a.

 
2 @ u 
o 
 ;;.-., . 
.- o c.g 
@ g "aJ 
 

&J 
'N 
o o c :::: 


:< 
-o 
00 
" 
'" 
" 
'" 
'" 
W-" 
.- u 
u" 

" 

1;j 
0.:< 
.
 c 
Zo. 



 
-g, E o 
._ 11) 
 
E -g..
 
.u- ;:: 

 '" o 
o
"O 

 t:: o 
u o....
 

.- 
t:: E .
 

.
 ;:: 
£'I@
 
.
 ;:: a . 
:Ng@-D 
o cd ;:: >, 

 Q.;::I ;:: 


Ó 
J< 
11) .
 
.0' 
 u 
o.o
 
cdO..s 
-" '" o. 

Q)V'J 
Q@
 
.

 N 
c: o o 

"O '" 
'
.E 
 
.- '" 
fó
 
t:: 
.
 
o... ;:: N 


".c 
-"u 
"O" 


u 

'5"g 

 E- 
0.."..,... cd 
> 
 o 

.D- 
-c o 
 
"E 
-
 
.- -o 
 
:< - " 
o
 N 
.g.'0' 
 
o i5. 
 


6°'U 
c

 
o 0." 

.
 =c 
N

 
.V' 
 A. 
-N 8...
 
"O 
 00 



 
g

 
00 
",,
 

.E! 
 
E O ", 
;::J
Jg 


'" 
.c 

 
t;; 

 
'5. . 
00" 
j:;>:< 

 o 
0."'" 
" 

 .D 

 
0.- 

 't)' 
:.:::
 
N -- 
o- 

 
 


, 

13 
0." 
g. 


 
 
 

ao 
-t:; .g .V' 
 
'
 
-5:g 
-;

2. 
.
 .
-- -g 
.5e
cd 

 o.
 '2 
Il) :::J o cd 
N
o.
 
eJ "'O fi) :::s 
N cd o VJ 
(I) o. bJ..I :::s 


N c.
.
 


 
o.aE 
VJ Il) IW.LJ "'!:::i o 
N 'O'.t)' :::J .
 3.';! j;;! 

p.
.



 
:::cd..£'
eJp.E 

C:
gEIl)!! 

 

 
 2-
 e 

:g
B..£

::i 
.... Cd i-< 

 (I) o. E 
N
O:::SJ2
N:g 
;C
:::S°E.atj 
o o.ołJ::: Q
:= 
E 
 "'O .- '"..,...-0 ._ .LJ 

 2..515 :g
15 5. 


0- 
D 
co
		

/img126_0001.djvu

			PARTNERSTWO PUBLICZNO-PRYWATNE JAKO PRZYKŁAD WSPÓŁPRACY... 


129 


'" 
" 
.D 
E 
-ci 
u 


e :
 
B";' 
.c ::: 
o o 
6 E 

 " 
..o .
 
on E @ 


 
;.. '" 

 N 
gb 
:v 
E .
 
 
>,C:;':::: 



 


ro 
'e.
 
ro " 
" - 
m o 
N .- 
c E-;:: 
OD-o m 
v o ::: 
c:: 0........ 
::>.....
 

_ u 
o .UJ N 
"U U 
0"-' o 
c. ;;:. cd 
N 6"c 
CEn:; 

::J
 


, . 

-g a cd 
0.
..2 "2 
> o -c c::! 
-ó 
 .g 6 

 
 
 UJ 

 cd "c @ 
t;::r.:;
= 
e. :: 
CI) .s 
"6 
-- ro u ...... 
Z
:.:::E 


m m 

 
 E ::; I 
N .V' 11) :;;:._ 
 ;>.. 
t;;-o32 
(gON 
.
 8. G' cd o t:::"CI--g 

.
 E "H. 
 -g ..a o;:: 
;..-., c:: ;>.._ fJ'J o.. c::.
 

,
]
9N::JC. 
;;:;
N.


E-5 
-a .9 a
 o 
;:: 
 
.
 UJ QJ 
 c: 
 ' cd 

 o c: ...... ro 
 '0 
 
._-Ccdo..
Cd"VIO 

 .Er 
.
"Ci 
 $ 
 
NV"""UUJ>'-OtJ 
P:: -5 
 
':3: Ci 
 @ 


..,. 



 


N 


N 
u 

.
 N 
0.._ 
 
2
c.. 
(dNcd">" 
::;8.c:
 

 .- tJ o 
c: >.:.::: E 
g 
 -g ;::J 
t;:: u p...
 

 
 .g' @ 
łlJ :J U > 
":::0..'<1') .E 
.:.,:. o 
QJ 6 c: UJ 
.- 
 gj ::: 
O


 


'u' 
m 
Ol 
o 
C. 

 
-" 
u 

;g, 
-" m 
.
 
 
m u 
N 
 

 " 
00.0 
u-" 
....L.... 


6 
tii
 ""O 
.

 E 
E o:; 
 "- 
u ;>- o E 
eNCl..;;..., 
.
 J:1 ctP 
 
c: ;;;.,.(7 o 
cd N roj;;; 
-5 C
.O 
QJ tU o 5' 
E "C:: 
 o. 
E.
 
 E 
>.18°06 
ę"c 
:;;;: 6' 
-o 
 bU
' cd 
a c.. g c7i 



 
u 
.g 
a 
oC 
u 

 
u 
"B 
g%;;o:, 
o" 
" o 


 
o o. 
E E 
=>11 


.
 
 
 
@"tJj2 
tn-g
 
" o. oC 
g

 
o.

 

 m._ 
.
.
 ?; 
:D
i5ó 
;;: o o tli) 
c..b..J::; :g 

 fa 
 tj 
--g g ;:!:
 
...... o 0..0 
;:-ii3

 


» 
N 
"R E b 
"- 11),::.l 
E -g,.
 
-0-:::: 

 bIJ o 
oU-o 

 
 o 
u o...t;J 
u-"" 

 E '@ 

"
 
 
cQS:::
 
::: 
 s::: 
:'::o2..c:i 
-N s::: ro u 
o ro 
 " 

Q.::J
 


,-N 

 .c 
:
p.."
 

_
 ::J 
@ 
::o 
LJ 
"o 
-Uocd
 
>.0.:::0 
LJ 2.t: III 
"'
u 
Dl)O-N::I 
o o. 0..::.<: 
E
E
 
>.nSoo. 

 6 
 
 
E
bI)o. 
:::J"NS::::: 


,..; 
o 
co 
" 
-" 
-o 
" 
o. 
» 
N 
p. 
" 
-@ 


1 

 
.D 
o 

 
_5 
C. 
» 
u 

 
» 
-o . 
ro"
 
N" 

 U 
"-N 
E " 
»'0 
'" 11 


--J
 
,,- 
E-c. 


e 
o 
.t! 
u 

 
N 
U 

 
m 
" . 
""O 
m bIJ 

1! 
.- 1;j 
u 
 
»- 
t: C 
0..00. 


e
 
o.N 
" aj 
-"" 
-g N 
00. oC 
F:i'
 
P..
 

 "5' 
._ E 
 
c.;v.....,. 
13LJ
 
._ o c;j 
?;?;..9 
8. 'B g. 
-0-"-" 
O.!!2.,C!.J 




 e 
P.. g;.
 
::: r3:g" 
u »-0 
;'-0 
"6.g :: :i 

:::.Q:g 
--O"" cd 
::: j;2.@ o- 
.
 .
 8. -g 
..ee:."cd 
-o o. o .- 
ffI::J

 
.....
 bi}
 

-g'8
 
VJ 0.-0 ;:S 


m [;I 
:;, o .... N 1:, 
s::: o E i5.. 
(;j 
 
 >. ro 
?;..2 0-.,'0 5 
C1:: 3
.12 

o
o
 
s::: a..P..o o. 
e: ?; o ;>..g 
tJ.g.
 g r3 
O::J@=uiro 
N LJ > C!.J.... . 
ro_
o12

 



o,!;Jo 
E "= ro tIJ o 
 
es:::
:au 

 o.ij:: u o:.::: 


. ";V 

 :::' 
-m' 
-2 
 
o o 
E E 
" " 
'o "
 
E " 

 
 

-g, 
QN 
b'h 
:g, 
" E -
 
 
".- 
>'ro
 
">- ;. u 
:> - 
 


,. 
-c 
N 
. 
 


 

 " 
00.- 
.
t;:; 
..... o 
N 
 
-000. 
@ 61 
.Du 
m " 
N_ 
U " 
a " 
tJ.f;' 
o-_ 
Q" 


o 
 
"O. Ó 


 

 o 
c.-o 

 " 
"2.D 
" " 
:=:E 
" m 
o 
 
E gf 
m 
 
N o. 

 m 
-" ..... 

" 
-- u 
'" i;j 



 J:s - N 
.ą 
 c: -' 
łJ.;::ro


 

 
 
 g.;Z-6' 
"u12Kio.v o 

 o o 
 s::: E: 
°No.-o
"tJ 
5i 
 
 N.- s::: 

p"oC5:g
 

o;>.
o.
 

 DI):::._ o E 
.
 g o @.O' E 


E.::.<:5:>-. 

 
 ::J >:.::: 
 
Ec roNLJ 2 
O 0..;:; -g 
 u 


o 
"-< 
CO 
Q
		

/img127_0001.djvu

			130 


Agata Jakubowska 


N 
.
 
N 
'a 

o
 
° E u 

::J
 


'Vcd 
" .- 
'" " 

 '" 
'" " 
" ° 
Oj)
 
v @ 
1;\,,, 
"'''' 
E u 
;>,"<:;=j 
" u 


 
° N 
:;e " 


.... 


cd O ob 
.
.2 b . Lo lU 

 J:: j;; 8.. c.. 
 
....p.,Q)td
c. 
"Vj O U'J"_'O CI:! 
.!! t:: N 
N.ti 
5 E UJ'
(3 >. 
N;>'
N
-N 
ti
di5..Q
 


gocu 
b.-
-o:;::J>. 


»

1a
 
N 
 
 łl) N U._ 
ro C V1 ro u 

. cd' u 
 et! c.
 


E

;:J3 

NgC'dJ'
_!!ł' 
VJ C N 0."0'--' V1 



 


b.
 . 
 
c..C:::1c 
:> 
.n ro 
-ó O !?".
 

 s:: 0';;'- 
N 


N 
,_ 
 O N 
.................t:: ro ci' 
N:;:j IV i3 Ti' 
"2 O "E' 6t 
 
cd 
 Cl.tlJ O 
'ti u ro c- 
;>,;;>-'..:.:.Eg ł:;;- 
t:! 5 ;>, 

 
o ro N o lU 
..:.::: 
 C-a N 


.
..t::: 

 u 
"":>, 
.

 
-
 :g 
:>,'" 
E 
 

 N 

 E . 
-iJ7.
 
 o 

 ". 
:>,u-" 
c t3 
 
_
 «f'
 
6"0 o 
"O 0..0 
ONO 


O 
"-- 
CO 
Q 


" 
E 
u 
1;; 
:>, 

 
'" 
@ 
"8 
N . 

.
 
'" '" 

N 
E;]. 
:>,
 
"'
 


u 
Ó'C 
,,--N 
CO£. 
Q", 
" O 
-"o. 
-gv 
0.£ 

-
 >. 
0."" 



 
-"0" 
.

 K 

"' 
 8 

p.1ii 



' E ...r'- E 
:< '" 
a ?:>'" 
.- 
N U 
 et! @ 
af;;
 E 
 

 
"e 
 
 

N>'C':I
.= 
>,'- c.- E 
,t;E
Etd 
<2 
 
 
.Q 
IV t:: ro ... o 
<:<:S, d c EJ c.. 

 "O 
 g 2"8 


ó 
"-- 
co 
Q 


'" :J 
.
 
.g 
o o'E.
 
co.cac 
lU N :::: cd"a::ł 
t:! o o 
.- 
o.. bJ)
 r:: 
 
E 
 
 Q) t:! 
o cd +-o 5 ... 
'N 
 8.. bJ)>> 
&'

.g e 
"f.ij N E cd t:: 
o td CI) u ::I 
.g t:. E-B'-g 
&. t.'
 
 -fi 


.;< 
"O 
ol 

 
B. 
" 
-@ 
"
 

"'tn 
ol o 
E-c. 


.g: 
 
::J.
 
 

.
:.c . 
0:<:1- o 
 

t3 c..'o 

E

 
c.:Ja.
 
::: 
 
 o 
ro +-"-'::": 
.- -" ""- 

 . 
 .N' 
tlJ
""O;:3 
"
 
 
-g 
g,"
 £..s::: 
""Oe:o..
 
o p.. 
 c 


$..-5 
 
t: ;>-.L.. 
o.u O 
> gr.
 

 u " 
ol :>'"0 
,,- ° 
.u.g 
 :i 

 
:..;;2.0 
......-o....1i! 

!;; 
 o.. 
Un.Jo"'O 
:5.E' 
;: 
-a o.. 0-- 

:] OIJa 
N
 bÓ
 
0""0 -o :] 

 ro ..... U) 

 0..-0 :] 


. - . 
Ó 
.$ .2 
tJ.. N o.. 
 
ro""O°o 
Q o N..::.:: 
ol :>, >. 
:]C'N-N 


U)::1 
1i!
ON 
p. c"::':: u 

p..g
 
...... ro o o.. 
o. C "-..s::: 

 8"
 
 

 tJ 5 5 
.-'
 Q.
 . 

 n.J"
g 
 

b


 


.5- 

 ° 
-",o. 
u ._ 
N U 

 
 
0.0 
.
 
"
 
" ol 
 
E
 
 
:>'0 u 
-"O E 
Ero>. 
.g 
 5 

 c. 
 

-

 


u 
:::"E o 
-0"00 , 
 

 .
 .B a 
gJ5ó
 
I.;:: 
 0,1)"- 
iti o.. lU 
 
"t:: 
 6 N 
0;1 L.. +-o 
 ci' 

O
O-i7 
.0-5.0' o ro 

;>-'ł3.
td 
t:5tt;1c..9 
o tt;1'
 tt;1' A 

 
 ;>.;;;: 12 
.t' c 
 o u 
:> o.. L-.''''C N 


O 
O 
CO 


i: 
'" 

 
u 
!'j 
;e 

 
o 
c.. 

- 
°00 
;';0 

o 
ON 
EN 
:i ą 
r:
 
::::;3; 
g-
 
..,i5 
o.
 


 

 
 
'E.. "E.. 

 
 


 
,,"u 

" 

\ij 
1;; E 
E 
 

v 
U"= 
:o'
 

 N 

 ę 

 '" 
'" c 
c,:, 

 
 

 c 
"'" 
'" N 

 
 

 c 
s
 
;
 
c"" 
"" ' 
. o 
° !'j 
!'j u 
0:.1:":: 
:'=.0 
.co 
o "" 
"" , 
° o 


 
"''' 
H 
o..-!2- 
u 

 c 
" N 
.E ,
 
ci.:CJ 
""o 


 
dj"!ł": 
-g "i;; 

 
 
51.5 
-- 
-ą.
 


 
H 
","" 
u o 
,g s 
e,
 

:c 

 c 
n" 
",.'O 
ft
 
.., c 
.Q 
"
		

/img128_0001.djvu

			. 131 
PARTNERSTWO PUBLICZNO-PRYWATNE JAKO PRZYKŁAD WSPOŁPRACY... 


Samorząd terytorialny ma możliwość wyboru odpowiedniej umowy 
w ramach ppp w zależności od wielkości i zakresu projektu, wymaganych na- 
kładów inwestycyjnych. możliwości finansowych sektora publicznego, atmos- 
fcry politycznej wspierającej transfer odpowiedzialności/zadań do sektora pry- 
watnego, możliwości kolekcjonowania opłat od użytkowników, szacowanej 
liczby użytkowników dobra publicznego (captive/non-captive client base) czy 
zakresu wymagań użytkowych". 
Samorządy terytorialne rzadko wykorzystluą partnerstwo publiczno- 
-prywatne w przedsięwzięciach inwestycyjnych. Do głównych barier samorzą- 
dowcy zaliczają: 
skomplikowane i niezrozumiałe przepisy i procedury 22%, 
złe przepisy 10%, 
brak wykwalifikowanej kadry w podmiotach publicznych, a w tym własną 
niewiedzę badanych (8%), 
brak zainteresowania ze strony partnerów prywatnych (8%), 
podcjrzenia o korupcję, jaką rodzić może tego typu współpraca (8%), 
wysokie koszty analizy ekonomiczno-prawnej (8%). 
27 lutego 2009 r. weszła w życie znowelizowana ustawa o partnerstwie 
publiczno-prywatnym ułatwiająca realizację przedsięwzięć w ramach PPP. 
Główne zmiany w ustawie przedstawić można następlUącą: 
zwolnienia samorządu z obowiązku dysponowania własnymi środkami 
finansowymi (wystarczy posiadanie środków rzeczowych np. terenu pod 
budowę), 
pozostawienie stronom swobodę ustalenia przedmiotu umowy, 
możliwość nie określania szczegółowego wykazu zawartości umowy (usta- 
wa wymienia jedynie zasadnieze elementy, które muszą się w niej znaleźć), 
ogólnych zasad wzajemnych zobowiązań. 
rezygnacji z obowiązku sporządzania dodatkowych analiz przed realizacją 
projektu, 
większej możliwość korzystania ze środków UE. 
Dzięki partnerstwu sektora publicznego i prywatnego realizowane mogą 
być przedsięwzięcia tradycyjnie zarezerwowane dla sektora publicznego. Part- 
nerzy uzupełniają się wzajemnie. zajmluąc się w ramach partnerstwa tą częścią 
wspólnego zadania, którą mogą wykonać najlepiej. W ramach umów o współ- 
pracy partner prywatny w całości albo w części ponosi nakłady na wykonanie 
przedsif,'wLięcia lub zapewnia ich poniesienie przez osoby trzecie. Dzięki po- 
działowi w ramach PPP zadań odpowiedzialności i ryzyka, można osiągnąć 
najbardziej efektywny ekonomicznie sposób tworzenia infrastruktury i dostar- 
czania usług publicznych. Istotne w ramach umowy o PPP jest to, że każda ze 


1.1 A Grygiel: Op. ciL
		

/img129_0001.djvu

			132 


Agata Jakubowska 


stron czcrpie ze współpracy korzyści proporcjonalne do swego zaangażowania. 
Niepokojący jest jednak fakt, że często umowy zawierane w ramach pm1- 
nerstwa publiczno-prywatnego traktowane są jak umowy zawierane nie do 
kOl\ca w sposób sprawiedliwy. Padają często podejrzenia, że strony czerpią 
z nich korzyści prywatne. Przyczyn takiego stanu rzeczy upatrywać można 
z pewnością w znacznym upolitycznieniu struktur na szczeblu samorządowym. 


PUBLIC - PRIVATE PARTNERSHIP AS AN EXAMPLE OF LOcAL GOVERNMENT'S 
COOPERATION WITH PRIVATE INVESTORS 


Summary 


In the papcI' author prcscnts the basic definitions conneclcd wilh the public-private part- 
Ilcrship and loeał govcrnmcnt. rhe document prescnb the types of public
privatc partnership 
and ils advantagcs and disadvantages. The funds ofIoea} government aren'! sufticicnt to reaIize 
basic lasks thcrefore thc locaJ govenllnent should use the tool as a public-private partnership. 
Ił is an lI1,>lrument which gives the large possibilities of coopcration betwecn public and private 
sectors.
		

/img12_0001.djvu

			12 


Maciej Miszewski 


Bardzo ważną grupą instytucji (w większości - instytucji nieformalnych) 
są instytucje kulturowe utrwalające wcześniejsze nawyki ludzi, ich postawy 
i wzorce zachowal\ bądź też sprzyjające ich ewolucji czy też Illodyfikacji. Do 
grupy instytucji nieformalnych zaliczają się też w większości instytucje sfery 
stratyfikacji. Określają one reguły różnicowania pozycji spotecznej, zamożności 
oraz moż) iwości przemicszczania się osób pomiędzy warstwami spotecznymi. 
Przyporz.ądkowanie instYlLIcji do jcdnej z wymienionych tu grup nie wy- 
klucza wtączenia ich do innej. Przyktadowo, szkoły niepubliczne (zwtaszcza 
średnie) niezależnie od swoich funkcji jako instytucji sfery edukacji pełnią 
w warunkach transformacj i rotę czynnika pogtębiającego stratyfikację spo- 
teczną. 
Odrębną grupę stanowią instytucje systemu prawnego oraz mechanizmy 
zapcwniające wysoką jakość i skuteczność tego systemu. Grupa ta wiąże się 
bezpośrcdnio ze sferą gospodarowania, ale zarazem pelni funkcje autono- 
miczne, tworząc zręby porządku instytucjonalnego w węższym znaczeniu tego 
stowa. 
Jakość owego porządku zależy z kolei od jakości samych instytucji for- 
malnych, w tym - przede wszystkim - od jakości norm prawnych, a ponadto od 
wielu instytucji nieformalnych. Znaczna część tych ostatnich nie zmienia się 
bezpośrednio pod wptywem zmiany uwarunkowal\ ustrojowych. Zaliczyć moż- 
na tu nicformalne normy grupowe (środowiskowe lub zawodowe) oraz odpo- 
wiadające im zwyczajowe sankcje. Na jakość porządku instytucjonalnego ma 
wpływ nie tylko stopie,\ internalizacji tych norm (zazwyczaj tym wyższy, im 
starsza jcst tradycja danego środowiska i wyższy stopie'; wyodrębnienia go 
spośród innych grup społecznych), ale przede wszystkim jakość owych norm. 
Krytcria oceny tej jakości mogą być dwojakie. Normy nieformalne można 
oceniać "li! względu na zgodność z powszechnie przyjętymi normami etycz- 
nymi. alc też zc względu na ich zgodność z regułami gospodarki rynkowej. 
Zauważmy, że wedle tych dwu kryteriów przykładowa norma środowiskowa 
zabraniająca farmaceutom zakładania nowych aptek w bezpośrednim sąsiedz- 
twie już istniejących, może być oceniona pozytywnie jako przejaw poświęcenia 
interesu jednostki w imię solidarności środowiskowej, lub wręcz przeciwnie 
- ncgatywnie jako przcjaw tłumienia konkurencji, co w tym kontekście oznacza 
podwyższenie kosztów nabywania leków przez pacjentów. Przykład ten nasuwa 
myśl. że dla jakości porządku instytucjonalnego istotna jest też jakość wyzna- 
wanych i przestrzeganych norm etyczno-moralnych. 
Wskazane typy instytucji rzutują na jakość porządku instytucjonalnego 
w ka:i.dych warunkach gospodarczych i politycznych. Istnieje jednak grupa 
uwarunkowa'; instytucjonalnych specyficznych dla okresu, w którym dokonuje
		

/img130_0001.djvu

			Magdalena Dzierżyc 


ROLA SAMORZĄDÓW TERYTORIALNYCH 
W KSZTAŁTOWANIU LOKALNEGO RYNKU 
PRACY 


Zróżnicowania gospodarcze i społeczne oraz związane z nimi lTIożliwości 
rozwoju gmin i powiatów są podstawową przyczyną odmiennych relacji po- 
pytowo podażowych na lokalnych rynkach pracy. 
Jednym z kryteriów wyodrębnienia lokalnego rynku pracy spośród 
innych rynków pracy jest sieć dogodnych połączel1 komunikacyjnych umożli- 
wiających odbycie podróży do pracy i z pracy w czasie zwyczajowo akcepto- 
wanym I. Samorządy lokalne, w kompetencjach których leży zapewnienie właś- 
ciwych warunków bytu społeczności lokalnej zobowiązane są do kształtowania 
sytuacji na lokalnych rynkach pracy. 
1". Oleksyn określając lokalny rynek pracy w znaczeniu terytorialnym 
wyznacza obszar w odległości 1,5 godziny dojazdu do miejsca pracy, co w wa- 
runkach polskich oznacza odległość do 50 km od miejsca zatrudnienia 2 . 
E. KrY'1ska definiując lokalny rynek pracy podkreśla, że dla osób poszuku- 
jących pracy jest to zazwyczaj obszar, wewnątrz którego możliwe jest jej zna- 
lezienia bez zmiany miejsca zamieszkania. Z kolei z perspektywy pracodawców 
lokalny rynek pracy stanowi obszar obejmujący potencjalne zasoby osób ubie- 
gających się o pracę, dla których dana firma może być atrakcyjna. Ważnym 
elementem lokalnych rynków pracy oprócz dogodnych dojazdów do pracy 
i możliwości zatrudnienia, jest dostępność informacji o wakatach oraz obecnych 
i przyszłych płacach'. 
"Termin lokalny rynek pracy sensu largo odzwierciedla [m] sytuację, gdy 
w skali lokalnej wystęPlUą czynniki kształtluące strukturę i dynamikę aktyw- 
ności zawodowej oraz czynniki ksztaltluące strukturę i dynamikę zapotrzebo- 


I Por. F. Bylok: Model badaJl popytu na pracę na lokalnY"l rynku pracy. W: Metody pomiaru zjawisk spo- 
lecznych w skali makro i mikroekonomicznej. Red. L. Frąckiewicz. A Frączkiewicz-Wrooka. AE. Katowice 
2000. s. 56-57. 
l Por. W. Jarmolowicz. M. Knapińska: Polityka państwa na rynku pracy w warunkach lransformacji i in- 
tegracji europejskiej. AE. POZ1l3l1200S. s. 18. 
'Por. E. Krynska. B. Suchccka. J. Suchecki. Prognoza podaży i popytu na pracę w Polsce do roku 2010. 
1PiSS, Warszawa 1998, s. 38.
		

/img131_0001.djvu

			134 


Magdalena Dzierżyc 


wania na pracowników. W ujęciu sensu stricto [m], termin ten obejmuje przy- 
padki, gdy w skali lokalnej występują podmioty, podejml
ące względnie 
samodzielne decyzje kształtl
ące stan lokalnego rynku pracy"'. W literaturze 
przcdmiotu często rynek lokalny bywa utożsamiany z rynkiem regionalnym. 
Regionalny rynek pracy jest interpretowany jako obszar geograficzny, w ob- 
rębie któ/.ego występl
e wyraźna specyfika określonych przestrzenie możli- 
wości zatrudnienia bez potrzeby zmiany miejsca zamieszkania wyrażająca się 
m.in. w: charakterystycznej dla danego obszaru liczbie i strukturze miejsc pra- 
cy. odległości od miejsca zatrudnienia, kosztów dojazdów oraz kosztów po- 
szukiwania pracy. 
W praktyce gospodarczej określenie zasięgu rynków regionalnych i lo- 
kalnych wynika ze sposobów agregacji publikowanych przez GUS danych 
statystycznych, z zakresu działania samorządu o lokalnego oraz ze struktury 
organizacyjnej pa6stwowych służb zatrudnienia. Przyjm'lie się zatem, że rynek 
regionalny obejmujc obszar województwa. natomiast rynek lokalny-obszar 
gminy lub kilku gmin. Wynika to m.in. z: 
agregacji w przekroju województw i gmin danych statystycznych umożli- 
wiąjących analizę przyczynowo-skutkową oraz prognozowanie zjawisk wy- 
stęPl
ących na rynku pracy, 
zakresu decyzji gospodarczych podejmowanych przcz samorząd lokalny, 
które w znacznym stopniu mąją wpływ na rynek pracy i korygować mogą 
istniejące dysproporcje pomiędzy podażą a popytem na pracę, 
zakresu polityki rynku pracy wynikającej z przyjętej strategii rozwoju, którą 
realizują specjalnie powołane organa państwowe zajmujące się publiczną 
obsługą zatrudnienia". 
Rolę wiodącą w zakresie polityki pa6stwa na rynku pracy odgrywa mini- 
ster właściwy do spraw pracy. Zadania w zakresie wojewódzkiego (regional- 
nego) rynku pracy wykonywane są natomiast przcz wojewódzki urząd pracy, 
który jest jednostką organizacyjną samorządu województwa. Najbliżej lokal- 
nego rynku pracy usytuowane są powiawwe urzędy pracy. 
Wprowadzona w 1999 r. reforma administracyjna spowodowała dosto- 
sowanie organizacji i obszaru działania urzędów pracy do organizacji adminis- 
tracji publicznej. Pozostawiono 16 wojewódzkich urzędów pracy, a rejonowe 
do tej pory urzędy pracy stały się powiatowymi o skorygowanym zgodnie 
z nowym podziałem terytorialnym obszarze działania 7 . Podjęte w 2000 r. dalsze 
doskonalenie instytucjonalnej obsługi rynku pracy zmierzało do decentralizacji 



 w. Jarmołm'licz. M. Krw.pj{lska: Op. cit., s. ł 7-18. 
5 Por. W. Jmmolowicz, M. Knapillska: Op. cit.. s. 15-16. 
(, Por Ibid., s. 16-17 
1 Por E. Kryi1ska: Polityka p8l1stwa na rynku pracy w Polsce - Instytucje i pmgramy. w: Rynek pracy w skali 
lokalnej. Red. R Szula. A. Tucholska. SCHOLAR, Warszawa 2004, s. 56.
		

/img132_0001.djvu

			ROLA SAMORZĄDÓW TERYTORIALNYCH... 


135 


i uspołecznienia procesu podejmowania decyzji w obszarze rynku pracy. Roz- 
poczęto przebudowę publicznych służb zatrudnienia, co w praktyce oznaczało 
włączcnie wojewódzkich urzędów pracy w skład urzędów marszałkowskich, 
a urzędy powiatowe stały się elementami powiatowej administracji zespolonej". 
Szczegółowo zadania z zakresu prowadzenia polityki rynku pracy na 
szczeblu samorządowym zawiera Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji 
zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W przytocwnej ustawie przyjmuje się, 
że publiczne służby zatrudnienia w Polsce tworzą organy zatrudnienia wraz 
z powiatowymi urzędami pracy i wojewódzkimi urzędami pracy, urzędem 
obsługującym ministra właściwego do spraw pracy oraz urzędami wojewódz- 
kimi. Organem zatrudnienia jest starosta (prezydent miasta na prawach po- 
wiatu), marszałek województwa, wojewoda i minister właściwy do spraw pra- 
cy". System organów zatrudnienia ma charakter rządowo-samorządowy a jego 
cechą jest niezależność każdej jednostki organizacyjnej. Właśnie ta formalna 
i organizacyjna odrębność organów samorządowych i rządowych powoduje, że 
mamy do czynienia z modelem zdecentralizowany. Ogólna polityka rynku pra- 
cy ustalana jest na szczeblu krąjowym, a urzędy pracy wojewódzkie i powiato- 
we mają możliwości uzupehlieniajej, tak by zaspokoić lokalne potrzeby. 
Funkcjomuący system przewidlue jednak wyjątki, które z uwagi na swój 
charakter w praktyce powodują pewne zależności między organami zatrudnie- 
nia. Wymienić tu można: 
instancyjny tok postępowania odwoławczego od decyzji organu zatrud- 
nicnia stopnia powiatowego, które rozpatrywane jest przez organ rządowy 
- wojewodę, 
tryb przekazywania środków na obsługę rynku pracy oraz łagodzenia skut- 
ków bezrobocia, 
sprawowanie funkcji kontrolnych przez wojewodę w zakresie realizacji 
zadań z zakresu administracji publicznej oraz tych wynikających z ustawy 
o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy'". 
Obecnie zadania samorządu województwa w zakresie polityki rynku pra- 
cy realiwwane są poprzez wojewódzki urząd pracy, który jest jego jednostką 
organizacyjną. Zakres działań samorządu województwa obejmuje opracowanie 
strategii rozwoju, w której istotnym celem z punktu widzenia rynku pracy jest 
"pobudzanie aktywności gospodarczej"" regionu. Na prowadzoną przez samo- 
rząd województwa politykę rozwoju składa się "tworzenie warunków rozwoju 


M Por. I. Kukulak-Dolata. J. Pichl: Rola publicznych slu:żb zatrudmema I agencji zatmdniellla na rynku pracy. 
IPISS. Warszawa 2007, s. 35. 

 Por Ibid.. s. 35. 
]II Por. Ustawa o promocji zatrudnienia i instytuCjach rynku pracy z dnra 20.04.2004. Dz.U. 2008. nr 69, 
poz. 415 z późno zm., art. 10. 
l( Ustawa o samorządzie województwa z dnia 5 czerwca 1998 r. Dz.U 1998, nr 91, poz. 576, art. 11. ust. I, 
pkt 2.
		

/img133_0001.djvu

			136 


Magdalena Dzierżyc 


gospodarczego w tym kreowanie warunków rynku pracy"", a także "wspieranie 
i prowadzenie działań na rzecz podnoszenia poziomu wykształcenia obywa- 
teli"l3. Samorząd województwa przy formułowaniu strategii rozwoju współ- 
praclUc z ,jednostkami lokalnego samorządu terytorialnego z obszaru woje- 
wództwa oraz z samorządem gospodarczym i zawodowym, [...] organizacjami 
pozarządowymi, szkoJami wyższymi i jednostkami naukowo - badawczymi"". 
Do zadali samorządu województwa w zakresie polityki rynku pracy można zali- 
cryć "cdukację publiczną w tym szkolnictwo wyższe" oraz "przeciwdziałanie 
bezrobociu i aktywizację lokalnego rynku pracy"". "Strategia rozwoju woje- 
wództwa jest realizowana poprzez programy wojewódzkie,,'6, a jej uchwalenie 
należy do właściwości sejmiku wojewódzkiego'? Przygotowanie projektów 
strategii rozwoju województwa i programów wojewódzkich oraz ich wykonanie 
należy do zadań zarządu województwa'8. 
Zakres działania i zadania powiatu w odniesieniu do rynku pracy spro- 
wadzają się do zada.' z zakresu edukacji publicmej, przeciwdziałania bez- 
robociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy'9. Do wyłącznej właściwości 
rady powiatu należy m.in. "uchwalenie powiatowego programu przeciw- 
dLiałania bezrobociu Oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy,,20. Zarząd zaś 
wykonuje zadania z zakresu polityki rynku pracy przy pomocy powiatowego 
urLędu pracy, który jest jednostką organizacyjną powiatu i stanowi część po- 
wiatowej adminislraeji 7.espolonej". 
Do zadaJ' samorządu województwa w zakresie polityki rynku pracy na- 
leży m.in. przygotowanie i realizacja regionalnego planu działaJ' na rzecz za- 
trudnicnia oraz określenie i koordynowanie regionalnej polityki rynku pracy 
w odniesieniu do krajowej połityki rynku pracy. Zajnllue się on podziałem środ- 
ków Funduszu Pracy z uwzględnieniem kierunków i priorytetów określonym 
w regionalnym planie działaJ' na rzecz zatrudnienia. Wspóldziała także z woje- 
wódzką radą zatrudnienia w określaniu i realizacji regionalnej polityki rynku 
p,.acy. Prowadzi analizy rynku pracy i bada popyt na pracę w regionie oraz 
prowadzi monitoring zawodów deficytowych i nadwyżkowych. Bada efektyw- 
ność projektów lokalnych. Ponadto prograJl1uje i wykonuje zadania realizowane 
przy współfinansowaniu Europejskiego Funduszu Społecmego w tym opraco- 


11 łbid. art. I t. LlSt. 2, pkt I. 
u Ibid. art Ił, ust. 2, pkt 4. 
1-1 łbld. art. 12. liSt. l, pkt. 1.4.5. 
Ij (bid. art. 14, ust l,pkt I, 15. 
1(, Ibid., art. II, ust. 3. 
11 Por. Ibid.. art 18, ust. 2. 
L
 Por Ibid.. art. 41 . list 2, pkl4 
I
 POT USlawa o samorzljdzie powiatowym z dnia 5 czerwca 1998 r. Dz.u. 1998, nr9ł. poz. 578. art. 4, ust. I, 
pkt 1.17 
!JIlIm1., art 12, pkt 9c. 
11 Por. Ibid., art. 33. art. 33b, pkt 2.
		

/img134_0001.djvu

			ROLA SAMORZĄDÓW TERYTORIALNYCH... 


137 


wuje i realizuje finansowanie programów regionalnych i projektów lokalnych. 
W zadaniach samorządu województwa mieści się również inicjowanie i realiza- 
cja przedsięwzięć mąjących na celu rozwiązanie lub złagodzenia problemów 
związanych z planowanymi zwolnieniami grup pracowników z przyczyn do- 
tyczących zakladu pracy. W celu niwelowania dysproporcji na rynku pracy 
wojewódzki urząd pracy organizuje i koordynuje usługi poradnictwa zawodo- 
wego i upowszechnia informacje zawodowe na terenie województwa. Koordy- 
nuje działania prowadwne w zakresie ksztalcenia ustawicznego i szkolenia 
bezrobotnych oraz poszukujących pracy. Koordynacja ta wymaga: diagnozo- 
wania potrzeb rynku pracy w zakresie kształcenia ustawicznego, określania 
i wdrażania instrumentów służących dostosowaniu kierunków kształcenia 
i szkolenia zawodowego do potrzeb rynku pracy, prowadzenia rejestrów insty- 
tucji szkoleniowych, prowadzenia dialogu społecznego w zakresie polityki za- 
trudnienia i kształcenia ustawicznego. Ponadto realizuje zadania wynikające 
z prawa swobodnego przepływu pracowników między pal1stwami, a w szcze- 
gólności realizuje zadania z zakresu udziału w sieci EURES 22 . 
A. Tucholska dzieli zadania powiatu na dwie kategorie. Pierwsza to za- 
dania zlecone z zakresu administracji rządowej, druga zawiera zadania własne 
samorządu powiatowego. Do zadań z zakresu administracji rządowej realizo- 
wanych przez powiatowy urząd pracy zalicza: 
rejestrowanie bezrobotnych i innych osób poszukLUących pracy, przedsta- 
wianie im propozycji zatrudnienia, szkolenia i innych form mąjących na 
celu aktywizację zawodową. a w razie braku takich możliwości, wypłacanie 
uprawnionym zasiłków i innych świadczel1 pieniężnych, 
prowadzenie poradnictwa zawodowego oraz informacji zawodowej dla 
bezrobotnych oraz innych osób poszukujących pracy, 
wydawanie decyzji w sprawach o: 
uznaniu lub odmowie uznania danej osoby za bezrobotną oraz utracie 
statusu osoby bezrobotnej, 
przyznanill
 odmowie przyznania, wstrzymaniu zawieszeniu, wznowie- 
niu wyplaty oraz utracie lub pozbawieniu prawa do zasiłku, dodatku 
szkoleniowego lub stypendium. 
obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku, dodatku szkolenio- 
wego stypendium oraz innych nienależnie pobranych świadczeń lub 
kosztów szkolenia finansowanych z Funduszu Pracy, 
odroczeniu terminu spłaty, rozłożeniu na raty lub umorzeniu części albo 
całości nienależnie pobranego świadczenia lub pożyczki udzielonej 
z Funduszu Pracy, 


2ł Szczególowy zakres zadań samorządu województwa zawarty jest w art. 8 Ustawy o promocji zatrudnienia i 
instytuCjach J}'nku pracy z dnia 20.04.2004. Dz.U. 2008. nr 69. poz. 415 zpóżn. zm.
		

/img135_0001.djvu

			138 


Magdalena Dzierżyc 


refundowanie pracodawcom wynagrodzeń i składek"na ubezpieczenie spo- 
łecznc młodocianych pracowników zatmdnionych na podstawie umowy 
o pracę w celu przygotowania zawodowego, 
wydawanie innych decyzji w sprawach dotyczących zatrudnienia i przeciw- 
działania bezrobociu na podstawie innych ustaw oraz wykonywanie zadań 
określonych w odrębnych przepisach. 
Do zadań własnych samorządu powiatowego należy: 
udzielanie pomocy bezrobotnym i innym osobom posznkującym pracy 
w znalezieniu pracy, a także pracodawcom w pozyskaniu pracowników, 
podejmowanie i realizacja działań zmierzających do ograniczenia bezrobo- 
cia i jego negatywnych skutków, 
pozyskiwanie środków finansowych na realizację zadaI1 z zakresu p=ciw- 
działania bezrobociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy i gospodaro- 
wanie nimi, 
inicjowanie tworzenia dodatkowych miejsc pracy oraz udzielanie pomocy 
bezrobotnym w podejmowaniu działalności na własny rachunek i ścisła 
współpraca w tym zakresie z izbą rolniczą w odniesicniu do bezrobotnych 
zamieszkałych na wsi, 
inicjowanie i finansowanie: prac interwencyjnych, robót publicznych, za- 
trudnienia absolwentów, programów specjalnych, szkoleń, 
współdziałanie z powiatowymi radami zatrudnienia w zakresie ograniczania 
bezrobocia i jego negatywnych skutków, a w szczególności podziału i wy- 
korzystania środków Funduszu Pracy oraz Państwowego Funduszu Rehabi- 
litacji Osób Niepełnosprawnych, 
współpraca z gminami w zakresie upowszechniania informacji o usługach 
pomdnictwa zawodowego i szkoleniach, organizacj i robót publicznych 
oraz zatrudnienia socjalnego, 
inicjowanie i wspieranie działalności klubów pracy, 
opracowywanie analiz ocen i sprawozdaI1 dotyczących problematyki za- 
trudnienia i przeciwdziałania bezrobociu w powiecie na potrzeby Woje- 
wódzkiego Urzędu Pracy oraz Powiatowej Rady Zatmdnienia, 
inicjowanie i realizacja przedsięwzięć mających na celu rozwiązywanie lub 
łagodzenie problemów związanych z planowanymi zwolnieniami grup pra- 
cowników z przyczyn dotyczących zakładu pracy'. 
Oprócz wymienionych zadaI1 samorząd powiatu opracowqie i realizqje 
program promocji zatrudnienia oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy, który 
stanowi część powiatowcj strategii rozwiązywania problemów społecmych. 
W obowiązkach samorządu powiatu mieści się również realizowanie zadaI1 


13 Por. A. Tucholska: Powiat mit;dzy zbiorowosclą a wspólnotą. SCHOLAR, Warszawa 2001. s. 146
147.
		

/img136_0001.djvu

			ROLA SAMORZĄDÓW TERYTORIALNYCH... 


139 


wynikających z prawa swobodnego przepływu pracowników między państ- 
wami, oraz świadczenie usług EURES we współpracy z ministrem właściwym 
do spraw pracy, samorządem województwa. związkami zawodowymi i organi- 
zacjami pracodawców. 
System podziału zadań i kompetencji pomiędzy poszczególne szczeble 
samorządowe doprowadził do macznego zwiększenia odpowiedzialności orga- 
nów samorządowych za nierównowagę na regionalnych i lokalnych rynkach 
pracy. Przyjęte rozwiązania sprzyjać mają racjonalizacji struktur organizacyj- 
nych publicmych służb zatrudnienia i ich dostosowaniu do wymagań lokalnego 
rynku pracy. Kierunki działań podejmowanych przez urzędy pracy na lokalnych 
rynkach pracy wynikać mają bezpośrednio z występującej na nich sytuacji". 
Nąjwiększe znaczcnie na lokalnym rynku pracy przypada powiatowym 
ulZI'dom pracy, gdyż mąją bezpośredni kontakt z osobami poszukującymi pracy 
i pracodawcami oferl!iącymi miejsca pracy. Rola pozostałych instytucji istotna 
jcst głównie z punktu widzenia inicjowania i podejmowania działań o charak- 
tcrze stratcgicznym 25 . 
Instrumcnty przeciwdziałania bezrobociu wykorzystywane przez powia- 
towe urzędy pracy do oddziaływania na lokalny rynek pracy podzielić można na 
pasywne oraz aktywnc służące do aktywizacji osób bezrobotnych. Pasywnymi 
instrumentami rynku pracy są wszelkiego rodzaju zasiłki, w tym zasiłek dla 
bezrobotnych. Pełnią onc przede wszystkim funkcję osłonową chroniąc bezro- 
botncgo przed radykalnym pogorszeniem jego sytuacji finansowej po utracie 
pracy. 
Aktywne instrumcnty polityki rynku pracy poprzez aktywizację zawodo- 
wą osób bezrobotnych mogą wpływać na kształtowanie się lokalncgo rynku 
pracy. Zalicza się do nich pośrcdnictwo pracy, poradnictwo zawodowe, zajęcia 
prowadzone w klubach pracy, szkolenia zawodowe, prace interwencyjne, 
roboty publiczne, aktywizację zawodową absolwentów, pożyczki dla osób bez- 
robotnych na rozpoczęcie własnej dzialalności oraz zakładów pracy na utwo- 
rzenie dodatkowych miejsc pracy. Urzędy pracy realizują także programy 
specjalnc skicrowane do osób objętych redukcją zatrudnienia lub osób bezro- 
botnych szczególnie zagrożonych długotrwałym bezrobociem. W ramach poś- 
rednictwa pracy udziela się pomocy osobom bezrobotnym i poszukującym pra- 
cy w uzyskaniu odpowiedniego zatrudnienia, a pracodawcom w pozyskaniu 
pracowników o poszukiwanych kwalifikacjach zawodowych. Osoby bezrobotne 
mogą otrzymać oferty pracy oraz skontaktować się z pracodawcą, a pracodawcy 
mogą uzyskać infonnacje o kandydatach do pracy w związku ze zgłaszaną ofer- 
tą pracy. Obie strony mogą też otrzymać informacje o aktualnej sytuacji 


2ł Por. E. Kryllska: Op. cit., s. 45. 
15 Por. Ibid., s. 58.
		

/img137_0001.djvu

			140 


Magdalena Dzierżyc 


i przcwidywanych zmianach na rynku pracy. Z kolei poradnictwo zawodowe 
oraz informacja zawodowa sprowadza się do udzielania pomocy osobom bez- 
robotnym i poszukującym pracy w wyborze odpowiedniego zawodu i miejsca 
zatrudnienia poprzez: informację o zawodach, rynku pracy, możliwościach 
szkolenia i kształcenia, porad w zakresie wyboru zawodu, zmiany kwalifikacji, 
podjęcia lub zmiany zatrudnienia. Pracodawcom zaś oferowana jest pomoc 
w doborzc kandydatów do pracl'. Pomoc w aktywnym poszukiwaniu pracy 
udzielana jest przez powiatowe urzędy pracy lub instytucje i organizacje z nimi 
współpracujące w ramach klubów pracy oraz przez centra informacji i plano- 
wania kariery zawodowej wojewódzkich urzędów pracy. Pomoc ta udzielana 
jest w szczególności poprzez: "uczestnictwo w szkoleniach z zakresu umiejęt- 
ności poszukiwania pracy, uczestnictwo w zajęciach aktywizacyjnych, dostęp 
do infonllacji i elektronicznych baz danych służących uzyskiwaniu umiejętności 
poszukiwania pracy i samozatrudnienia,,27. Kluby pracy organizowane przez 
urzędy pracy lub instytucje i organizacje z nimi współpracluące umożliwiają 
udział osobom bezrobotnym i poszukującym pracy w zajęciach aktywizacyj- 
nych lub szkoleniach z zakresu umiejętności poszukiwania pracy. Spotkania 
prowadwne są pod kierunkiem lidera klubu pracy. Zajęcia aktywizacyjne od- 
bywają się w formie jedno lub kilkudniowych warsztatów z wybranej tematyki 
dotyczącej szczegółowych zagadnień z zakresu aktywnego poszukiwania pracy 
takich jak np.: sporządzanie dokumentów aplikacyjnych, rozmowa kwalifika- 
cyjna, metody i techniki poszukiwania pracy, asertywność w poszukiwaniu 
pracy. Szkolenia z zakresu umiejętności aktywnego poszukiwania pracy to za- 
jęcia w ramach których uczestnicy zdobywają wiedzę teoretyczną i rozwijają 
w pl"aktyce umiejętności poszukiwania Pl"acy. Szkolenie podzielone jest na 
część teoretyczną i praktyczną. W części teoretycznej mogą być poruszane mię- 
dzy innymi takie problemy jak: podstawowe zagadnienia dotyczące rynku 
pI"aCY, analiza lokalnego rynku pracy, uczenie się technik i metod poszukiwania 
pracy, dokonanie bilansu swoich mocnych i słabych stron oraz dopasowanie 
swoich umiejętności, kwalifikacji do oferty lokalnego rynku pracy. Ponadto 
w klubie pracy możliwc jest nieodpłatne korzystanie ze sprzętu stanowiącego 
jcgo wyposażcnie. materiałów informacyjnych, prasy, literatury itp. 
Organizacja szkole" zawodowych ma na celu przyuczenie do zawodu, 
przekwalifikowanie lub podwyższenie kwalifikacji. Szkolenia mogą być skie- 
rowane m.in. do osób pozostających bez pracy oraz osób w okresie wypowie- 
dzcnia stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, także zatrudnio- 
nych u pracodawcy, wobec którego ogłoszono upadłość, lub który jest w stanie 
likwidacji. 


li. Por M. D7lcrżyc. Form}' przeciwdzialania bezrobociu w małych miastach. W: Wspólczesne problemy 
rozwoju ośrodków lokalnych. Red. K. Heftllcr. AE, Katowice 2008. s. 75. 
n Ustawa o promocji. ", op. cit., art. 39, ust. l pkt 1. 2. 3.
		

/img138_0001.djvu

			ROLA SAMORZĄDÓW TERYTORIALNYCH... 


141 


Do instrumentów aktywnej polityki rynku pracy przybierających fonllę 
subsydiowanego zairudnienia, które mają wpływ na popytową stronę rynku 
pracy micści się aktywizacja zawodowa absolwentów skierowana do ściśle 
określonej grupy osób. Jej celem jest uzyskanie określonych kwalifikacji za- 
wodowych umożliwiających aktywizację zawodową np. poprzez staże absol- 
wenckie. ISlOtnymi aktywnymi fonllami zatrudnienia dla lokalnego rynku pracy 
są roboty publiczne i prace interwencyjne. 
Roboty publiczne obejm'-!ią zazwyczaj prace o charakterze dorywczym 
lub sezonowym i dotyczą przeważnie budowy wodociągów oczyszczalni i in- 
nych obicktów infrastruktury komunalnej, remontów dróg, placówek oświato- 
wych, placówek służby zdrowia itp. Ich celem jest z jednej strony aktywizacja 
długotrwale bezrobotnych cechujących się niższym poziomem wykształcenia, 
z drugiej rozwój społeczno-gospodarczy obszaru, którego dotyczą2.. Prace in- 
terwencyjne polegąją na częściowym subsydiowaniu zatrudnienia tym praco- 
dawcom, którzy tworzą dodatkowe miejsca pracy i jednocześnie powstrzymują 
sil' od redukcji zatrudnienia. Przy wyborze pracodawców preferuje się tych, 
którzy umożliwiąją osobom bezrobotnym zdobycie konkretnych kwalifikacji 
lub podniesienie ich na wyższy poziom. Zadaniem prac interwencyjnych jest 
dążenie do integracji osób nimi objętych z pracującymi. 
Prace interwencyjne (podobnie jak roboty publiczne) spełniają swoją 
funkcję, kiedy są wykonywane w odpowiednim czasie i zakresie. "Subwencje 
winny być dokładnie ukierunkowane tak, aby odpowiadały potrzebom lokalnej 
sytuacji na rynku pracy. Mogą być skierowane na określony zakres prac lub do 
wybranych firm w celu pomocowym. Ponadto mogą być też adresowane do 
konkretnej grupy bezrobotnych lub grupy zawodowej. Właściwe skierowanie 
subwencji detenllimue ich skuteczność z punktu widzenia kryteriów społecz- 
nych i ckonomicznych,,29. Inną fonllą aktywnej polityki rynku pracy jest udzie- 
lanie pożyczek osobom bezrobotnym na rozpoczęcie własnej działalności gos- 
podarczej. Zadaniem tej fonllY jest tworzenie miejsc pracy, wyzwalanie przed- 
sil'biorczości w osobach bezrobotnych oraz promowanie rozwoju małych firm. 
Pożyczki mogą być również udzielane zakładom pracy na utworzenie dodatko- 
wych miejsc pracy dla osób bezrobotnych, jak również dla pracowników 
w okresie wypowiedzenia i zwolnienia z pracy z przyczyn zależnych od praco- 
dawcy. 


].11 Por. A. Ziomek: Przeciwdziałanie bezrobociu w gminac11 regionu Górnego Sląska. GWSH, Katowice 2000, 
s.91. 
2'1 E. Kl)'hska: Op. cit., s. 71.
		

/img139_0001.djvu

			142 


Magdalena Dzierżyc 


Dzicdziną działalności, która znacząco wpływa na tworzenie miejsc pra- 
cy na szczeblu lokalnym, jest popieranie działalności małych i średnich przed- 
siębiorstw. Obejmować ono może pobudzanie do przedsiębiorczości, informo- 
wanie, doradzanie, szkolenie, finansowanie, poręcznie oraz nadzorowanie 
i wspieranie 30 . Promowanie samozatrudnienia i wspieranie funkcjonowania 
przedsiębiorstw ma znaczny wpływ na popytową stronę rynku pracy. 
Gmina ma demograficzny i indywidualny kapitał społeczny, z których 
pierwszy jest równoznaczny z wielkością i zróżnicowaniem cech strukturalnych 
ludności obszaru, drugi to zasób wiedzy i umiejętności mieszkańców. Sytuację 
lokalnego rynku pracy w obrębie gminy determinqje także potencjał gospodar- 
czy i jego zróżnicowanie". ,. W aspekcie ekonomicznym otoczenie rynku pracy 
tworzy struktura przestrzenno-organizacyjna podmiotów gospodarczych, nato- 
miast w aspekcie społecznym są nimi tendencje przemian demograficzno- 
-społecznych. wpływąjące na wielkość i strukturę zasobów pracy. Oba re ele- 
mcnty pełnią podstawową funkcję w formowaniu relacji podażowo-popytowych 
na każdym z poziomów hierarchicznych dowolnej struktury rynków pracy"". 
Kompetencje samorządu gminnego nie obejmują bezpośredniej odpowie- 
dzialności za stosowanie instrumentów polityki rynku pracy, jednak może on 
współpracować z powiatowym urzędem pracy w zakresie: organizowania robót 
publicznych, prac interwencyjnych, zatrudnienia socjalnego oraz wspóhworzyć 
i współuczestniczyć w programach lokalnych. 
W zasadzie gminy mogą wywierać jedynie pośredni wpływ na sytuację 
rynku pracy poprzcz kształtowanie warunków gospodarowania na ich obszarze. 
Wicie gmin rozwija się dzięki rozwojowi lokalnej przedsiębiorczości lub 
w rezultacie pojawienia się inwestora :zewnętrznego. W kompetencjach władz 
gminnych leży wiele działań, które mogą temu sprzyjać poprzez zwiększenie 
atrakcyjności gminy dla przedsiębiorców lokalnych i potencjalnych inwestorów 
zewnętrznych. Do działań takich można zaliczyć: tworzenie lub aktualizację 
planów zagospodarowania przestrzennego umożliwiających lokalizację nowych 
inwcstycji, uregulowanie własności gruntów położonych na terenie gminy, spo- 
rządzanie ofert terenów inwestycyjnych skierowanych do potencjalnych inwe- 
storów, kształtowanie wizerunku gminy przyjaznej nowym inwestorom, umie- 
jętnym wyeksponowaniu walorów gminy jako miejsca przyszłych inwestycji 
oraz dbałość o zewnętrzny i wewnętrzny wizerunek gminy'. Duże znaczenie 
ma także zapewnienie przedsiębiorcom odpowiednich warunków działalności 
gospodarczej poprzez rozwój lokalnej infrastruktury technicznej - dróg, wodo- 
ciągów, kanalizacji itp. 


JO Por Ibid., s. 71. 
11 Por J Runge" R}'nek pnIC}' w miastach województwa śląskiego. W: RuzwóJ miast I zarządzanie gospodarką 
mlcjską Red..L SlodcZ}k Uniwersytet Opolski, Opole 2004, s. 282. 
n Ibid.. s. 29 t. 
l} Por. M Dzicrżyc: Op. cit, s. 78.
		

/img13_0001.djvu

			PRZEMIANY PORZĄDKU INSTYTUCJONALNEGO... 


13 


się transformacja systemowa, a w szczególności gdy zmieniają się i krystaliz'!ią 
na nowo relacje pomiędzy obywatelem a państwem, a także kiedy powstają 
nowe instytucje składające się na aparat władzy. Oddzialywanie organów wła- 
dzy na porządek instytucjonalny może być dwojakic. Walory organizacyjne, 
mechanizmy artykułowania celów, szybkość reagowania na sygnały otoczenia, 
orientacja na działania w dłuższym horyzoncie czasowym stanowią obiektywne 
uwarunkowania pożądanej jakości tego porządku. Jednakże kluczowe znaczenia 
ma tu uwarunkowanie subiektywne, jakim jest odbiór instytucji władzy i ich 
działm; przez obywateli. Jak zauważa C. Offe, jeżeli niezależnie od ich obiek- 
tywnej jakości i charakteru instytucje władzy będą postrzegane przez ludzi jako 
wrogic, to będzie to detemlinowało zachowania społeczne, a przede wszystkim 
- ograniczało możliwość wykorzystywania przcz obywateli znacznej części 
uprawnic.; zapewnionych im przez ustrój dcmokratyczn/. 
Należałoby tu rozważyć społeczną recepcję trzech różnych relacji. Po 
pierws7-C, różnie mogą być odbierane przez obywateli relacje między instytu- 
cjami pm;stwa a obywatelami, a zwłaszcza powstającymi oddolnie ich grupami 
reprezcnlLtiącymi określone wspólne interesy. Tradycja odziedziczona po 
poprzednim systemie zakładała daleko idące podporządkowanie obywateli, 
a z drugiej strony - nicufność wobec inicjatyw oddolnych. nawet jeśli byIyby 
zbicżne z zamierzcniami danych organów władzy. To, czy tradycja taka jest 
przełamywana, zależy od indywidualnych postaw urzędników tworzących 
aparat władzy, którzy - nawet jeśli sami nie mają doświadcze,; z pracy w wa- 
runkach minionego lIstroju - skłonni są mimowolnie naśladować wzorce 
:z.achowm;. które wcześnicj obserwowali. Tam, gdzie podległość aparatu urzęd- 
niczcgo instancjom zwierzchnim jest duża, i gdzie politycy jednocześnie zdecy- 
dowanie dążą do zmiany relacji "pm;stwo - obywatel". nawyki biurokratyczne- 
go sobiepm\stwa słabną. Gorzej jest tam, gdzie organy mające bezpośrednią 
styczność z obywatelem zacllOwlUą możliwości podejmowania arbitralnych 
decy:zj i. Przykładcm takicgo organu jest instytucja sądów powszechnych. Tu 
- paradoksalnie - utrwalanie niedobrych postaw może mieć miejsce przy za- 
chowaniu zasad demokracji. do których zalicza się wszak zasada suwerenności 
władzy sądowniczej. 
Odrębny, bardzo ważki z punktu widzenia postępów transformacji syste- 
mowej przypadck stanowią relacje pomiędzy obywatelami a organami samo- 
17.ądu terytorialncgo. Nieporównanie częściej dochodzi tu do bezpośrednich 
kontaktów pomiędzy obywatelem a organem władzy. Zarazem mniejszy wpIyw 
na reccpcję tych organów wywierają czynniki polityczne. Nawet w wielkich 


2 P(lL C. Offe: Desigmng lnstllu\ions in East Europ1ean Trans\tiQfiS. W: The TheOTY or Institutional Dcsign 
Cambridge Ulliverslty Press, Cambridge 1998, s. I99
226.
		

/img140_0001.djvu

			ROLA SAMORZĄDÓW TERYTORIALNYCH... 


143 


Niebagatelną rolę w kształtowaniu lokalncgo rynku pracy na poziomie 
gminy odgrywa popieranic lokalnej przedsiębiorczości oraz lokalnych inicjatyw 
gospodarczych, które przyczyniają się do powstania nowych miejsc pracy. Po- 
moc jaką mogą zaoferować gminy tworzącym się na ich tcrcnie nowym pod- 
miotom gospodarczym możc polcgać na stosowaniu ulg w podatkach i opłatach 
lokalnych. Ulgi mogą mieć różny zakres co do: 
osób nimi objętych - bczrobotni ze zwolnień grupowych, bezrobotni ab- 
solwenci, podmioty gospodarcze z lerenu gminy zatrudniąjące wymienione 
osoby bezrobotnc, 
tytułu z jakiego uzyskuje się daną ulgę - czynsz za najcm lokali użytko- 
wych. umowy dzicrżawy za zajmowanie terenów pod działalność gospodar- 
czą, podatku od nieruchomości oraz opłaty targowej, 
zakresu i czasu trwania ulgi 34 . 
Gminy dla wspomagania inicjatyw gospodarczych w celu poprawy sy- 
tuacji na lokalnym rynku pracy mogą równicż otwicrać punkty informacyjne, 
w których udzielane są infonllacje o: wolnych lokalach i tcrenach do zagospo- 
darowania, programach promocyjnych dla nowo powstałych finll, formach kre- 
dytu i innych potrzebnych do rozpoczęcia działalności gospodarczej. 
Do podejmowanych przez gminy działaI1 wspomagających lokalny rynek 
pracy nalcżą także: tworzenie miejsc pracy przy rozbudowie miejscowej infra- 
struktury, powoływanie fundacji na rzecz rozwoju miast (gmin), emisja obliga- 
cji komunalnych dla uzyskania środków na inwestycje infillstrukturalne. 
wnoszcnie akcji (udziałów) do spółek, funduszy gwamncyjnych i funduszy 
inwestycyjnych, tworzenie sieci powiązaI1 między instytucjami, promowanie 
współpracy różnych instytucji i organizacji w rozwiązywaniu nąjważniejszych 
problemów społeczności lokalne/ 5 . 
Zróżnicowane uwarunkowania lokalnych rynków pracy stworzyły po- 
trzebę ich diagnozowania i indywidualnego podejścia do występującej na nich 
sytuacji. Rola poszczcgólnych szczebli samorządowych w kształtowaniu lokal- 
nego rynku pracy wynika przede wszystkim z zakresu zadań i kompetencji 
nałożonych przez ustawodawcę. Jednak decentralizacja publicznych służb za- 
trudnienia i powstanie rządowo-samorządowego systemu podmiotów rynku 
pracy przyczyniła się do znacznego zwiększenia odpowiedzialności organów 
samorządowych za sytuację lokalnych rynków pracy. Można przyjąć, iż rola 
instytucji ponad powiatowych sprowadza się głównie do inicjowania i podej- 
mowania działaI1 o charakterze strategicznym. Istotne zaś z punktu widzenia 
lokalnego są działania samorządów powiatowych, a zwłaszcza wchodzących 
w ich skład powiatowych urzędów pracy, gdyż na tym szczcblu następuje 


1-1 Por. A. Ziomek: Op. cit., s. 107-113. 
35 Por. E. KrYllska: Op. cit.. s. 75.
		

/img141_0001.djvu

			144 


Magdalena Dzieri:yc 


bezpośredni kontakt z osobami poszuktuącymi pracy i pracodawcami ofenuą- 
cymi miejsca pracy. Stosowne przez powiatowe urzędy pracy zwłaszcza aktyw- 
ne instrumenty polityki rynku pracy mogą wywierać znaczący wpływ na mo- 
bihlOŚć kwalifikacyjną, zawodową i przestrzenną osób nimi objętych, co przy- 
czynia się do ich aktywizacji zawodowej. Ważną zasadą aktywnej polityki ryn- 
ku pracy jest selektywność używanych instrumentów, która odnosi się do 
konkretnych osób, zawodów, sektorów i obszarów oddziaływania (gmin, po- 
wiatów). 
Na poziomie mikroekonomicznym - szczebel gminny - ustawodawca nie 
10ktUe bezpośredniej odpowiedzialności za kształtowanie polityki I)'Ilku pracy 
ale 7.aleca współdziałanie z powiatowym urzędem pracy w określonym w usta- 
wie zakresie. Ponadto gminy mogą w sposób pośredni wpływać /Ja lokalny ry- 
nek pracy poprzez kształtowanie warunków gospodarowania na ich terenie, 
popieranie szeroko rozumianej przedsiębiorczości, wspieranie tworzenia na ich 
terenie nowych podmiotów gospodarczych, a także lokalnych inicjatyw na rzecz 
poprawy sytuacji na rynku pracy. 


ROLE OF THE TERRITORIAL GOVERNMENT 
IN SHAPING THE LOCAL JOB MARKET 


Summary 


Sall/tions adapteJ after Lhe acJministrative reform in referencc to public employment 
servicc
 introduced ofticiaL-structural separation between central and local govcrnment offices. 
Occcntralized model has becn employed according to which general job market policy is decided 
at nationallevel and jobcentres (balh disrrictJpoviat and regional/voivodeship) havc the possibility 
to complcmcnt it in order to address local necds. In competencc division in refetence to job 
market policy the legislator didn't induJe administrative units callcd 
gmina
_ They can only 
cooperale with districVpoviat jobcentres and in an indirect way influence local job market 
by crcating administrativc managcment cOllditions on thcir territory.
		

/img142_0001.djvu

			Katarzyna Włodarczyk-Śpiewak 


OCHRONA KONSUMENTA JAKO JEDNO 
Z ZADAŃ SAMORZĄDU LOKALNEGO 


Celem niniejszego artykułu jest próba scharakteryzowania i oceny dzia- 
łalności rzecznika konsumentów jako jednego z gwarantów realizacji funkcji 
ochrony społeczności lokalnej, pozostającej w kompetencjach samorządów 
tcrytorialnych. Rzecznik konsumentów powolywany przez władze powiatu 
rcalizl
e zadania samorządowe przede wszystkim stając w obronie konsumenta, 
chroniąc jego interesy rynkowe, dbając o edukację konsumenta, jak również 
uświadamiając konsumentom zagrożenia rynkowe'. 
W pierwszej części przedstawiono zadania samorządu lokalnego na pod- 
stawie aktów prawnych oraz podstawy prawne funkcjonowania instytucji rzecz- 
nika konsumentów jako przykładu działań samorządu lokalnego. W dalszej 
części dokonano analizy pracy i działalności tej instytucji na podstawie spra- 
w07A1ań z działalności Rzecznika Konsumentów w Szczecinie w latach 2002- 
2006 oraz badaJi ankietowych wśród mieszkańców Szczecina. Na podstawie 
tych badań opracowano rekomendacje dla dalszej realizacji przez przedstawianą 
instytucję zadań samorządu w zakresie ochrony praw konsumentów. 
Jednostki saJnorządu terytorialnego wykolll
ą zadania, które na podsta- 
wie obowiązujących obecnie ustawo samorządach można podzielić na zadaJlia 
własne oraz zlecone z zakresu administracji rządowej. Dla samorządu gminy 
/.adania własne szczegółowo określa artykuł 7 Ustawy o samorządzie gminnym 2 
oraz artykuł 8, który stanowi, iż zadania zlecone są nakładane na gminę poprzez 
dodatkowe ustawy oraz mogą być wykonYWaJle również na podstawie porozu- 
micnia gminy z organami administracji rządowej. Samorząd powiatowy zadania 
własne ma określone szczegółowo w artykule 4 Ustawy o samorządzie powia- 
towym', a samorząd województwa w artykule 14 Ustawy o samorządzie woje- 
wództwa 4 . 


I Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 L o ochronie konkurencji i konsumentów. Dz.U. 2000. nr 122. poz. 1319, 
z późno zm. 
l Artykuł 7 Ust8")' o samorządzic gminnyrn. Dz.U. 1990, nr 16, poz. 95. 
l Artykul4 Ustawy o samorządzie powiatowym. Dz.U_ 1998, I1r91, poz. 578. 
.1 Artykul14 Ustawy o samorządzie województwa. D-L.U. 1998, nr91. poz. 576.
		

/img143_0001.djvu

			146 


Katarzyna Włodarczyk-Śpiewak 


Samorząd tcrytorialny, poprzcz swojc jcdnostki i wykonywanc zadania, 
pcłni trzy ważnc funkcjc w gospodarcc i spoleczeństwic, a mianowicic: jest 
gwarantcm stabilizacji społcczncj, dcmokratyzujc państwo, a także uczy obywa- 
teli współodpowiedzialności za jego los'. Będąc gwarantcm stabilizacji spo- 
łecznej samorząd realizuje zadania ochronne obywateli. Biorąc pod uwagę 
7.adania szczegółowo określonc w poszczególnych ustawach o działalności jed- 
nostck samorządu terytorialnego, ochrona społeczeństwa jest rcalizowana na 
wiciu płaszczyznach. Według przytoczonych ustaw samorząd lokalny po- 
dcjmuje dzialania o charakterze ochronnym bezpośrcdnio lub pośrcdnio. Dzia- 
łania chroniącc społcczeńslwo o charaktcrze bezpośrednim to: ochrona zdrowia, 
ochrona środowiska, ochrona konsumcntów, utrzymywanie porządku i bezpie- 
czcństwa publicznego, ochrona przeciwpożarowa i przcciwpowodziowa. pomoc 
społeczna, wspieranie osób niepełnosprawnych, przeciwdziałania bezrobociu 
oraz aktywizacji lokałnego rynku pracy, czy też polityka prorodzinna. Działania 
pośrednio chroniące mieszkańców regionu to dbałość o ład przestrzenny, gmin- 
nc drogi i ulice, mosty, place oraz organizacja ruchu drogowego, utrzymanie 
wodociągów i zaopatrzenia w wodę, funkcjonowanie kanalizacji, usuwanie 
i oczyszczanie ścieków komunalnych, utrzymanie czystości i porządku 
oraz urządzell sanitarnych. organizacja wysypisk śmieci i unieszkodliwianie 
odpadów komunalnych, zaopatrzenie w energię elcktryczną i cieplną oraz gaz, 
organizacja lokalnego transportu zbiorowego, utrzymanie obiektów i urządzeń 
użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych, obronności, pro- 
mocja rcgionu, współpraca z organizacjami pozarządowymi. 
Przyjmuje się, że interes konsumenta to wszelkie działania dla jego 
dobra, przynoszące mu pożytek, korzyść, zaś działania zagrażające dobroby- 
towi, zdrowiu, życiu przy uwzględnieniu perspektywy kolejnych pokoleń, 
rozumiane sąjako niezgodne z intcresem konsumenta 6 . Wśród najczęściej wy- 
stępujących zagrożeń interesów konsumentów należy wymienić: brak przejrzys- 
tości rynku. depersonalizację rynku, masowość obrotów, nadmierne pobudzanie 
emocjonalnych motywów zakupów u nabywców, a jednocześnic niską fa- 
chowość i niedoinformowanie sprzcdawców, sztuczne pobudzanie potrzeb, 
agresywną i nieuczciwą reklamę, zróżnicowanic systemu cen, monopolizację 
rynku, złą jakość produktów, wadliwość, oraz brak lub niedostatek ustawodaw- 
stwa chroniącego konsumenta'- 


5 A Punczek Samorząd a spoleczeJistwo obywatelskie. W: Serwis Samorządowy Laudator, www.serwis- 
samnrzadowy.pl (dostęp IE.08.200B). 
(, SlowmkJl,':zyka polskiego. PWN, Warszawa 1978. t. I, s. 799; A. Jawlowska: Ruch konsumentów. Wiedza 
Powszechna, Warszawa 1981, s. 13-16, cyt. za: Rynkowe zachowania konsumentów. Rcd. E. Kieżel. 
AE. Katowice 1999, s 222. 
7 Rynkowe zachowania konsumentów. op. cit.. s. 223-224.
		

/img144_0001.djvu

			OCHRONA KONSUMENTA JAKO JEDNO Z ZADAŃ... 


147 


Ochrona praw konsumentów jest jednym z zadań, które przyczynia się do 
realizacji funkcji ochronnych samorządu lokalnego. Artykuł 4, ustęp I, punkt 
18 Ustawy o samorządzie powiatowym pcstanawia m.in., że ,,[...] powiat wy- 
kOIllUe określone ustawami zadania publiczne o charakterze ponad gminnym 
w zakresie: [...] ochrony praw konsumenta [...]"8. Podobnie formulqje artykul 
14, ustęp l, punkt 12 Ustawy o samorządzie województwa, iż ,,[...] samorząd 
województwa wykonuje zadania o charakterze wojewódzkim określone ustawa- 
mi, w szczególności w zakresie: [...] ochrony praw konsumenta [...r 9 . 
Przedstawione artykuly stwierdzają jedynie, iż za ochronę praw konsu- 
menta odpowiada sammząd powiatowy lub samorząd województwa. Wedlug 
dalszych zapisów w ustawach - artykuł 4, ustęp 2 Ustawy o samorządzie po- 
wiatowym stanowi, iż " [...] do zadań publicznych powiatu należy również 
zapewnienie wykonywania określonych w ustawach zada., i kompetencji kie- 
rowników powiatowych slużb, inspekcji i straży[...]". Ustęp 4 tego samego 
artykulu dodaje, że inne ,,[...] ustawy mogą określać niektóre sprawy należące 
do 7.akrcsu dzialania powiatu jako zadania z zakresu administracji rządowej, 
wykonywane przez powiat [...]10. Dodatkowo artykuł 14, ustęp 2 Ustawy 
o samorządzie województwa stanowi, że kolejne ,,[... ]ustawy mogą określać 
sprawy należące do zakresu działania województwa jako zadania z zakresu 
administracji aądowej, wykonywane paez zarząd województwa [... ]"". Przed- 
stawione artykuly wskazl!ią zatem na możliwość istnienia dodatkowych prze- 
pisów prawnych, które pomagają samorządom powiatowym i wojewódzkim 
w realizacji zadań. Ponadto wynika z tych zapisów, iż samorząd powiatowy jest 
wyraźnie zobligowany do powołania odpowiedniej służby, mającej na celu 
ochronę praw konsumenta, a tym samym wywiązanie się z zadnia. 
Ustawą uzupełniającą działanie samorządu terytorialnego w zakresie 
ochrony praw konsumentów jest Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie 
konkurencji i konsumentów". Rozdział 2 tejże ustawy oraz zawarte w nim 
artykuly 32-41 dotyczą samorządu terytorialnego i organizacji konsumenckich. 
Artykuly 32 i 33 potwierdzają, a jednocześnie uzupełniają przepisy zawarte 
w ustawach o samorządzie powiatowym i samoaądzie województwa. Artykuł 
32 zakłada, iż ,,[...] zadania w dziedzinie ochrony interesów konsumentów 
w zakresie określonym ustawą oraz odrębnymi przepisami wykonują [...]: 
samorząd terytorialny, a także organizacje konsumenckie i inne instytucje, do 
których stalutowych lub ustawowych zadań należy ochrona interesów konsu- 
mentów [...]',13. Artykul 33 uzupełnia ustawy o samorządach, ponieważ do- 


1\ Oz.U 1998. nr91, poz. 578. 
OJ Ibid., poz. 576 
III Ibid., pU/.. 578 
II Ibid.. poz. 576. 
II D7
U. 2000. nr 122. poz. 1319. z późno zm. 
n Oz.U. 2000, nr 122. poz. \3'9.
		

/img145_0001.djvu

			148 


Katarzyna Włodarczyk-Śpiewak 


kladanie określa zakres ochrony praw konsumentów, czyli: ,,[...] zadaniem 
samorządu terytorialnego w zakresie ochrony praw konsumentów jest pro- 
wadzenie edukacj i konsumenckiej, w szczególności poprzez wprowadzenie 
elementów wiedzy konsumenckiej do programów nauczania w szkołach pub- 
I . h [ ] "" 
leznye . u . 
Jedną z instytucji, która z ramienia samorządu terytorialnego zajmuje się 
ochroną praw konsumentów jest rzecznik konsumentów. Artykuły od 34 do 36 
Ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów powohUą instytucję rzecznika 
konsumentów i wskazują na jego powiązania z samorządem powiatowym, 
a także ustalają podstawy powoływania tego stanowiska i szczególowe warunki 
pracy. Artykuł 34 stanowi, że "[00.] Zadania samorządu powiatowego w za- 
krcsie ochrony praw konsumentów wykonuje powiatowy [miejski] rzecznik 
konsumentów [...]. Powiaty mogą, w drodze porozumienia, utworzyć jedno 
wspólne stanowisko rzecznika konsumentów [...]". Artykuł 35 ustanawia, że 
"[00.1 Rzecznika konsumentów powohUe i odwołuje rada powiatu lub rada 
miasta na prawach powiatu [...]. Rzecznik konsumentów jest bezpośrednio 
podporządkowany radzie i ponosi przed nią odpowiedzialność, a usytuowanie 
organizacyjne rzecznika konsumentów określa statut lub regulamin po- 
wialu [u.]". Rzecznik konsumentów jest zatrudniony w starostwie powiato- 
wym. 
37 al1ykuł Ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów określa szcze- 
gółowo zadania rzecznika konsumentów. Rzecznik ,,[...] I) zapewnienia bez- 
płatne poradnictwo konsumenckie i informacje prawne w zakresie ochrony 
inlcresów konsumentów, 2) składa wnioski w sprawie stanowienia i zmiany 
przepisów prawa miejscowego w zakresie ochrony interesów konsumentów, 
3) występuje do przedsiębiorców w sprawach ochrony praw i intcresów konsu- 
mentów, 4) współdziała z właściwymi miejscowo delegaturami Urzędu Ochro- 
ny Konkurencji i Konsumentów, organami Inspekcji Handlowej oraz organiza- 
cjami konsumenckimi, S) wykomue inne zadania określone w ustawie lub 
w przcpisach odrębnych [...]". Ponadto według artykułu 3 7 rzecznik konsumen- 
tów moze ,,[...] wytaczać powództwa na rzecz konsumentów oraz wstępować, 
za ich zgodą, do toczącego się postępowania w sprawach o ochronę interesów 
konsumentów [u.], w sprawach o wykroczenia na szkodę konsumentów jest 
oskarżycielem publicznym w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania 
w sprawach o wykroczenia [u.]". Dodatkowo ,,[ u.] przedsiębiorca, do którego 
zwrócił się rzecznik konsumentów [u.] obowiązany jest udzielić rzecznikowi 
wyjaśnień i informacj i będących przedmiotem wystąpienia oraz ustosunkować 
się do uwag i opinii rzecznika [...]"15. 


1-1 Jbid 
.' Ibid.. poz. 1319.
		

/img146_0001.djvu

			OCHRONA KONSUMENTA JAKO JEDNO Z ZADAŃ... 


149 


w swojej działalności rzecznik konsumentów podlega kontroli ze strony 
rady powiatu. ponieważ, jak stanowi al1ykuł 38 .,[...] w terminie do dnia 3ł 
marca każdego roku przedkłada radzie do zatwierdzenia roczne sprawozdanie 
ze swojej działalności w roku poprzednim. [...] Zatwierdzone przez radę spra- 
wozdanie [...] rzecznik konsumentów przekazuje właściwej miejscowo delega- 
turzc Urzędu [...], a ponadto rzecznik konsumentów jest obowiązany prze- 
kazywac na bieżąco delegaturom Urzędu wnioski i sygnalizować problemy 
dotyczące ochrony konsumentów, które wymagają podjęcia działań na szcze- 
blach administracji rządowej. Ponadto rzecznik konsumentów jako organizacja 
konsumencka [według al1ykułu 39] ,,[...] ma [...] prawo do: wyrażania opinii 
o projektach aktów prawnych i innych dokumentów dotyczących praw i intere- 
sów konslImentów, opracowywania i upowszechniania konsumenckich progra- 
mów edukacyjnych, wykonywania testów produktów i usług oraz publikowania 
ich wyników, wydawania czasopism, opracowań badawczych, broszur i ulotek, 
prowadzenia nieodpłatnego poradnictwa konsumenckiego oraz udzielania nie- 
odpłatncj pomocy konsumentom w dochodzeniu ich roszczeń. udziału w pra- 
cach normalizacyjnych, realizowania zada" państwowych w dziedzinie ochrony 
konsumentów, zlecanych przez organy administracji rządowej i samorządowej, 
ubiegania się o dotacjc ze środków publicznych [h']'" Al1ykuł 40 Ustawy 
o ochronie konkurencji i konsumentów podkreśla istotną rolę samorządu teryto- 
rialnego w ochronie praw konsumentów. gdyż stanowi, iż ,,[...] organy admini- 
stmcji rządowej i samorządowej są obowiązane do zasięgania opinii organizacji 
konsumenckich w sprawach dotyczących kierunków działania na rzecz ochrony 
intcresów konsumentów [... ]"'6. 
Powyższe przepisy jednoznacznie dokumentują powiązania między dzia- 
łalnością rzecznika konsumentów, a jednocześnie realizacją zadań ochronnych 
samorządu lokalnego. Ustawa daje rzecznikowi wiele możliwości ochrony praw 
konsumentów, jednak jego działania ograniczają się do kompetencji doradczych 
i procesowych. Nie posiada on kompetencji kontrolnych i władczych. Realizu- 
jąc zadania przewidziane al1ykułem 37 Ustawy rzecznik konsumentów może 
zintensyfikować swoje działania występując w trudnych przypadkach jako 
oskarżyciel publiczny, występować do prezesa UOKiK z wnioskiem o wszczę- 
cie postępowania antymonopolowego w sprawach praktyk naruszających zbio- 
rowe interesy konsumentów oraz wytaczać powództwa w sprawach o uznanie 
postanowiell wzorca umowy za niedozwolone. 
Działalność Biura Rzecznika Konsumentów można ocenić na podstawie 
rejestrów zawierających wykaz porad osobistych i przysyłanych na piśmie 
lub e-maiłem oraz porad telefonicznych. 


(" 1bid.
		

/img147_0001.djvu

			150 


Katarzvna Włodarczyk-Śpiewak 


Rzecznik Konsumentów w Szczecinie od początku swojego istnienia 
udziela każdego dnia około kilkudziesięciu porad prawnych. Biuro Miejskiego 
Rzecznika Konsumentów ma opracowaną procedurę nr P-V -02, w której uregu- 
lowano metody i tryb udzielania pomocy konsumentom - mieszkaJIcom Szcze- 
cina. Zgodnie z tą procedurą Biuro Miejskiego Rzecznika Konsumentów 
udziela pomocy konsumentom w pierwszej kolejności poprzez przedstawianie 
konsumcntom sytuacji prawnej zgłoszonego problemu i wskazywanie możli- 
wości jego rozwiązania. Następnie fachowcy oceniają zasadność skargi konsu- 
mcnta. Kolejny krok to bezpośrednie interwencje u przedsiębiorców (naj- 
częściej telefonicznie), a w przypadku braku reakcji pisemne. Rzecznik 
przeprowadza mediacje, które mają doprowadzić do ugody, jeśli one nie skutku- 
ją kicruje konsumentów do właściwych instytucji (na przykład do: Inspekcji 
Handlowej, Sanepidu, Urzędu Regulacji Energetyki, Urzędu Komunikacji Elek- 
tronicznej, Rzecznika Ubezpieczonych itp.) lub sporządza pozwy i pisma pro- 
ccsowe dla konsumentów, a w ostatecznych przypadkach wytacza powództwa 
i wstępuje w imieniu konsumentów w sprawach sądowych oraz prowadzi i nad- 
zoruje postępowania egzekucyjne komornika. Jednocześnie konsument infor- 
mowany jest o możliwości skorzystania z sądownictwa polubownego lub arbi- 
trażu specjalistycznego. 
W celu zapewnienia prawidłowej ochrony praw konsumentów Rzecznik 
współpracuje z różnymi urzędami i instytucjami, wśród których należy wy- 
mienić przede wszystkim: Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Biuro 
Rzecznika Ubezpieczonych, Arbitra Bankowego, Głównego Inspektora Ochro- 
ny DaJlych Osobowych, Urząd Regulacji Energetyki, Urząd Komunikacji Elek- 
tronicznej, Sąd Polubowny przy Inspekcji Handlowej, Rzecznika Praw Pacjenta 
dLiałającego przy Narodowym Funduszu Zdrowia w Szczecinie. Biuro współ- 
pracuje z radcą prawnym, który wydaje pisemne opinie prawne oraz udziela 
porad w trakcie trwania spraw sądowych i egzekucyjnych. Rzecznik Konsu- 
mentów może też zawiadomić organy ścigania, tj. prokuraturę i poJicję 
- w sprawach, w których zachodzi podejrzenie popełnienia przestępstwa na 
szkodę konsumcnta lub grupy konsumentów. 
Konsumentom z reguly udziela się porad lub przyjmuje od nich skargi. 
Skargi konsumentów najczęściej dotyczą: 
f. Usług wykonywanych przez firmy rcmontowo-budowlane. Problemy kon- 
sumentów polegają głównie na: niezawieraniu umów na piśmie, ustnych 
ustaleniach istotnych warunków umowy (terminu, ceny, gwarancji, kar 
umownych), wpłacaJliu pieniędzy (zaliczki, zadatku) często bez pokwito- 
wania, składaniu reklamacji w formie telefonicznej, braku reakcji finn na 
reklamacje konsumentów, nie sprawdzeniu referencji firmy, której zlecano 
usługę, braku znąjomości daJlych firmy i właściciela, z którą to zawarli 
umowę (dysponują tylko numerem telefonu komórkowego).
		

/img148_0001.djvu

			OCHRONA KONSUMENTA JAKO JEDNO Z ZADAŃ... 


151 


2. Usług telekomunikacy-inych (wykonywanych przez operatorów telefonii 
stacjonarnej. komórkowej i telewizji kablowej). 
3. Usług finansowych i bankowych (Szczególne zagrożenie dla konsumenta 
stanowią firmy proponl!jące szybką i łatwą pożyczkę gotówkową. Problemy 
mają także osoby nic splacające zobowiązań kredytowych w terminie. Po- 
nadto banki nie infonmuą o możliwościach ubezpieczenia kredytu, na- 
gminnie stosują uciążliwe dla konsumentów postanowienia umowne, takie 
jak: wysokie karne oprocentowanie, opłaty za wezwania do zapłaty, wy- 
sokie prowizje, konieczność założenia rachunku w banku który udziela kre- 
dytu konsumentowi, naliczanie prowizji od wcześniejszej spłaty kredytu, 
pobieranie przez bank zarówno odsetek od nieterminowej spłaty raty kredy- 
tu, jak i dodatkowej kary pieniężnej, wymuszanie na konsumentach za- 
warcia umowy o kartę kredytową, w sytuacji gdy można było zawrzeć 
umowę o kredyt konsumencki. narzucanie klientom poddania się egzekucji 
do kwoty nieproporcjonalnie wysokiej w stosunku do zaciągniętego przez 
nich kredytu itp.). 
4. Usług edukacyjnych takich jak: kursy językowe, szkolenia, działalność 
szkół niepublicznych (problemy konsumentów to głównie: brak możliwości 
wcześniejszego rozwiązania umowy bez ponoszenia kar umownych, żą- 
danie szkół zapłaty z góry za cały semestr, nawet wówczas gdy konsument 
nic podjął nauki, gdyż wybrał inną uczelnię, nic powiadomił jednak szkoły 
pisemnie o rezygnacji zjej usług, żądania wysokich odsetek karnych za nie- 
tcrminowe płacenie czesnego, odmowa wydania świadectwa ukończenia 
szkoly z powodu nieuregulowania wszystkich opłat za szkołę itp.). 
5. Usług turystyczno-hotelarskich (czyli m.in. nienależyte świadczenie usług 
turystycznych. podwyższanie opłat, zmiana warunków zakwaterowania. 
zmiana istotnych postanowień umowy, istotne różnice między ofertą ka- 
talogową a stancm faktycznym, brak należytej opieki rezydenta, opóźnienia 
w przelotach lotniczych. i wiele innych). 
6. Umów zawieranych poza lokalem i na odległość (głównie przez Internet). 
7. Problemów związanych z realizacją uprawnień z tytułu udzielonej gwaran- 
cji (przez sprzcdawców, producentów towarów, dystrybutorów. impor- 
terów). 
8. Sprzedaży różnorodnych towarów (m.in. niezgodności zakupionych to- 
warów z umową sprzedaży; odmowy przyjmowania od konsumentów re- 
klamacji lub nieprzestrzeganie 14-dniowego terminu ustosunkowania się do 
żądań reklamacyjnych konsumenta; kierowanie konsumentów do serwisów 
gwarancyjnych (w przypadku posiadania karty gwarancyjnej». 
O wzroście popularności instytucji rzecznika konsumentów świadczy 
rosnąca liczba petentów, korzystających z porad biura (tabela l).
		

/img149_0001.djvu

			152 


Katarzyna Włodarczyk-Śpiewak 


Tabela 1 


Liczba bezpłatnych porad konsumenckich i udzielonych informacji prawnych 
w zakresie ochrony konsumentów w latach 2002-2006 


Liczba bezpłatnych Rok 
porad konsumenckich 
i udLiclonych 2002 2003 2004 2005 2006 
informacji prawnych 
Ogółem 4515 5242 5954 10218 12225 
w tym: (2002
 100) (116,1) (131.9) (226,3 ) (270,8) 
Uslugi 1978 2473 2623 5803 7283 
Umowy sprzedaŻ)' 1793 2028 2315 3835 4306 
Umowy poza lokalem 189 202 371 580 636 
j na odległość 


Żr6dlo: Opracowane na podstawie sprawozdai1 Rzecznika Praw Konsumenta w SzczcclI1ie za lata 2002-200ó 


W 2006 r. prawic 80% spraw, którymi zajmowało się biuro załatwiono 
zgodnie z interesem konsumentów. Wskaźnik ten utrzymuje się na podobnym 
p07jomie od początku działalności biura. Siedmioletni okres działalności rzecz- 
nika skutkqje zwiększeniem się świadomości praw i obowiązków zarówno po 
stronic konsumentów. jak i pr.redsiębiorców. Coraz więcej sporów jest rozwią- 
zywanych na drodze mcdiacyjnej. Tabela 2 prezentuje iloŚĆ wystąpień media- 
cyjnych rzecznika oraz pozytywne rezultaty tych wystąpień. 


Tabela 2 


Liczba wystąpiet'l. do przedsiębiorców w spnl\vach ochrony konsumenta w lalach 2002-2006 


Liczba Rok 
wyst	
			

/img14_0001.djvu

			14 


Maciej Miszewski 


miastach, gdzie w radzie miejskiej i w urzędzie miasta zasiadają przedstawiciele 
konkrctnych partii politycznych, obywatel traktuje urzędnika jako przedstawi- 
ciela abstrakcyjnie pojmowanego "miasta", a nie PO, SLD czy PiSo Z punktu 
widzcnia jakości porządku instytucjonalnego jest to źródło tak szans, jak i za- 
gro7.Cll. Szanse wynikają z możliwości rozwijania (zwłaszcza w skali gminy) 
poczucia przynależności do wspólnoty lokalnej. Sposób zachowania urzęd- 
ników, czysty i zrozumiały co do intencji układ nor1l1 lokalnych, mogą sprzyjać 
akccptacji władzy. Z drugiej jednak strony nawet dość błahe przyczyny mogą 
spowodować generalne odrzucenie instytucji samorządowych i uznanie ich za 
oprcsy';nc. W skali gminy przeciętny obywatel trwa w mniemaniu, że dysponuje 
wiedzą pozwalającą na rzetelny osąd postępowania urzędu. To samo nie za- 
chodzi już w skali ogólnokrajowej, gdzie obywatel zawierza raczej przy formu- 
lowaniu ocen opiniom ekspertów i nastawieniu wybranych przez siebie 
mediów. 
Wobec instytucji pallstwa trudniej o utożsamienie się - nawet hiper- 
patriotyczne postawy nic wiążą się z automatyczną akceptacją instytucji pail- 
stwa, przcciwnie, mogą pojawiać się poglądy, wedlc których system władzy jest 
dla kraju (narodu, pa"stwa pojmowanego abstrakcyjnie) nie dość dobry w po- 
równaniu do wyobrażcń na temat jego pożądanego kształtu i sposobu działania. 
Jcdnakże ewentualne odrzucenie tych instytucji też nigdy nie jest pelne. Poja- 
wiają się raczej tłumaczenia obciążające winą 7.a słabości aparatu władzy 
rządzące aktualnie ugrupowanic lub nawet konkretnych polityków. Teatr poli- 
tyczny rozg.ywa się dla obywateli głównie na ekranach telewizorów, a jego 
konsckwencjc dotykają go tylko incydentalnie. Stąd należałoby bardziej się 
skupić na jakości instytucji najniższych szczebli. Tu tworzyć się mogą bowiem 
instytucje nieformalne, które stabilizują całość ładu instytucjonalnego i ułatwia- 
ją poprawę jego jakości. 
Ocena niedostatków ladu instytucjonalnego powinna uwzględniać trojaki 
charaktcr ich przyczyn. Mogą one wynikać z braku lub niedorozwoju określo- 
nych instytucji. Taki stan może być konsekwencją prymitywizmu pojawiąją- 
cych się ruchów społecznych, pociągającego za sobą swoisty "brak popytu" na 
pewne instytucje, silnego oddzialywania nawyków wyniesionych z poprzednich 
wamnków ustrojowych (argumenty typu "zawsze tak było") oraz rozmyślnego 
7.anicchania ze strony elit politycznych, które w imię swojego interesu grupo- 
wego wolą odkładać na później niezbędne, ale kolidujące z ich interesami 
zmiany_ Jeśli podjęcie kroków zmieniających funkcjomuący system instytucji 
zależy od przemian pozainstytucjonalnych, to pojawia się kwestia tzw. racjo- 
nalności politycznej. Wprowadzenie zmian jest tak rozumianą racjonalnością 
zgodnc tylko wtedy, gdy ich pozytywne efekty dadzą się skonsumować poli-
		

/img150_0001.djvu

			OCHRONA KONSUMENTA JAKO JEDNO Z ZAOAŃ_. 


153 


W 2002 r. w przypadku usług rzecznik najczęściej zwracał się do firm 
remontowych i budowlanych (102 razy, w tym 87 razy pozytywnie rozpatrzono 
skargi), na dmgim miejscu były interwencje u dostawców energii (65 razy. 
z czego 42 zakończyły się pozytywnie dla konsumenta) oraz do firm finanso- 
wych, reprezenttuących "systemy argentyńskie" (64 razy nastąpiła interwencja, 
jednak tylko w 12 przypadkach były to wezwania zakończone korzystnie dla 
konsumenta). W 2003 r. struktura wezwaiJ była podobna: najczęściej interwe- 
niowano w firmach finansowych - 82 (w tym 41 pozytywnie rozpatrzonych), na 
drugim miejscu były firmy telekomunikacY.ine - 66 razy (46 pozytywnych re- 
akcji dla konsumenta dec
i) i na trzecim firmy remontowe i budowlane - 65 
razy (42 wnioski były pozytywnie rozpatrzone). W 2004 r. najczęstsze mediacje 
Rzecznika były wysyłane do: firm telekomunikacyjnych - 120 razy (97 po- 
zytywnie rozpatrzono), remontowo - budowlanych - 94 wezwania (w tym 79 
pozytywnych odzewów) oraz do finn finansowych związanych z "systemami 
argentyńskimi" - 78 razy (w tym 50 pozytywnych rozwiązań). W 2005 roku 
Rzecznik głównie interweniował w: firmach remontowo-budowlanych (1I8 
razy, w tym 90 pozytywnie), firmach telekomunikacyjnych (68 razy, w tym 49 
pozytywnie) oraz w bankach (65 razy, w tym 60 pozytywnie), z kolei w 2006 r. 
interwencje wyglądały następtuąco: ]21 razy w firmach telekomunikacyjnych 
(87 razy pozytywnie dla konsumentów), 104 razy w firmach remontowo - bu- 
dowlanych (90 razy pozytywnie) oraz 98 razy w firmach świadczących usługi 
edukacyjne (83 pozytywnie dla konsumenta)l7. 
W przypadku umów sprzedaży towarów Rzecznik najczęściej się zwracał 
do następujących finn: w 2002 r. do sklepów obuwniczych (101 razy, w tym 
było 73 pozytywnie rozpatrzonych wniosków), w 2003 r. - podobnie - do skle- 
pów obuwniczych (62 razy, w tym 47 pozytywnie), w 2004 - analogicznie - te 
samc placówki (64 razy, w tym 34 pozytywnie rozpatrzonych), a w kolejnych 
latach rzecznik najczęściej zwracał się do skłepów odzieżowych - 86 razy 
(w tym pozytywnie 70) w 2005 i 159 razy (w tym 122 pozytywnie) w 2006 r.'8. 
W ostatecznych przypadkach, gdy nie było możliwości porozumienia 
między konsumentem a przedsiębiorcą sprawy były kierowane do sądów (ta- 
bela 3). 


11 Według sprawozdan Rzecznika Praw Konsumenta w Szczecinie za lala 2002-2006. 
I
 Um!.
		

/img151_0001.djvu

			154 


Katarzyna Włodarczyk-Śpiewak 


Tabela 3 


Liczba wytaczanych powództw na rzecz konsumentów w latach 2002-2006 


Rok 
Liczba 
powództw 2002 2003 2004 2005 2006 
Ogółem 19 17 32 53 61 
w tym: (6*,66,7%.) (4*,23,5%) (4*,12,5%) (37*, 69,8%) (42*,68,8%) 
10 8 16 17 18 
Usługi (4*,40%) (2*,25%) 0*,6.3%) (10*,58,8%) (11*,61,1%) 
Umowy 6 4 II 21 26 
sprzedaży (b.d.) (2*,50%) (2*, 18.2%) (17*.80.9%) (17*.65,4%) 
Inne 3 5 5 15 17 
(2*, 66,7%) (b.d.) (1*, 20%) (10*,66,7%) (14*.82.4%) 


* Sprawy zakończone pozytywnie w danym roku. 
Żródlo. Ibid. 


Z tabeli 3 wynika, że rośnie liczba pozwów sądowych. Przyczyną nie- 
wielkiego odsetka pozytywnie zako{,czonych spraw jest to, że raport z pracy 
rzccznika za dany rok sporządzany jest zwykle w trakcie trwania większości ze 
spraw sądowych, w kolejnym roku nie uzupełniano statystyk, stąd też braktue 
informacji o ich ostatecznym wyniku. 
Rzecznik konsumentów w Szczecinie stara się docierać do świadomości 
społeczCl1stwa w różnoraki sposób, Między innymi od początku działania biura 
prowadzona jesl akcja informacyjno-edukacyjna, mającą na celu ostrzeganie 
i edukowanie konsumentów. Akcja ta odbywa się poprzez stałą współpracę 
rzecznika konsumentów z mediami. Jest to jedna z nąjpopularniejszych, a jed- 
nocześnie nąjbardziej efektywnych metod rozpowszechniania wiedzy konsu- 
mCl1ckiej i kształtowania w tym zakresie świadomości mieszkańców Szczecina 
i okolic. SzczcciIlski rzecznik konsumentów współpracuje z mediami lokalnymi 
i ogólnokrajowymi. Najczęstszymi formami popularyzacji wiedzy na temat 
ochrony intercsów konsumentów w mediach są: cykliczne artykuly o tematyce 
konsumenckiej w lokalnym tygodniku "Szczecil1ski Punktu Widzenia" 
oraz współpraca z prasą lokalną - z "Kurierem SzczeciI1skim", "Głosem Szcze- 
ci"skim", 10kaJnym dodatkiem Gazety Wyborczej "Gazeta na Pomorzu", 
"Moim Miastem", stała współpraca z oddziałem Telewizji Polskiej w Szcze- 
cinie (gdzie na szczególną uwagę zasługluą udzialy w programach: "Wokół 
nas", ..Kronika Szczecińska", "Kątem Oka") oraz stała współpraca z Polskim 
Radicm Szczecin. Ponadto Rzecznik Konsumentów ze Szczecina brał udział 
w audycjach radiowych rozgłośni ogólnopolskich (Radio Złote Przeboje, Radio
		

/img152_0001.djvu

			OCHRONA KONSUMENTA JAKO JEDNO Z ZADAŃ... 


155 


VOX, Radio RMF, ZET), ogólnopolskich programach telewizyjnych, m.in. 
"Pytanie na śniadanie" (Prograni 2 TVP), "Gość Trójki" (TVP 3). POLSAT, 
"Uwaga" (TVN). Ponadto publikowane byly komentarze Rzecznika Konsumen- 
tów ze Szczecina w prasie o zasięgu krajowym ("Gazeta Prawna", "Życie War- 
szawy"
 "Fakt", "Super Express", "Rzeczpospolita". 
Rzecznik Konsumentów prowadzi także działalność edukacyjną na temat 
praw konsumenta wśród dzieci i młodzieży, organizluąc spotkania w gim- 
na:qach i liceach. Podejmlue ponadto formy współdziałania zarówno z przed- 
siębiorcami, jak i z konsumentami organiZluąc spotkania oraz biorąc udział 
w szkoleniach i konferencjach. 
Z powyższych informacji wynika, że rzecznik konsumentów w Szcze- 
cinie prowadzi aktywna politykę szerzenia wiedzy oprawach konsumenta. 
W celu oceny efektów działalności rzecznika konsumentów przeprowadzone 
zostały, na potrzeby niniejszego opracowania, badania ankietowe'". Przebadano 
327 osób, z czego 64%, (209 osób) stanowili mieszkańcy Szczecina. Na pod- 
stawie badań ankietowych ustalono, iż wśród przebadanych 209 osób, będących 
mieszkaJlcami Szczecina (średni wiek wynosił 26 lat. 60% przebadanych osób 
stanowily kobiety, zaś pozostałą część (40"10) - mężczyźni). Osoby, wśród któ- 
rych przeprowadzono badanie, reprezentowaly w jednej trzeciej 4-<>sobowe 
gospodarstwa domowe (34%), jedna czwarta była przedstawicielami gospo- 
darstw 3-osobowych, 19% 5-eio i więcej osobowych. 17% to członkowie dwu- 
osobowych gospodarstw domowych, a 5% reprezentowało gospodarstwa 
jednoosobowe. 
W przeprowadzonej ankiecie 94% osób uznało, że zakupione przez nich 
towary bardzo często nie spełnily ich oczekiwai1. Prawie 80% ankietowanych 
uważało, że jeśli towar nie spełniał oczekiwać to wynikało to z jego złej jakości. 
34% odpowiedziało, że zwiodła ich opinia sprzedawcy i tyle samo osób zrzuca- 
ło winę na nieprawdziwą w ich opinii reklamę w przypadku niezadowolenia 
z produktu lub usługi. Dla 30% bardzo ważnym czynnikiem była cena, po- 
nieważ tylu ankietowanych stwierdzilo, że produkt nie spełnił ich oczekiwań 
z powodu tego, że był za drogi. 22% zasugerowało się niesłusznie w swoich 
wyborach konsumenckich opinią innych osób, ponadto po 15% respondentów 
uważało, że zły zakup wynikał z niesprawdzonych informacji o promocjach lub 
z napisów na opakowaniach. 


I
 Badania ankietowe zostaly przeprowadzone w listopadzie 2007 f. wśród grupy 327 studentów studiów 
zaocznych i wieczorowych II i HI roku pobierających naukę na Uniwersytecie Szczecińskim oraz w Wyż- 
szej Szkole Zarządzania w Szczecmie. Próba badawcza nie miała charakteru reprezentatywnego. Przepro- 
wadzona ankieta pozwolila na pozyskame pewnej orientacji na temat działalności Rzecznika Konsumentów 
w Szczecinie.
		

/img153_0001.djvu

			156 


Katarzyna Włodarczyk-Śpiewak 


Według deklaracji ankietowanych prawie polowa badanych (47%) miała 
problemy z reklamacjami, ponad dwie piąte (42%) ze zwrotem towaru i tyle 
samo (42%) spotkało się także z koniecznością ponoszenia dodatkowych kosz- 
tów przy 7l!kupach dóbr lub usług (np. opłaty za wnoszenie mebli, dodatkowe 
opłaty za montaż, dowóz itp.). Jednocześnie 62,5% ankietowanych osób wie- 
działo, jakie instytucje w Szczecinie są pomocne przy rozwiązywaniu proble- 
mów konsumentów. 62,5% bezbłędnie wskazywało Biuro Rzecznika Konsu- 
mentów w Szczecinie. przy czym już tylko 27% wszystkich ankietowanych 
znało adres tej palcówki. 37% twierdzilo jednak, że potrafiłoby skontaktować 
się z Biurem Rzecznika Konsumentów i jako podstawowe fonny kontaktu 
wskazywali respondenci kontakty telefoniczne i mailowe. Ankietowani, którzy 
wiedzieli o istnieniu instytucji rzecznik konsumentów, swoją wiedzę na temat 
jego biura posiadali przede wszystkim dzięki informacjom z mediów (TV, ra- 
dio, czasopisma) - 41 %, z Internetu - 22%, 20% z innych źródeł, takich jak: 
wiedza i informacje od znajomych, lekcje w szkole. informacje lub praca 
w sklepie. Ponad jedna czwał1a ankietowanych (27,4%) nie wiedziała jednak 
w ogóle o istnieniu rLecznika konsumentów. Z usług biura rzecznika skorzysta- 
lo tylko niespełna 11% (10,8%). 
Ankietowane osoby zostaly poproszone ponadto o opinię, w jaki sposób 
powinny docierać infollnacje o działalności rzecznika i biura do konsumentów. 
Do powtarzających się fOlln szerzenia wiedzy na temat pomocy konsumentowi, 
które trzeba wprowadzić lub rozszerzyć, wedlug respondentów. należaly: ogól- 
nodostępne informacje sklepach, w prasie codziennej (stałe rubryki z telefonami 
dyżul11ymi), w Internecie, szerzenie edukacj i w szkolach, akcje promujące 
ochronę i edukację konsumenta w telewi,gi i radio, ulotki w ogólnodostępnych 
miejscach, broszury dostarczane pocztą do domów, informacje zawarte w opa- 
kowaniach produktów, wydawanie biuletynu przez rzecznika konsumentów, 
infonnacje w urzędach. 
Respondenci szczególnie podkreślali istotną rolę mediów (radio, TV 
i prasa regionalna) w kształtowaniu świadomości konsumentów na temat ich 
praw, jednakże doceniali także edukację od najniższego szczebla oraz skutecz- 
ność broszur wysyłanych pocztą tradycyjną oraz elektroniczną. 
Według ankietowanych rzecznik konsumentów powinien zajmować się 
przede wszystkim: pomocą w załatwianiu J'eklamacji, interweniowaniem 
w przypadkach zawyżania cen, kontrolowaniem nieuczciwych promocji oraz 
nieuczciwymi i nieprawdziwymi reldamami, szerzeniem informacji na temat 
praw konsumentów w spoleczeństwie, służeniem pomocą konsumentowi 
w dochodzeniu jego praw przy sporach z firmami, pomocą przy zwrotach to- 
warów oraz prowadzeniem doradztwa konsumenckiego.
		

/img154_0001.djvu

			OCHRONA KONSUMENTA JAKO JEDNO Z ZADAŃ... 


157 


Wśród odpowiedzi ankietowanych dotyczących najczęściej powtarza- 
jących się fOl1n pomocy rzecznika konsumentom były reklamacje, zwroty i po- 
rady. 
Z powyższych informacji widać, iż z jednej strony świadomość konsu- 
mcntów na temat ich praw jest dość duża, z drugiej jednak wyraźnie zamacza 
się niski stopień edukacji konsumentów, którzy nie do końca orientują się 
w działalności rzecznika konsumentów. 
Na podstawie analizy działalności Biura Miejskiego Rzecznika Konsu- 
mcntów w Szczecinie oraz informacji uzyskanych na podstawie przeprowadzo- 
nych badań ankietowych można stwierdzić, iż działalność systemu ochrony 
konsumenta opisana przez pryzmat działalności samorządu lokalnego ma cha- 
raktcr bardzo zróżnicowany i szeroki. Stała współpraca rzecznika z mediami 
przynosi w dużej mierze zamierzone skutki, bo w ten sposób przekazywane są 
społeczeństwu ważne informacje. Wiedza, która dociera do konsumentów od 
lokalnych organizacji samorządowych chroniących ich prawa, jest podstawo- 
wym elementem edukacji konsumenckiej. Wykształcenie odpowiednich postaw 
i świadomości własnych praw konsumenckich w społeczeństwie jest ważnym 
aspektem działalności rzecznika konsumentów, ponieważ posiadanie odpo- 
wicdnich informacji. znajomość przysługtUących praw oraz umiejętność ich 
wykorzystania w praktyce umacnia i polepsza pozycję konsumenta na rynku, 
a zarazem umożliwia swobodne korzystanie z przysługlUących mu praw, bez 
konieczności interwencji rzecznika. Oczywiście drugim koniecznym aspektem 
działania rzecznika jest kontrola efektywności prowadzonej przez siebie dzia- 
łalności. Ważne jest, aby informacje przekazywane przez Biuro Rzecznika 
Konsumentów trafiały do samych zainteresowanych i wpływały na kształto- 
wanie ich postaw społecznych. 
Podniesienie poziomu wiedzy konsumentów o prawach i działaniach or- 
ganizacji konsumenckich jest możliwe jeśli wykorzystane zostaną takie instru- 
mcnty jak: 
wydawanie biuletynów dostępnych bezpłatnie w urzędach miasta, marszał- 
kowskim, placówkach handlowych, 
informowanie o szczególnych przypadkach naruszania praw rynkowych - 
opis nieuczciwych firm na przykładach (na przykład w powyższych biule- 
tynach), 
wprowadzenie różnych form reklamy społecznej - bilbordów, reklamy 
w telewizji regionalnej, radiu lokalnym, prasie lokalnej, 
wprowadzenie ulotek reklamowych, które docierałyby pocztą tradycyjną do 
społeczeństwa, 
rozszerzenie współpracy z firmami, aby uświadamiać im z jednej strony 
słabszą pozycję konsumenta na rynku, ale z drugiej strony także prawa, ja- 
kie za nim stoją.
		

/img155_0001.djvu

			158 


Katarzyna Włodarczyk-Śpiewak 


CONSUMER PROTECTION AS ONE OF TASKS FOR LOCAL GOVERNMENT 


Summary 


Since J.anuary I. 1999, self-government in Poland has been functioning in accordance 
with a three-Icvel structure (Le. se(f-govermnents functioning in COI11I11UneS, counties and voivod- 
ships) The main laws, i.c. Law on Self-governments (in communcs. counties and voivodships) 
define the principles underlying the functioning af loeal self-governrnent units. These ławs aJso 
includc main tasks that come undcr local self-government administration. One of such tasks 
obliges self-govermnent to protect local community. 
Thc protective role of a local self-government is fulfilled among other things through 
the protection of consumer rights. The present article deseribes and evaluates actions taken 
by consumer spokesman who guarantees that the functioll of self-government under discussioll 
has been fulfiHed. Consumer spokesman is appointed by the county government and carrit:s 
out self-government tasks. namely protects a COllsumer, his/her market interests. carcs for his/her 
educatioll as well 8.."> makes him/her aware or market risks. 


c. 

 
"'
p. 
"1f;;Jlovild"
		

/img156_0001.djvu

			Informacja o Katedrzt: 
Ekonomii i Polityki Tr 


Katedn l konomii 
, Z006 rok I. \\ dr 
niku" lIaukuwu-dydaktv
 


W 119331 


11. 


m: o n 


profe
uca nadz"'v..zajn
 tlzech na 11m II .diun 
oraz dwóch itentów Od pocz
tku istni
ni .h:Jr} 
kierownikiem jest prof. dr hab. \1adt 'VIi 
Pracownicy Koltedr} "':konomii i Polit 1 " 

ajmuj-! . roko pf'jęt-! prol>lemat,,1 
podarc 7 ej _mf''' -J' a także .-,dniLmami mit ,mi 
zarm no rii LkOllOmii poW 
P dmio m lań 
 pr7 . 
kons liCI . inst [ucjunaln uv' runI ł pl 
furmacyjnych' makru- i mt:LU ali. rda jt: pum 
cjami pań
twił 
 podmiotami pud: ruj
umi 
liberalna koncepcja spolecznej .u
podarki 
ws'-'ólcze	
			

/img15_0001.djvu

			15 


PRZEMIANY PORZĄDKU INSTYTUCJONALNEGO... 


tycznic, tzn. będą na tyle skoncentrowane, aby można je było korzystnie za- 
prczentować w mediach i jeśli okres oczckiwania na te efekty nie będzie dłuż- 
szy niż kadencja wybieralnych władz. 
Inną przyczyną słabości nowego porządku instytucjonalnego jest brak 
doświadczel', które dalyby się wykorzystać w kreowaniu instytucji i wynikające 
stąd błędy w samym ich powoływaniu, szczegółowych rozwiązaniach oraz se- 
kwencji podejmowanych w tym zakresie działa/l. Nadal po dwudziestu niemal 
latach transformacji aktualna jest uwaga K. Porwita na temat nieuniknioności 
popełniania błędów tego typu. "Nie ma żadnych możliwości pokonywania trud- 
ności w realizacji transformacji ustrojowej inaczej, jak w układzie mieszanym, 
tLn. łączącym ramowe przemiany instytucjonalne wprowadzane (	
			

/img16_0001.djvu

			16 


Maciej Miszewski 


się przyczyną frustracji spoleczeństwa. W konsekwencji pogłębia się poczucie 
alienacji aparatu wladzy, co dla pokolcń aktywnych jeszcze przed momentem 
przcłomu politycznego może być potwierdzeniem ugruntowanej tezy o zasadni- 
czej odmienności celów władzy i tzw. szarego człowieka oraz o niemożności 
pnckładania swoich indywidualnych interesów na dające się realizować różnej 
rangi ccle grupowe. Brak merytorycznej debaty prowadzonej przez elity po- 
lityczne z obywatelami powoduje rozciągnięcie takich ocen na całą klasę poli- 
tyczną. Skutkiem tych zjawisk jest postęP'Uący brak zainteresowania życiem 
politycznym jako sferą, w której zjednej strony "przeciętny człowiek nie może 
nic z.działać", a z drugiej strony -nasilająca się negatywna selekcja wśród klasy 
politycznej, gdzie głównym kryterium decydluącym o przetrwaniu w kręgach 
władzy stają się socjotechniczne zdolności manipulowania opinią publiczną. 
Nic trzeba dodawać, że wskazane niedostatki ładu instytucjonalnego obniżają 
też jakość prowadzenia polityki (w tym polityki gospodarczej, a więc także 
- polityki transformacji). Ważniejszą jeszcze ich konsekwencją jest zabloko- 
wanie naturalnych dla ustroju demokratycznego dążeń do tworzenia się spo- 
łeczeństwa obywatelskiego. 
Elementami porządku isntytucjonalnego są też instytucje nieformalne. 
Jako utrwalone stereotypy, odruchy, nawyki czy postawy stanowią one składnik 
ladu wzmacniający instytucje formalne, jeśli pozostają z nimi w zbieżności, lub 
też blokujące te instytucje, a w skrajnym przypadku całkowicie je unicestwia- 
jące. Przykładem takiej swoistej anihilacji instytucji może być przypadek włas- 
ności państwowej w ustroju realnego socjalizmu. Wedle formalnej wykładni 
własność ta miała charakter ogólnospołeczny. Niezgodność tej instytucji fOr- 
maln"j z instytucjami nieformalnym, nakazluącym utożsamiać własność z ja- 
kimś osobowym właścicielem i słabo wyczulonymi na różnice pomiędzy włas- 
ności gospodarstw domowych a własnością przedsiębiorstw, doprowadziła 
do faktycznego zaniku własności ogólnospołecznej i przeistoczenia się jej we 
wlasność niczyją, eksploatowaną przez te jednostki i grupy, których siła na to 
pozwalała. Należy podkreślić, że w procesie tym aktywnie uczestniczyły, każda 
wcdle swoich możliwości, zarówno grupy związane z aparatem władzy, jak 
i zantagonizowane wobec tej władzy szerokie kręgi społeczeństwa. 
Przełom ustrojowy zmienił tę sytuację. Jednak relacje między instytu- 
cjami niefonnalnym a fonnalnymi nie uprościły się, a raczej skomplikowały. 
Z racji swojego inercyjnego charakteru przetrwały postawy (a więc - instytucje 
nieformalne) wywodzące się jeszcze z kultury wiejskiej okresu międzywojen- 
ncgo, szeroka gama instytucji nieformałny ukształtowanych w okresie tzw. 
realnego socjalizmu i wreszcie - zaczęły powstawać nowe instytucje związane 
z roLWojcm współczesnej gospodarki rynkowej. Wobec rozległych zmian
		

/img17_0001.djvu

			17 


PRZEMIANY PORZĄDKU INSTYTUCJONALNEGO._ 


w Sref7.c instytucji formalnych niezgodności między różnymi typami instytucji 
reprezentującymi zróżnicowany stopień formalizacji, jak też zróżnicowany 
charakter zdetcnninowany okolicznościami ich powstawania, nie tyle pogłębiły 
się, co poszerzyły, dając w rczultacie chaos instytucjonalny osłabiający wszyst- 
kic odmiany instytucji. 
Trzcba zwrócić uwagę, 7.c przełom polityczny nie sprzyja od razu ugrun- 
towywaniu się nowych instytucji nieformalnych. Pojawiają się nowe postawy 
i zachowania. ale w warunkach niespójnego i chaotycznego otoczenia ich prze- 
istac711llle się w instytucje jest utrudnione, a przynajmniej znacznie spowol- 
nionc. Dlatego też, opislUąc tworzący się w trakcie transfonnacji porządek in- 
stytucjonalny, będący z jednej strony obszarem najbardziej istotnych przemian, 
a z drugicj - domeną mnożących się dysfunkcji i niespójności trzeba wspom- 
nieć w równej mierze o nowych instytucjach (formalnych i nieformalnych), 
o przemianach, stanowiących teren, gdzie będą rodziły się i kształtowały 
przyszłe instytucje dojrzewającej gospodarki rynkowej"". 
Wachlarz dających się zaobserwować tych przemian w warunkach trans- 
tormacj i systemowej jest dość szeroki. Ograniczymy się do wskazania trzech 
ich nunów, które współczcśnie wydają się najbardzicj istotne. Piełwszy z nich 
wynika ze wspomnianych już niespójności pomiędzy utrwalonymi w poprzed- 
nim ustroju nawykami i wzorcami zachowal1 a otworzeniem się pola dla swo- 
bodnej aktywności publicznej w warunkach liberalnej demokracji. Domimuą- 
cym jego objawem jest lęk przed podejmowaniem decyzji na własny rachunek 
i zmęczenie wywołane pcrmanentnym, związanym z tym lękiem stresem. Istot- 
ną komponentą opisywanego 
awiska jest niska samoocena, powszechna 
w bardzo liczebnych grupach społccznych, po części zresztą - zwłaszcza jeśli 
chodzi o starszą generację - uzasadniona niskimi kwalifikacjami zawodowymi 
i brakicm umiejętności odnalezienia się w nowej, odmiennej rzeczywistości 
społecznej. Konsekwencją tego jest tęsknota za ilu:qą państwa opiekuńczego, 
potrzeba schronienia się w cieniu autorytetu przywódcy politycznego, który 
redukując zakres wolności, odebrałby także obywatelom cząstkę odpowiedzial- 
ności za własny los. Na takich tęsknotach próbuje budować swój elektorat auto- 
rytarna prawica. 
Innym rodzajem reakcji wynikających z tego samego podłoża jest izolo- 
wanie się od życia społecznego, odmowa wobec prób wciągnięcia w proces 
tworzenia społeczel1stwa obywatelskiego, a także postawy roszczeniowe, oparte 
na przyjętym milcząco załot£niu, że władza jest zawsze przeciwnikiem, a nie 
- partnercm. Zjawiska te pojawiają się zwłaszcza w tych regionach i miastach, 


I Por. K. Porwit: Poszukiwanie teorii przemian systemowych w świetle wyzwań współczesności. W: Wspól- 
cz
snc prz.emil1ny..., op. cit. s. 135 



 
(l
lm I( 
"r.:}" -1" 
c...-f' 0-ę;, 
0
 "V 
;S Biblioteka 
 
.... """.-"- _._
 -.
		

/img18_0001.djvu

			18 


Maciej Miszewski 


gdzie przebieg transformacji gospodarczej wiąże się z relatywnie najwyższymi 
kosztami społecznymi. W takich warunkach nieporównanie ciężej jest odbudo- 
wywać poczucie wspólnoty lokalnej, zwłaszcza że pochodną opisanych postaw 
jcst programowa nieufność wobec wszelkich ugrupowań politycznych. Trzeba 
jcdnak dodać, że zjawisko to nie musi być trwałe. Tam, gdzie władze lokalne 
(np. charyzmatyczny prezydent miasta) zdołają przekonać do siebie nieufne 
i niczadowolone masy mieszkańców, następuje powszechne zawierzenie władzy 
lokalnej, nierzadko równie nieuzasadnione jak poprzednia nieufność. Dowodzą 
tego między innymi ostatnie wybory komunalne, w których sukces odnieśli 
liczni ponadpartyjni prezydenci wybrani na drugą już kadencję. Mimo pewnej 
irracjonalności zachowań członków społeczności lokalnych sytuacja taka 
ułatwia budowę porządku instytucjonalnego na podstawie pozyskanego w ten 
sposób kapitału społecznego. 
Drugi nurt omawianych przemian wiąże się ze wzrastającą rolą opinii 
publicznej w ksztaltowaniu zachowań organów państwa. Demokratyzacja sys- 
temu politycznego powoduje, że ich poczynania są w coraz większym stopniu 
delenninowane sygnałami pochodzącymi od społeczeństwa. Sygnały te 010- 
cicrają do adresatów głównie za pośrednictwem mediów. które w pewnym stop- 
niu dcformują przekaz nawet wtedy, gdy związane są z ugrupowaniem rządzą- 
cych. Główny motyw działania środków masowego przekazu w uproszczeniu 
daje się zrcdukować do zapewniania sobie długoterminowo sprzedaży własnych 
usług informacyjno-komentatorskich i towarzyszących tej sprzedaży wpływów 
z reklam. Realizacja tego celu polega na połączeniu pewnego, wymuszonego 
przez konkurencję w tym sektorze, stopnia rzetelności informacyjnej z dą- 
żeniem do skupiania na sobie uwagi konsumenta (widza, słuchacza, czytelnika) 
poprzez nadawanie podawanym treściom cech wyjątkowości, a więc - poprzez 
ddormowanie istoty przekazywanej informacji. Zjawisko to, znane również 
w dojrzałych gospodarkach zachodnich, w krajach transformacji nabiera bar- 
dziej drastycznych form w związku z ciągłym rozszerzaniem się rynku medial- 
nego. który gdzie indziej jest już ustabilizowany. Oznacza to znacznie silniejszą 
"tabloidyzację" informacji, którą politycy zmuszeni są traktować jako głos 
opinii publicznej. 
W tych warunkach dochodzi do teatralizacji życia politycznego na 
szczeblu instytucji pal1stwa. Coraz większa część działań politycznych 010- 
konywanajestjuż nawet nie pod kątem populistycznych oczekiwań wyborców, 
co pod kątem ich medialnego odbioru. Pojawia się też coraz większa różnica 
w nasileniu opisywanych 7Jawisk pomiędzy szczeblem państwa a szczeblem 
lokalnym. W gminach wiejskich, a w znacznym stopniu także w miastach, 
presja mediów nie jest już tak skuteczna. Jest to źródłem szans na wzmacnianie
		

/img19_0001.djvu

			19 


PRZEMIANY PORZĄDKU INSTYTUCJONALNEGO... 


porządku instytucjonalncgo w tym wymiarze, pod warunkiem wszakże, że wła- 
dze lokalne dbać będą o dostateczną drożność bezpośrednich kanałów komuni- 
kacyjnych pomiędzy nimi a daną społecznością. Względna niezależność od 
mcdiów stanowi szansę oddolnego kształtowania porządku społecznego oparte- 
go na zbieżności interesów wybieranych władz i wybierających je wspólnot. 
Ze wskazaną szansą korespondl!je trzeci nurt przemian, którym jest po- 
wolne upowszechnianie się skłonności do samoorganizowania się ludzi. Uwa- 
runkowania tej tendencji są co najmniej dwojakie. Po pierwsze, w aktywnym 
życiu społecznym uczestniczy coraz większy odsetek osób słabiej obciążonych, 
z racj i młodszego wieku. nawykiem bierności. Ich obecność owocuje powsta- 
waniem inicjatyw oddolnych, grup organizluących się dla realizacji konkret- 
nych zad mI, a niekiedy - tworzeniem przedsiębiorstw non profit. Sprzyja temu 
coraz więks7.a dostępność Internetu, będącego z założenia niekomercyjnym 
środkiem komunikacji i obniżającym koszty organizacji wszelakich przedsię- 
wzięć oddolnych. T u rozpoczyna się gromadzenie kapitału zaufania. Aprobatę 
spolcczną uzyskać jest też łatwiej, jeśli dane p,-zedsięwzięcie nie ma (lub tylko 
nic eksponuje) swojego biznesowego charakteru. 
Nie bez znaczenia jest także to, że wiele ułomności istniejącego porządku 
instytucjonalnego wymusza samoorganizację w skali lokalnej dla obrony zagro- 
żonych interesów. Tam, gdzie instytucje państwa zawodzą, ludzie muszą 
- z konieczności -- radzić sobie sami. Jest kwestią czasu, aby bardziej aktywne 
ośrodki samorządu lokalncgo zaczęły wciągać w swoją orbitę tego typu inicja- 
tywy. Spektrum zad mI, jakie mogą być realizowane w ramach takiej wspólpra- 
cy. jest rozległe: od kwestii bezpiecn:ństwa publicznego, poprzez oświatę, two- 
rzcnie infrastruktury rekreacyjnej, aż po kreowanie nowych czy przywracanie 
świadczonych niegdyś uslug (np. dostarczanie gazet, mleka, itp. produktów do 
domu). Obecnie trudno powiedzieć, czy dotyehe7.asowy trend samoorganizacji 
nic osłabnie, stanowi on jednak główną szmIsę, aby tworzony porządek instytu- 
cjonalny mógł stać się w przyszłości podstawą szeroko rozumianego społe- 
czellstwa obywatelskiego. 
We wcześniej publikowanych rozważaniach podkreślałem rozróżnienie 
pomiędzy instytucjonalnymi i pozainstytucjonalnymi elementami zmian syste- 
mowych wedle kryterium sposobu kreacji, a więc świadomej kreacji ładu insty- 
tucjonalnego i spontanicznej ewolucji czynników pozainstytucjonalnych'. 
Skłonny byłbym obecnie złagodzić to stanowisko. W istocie tworzyć 
świadomie można jedynie część instytucji formalnych. Cała reszta porządku 
instytucjonalnego powstaje wskutek modyfikowania istniejących instytucji 


j Por M. BalLowskl, M. Miszcwski: TransformaCJa gospodarcza w Polscc. Wydawnictwo Naukowe PWN. 
Warszawa 2006. s. 40.
		

/img1_0001.djvu

			SE 
K 
TO 
N 
Uo 


I 
 
A
 


AKADEMIA EKONOMICZNA 


im. Karola Adamieckiego w Katowicach 


POLSKIE 
SAMORZĄDY 
LOKALNE 
W OKRESIE 
TRANSFORMACJI 
- INSTYTUCJE 
I ICH PRZEOBRAŻENIA 


Redaktor naukowy 
Ewa Zeman-Miszewska 


, 
. 


ZESZYTY BRUKOWE
		

/img20_0001.djvu

			20 


Maciej Miszewski 


formalnych, utrwalania się nowych instytucji nieformalnych, a wreszcie - ogra- 
niczonego powstawania nowych (głównie nieformalnych, ale w odleglejszej 
przyszłości - także formalnych) składników ładu instytucjonalnego na skutek 
rozwoju i wzajemnego oddzialywania na siebie różnych nurtów przemian poza- 
instytucjonalnych. Zarówno przebieg, jak i dalsze implikacje opisanych tu pro- 
cesów powinny i z pewnością staną się przedmiotem bardziej szczegółowych 
badań i dociekań. 


CHANGES IN INSTlTUTIONAL ORDER IN THE TIME OF SYSTEM 
TRANSFORMATION 


Summary 


Thc main point of author's considerations is the category of institutional order. 
The elcmcnts of (he order and conditions of its quality have becn dcscribcd in the paper. 
Thc iluthor also presents specific conditions of institutional order proper for (he timc 01' system 
trans1ormation. Thc mattcr of institutional lack's reasons has bccn also discussed therc. 
Thc aUlhor 8nalyses [he role ol' formai and informal institutions and their interactiolls against 
a hackground of charactcrislic symptoms concerned with institutional order's -naw which is being 
lnmsformed mto social-economic system. 11 gives incemive to formulate general forecast to fur- 
ther evolution ofthe order.
		

/img21_0001.djvu

			Ewa Zeman-Miszewska 


PRZESŁANKI TRANSFORMACJI INSTYTUCJI 
LOKALNYCH 


W krajach przeżywających transformację ustroju politycznego i gospo- 
darczego naturalnym proccsom przenikania instytucji formalnych i nieformal- 
nych powstałych na różnych poziomach i w różnych środowiskach instytucjo- 
nalnych towarzyszy odbudowa instytucji rynkowych oraz tworzenie nowego 
ładu instytucjonalnego zgodnego z systemem demokratycznym. Istotne miejsce 
w tych procesach zajnuue gmina. 
Gminajest wspólnotą samorządową. Status ten nadały jej zasadnicze akty 
prawne. Tworzy ją ogół mieszka6ców, a przynależność do wspólnoty jest obli- 
gatoryjna i niezbywalna' _ W praktyce wspólnotę tworzą również pozostałe 
podmioty takie jak osoby prawne, organizacje, mniej lub bardzicj sformalizo- 
wane grupy micszka6ców i innych interesariuszy lokalnych. Podstawowym 
kryterium przynależności do wspólnoty gminnej jest postrzeganie własnych 
celów i interesów jako zbieżnych z celmni gminy. 
Nadanc gminic z mocy prawa obowiązki i kompetencje oraz środki po- 
zostające w dyspozycji samorządu pozwalają traktować jąjako podmiot zbio- 
rowy, 7.dolny do przekształccnia się/rozwoju w interesie wspólnoty. Rozwój ten 
jest postrzcgany z pozycji wspólnoty jako proces zmierzający do osiągania 
na coraz wyższym poziomie pożądanych, zgodnych z przyjętymi kryterimni 
i wartościami, dynamicznie zmieniających się stanów zaspokojenia potr=b 
oraz aspiracji wspólnot lokalnych. 
Rozwój gminy wymaga dostosowywania się do nowych zewnętrznych 
i wcwnętrznych warunków instytucjonalnych związanych ze zmianą obowiązu- 
jących w ustroju centralistycznym reguł działania. Głównymi przesłmlkami 
wspomnianych zmian są?": 
urynkowienie gospodarki, mające swoje odniesienia do samodzielnych 
podmiotów jakimi są smnorządy terytorialne, 


I Por. A. Szewc: Konstytucyjne podstawy organizacji i funkcjonowania samorządu terytorialnego w Polsce. 
W Dcmokracja a samorząd terytorialny. WSEIA. Bytom 2002, s. 17. 
1 Por. Wuuarski: Konkurency.ll1ośĆ kryterium czy kierunek strategii I cel polityki regionalnej? W: Konkuren- 
cy.il1OŚć regionów. AE. Wroclaw 1999. s. 9-19.
		

/img22_0001.djvu

			22 


Ewa Zeman-Miszewska 


",decentralizowany system zarządzania państwem, którego przejawem jest 
decentralizacja decyzji alokacyjnych i dyspozycji środkami pieniężnymi, 
świadomość i zdolność artykulacji lokalnych interesów ekonomicznych 
i społecznych (nie zawsze zgodnych z interesami ponadlokalnymi), a cza- 
sem także odmienności kulturowych. 
umiejętność zaakceptowania i wykorzystywania demokratycznych zasad 
sprawowania władzy. 
Ważnym elementem sprzyjającym przekształceniom struktur, świado- 
mości, charakteru interakcji między podmiotami gminnymi o proefektyw- 
nościowym charakterze mogą stać się tworzone bądż odtwarzane instytucje 
Formalne, a także inicjowanie (m.in. przez samorządy lokalne) rozwoju insty- 
tucji nieformalnych odtwarzających więzi społeczne ułatwiające/wspierające 
zachowania przedsiębiorcze oraz innowacyjne wspólnot lokalnych. 
Lokalne struktury instytucjonalne są kompozycją instytucji formalnych, 
które są tworzone w ramach porządku instytucjonalnego państwa (mają cha- 
rakter norm prawnych i reguł organizacyjnych) oraz nieformalnych będących 
zwyczajowymi zasadami postępowania (regull
ącymi powtarzalne interakcje 
między członkami społeczności lokalnych). Instytucje te powstają w różnych 
środowiskach instytucjonalnych (krajowych i międzynarodowych). 
Zachodzące procesy tworzenia spójnych regulacji, norm i struktur mają 
zwykle charakter ewolucyjny. Długi horyzont czasowy ich powstawania po- 
zwala na stopniową intemalizację nowych instytucji. Stopniowe, ewolucyjne 
następowanie zmian ułatwia rozwiązywanie konfliktów czy też minimalizuje 
ryzyko odrzucenia przez członków społeczności lokalnej. Zmiany instytucjo- 
nalne odbywają się w drodze prób i błędów. Próby ich przyspieszenia napoty- 
kają opór, a sukcesy, jeśli są odnotowywane, uznaje się za połowiczne'. Potrze- 
ba zmian jest immanentną cechą rozwoju i jest następstwem dysharmonii 
między dotychczasowym ładem instytucjonalnym a stanem gospodarki i roz- 
wojem społeczeństwa 4 . 
Tempo adaptowania przez tworzony system nowych instytucji pozosta- 
jących w zgodzie z logiką tworzonego systemu', i z wymaganiami otoczenia 
gospodarczego i społecznego, jest w zależności od skali oddziaływania i układu 
pr;.estrzennego wysoce zróżnicowane. W warunkach polskiej transformacji 


3 W. Morawski: Zmiana instytucjonalna. Spoleczeństwo. Gospodarka. Polityka PWN. Warszawa 1998. s. I L 
-ł Szerz!.:J na len temat pisze J. Staniszkis w: Władza globalizacji. Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 
2003. s. 20 I dalsze. 

 Zmiull'; systemową za M. Morawskim rozumiemy jako proces tworzenia się i krystalizowama nowych reguł 
w trzech sferach: polityce. gospodmce i spo1eczeilstwie Całość rozumiemy jako Instytucjonalizację poli- 
tyczną, czyli dążenie do liberalnej demokracji, jako instytucjonahzagę rynkową, czyli budowę gospodarki 
rynkowo-prywatnej. wreszcie jako instytucjonalizację spo1eczno-bJlturową, a więc przede wszystkim jako 
budowę spoleczeńst\vII obywatelskIego (dojrzałego obywatela). Ibid., s. 12.
		

/img23_0001.djvu

			23 


PRZESŁANKI TRANSFORMACJI INSTYTUCJI LOKALNYCH 


obejmująccj głębokic zmiany polityczne, społeczne i gospodarcze mogą po- 
jawić się trudne do przewidzenia skutki przeobraże.] w wyniku nakładania się 
na sicbielzachodzących nieomal w tym samym czasie, procesów: 
dcmontażu dotychczas istniejących instytucji formalnych, 
wprowadzania w ich miejsce instytucji nowych, zgodnych z logiką nowo- 
tworzonego systemu, 
dyFuzji instytucji formalnych wywodzących się z zewnętrznych środowisk 
instytucjonalnych, 
przyswajania i akceptacji instytucji formalnych, często wywodzących się 
z innych porządków instytucjonalnych. 
Prz.cnikanie się procesów społecznych i gospodarczych w różnych ska- 
lach przestrzennych stwarza konieczność kompilacji formalnej infrastruktury 
instytucjonalnej powstałej w środowisku międzynarodowym, krajowym oraz 
(ograniczonym uprawnieniami prawodawczymi i organizacyjno-adminislra- 
cyjnymi samorządów) regionalnym/lokalnym. Procesom dyfuzji zewnętrznych 
wobcc lokalnych instytucji nicformalnych i formalnych zasad i reguł postępo- 
wania sprzyjają z.miany w technologii, telekomunikacji. związane z szybkim 
rozwojcm środków komunikacji masowej. Przyspieszenie procesów przenikania 
do transformowanych systemów nowych wzorów zachowaJ] wiąże się także 
L og.raniczeniem znaczenia granic Pallstwowych i zmniejszeniem roli pa6stwa 
w procesach gospodarowania. 
Presja czasu związana z transfonnacją stwarza pokusę wykorzystania 
rozwiązal\ instytucjonalnych sprawdzających się w krajach o rozwiniętej gos- 
podarcc rynkowej i ustabilizowanym ładzie demokratycznym w środowisku do 
nich nicprzystosowanym. Powstaje wówczas ryzyko asymetrii pomiędzy 
implcmentowaJ1)'1ui instytucjami a zapotrzebowaniem na infrastrukturę instytu- 
cjonalną wynikającym z dotychczasowego poziomu rozwoju społecznego i gos- 
podarczego. Możc tu wystąpić konflikt między instytucjami starymi i nowymi, 
Formalnymi i nieformalnymi. Ryzyko takiego konfliktu jest szczególnie wy- 
sokic w regionach borykających się z licznymi problemami natury gospodarczej 
i społccznej. Sytuacje konfliktowe sprzyjają ideologizacji struktur i procesów 
sprawowania władzy i konfliktom etycznym. Konflikty te wykorzystywaJ1e są 
cZl'sto instrumentalnie przez populistycznych polityków dla osiągnięcia par- 
tykularnych interesów własnych lub reprezentowanych przez nich partii. 
Transformacja dotychczasowego systemu oznacza przerwanie jego ciąg- 
łości (zmianę o charakterze rewolucY.inym) i tworzenie systemu nowego, innego 
n iż dotycl1czasowy6. Jej podstawowym założeniem jest kształtowanie ładu 
instytucjonalnego. czyli harmonijnie działających instytucji, które sprzyjają nie- 


(, Por. M. I3a1towski. M. Miszcwski: TH:l.JlsformaCja gospodan;za \V Polsce. Wydawmcn,vo Naukowe PWN, 
Wars7awa 2007, s 27 i dalsLc. Na ten temat pisa! także .LA. Schumpclcr w: Teoria rozwoju gospodarczego. 
PWN. Warszaw	
			

/img24_0001.djvu

			24 


Ewa Zeman-Miszewska 


zakłóconemu przebiegowi procesów gospodarczych, wspierają przedsiębior- 
C7.oŚĆ i innowacyjność. Podstawą wspomnianego ładu są zarówno instytucje 
formalne zawarte we wprowadzanych regułach i zasadach systemu gospodar- 
czego, politycznego i prawnego (wraz z egzekucją norm), jak i instytucje nie- 
formalne urealniające bądź wywołl
ące obstrukcję wobec instytucji formal- 
nych. Forma i jakość nowych instytucji jest silnie związana z istniejącymi 
dotychczas instytucjami. 
Tworzenie instytucji formalnych może odbywać się w stosunkowo krót- 
kim horyzoncie czasowym. krótszym w gospodarkach transfonnowanych 
i dhlższym w dojrzałych gospodarkach rynkowych i ugruntowanych systemach 
politycznych. Obejml
e wzajcmnie od siebie zależne zmiany gospodarcze. spo- 
łCC7J1C i polityczne, które charakteryZl
ą odmienne, często sprzeczne, racjonal- 
ności'. W różnych układach przestrzennych (regionalnych, czy lokalnych) 
sprzcczności te mogą być płytsze bądź głębsze, a ich skutki bardziej bądź mniej 
dotkliwc dla różnych grup społeczności lokalnych. Ostatecznie mogą one pro- 
wadzić do konfrontacji między pełniącymi rozmaite role grupami społeczności 
lokalncj, zwłaszcza na styku władza-społecze,\stwo (dotyczy to także władzy 
lokalnej i jej relacji ze społecze.\stwem lokalnym), może tu dojść do kryzysu 
legitymizacji władz' oraz do kontestowania wprowadzanego nowego porządku 
instytucjonalnego. Zahamowane zostają. wówczas procesy wprowadzania 
nowych instytucji oraz ich internalizacja. 
Ccchą okresu przejściowego związanego z transformacją systemową jest 
jednoczesne występowanie struktur i procesów typowych dla nowego i starego 
porządku. Stare instytucje uznajc się zwykle za opóźniające w wyłonieniu się 
nowego systemu choć trudno to jednoznacznie ocenić. Wpływają one z nie- 
jcdnakową siłą na zachodzące procesy. Rzeczywistych skutków ich oddziały- 
wania na powstanie i internali7.ację nowych reguł i zasad postępowania nie da 
się określić, gdyż zależą one od splotu oddziaływania wiciu czynników natury 
spoleczncj, gospodarczej i politycznej. 
Stosowane reguły skutecznego/efektywnego działania zgodne są z wiedzą 
jawną (cxplicite knowlcdge), która ma charakter oficjalny, skodyfikowany i nie 
ró7Jli się zasadniczo w skali kraju oraz z silnie zakorzenioną. zróżnicowaną 
przestrzennie, wynikająca z historycznie uwarunkowanych doświadczeIi wiedzą 


1 SzerzcJ 111.111. w: Diagnoza spoleczna 2005. Warunki i jakość życia Polaków. Red. J. Czapiński, T. Panek. 
Wyższą Szkola Finansów i Zarządzania, Warszawa 2006. s. 195 i dalsze. 

 Por. M. Haus. H. Hcinc1t: Sustamability and Policy Clmllengc: the Cases of Ecollomic Compctltivenss 
and Social Coheslon w: Democmtic D\oices for C1ties. Red. M. Haus, H Henelt. M. Stewart. Routledge, 
London 2005.
		

/img25_0001.djvu

			25 


PRZESŁANKI TRANSFORMACJI INSTYTUCJI LOKALNYCH 


ukrytą (tacit knowledgc). odmienną w różnych społecznościach lokalnych". 
Wicd/.a ta powstała w proccsach historycznych doświadcze", często nic jest 
w pełni uświadomiona. natomiast znajdlye odzwicrciedlenic w powtarzalnych 
sposobach zachowań. 
Główna oś zmian powinna zawierać się w poszerzaniu zakresu partycy- 
pacji społccznej i uaktywnicniu lidcrów lokalnych, przyjęciu pragmatycznych 
a nie ideologicznych przesłanck podcjmowanych decyzji, wspicraniu układów 
sieciowych w micjscc układów hicrarchicznych. Wymaga to stworzenia sto- 
sownych ram prawnych dla zachodzących procesów. Tymczascm powstającc 
instytucjc formalnc, które mają tworzyć w Polscc nowy spójny ład instytucjo- 
nalny. ccchujc niska jakość licznych, nic jednoznacznych, często sprzecznych 
przepisów. Proccsy legislacyjnc są niejcdnokrotnic wykorzystywanc dla celów 
politycznych przcz różnc ugrupowania, co sprzyja wprowad7.aniu do spójnych 
projcktów Icgislacyjnych poprawck naruszających ich logikę. Nakłada się na to 
nicprzcstrzcganic przcz administrację publiczną obowiązujących jcj agcndy 
procedur i rozszcrzania zakresu własnych uprawnic" w związku z nicjcdno- 
znacznością istnicjących norm prawnych 10. 
Rozwój i przyszłość każdcgo regionu/jcdnostki lokalncj jcst zdetermino- 
wany wieloma instytucjami zróżnicowanymi przcz kontcksty ich powstawania 
(7.c'\11ętrznc i wcwnętrznc wobcc rcgionu) oraz związanc z dotychczasową dy- 
namiką ro7WOjU. Poziom zgodności, współistnicnia, stopic" uzupchuania się 
i nicspr7.cczności instytucji nicformalnych i instytucji formalnych. pozostają- 
ccgo w fazie twor7.cnia ładu instytucjonalncgo jcst różny i pomimo jasno 
oraz jcdnoznacznie sformułowanych założe" modelowych systcmu oraz cc- 
lu/celów rozwojowych gospodarki cfckty transformacji systemowej mogą być 
7.asadniczo różnc w różnych gminach. 
Z pcrspcktywy aktualnych doświadczeń polskich gmin skutcczność adap- 
tacji do zmicniających się warunków działania, a szczególnie związanych 
"/ akccptacją zmian i intcrnalizacją instytucji formalnych charaktcrystycznych 
dla nowego ładu instytucjonalnego można rozpatrywać w kontekstach: histo- 
ryc7l1ym - zwią7anym z różnicami kulturowymi wynikającymi z 7.aborów, 
"dotkliwości" doświadczc" transformacyjnych, integracyjnym. 


9 Wcdlug AF von Hayckn wlcdza ma charakter lokalny. rozproszony i niepelny. Por. A F. von Hayek 
rhe Usc or Knnwledge Towmd H Post-Crilical Philosophy. I-Iarper Torchbooks. New York 1945: 
I. Nunaka. H Takeuchi- Thc Knowledge-Crealing Company: How Japanese Companics Crcate the Dy_ 
namics ofII1I10\'81IOn. Oxford IJniversity Press, New York 1995 
]CI Por n1.1n. Reforma proceslI stanowienia prawa. Red. P. Rymaszewski BRE Bank-CASE. Warszawa 
72/2004. s 85 i dalsze: J Hausner. A Wojtyna. Evolution of Inlerest Represcntation in Poland. W: Inslitu- 
tlona! Chnngc. Thcory and Empirical Findings. Red. S.E. Sjostrand Sharpe. New York. 1993
		

/img26_0001.djvu

			26 


Ewa Zeman-M;szewska 


Proces internalizacji nowego porządku instytucjonalnego łączy się 
z niedogodnościami i/lub pozytywnymi efektami transformacji gospodarki 
w konkretnych układach przestrzennych oraz z umiejętnością radzenia sobie 
społeczności lokalnych, w tym zwłaszcza łiderów i elit, w nowych warunkach, 
którym towarzyszą pojawiające się problemy. Szczególne przeszkody w akcep- 
tacji nowego ładu występują na obszarach borykających się równocześnie 
z problemami natury społecznej i gospodarczej. Dotyczy to zwłaszcza terenów 
popegeerowskich i monokulturowych ośrodków przemysłów schyłkowych. 
Pozytywne doświadczenia związane z pozyskiwaniem środków unijnych 
stanowią istotny element przełamywania oporów związanych z akceptacją 
nowych norm i zasad zachowań. Dla wielu podmiotów wejście Polski do Unii 
jcst postrzegane jako gwarancja trwałości i uspójnienia dotychczasowych prze- 
pisów. Może to stać się czynnikiem przyspieszajacym akceptację nowych zasad 
i reguł postępowania w zintegrowanej Europie. 
Podstawowe przejawy dostosowaJl gmin do zachodzących procesów 
urynkowicnia gospodarki oraz wprowadzanych zmian związaJ1ych z wprowa- 
dzanicm demokratycznych reguł zachowań podmiotów wyrażają się natomiast 
.. .. .11 
ulTIlcJęlnoscmlTI1 : 
konkurowania z gminami sąsiednimi i/lub będącymi w podobnych grupach 
strategicznych o korzyści zewnętrzne w postaci różnych form kapitału, 
adaptacji do zmieniających się warunków działania, stwarzanie wanu1ków 
do wzrostu konkurencyjności, innowac)'iności i osiągania pożądanego po- 
zimnu rozwoju, zarówno w skali jednostkowej jak i całej wspólnoty, 
z.apewniania atrakcyjnych warunków życia i prowadzenia działalności gos- 
podarczej, 
osiągania wysokiego poziomu dochodów i zatrudnienia. 
Efektywność dostosoWaJl do zmieniających się warunków zewnętrznych 
i wewnętrznych jest związana z działalnością organów przedstawicielskich sa- 
morządów lokalnych, lokalnych przedsiębiorstw i całego w pewien sposób 
ustrukturalizowanego układu lokalnego determimuącego jakość współpracy 
wielu partnerów pozostających w różnych relacjach wzajemnych. Efekty dzia- 
łalności wyril7.ają się wysokim poziomem rozwoju lokalnego, są w coraz mniej- 
szym stopniu zależne od warunków naturalnych, a w coraz większym od przed- 
si",biorczości indywidualnej i całej wspólnoty, od wiedzy, kwalifikacji, umiejęt- 
ności porozumiewania się, zdolności do ponoszenia ryzyka i umiejętności 
współpracy i konkurowaJ1ia. Aktywność partnerów zdolnych do wspóluczestni- 


II Por E. Zeman-Miszewska: Konkurencyjność regionów a globalizacja W: Globalizacja w gospodarce świa- 
towej. Uniwersytet Gdański. Sopot 2002, 5. 335-342
 w. Gaczek. Z. Rukicl: Konkurencyjność regionów 
ił regionalizm ekonomiczny. W: Polityka regionalna i jej rola w podnoszeniu konkurem,-yjności regionów. 
AE. Wroclaw 2001. s. 51-66.
		

/img27_0001.djvu

			27 


PRZESŁANKI TRANSFORMACJI INSTYTUCJI LOKALNYCH 


czenia w decyzjach i działaniach dotyczących gminy, umiejętność artykuło- 
wania przez nich ich preferencji i aspiracji. umiejętność współpracy w realizacji 
wspólnych celów są przesłanką powodzcnia załoźe.] rozwojowych wspólnoty. 
Równoc7.eśnie leżą one u podstaw urzeczywistniania przez jednostki samorządu 
terytorialnego założeil społeczeilstwa obywatelskiego. 
Zdolności adaptacyjne gmin do warunków rynkowych są pochodną wielu 
czynników ckonomicznych. politycznych, społecznych i kulturowych. Coraz 
częściej nie tyle zasi lenia zewnętrzne co zróżnicowane umiejętności wykorzys- 
tania zasobów endogennych (zwłaszcza wiedzy. umiejętności i kwalifikacji) 
przesądząją o powodzcniu przedsięwzięć rozwojowych. Funkcjonowanie gmin 
w warunkach gospodarki rynkowej oznacza konieczność sprostania współ- 
7.awodnictwu gospodarczemu z gminami będącymi w podobnych grupach 
strategicznych i zapobicgających o te same kapitały. Wymaga umiejętności 
wykorzystania własnych potencjałów i okoliczności zewnętrznych sprzyjają- 
cych bądź nie reali7.aeji celów wspólnoty lokalnej. 
Możliwości adaptacji gmin do warunków rynkowych mają swój wymiar 
podmiotowy (samorządy lokalne) i przedmiotowy (narzędzia, procesy, efekty): 
samorządy rozumiane są tu jako wspólnota osób, grup, instytucji i ich re- 
prczentacji w różn)'lll stopniu zdolnych i skłonnych do uczcstniczenia 
w procesach gospodarczych zgodnych z logiką gospodarki rynkowej i de- 
mokraty7.acją życia społecznego: szczególna rola przypada tu organOIII 
przedstawicielskim i wykonawczym samorządów lokalnych, 
narzędzia, procesy i efekty, które tworzą związki przyczynowo-skutkowe 
uruchamiane przcde wszystkim (choć nie wyłącznie) decyzjami organów 
przedstawicielskich i wykollawezyeh samorządów, dotyczącymi wyboru 
typu instrumentów pobudzania działaJ], współpracy, komunikacji; ich wy- 
bór ma często podłoże polityczne, wiąże się z liberalnymi bądź etatystycz- 
nymi poglądami formacji politycznej spraw1uącej wladzę i często nie ma 
dość luźny związek z racjonalnością ekonomiczną. 
Podmiotami, których decyzje i działania kształtują zarówno w sposób 
pośredni jak i bczpośredni zachowania gospodarcze podmiotów w gminie, są 
organy przedstawicielskie i wykonawcze samorządów terytorialnych. Rola 
organów samorządu lokalnego we wspieraniu efektywnych zachowail ryn- 
kowych podmiotów gminnych wynika z przypisanej im odpowiedzialności 
wobec całej społeczności lokalnej za podejmowane w jej imieniu decyzje i dzia- 
łania, zgodnie z formalnymi kompetencjaJlli. Udział organów samorządowych 
we wspieraniu zmian zgodnych z logiką rynku, w tym zwłaszcza stwarzanie 
warunków do wzrostu konkurencyjności pojedynczych podmiotów gospo- 
darczych jak i całych lokalnych gospodarek, wymaga z ich strony nie tylko
		

/img28_0001.djvu

			28 


Ewa Zeman-Miszewska 


7. wyhOl
1 konccpcji rozwoju, ale i stworzenia warunków do jego realizacji. 
Organy te w coraz szerszym zakresie stają się przedsiębiorczymi podmiotami, 
realizującymi funkcje koncepcyjne, inicjujące i koordynacyjne wobec pozosta- 
łych podm iOlów lokalnych, takich jak: 
prywatne podmioty gospodarcze, 
podmioty sektora społec7.Jlego (mieszkarlcy, ich organizacje, mniej lub bar- 
dziej formalne grupy), 
własna administracja samorządowa i pozostałe podmioty samorządowe 
realizl
ące pozagospodarcze obowiązki gminy w ramach przynależnych im 
zadań, 
podmioty komunalne prowadzące działalność gospodarczą. 
inne podmioty publiczne prowadzące działalność gospodarczą. 
Warunkiem powodzenia działań i inicjatyw orgarlów samorządowych jest 
umiejętność doboru i wykorzystarlia dostępnych nar.zędzi bezpośrednich oraz 
narz<;:dzi oddziaływania pośrcdniego na uczestników wspólnoty i innych intere- 
sariuszy lokalnych. Wybór obszarów, zakresu i narzędzi oddziaływania stanowi 
kluczową umiejętność samorządów terytorialnych w kształtowaniu pozycji 
rynkowej gmin. Skłonność do współpracy wszystkich podmiotów gminnych 
decyduje zaś o skuteczności realizacji celów całej wspólnoty. 
Złożoność struktur i procesów gospodarczych w gminie sprawia, że or- 
gany samorządowe oddziah!ią na podmioty gminne w różnych formach i za- 
kresach, a narzędzia przez nie stosowane pochodzą głównie z instrumentarium 
mieszczącego się w logice nowego ładu rynkowego, często jednak w okresie 
adaptacji do nowych wanmków wykorzystują także formalnie niedopuszczalne, 
dyskrecjonalne narzędzia oddziaływania wywodzące się z poprzedniego sys- 
temu. 


Do podstawowych narzędzi oddziaływania organów samorządowych na 
pozostałych uczestników wspólnoty należą narzędzia organizacyjne, ekono- 
miczno-finansowe, infrastrukturalne, informacyjno-komunikacyjne, prawne. 
Obejmują one: 
organizację własnej działalności, 
udział w innych podmiotach, 
system ulg i zwolnie" podatkowych, odroczenia, umorzenia, zaniechania 
poboru przynależnych gminie podatków i innych opłat, poręczenia, 
inwestycje własne i wspólne, 
kreowanie i współudział w tworzeniu instytucji wspierających rozwój 
przedsiębiorczości. 
nicformalne oddziaływania na inne podmioty.
		

/img29_0001.djvu

			PRZESŁANKI TRANSFORMACJI INSTYTUCJI LOKALNYCH 


29 


Przebieg proccsów adaptacyjnych gmin do nowych warunków spo- 
łecznych i gospodarczych zależy od dotychczasowych lokalnych uwarunkowaJl, 
lakich jak doświadczcnia związane ze współpracą z innymi podmiotami, moż- 
liwości finansowe gmin i podmiotów w nich zlokalizowanych, kwalifikacje 
wszystkich znaczących interesariuszy lokalnych, struktury podmiotów gospo- 
darczych (zwłaszcza zwiąLanej z ich wielkością i pochodzeniem kapitału), wa- 
roll1ków uczestnictwa podmiotów lokalnych w zarządzaniu gminą. politycznych 
wyborów władz samorządowych co do zasad gospodarowania w gminie. łstotne 
znaczenie należy też przypisać instytucjom i rozwiązaniom dotyczącym statusu 
i kompetencji podmiotów uczestniczących w procesach tworzenia koncepcji 
orat: podejmowania decyzji dotyczących wspólnoty i jej rozwoju, a także pod- 
miotów aktywnie współprzyczyniających się do realizacji jej celów, formalnego 
i faktycznego statusu beneficjentów. skutecznych przedsi",wzięć oraz charakteru 
tworzonych w związku z podejmowanymi działaniami korzyści, podmiotów 
ponoszących odpowiedzialność za podejmowane decyzje i działaJ1ia, charakteru 
ewentualnych sankcji związanych ze skutkami nieudanych przedsięwzięć. Wy- 
soką rangę mają lu także rozstrzygnięcia związane z odpowiedzialnością urzęd- 
ników samorządowych wobec społeczności lokalnej, kompetencj i i sposobu 
wykorzystania narzędzi oddziaływania organów samorządowych na uczest- 
ników wspólnoty lokalnej. 
Zachodzące zmiany skłaniają do interpretacji problemów funkcjonowania 
gmin w kategoriach rynku. Powiązanie efektów ich działania z umiej",tnościami 
konkurowania sprawia. że zachowują się jak podmioty rynkowe. Warunkiem 
efektywnej realizacji zadań gospodarczych i spolccznych jest wysoka jakość 
współpracy wielu pal1nerów pozostających w różnych relacjach wzajemnych. 
Wyzwolenie w nich aktywnych postaw wobec realizowanych wspólnych celów 
jest elementem urzeczywistniania założe" społccze"stwa obywatelskiego. 
Współprac", między partnerami inicjuje wiedza o partnerach i umiejętności wza- 
jenll1ej komunikacji. Szczególna rola w kontaktach komunikacyjnych pod- 
miotów gminnych wynika z funkcji koordynacyjnych urzędów gmin. 
Przekształceniu gospodarki polskiej w sprawną gospodark", rynkową 
musi towarzyszyć dobór odpowiednich kierunków i metod strategii rozwojowej 
na szczeblu lokalnym. Najważniejszym jej elementem jest niezast",powanie 
mechanizmu rynkowego innymi sposobami regulacji. Bez względu na kierujące 
władzą lokalną motywy ograniczaJ1ie .ynku czy jego zastępowanie ma zawsze 
charaktcr antyrynkowy. Wybór koncepcji oddziaływania samorządów lokal- 
nych na pozostałe podmioty gminne mające na celu ochron", rynku lokalnego, 
odbudowę czy też wspomaganie zawsze grozi negatywnymi konsekwencjami 
o charakterze nicrynkowym, czego świadomość nie zawsze jest dana wladzom 
lokalnym. Klasyczny zestaw zalecel\ związanych z aktywizacją mechanizmów 
rynkowych odniesiony do gospodarki lokalnej obejmlue:
		

/img2_0001.djvu

			POLSKIE SAMORZĄDY LOKALNE 
W OKRESIE TRANSFORMACJI 
- INSTYTUCJE I ICH PRZEOBRAŻENIA
		

/img30_0001.djvu

			30 


Ewa Zeman-Miszewska 


ułatwienia prowadzenia działalności gospodarczej, zwłaszcza związane 
z uproszczeniem procedur zakładania nowych przedsiębiorstw, 
demonopolizację ograniczającą wszędzie tam, gdzie jest to możliwe, dzia- 
łanie tradycyjnych monopoli lokalnych (np. związanych z wywozem nie- 
czystości czy transp0l1em lokalnym), 
faktyczną prywatyzację przedsiębiorstw komunalnych, które często z for- 
malnego punktu widzenia mają status przedsiębiorstw prywatnych, ale do- 
minujący udział samorządów (gmin) wywiera wpływ na ich usytuowanie 
w lokalnym systemie gospodarczym (między innymi powodqje niesyme- 
tryczny dostęp wszystkich podmiotów do informacji), 
prywatyzację usług publicznych, kontraktowanie ich zamiast świadczenia 
przez zależne od samorządów podmioty. 
Innymi słowy, głównc kierunki oddziaływania samorządów na zachowa- 
nia rynkowe podmiotów gminnych winny sprzyjać tworzeniu i podtrzymywaniu 
struktury podmiotowej gospodarki sprzyjającej zachowaniom konkurencyjnym. 
Można to osiągnąć poprzez likwidację załeżnych od kompetencji samorządów 
lokalnych baricr dotyczących zakładania nowych przedsiębiorstw i wspo- 
maganie maJych przedsiębiorstw na każdym etapie ich działania, dzięki uczest- 
nictwu w rozwoju instytucji otoczenia biznesu. Podstawą rozwoju zachował' 
zgodnych z logiką rynku będzie zapewne także kształtowanie przyjaznego 
podmiotom gospodarczym środowiska społecznego i politycznego. 


PROBLEMS OF THE LOCAL INSTJTUTIONS' TRANSFORMATIONS 


Summary 


Social-cconomic dcvelopment of a regionl1ocal community is connectcd with pcnetration 
of ccollomic and social proccsses which happen in diffcrent scales of spaces. Diffcrent structures 
of institutional mechanisms inheritcd from the past set faster or slmver pace in adaptation 
of regionsIlocal units in changing. exterior conditions of activity. Thc cssential element with its 
ccotJomic and social charactcr, favourablc to pro-eftcctivc transformations is the recreation 
of institutions and social ties that make casier entcrprising and innovative behaviors of regional 
socictics and local communities. 
The papcr analyses thc activity of existing entities in thc context of: 
rdations bctween formai and informal institutiollS which regulate the economic activity 
in a region and thc directions of their transformations. 
currcnt varicty of cntitics acting in a region and changing '''insti1utional density", 
existing of communicative relations and nets of relations between entitics and tendency 
of their lransformations, 
co-operalion bctwecn cntities and their effects (perceived and real). 
compcLitive behaviors and building a competitive position ofregional/Iocal entities.
		

/img31_0001.djvu

			Beata Rabsztyn 


SAMORZĄD LOKALNY A OTOCZENIE 
- OBSZARY I FORMY AKTYWNOŚCI 


Podjl'te po 1989 r. działania na rzecz decentralizacji administracji pub- 
liczncj doprowadziły do powstania samorządu terytorialnego wzorowanego na 
doświadczeniach demokratycznych paIistw europejskich. Spośród wielu aktów 
prawnych dotyczących samorządu należy wymienić ustawę z 17 paździemika 
1992 r. wyrażającą istotę samorządu terytorialnego oraz regulującą stan prawny 
samorządu. Samorząd terytorialny stanowi podstawową forml' organizacji 
lokalnego życia publicznego. posiada osobowość prawną i wykonuje zadania 
public7
lC - nicprzekazane ustawowo innym organom we własnym zakresie i na 
wlasną odpowiedzialność'. Postanowienia rej ustawy wzmacnia Konstytucja 
RP, która regull
e pozycję samorządu terytorialnego i zasady samorządności na 
poziomie naczelnej zasady ustrojowej paIistwa 1 . Innym dokumenlem uSlanawia- 
jącym formalne uprawnienia samorządów jest Europejska Karta Samorządu 
Tcrytorialnego. Respektowanie przez pmlstwo norm zawartych w Europejskiej 
Karcie Samorządu Terytorialnego wymaga dalszych regulacji prawnych ma- 
jących na celu większe niż dotychczas usamodzielnianie się smllorządu tery to- 
. I ' 
na !lcgo. . 
W rozważaniach na temat relacji samorządu z podmiotami OIoczenia na- 
leży 7.auważyć, że samor7-ąd, a także funkcjonujące w jcgo obrębie podmioty 
tworzą wcwnętrzny obszar współdziałania oraz współzależności. Można nawet 
wyrazić pogląd, że każdc działania organów samorządowych dotyczą podmio- 
tów zlokalizowanych w ich otoczeniu w sposób bezpośredni lub pośredni, 
a każde dz;alanie tych podmiotów w określonej skali wpływa na pozycjI' jed- 
nostk i samorządowej. 
Wewnętrzne otoczenie gminy obrazl
e rys. I. 


I B Dolnick.- Samorząd tcrytorialny. Kantor Zakamycze. 2003. s. 25 
1 Konstytucja RP L. dnia 2.04J997. rozdziali. art 15. 
J Europejska Karta Samorzqdu Terytorialncgo, art. 9 pkt2. Zobacz równicz: E. Wojciechowski: Zarządzanie 
w samorządzie terytorialnynl. Warszawa 2003. a także 1. Adamck: Samorząd terytorialny w procesie roz- 
WOJlI rcglonal.ncgo i l.oka1nego. Dom Organizatora, Toruń 2005.
		

/img32_0001.djvu

			32 


Beata Rabsztyn 



 


Mieszkmicy gminy 
(wyborcy) 


Organ wykonaniCZ}' 
wójt 


Organ stanmvjący 
Rada gminy 


Urząd gminy 


Inwestorzy, 
prLedsiębion
twa 
produkcyjncgo 
oraz inne jednostki 
gospodarcze 


Organizacje 
pOLarządowe oraz 
inne organizacje 
dzialąjącc 
n8 terenie gminy 


Ugrupowania 
polityczne, 
społeczne. 
pracownicy 
urzędu gminy 


Podmioty 
czaso\vo 
przebywąjące 
na terenie gminy 


Rys. I. Wewnętrzne otoczenie gminy 


Umocowany prawnie samorząd stanowi podstawową funkcję organizacji 
lokalncgo życia publicznego.. a wszystkic działające w jego otoczeniu pod- 
mioty są w większym bądź mniejszym stopniu "skazane" na współdziałanie 
z wład7Ami samorządowymi. Jakość i efekty tej współpracy w dużej mierze są 
uzależnione od aktywności i przyjętych przez samor74d form współpracy. Po- 
dejmując próbę określenia form współpracy samorządu lokalnego z podmiotami 
otoczenia, należy zaznaczyć, że jest to zaledwie jedna z wielu możliwych kon- 
cepcji. a decY7je o formach współpracy należą do władz samorządu lokalnego. 
Od powołanych w drodze wyborów organów samorządowych lokalna 
społeczność oczekuje realizacji zadań związanych z zaspokąjaniem jej potrzeb 
poprzez m.in. wybór takich działal1, które w sposób najbardziej efektywny będą 
tę realizację wspierać. Kwestią niezwykle ważną jest podporządkowanie władz 
samorządowych podstawowej zasadzie slużebnośei wobec mieszkal1ców. 


-I Artykuł 7 oraz art 72 Ustawy z dnia 17.10.1992 rokll o wzajemnych stosunkach między w!adzą l1stawo. 
dawczą oraz o samorządzie terytorialnym. 
j M Clarke, J. Steward: Wartości podstawowe samorządu rerytona1nego i demokral:ji lokajnej. MUnicypIUm, 
WarS7.awa 1997. s. 87.
		

/img33_0001.djvu

			SAMORZĄD LOKALNY A OTOCZENIE - OBSZARY I FORMY AKTYWNOŚCI 


33 


Inną równie godną podkreślenia zasadą obowiązującą we współdziałaniu 
samorządu z mieszkaIlcami jest uznanie mieszkaIlców za podmiot dominujący. 
Respektowanie przez organ samorządowy przynależnego lokalnej społeczności 
statusu podmiotu dominującego wynika przede wszystkim z praw i kompetencji 
tcj spOleC7jlOŚci w zakresie: 
wyboru i odwoływania władz samorządowych, 
weryfikacji działaJl samorządu, 
s7£zególnego zaangażowania we wspieraniu misji i strategii jednostki 
samorządowej. 
Omawiając kwestie relacji samorządu z mieszkańcami, należy zauważyć, 
;;.e granica podziału przebiegająca między mieszkailcami a samorządem ma 
charakter umowny, a celem tego umownego podziału jest odgraniczenie działaI1 
wspólnoty samorządowej od funkcji związanej zjej zarządzaniem". 
Podstawowe obowiązki organów samorządu związane z kształtowaniem 
relacji z mieszkańcami dotyczą: 
poznania potrzeb i oczekiwaI1 mieszkańców w zakresie gospodarczym. 
spOłeC7jlym. kulturalnym. bądź innym mającym wp1yw najakość życia, 
utrzymywania stałego kontaktu z mieszkaI1cami poprzez rzetelną informa- 
cję o planach i bieżącej działalności władz samorządowych, 
aktywizacji mieszkaI1ców zmierzającej do umożliwienia ich szerokiego 
udziału w działalności społecznej w formie uczestnictwa w organizacjach 
pożytku publicznego, radach samorządowych czy uczestnictwa w pracach 
władz samorządowych. 
zgodnej z prawem i możliwościami reakcji władz samorządowych na skargi 
i wnioski mieszkaIlców, 
traktowania wyników społeczncj kontroli jako wytycznych do usprawnienia 
działań samorządu. 
Kształtowanie wspomnianych relacji może przybierać różne formy. 
Do najczęścicj wykorzystywanych należą: 
organizowanie spotkaJ, z mieszkailcami, 
organizowanic imprez kulturalnych, sportowych i innych mających na celu 
integrację mieszkańców z samorządem, 
wykorzystywamc inicjatyw mieszkańców, 
systcmatyczne informowanie o sposobie załatwiania skarg i postulatów. 
tworzenie ułatwień w załatwianiu spraw mieszkaJlców w urzędzie poprzez 
m.in. organizowaJlie konkursów "przyjazny urząd". 
Relacje między samorządem a inwestorami i innymi podmiotami gospo- 
darczymi są niezwykle istotne dla obu stron relacji, gdyż mąją bezpośredni 
wpływ na rozwój tych podmiotów jak również rozwój jednostki saJTIorządowej. 


h Zob. E Wo.,ciecoowski: Op. CIt.. s. 54.
		

/img34_0001.djvu

			34 


Beata Rabsztyn 


Można przyjąć założenie. że sprawna organizacja i wykorzystanie przez organy 
samorządu dostosowanych do istniejących warunków metod działania prze- 
kłada się na rozwój podmiotów gospodarczych skutkujący zwiększeniem ko- 
rzyści również dla jednostki samorządowej, chociażby w zakresie ograniczenia 
stopy bczrobocia czy zwiększenia przychodów z tytułu podatków. Relacje sa- 
morządu z podmiotami gospodarczymi można określić jako zbiór wzajemnych 
zależności ' . Biorąc to pod uwagę, należy zgodzić się z opinią wyrażoną przez 
E. Wojciechowskiego, że ,,sukces miasta, gminy tworzy przesłanki dla sukcesu 
firmy i odwrotnie,,8. 
Różnorodność podmiotów gospodarczych funkcjonujących w obrębie 
samorządu, dużych oraz małych działających lokalnie bądź ponadlokalnie po- 
woduje. że ich relacje z samorządem nie są monolityczne. Inne będą bowiem 
relacje organów samorządowych z przedsiębiorstwami działającymi lokalnie od 
relacji z przedsiębiorstwami o zasięgu ponadlokalnym, a także relacje z przed- 
siębiorstwami komunalnymi i podmiotami niestanowiącymi własności samo- 
rządowcj. Odmienność ta polega m.in. na tym, że organy samorządowe nie 
we wszystkich przypadkach są w stanie równie skutecznie i za pomocą takich 
samych narzędzi wpływać na funkcjonowanie przedsiębiorstw. W rozważaniach 
na tcmat współpracy organów samorządowych z podmiotami otoczenia należy 
podkreślić rolę mieszkańców oraz podmiotów gospodarczych we wspieraniu 
działań organów samorządu oraz to, że obie grupy są największymi beneficjen- 
tami korzyści generowanych przez sprawnie działający samorząd. Do prio- 
rytctów w relacjach organów samorządowych z podmiotami gospodarczymi 
zaliczyć można tworzenie sprzyjających warunków dla pozyskiwania inwes- 
torów krajowych i zagranicznych. Może temu sprzyjać: 
wyodrębnienie w strukturze organizacyjnej komórki do spraw współpracy 
z podmiotami gospodarczymi, 
posiadanie zintcgrowanego systemu informatyczncgo z zakresem bazy da- 
nych, 
opl1lcowanie przez organ samorządowy strategii współpl1lcy z podmiotami 
gospodarczymi. 
współdziałanie z innymi podmiotami w realizacji takich przedsięwzięć gos- 
podarczych jak: budownictwo, infrastruktura społeczne, komunikacja itp., 
uznanie priorytetu osobislego kontaktu urzędów samorządowych z podmio- 
tami gospodarczymi 9 . 


1 A .Iewtuchowlcz: Rozwój srodowiska, sieci innowacyjne i lokalne sysfemy produkcyjne. W: K. Matusiak, 
E. Stwarz. A. Jewtuchonicz: Zewnętrzne determinanty rozwoju i innowacyjno
;ci firm. Monografie. roz- 
prawy. raporty, opracowania. Uniwersytet Łódzki, Łódż 2001. s. 73. 
I( E. WOJciechowski: Op. cit. s. 56 
'j LIi Gordon: Relacje z klicntem. PWE. Warszawa 2001. s. 99-101.
		

/img35_0001.djvu

			SAMORZĄD LOKALNY A OTOCZENIE - OBSZARY I FORMY AKTYWNOŚCI 


35 


Właściwe relacje z pOlencjalnymi inwestorami wymagają ze strony sa- 
morządowej uwzględnienia w planach przestrzcnnych jednostki samorządowej 
wydzielenia terenów najlepiej przystosowanych do lokalizacji jednostek gospo- 
darczych. Iworzcnia nowoczesnej infrastruktury zwi"kszającej atrakcyjność 
danej jednostki administracyjnej dla potencjalnych inwestorów, a także monito- 
rowania działalności jednostek gospodarczych w celu prowadzenia racjonalnej 
polityki podatkowej w ramach konstytucyjnych uprawnie" jednostek samo- 
rządowych w zakresie kształtowania podatkówlO. 
Występujące w układzie powiązar, i zależności różnice interesów po- 
szczególnych podmiotów gospodarczych wymagają od władz samorządowych 
takich działa1\, które z jednej strony pozwolą przełożyć występujące zależności 
na czynniki rozwoju tych podmiotów, z drugiej zaś strony stworzą przesłanki 
dla rozwoju jednostki samorządowej. W działaniach prowadzących przez jed- 
nostk" sarnorządową w sferze gospodarczej, należy wyodrębnić Gak już wspo- 
mniano) dwa kierunki. Picrwszy dotyczy zlokalizowanych na terenie jednostki 
samorządowej przedsiębiorstw innych niż komunalne, natomiast drugi dotyczy 
jednostek komunalnych. Zakres uprawnie" i możliwych działa1\ orgarlów samo- 
rządowych będzie zdecydowanie różny w stosunku do tych dwóch grup pod- 
miOlów. W pierwszym przypadku działania organów samorządowych ograni- 
czają się do tworzenia sprzyjających warunków dla ich rozwoju w ramach 
posiadanych możliwości prawnych, finansowych i organizacyjnych. W stosun- 
ku do przedsiębiorstw stanowiących własność samorządu mogą obejmować 
oddziaływania be7ł1ośrednie, co wymaga pozyskiwania informacji niezbędnych 
w podejmowaniu racjonalnych decyzji finansowych. organizacyjnych. struktu- 
ralnych i kadrowych, które umożliwią sprawne realizowanie zada1\ własnych 
oraz innych zada1\ samorządu, przy czym istotne jest, aby działalność przedsię- 
biorstw komunalnych w możliwie najmniejszym stopniu obciążam budżet jed- 
nostki samorządowej. 
Podstawowym celem współpracy władz samorządowych z organizacjami 
pozarządowymi określanymi w nomenklaturze prawnej jako organizacje po- 
żytku publicznego jest uaktywnienie partycypacji lokalnego społecze"stwa 
w zadaniach realizowanych przez organy samorządowe. Działalność organizacji 
pożytku publicznego w obrębie funkcjonowania samorządu ułatwia jego 
organom dobór takich zada" i metod ich realizacji, które najefektywniej będą 
zabezpieczać potrzeby i oczekiwania mieszka1\ców, a także pozwala uniknąć 
a przynajmniej zminimalizować ryzyko stawiania partykularnych spraw wąs- 
kich grup interesu ponad interes gminy". Podstawy prawne dotyczące swobody 
organizowania się obywateli zapewnia art. ]2 Konstytucji RP, a także ustawy 


[II Arlykul 217 Konstytucji RP. 
II D. Kijowska- Wzorowy urząd. czyli jak uspmwnić aomlnistracJę samorLądową, jak ro7S1erzyĆ jej zadania 
I wyniki. Red. W. Misiąg. Instytut BadaJ'! nad Gospodarką Rynkową. Warszawa 2005, s. 51.
		

/img36_0001.djvu

			36 


Beata Rab.ztyn 


szczcgóJowe". Prawne uWdrunkowania stanowiące o uczestnictwie organizacji 
społecznych w działalności władz publicznych są wyrazem dążenia do tworze- 
nia się społcczCllstwa obywatelskiego. Aktywność w tym zakresie tworzy kapi- 
tał spolcczny jednostek samorządowych, który obok kapitałów: innowacyjnego. 
rzccwwcgo i finansowego stanowi o potencjale rozwojowym wspólnoty teryto- 
rialnej. 
Według J. Forbriga "spoleczeństwo obywatelskie jest postrzegane jako 
całość tych organizacji społecznych, które są w znacznym stopniu niezależne od 
państwa, rynku, rodziny i które działają na rzecz dobra wspólnego, nie ubiegają 
się o władzę polityczną j nie odwołują się do radykalnych i rewolucyjnych me- 
tod"I3. 
Ze względu na rodzaj i zakres zainteresowaIl organizacje pożytku pub- 
licmcgo działają w formie fundacji, organizacji religijnych, organizacji związa- 
nych z ochroną zdrowia, ochroną środowiska naturalnego, organizacji oświa- 
towych, kulturalnych i rekreacyjnych. Aktywność samorządu w tym obszarze 
działalności obejmuje opracowanie i zatwierdzenie przez organ ustawodawczy 
samorządu programu współpracy z organizacjami pożytku publicznego 
uwzględniając reguły pomocniczości, suwerenności, partncrstwa, efektywności 
orazjawności l4 . 
Formy współpracy samorządu z organizacjami pożytku publicznego to 
m.in.: 
przekazywanie organizacjom pożytku publicznego części zadaIl publicz- 
nych w granicach obowiązującego prawa z zapewnieniem środków finan- 
sowych niezbędnych do ich realizacji, 
przyznanie organizacjom pożytku publicznego statusu podmiotu wspierają- 
cego inicjatywy i plany strategiczne władz samorządowych, a także wspie- 
rającego ich aktualną działalność, 
tworzenie wspólnie z organizacjami pożytku publicznego grup doradczych 
w cclu koordynacji podejmowanych działa", a także wymiany informacji 
w tym zakresie. 
Relacje organów samorządowych z ugrupowaniami politycznymi należy 
rozpatrywać w dwóch obszarach. Obszar pierwszy dotyczy relacji wewnętrz- 
nych zachodzących pomiędzy poszczególnymi ugrupowaniami politycznymi 
w organach samorządowych (radach, urzędach). W przypadku występowania 
w radzie jednostki samorządowej przedstawicieli różnych opcji politycznych 
podstawowym warunkiem zapewniającym skuteczność działania jej organów 


I] Kodeks pOslępo\Vama administracYJnego. Ustawa o orgamzacjach pożytku publicznego. 
n J. Forbrig: Społeczeństwo obywatelskie: Polski!. jej sąsiedzi i Europa Zachodnia - porównanic. ..R<1porty 
i Analizy Centrum Stosunków Międzynarodowych", Warszawa 2002, s. 6. 
u M Piotrowska-Trybul: Wspólpraca samorządów terytorialnych z instytucjami spoleczelistwa obywatelskie- 
go i otoczenia biznesII. Red W. Kosiedowski. Dom Organizaton'l. Tonu; 2005. s. 293.
		

/img37_0001.djvu

			SAMORZĄP LOKALNY A OTOCZENIE - OBSZARY I FORMY AKTYWNOŚCI 


37 


jest stabilna koalicja zdolna do wytyczania i realizacji strategicznych planów 
rozwoju jednostki samorządowej oraz do rezygnacji z przedkładania doraźnych 
interesów partii ponad interes wspólnoty. Zdolność do uzyskania konsensusu 
mdnych w kwestiach dotyczących żywotnych spraw jednostki samorządowej 
jest okolicznością przesądzającą o pozytywnych efektach jej działalności. Trak- 
towanie jednostki samorządowej jako areny walki politycznej prowadzi nie- 
jednokrotnie do dziahul i postaw zakłócających przebieg procesów decyzyjnych 
utrudniających zachowanie prymatu interesu publicznego". 
Drugi obszar działa" ohcjmuje różne ronny oddziaływania na władze 
paliii politycznych tworzących koalicję dla uzyskania wsparcia realizacji cclów 
strategicznych wspólnoty. 
Zakres prezentowanego opracowania ogranicza a1lalizę relacji pomiędzy 
organami samorządowymi a pozostałymi interesariuszami lokalnymi do relacji 
z głównymi podmiotami. Nie sposób jednak pominąć mających w dużej mierze 
wpływ na efektywność tych działa" relacji organów samorządowych z pracow- 
nikami urzędów gmin, miast czy powiatów, a także stosunków inter- 
personalnych istniejących w tych urzędach. Jakość wewnętrznych relacji jest 
wypadkową umiejętności organizacyjnych, interpersonalnych, społecznych 
zwierzchników urzędów (wójta, burmistrza, prezydenta miast) pełniących rów- 
nież rolę menadżcrów umiejętności l6 . 
Do najistotniejszych czynników wp1ywających na stosunki inter- 
pcrsonalne w urzędzie można zaliczyć: prestiż jednostki samorządowej, po- 
stawę pracowników urzędu wobec misji i strategii, stosunek pracowników 
urzędu do wykonywania nałożonych na nich obowiązków, styl kierowania 
d k I .. 17 
urzę cm, u turę orgaJ1lzacYJną . 
Możliwości doboru wysokiej klasy menedżcrów na najwyższe stanowi- 
ska wykonawcze w jednostkach samorządowych są ograniczonc. Powodem 
tcgo jcst fakt, że umiejętności organizacyjne i wiedza o zarządzaniu nie zawsze 
stanowią podstawowe kryterium, jakim kierl[ją się wyborcy przy wyborach 
bezpośrednich na stanowiska prezydentów, burmistrzów i wójtów. Może to 
mieć istotne znaczenie nie tylko dla stosunków interpersonalnych w urzędzie, 
ale również dla wyboru strategii działania samorządu ijej powodzenia. 
Istotne dla rozwoju jednostki samorządu lokalnego sąjej relacje z pod- 
miotami otoczenia zewnętrznego. W okresie nasilającej się konkurencji 
o kapitał rzeczowy, finansowy i ludzki umiejętność efektywnej współpracy 
7 podmiotami otoczenia zewnętrznego, jest elementem wspierającym, a nie- 
jednokrotnie także przesądzającym o tempie rozwoju gospodarczego i społecz- 
nego jednostki samorządu lokalnego. 


I' E. WOJciechowski: Op. cit, s. 64. 
Ir, J.AF. Stoncr. R.E. Frcjnmn. DR Gilbert: Kierowanie. rWE, Warszawa 1999. s. 32. 
17 W _ Bai)ka: Zarządzanie persone1em. A Marsza1ek, Tomil 2Q02, s. 35.
		

/img38_0001.djvu

			38 


Beata Rab.ztyn 


Strukturę zewnętmlego otoczenia gminy można przedstawić graficznie, 
jak na rysunku 2. 


I GMINA I 
Ponadlok.alne podmioty --- - Gminy sąsiednie 
gospodarcze 
Organ stanowiący 
Rada gminy 
Podnadlokalne podmioty .o- Z f--- Związki. stowarzyszenia. 
usługowe porozumienia gmin 
Organ wykonawczy 
WQ.it. burmistrz Organizacje 
Podnadlokalne instytucje 
naukowe. kulturalno- --- 
 - międzynarodowe, 
transgraniczne 
-oświatowe i międzyregionalne 
-- Urząd gminy --- 
Podnadlokalne InstytuC:.ie administracji 
organizacje z zakresu centralnej 
ochrony środowiska. 
turystyki. rekreacjL itp. 


Rys. 2. Zewnętrzne otoczenie gminy 


Podstawowym założeniem charakterystyki współpracy gminy z podmio- 
tami jej zewnętrznego otoczenia jesI wyrażony w formie hipoIezy pogląd, że 
żadna jednostka samorządu lokalnego nie jest w stanie efektywnie funkcjo- 
nować w warunkach konkurencji, izolując się od zewnętrznego otoczenia. 
W ujęciu bardzo ogólnym katalog zewnętrznych form współpracy samorządu 
lokalnego może zawierać: 
wymianę doświadczeń pomiędzy jednostkami samorządowymi w zakresie 
gospodarczym, socjalnym, kulturalnym, oświatowym, bezpieczellsIwa, 
ochrony zdrowia, ochrony środowiska, itp., 
tworzenie związków, stowarzyszell i porozumicii gmin i powiatów w celu 
rcalizacji zadań wykraczających poza możliwości pojedynczych jednostek 
samorządowych, wzmocnienie ich pozycji przetargowych oraz potencjału 
ekonomicznego i społecznego, 
współpracę z organizacjami o wymiarze międzynarodowym, jak: współ- 
praca transregionalna w ramach różnorodnych międzynarodowych organi- 
zacji zarówno o profilu dochodowym, jak i non profit, a także współpraca 
transgraniczna w ramach euroregionów,
		

/img39_0001.djvu

			SAMORZĄD LOKALNY A OTOCZENIE - OBSZARY I FORMY AKTYWNOŚCI 


39 


wspólpracę z instytucjami administracji centralnej w sprawach dotyczących 
danej jednostki samorządowej, 
tworzenie warunków dla zagranicznych i krajowych podmiotów gospodar- 
czych, takich jak: wyodrębnienie terenów dogodnych do inwestowania. bu- 
dowa bądź modemizacja infillstruktury, racjonalna polityka podatkowe, 
działalność promocyjna, reklamowa itp., 
współpracę z przedsiębiorstwami usługowymi w zakresie trans pOliU towa- 
rów i osób. 
Istotnym dla spl1lWllego funkcjonowania jednostki samorządowej w ob- 
rębic norm, procedur i prawa, w tym również prawa i procedur Unii Euro- 
pejskiej, jest korzystanie z dorobku naukowego poprzez przekładanie teoretycz- 
nych założe6 na praktyczne działania. 
Jak już wspomniano, samorząd w większym lub mniejszym stopniu 
wplywa na wszystkie działające w jego obrębie podmioty, a w warunkach gos- 
podarki rynkowej prężnie rozwijać się mogą tylko te jednostki samorządowe, 
których władze potrafią: 
mohilizować współpracujące z nimi podmioty do efektywnych działali na 
rzecz rozwoju, 
wyzwalać w miejscowej społeczności nawyk przedsiębiorczości, 
tworzyć warunki do przekładania przedsiębiorczości mieszkańców na kon- 
krctne działania w sferze gospodarczej czy społecznej, 
umiejętnie godzić interesy poszczególnych grup społecznych wspólnoty 
z intercsem jednostki samorządowej, 
wprowadzić do podległych urzędów elementy nowoczesnego zarządzania, 
zaspokąjać, w ramach możliwości prawnych, finansowych i organizacyj- 
nych potrzeby podmiotów współpracujących z jednostką samorządową. 
W podsumowaniu można wyrazić opinię, że od jakości relacji pomiędzy 
jednostką samorządową a podmiotami jej otoczenia wewnętrznego i zewnętrz- 
nego w dużcj mierze zależy rozwój gminy, powiatu czy regionu. Rolą relacji 
jcst tworzenie więzi i partnerstwa pomiędzy lokalną społecznością, podmiotami 
gospodarczymi, organizacjami społecznymi i innymi podmiotami przekladają- 
cego się na możliwość funkcjonowania w sytuacji "konfliktu interesów", a tak- 
że generowanie warunków sprzxjających osiąganiu korzyści przez wszystkie 
strony relacji. Jest rzeczą nie budzącą wątpliwości, że chociaż wiele polskich 
samorządów, szczególnie w dużych miastach, może skutecznie rywalizować 
z samorządami wiodących krajów europejskich w zakresie pozyskiwania zna- 
czących inwestycji, tworzenia warunków do ich realizacji, a także w takich 
dziedzinach jak eksport produktów, ushlg turystycznych itp., to istnieje duża 
ilość samorządów, szczególnie w małych ośrodkach, które borykając się z pro- 
blemami finansowymi, kadrowymi czy problemami natury prawnej, nie na- 
dą7.ają za konkurencją, poglębiając istniejącą polaryzację. Należy jednak żywić
		

/img3_0001.djvu

			ZESZYTY NAUKOWE 
AKADEMII EKONOMICZNEJ IM. KAROLA ADAMIECKIEGO 
"Studia Ekonomiczne"
		

/img4 _0001.djvu

			POLSKIE SAMORZĄDY LOKALNE 
W OKRESIE TRANSFORMACJI 
- INSTYTUCJE I ICH PRZEOBRAŻENIA 


Katowice 2010
		

/img40_0001.djvu

			40 


Beata Rabsztyn 


nadzieję, że dynamiczny rozwój gospodarczy państwa, środki transferowane 
przez UE, a także polityka regionalna państwa przy stałym wzroście świado- 
mości społecznej. pozwolą na stopniowy rozwój również tych jednostek samo- 
rządowych. 


LOcAL GOVERNMENT AND ENVIRONMENT 
- THE AREAS AND FORMS OF AcnVITY 


Summary 


One oft11e main tasks or local government is satisfying loeal society's necds. To cxecu(e 
(his łask 1he loea1 government should work very active to reach profitablc relationships with 
(he other entities in (he environmcnt. Ił tS vcry imponam, that all entities and loeal government 
have benefit in it The nrUcle presents some meBS and forms of cooperation between loea) 
government and 10cal society. entities. public organizations. political groups and clerks in com- 
munes. citics and 01her polish administrative units.
		

/img41_0001.djvu

			Małgorzata de Ines 


WIĘZI MIĘDZY WŁADZĄ A ŚRODOWISKIEM 
BIZNESU 


Dokonująca się transformacja gospodarcza sprawia, iż polskie samorządy 
lokalne stoją przed koniecznością sprostania nieznanym dotąd wyzwaniom. 
Towarzyszące przemianom zmiany legislacyjne sankcjonujące politykę sub- 
sydiarności umożliwiają większą autonomię działania gmin. Jednocześnie ze 
wzrostem kompetencj i rośnie także zakres obowiązków nałożonych na władze 
lokalne. Zjawiskom tym towarzyszy zwiększona mobilność zarówno obywateli, 
jak i podmiotów gospodarczych. W efekcie funkcjonowanie samorządów uległo 
swoistemu "urynkowieniu". Utraciły one swoją monopolistyczną pozycję 
wobec lokalnych interesariuszy. Uwarunkowania te sprawiają, iż regiony, po- 
wiaty i gminy zmuszone są do konkurowania pomiędzy sobą o kapitał. Jednym 
z czynników przewagi konkurencyjnej gmin jest poziom rozwoju gospodar- 
czcgo I. Stąd głównym zadaniem samorządów staje się rozwój gospodarczy 
przynależnego im terytorium. Podstawowym pytaniem, które rodzi się w tej 
sytuacji, jest pytanie o najbardziej efektywny sposób osiągnięcia tego celu. Czy 
polityka gminy powinna, w pierwszej kolejności, koncentrować się na pozyski- 
waniu nowych inwestorów - czy też na rozwoju posiadanych zasobów? Autor- 
ka artykułu podejmuje próbę wykazania, istotności działaJ1 zmierzających do 
stworzcnia silnych więzi pomiędzy władzą lokalną a lokalnym środowiskiem 
bizncsu dla osiągnil'cia tego celu>, przedstawia także zwięzłą charakterystykę 
d"iałań, którc służąjego realizacji. 
Ankieta przeprowadzona w ramach projektu A Magnier wykazała, iż 
wśród sicdemnastu najważniejszych celów samorządu kwestia wspierania 
przedsiębiorczości lokowanajest przez prezydentów i burmistrzów na miejscu 


I M.E. Porler twierdzi. iż: "Łatwo dostępne wyspecjalizowane czynniki produkcji oraz instytucje. które je 
tworzą i ndnawiają, stanowią o przewadze. są zbiorowym zasobem danej organizacji". Zob M E. Porter: 
Por1er o konkurencji. PWE. Warszawa 2001,5.403; G. Gorze1ak na podstawie ana1izy \6 "miast sukcesu" 
slworzyllislę czynników cndogennych. które korzystnie wpływają na skuteczność polityki lokalnego rozwo- 
JU gospodarczego. Wśród tych czynników wyró2nia zintegrowane i gotowe do wspólpr	
			

/img42_0001.djvu

			42 


Małgorzata de Ines 


picrwszym, a potrzeba przyciągania nowej działalności gospodarczej - na 
micjscu piątym'. Wbrew tym deklaracjom inaczej kwestię zaangamwania gmi- 
ny w rozwój przedsiębiorczości postrzegają kręgi biznesu. Aż 51,6% respon- 
dentów ocenia zainteresowanie władz lokalnych rozwojem przedsiębiorczości 
jako raczej nicdostateczne lub niedostateczne 4 . Z badań przeprowadzonych 
w gminach śląskich wynika, iż władze lokalne nic stwarzają ani warunków do 
powstawania nowych i rozwoju już iSlniejących przedsiębiorstw, ani też nie 
pelnią roli koordynatora działalności podmiotów gospodarujących w gminie'. 
Podcjmowane przez samorządy działania mające na celu wspieranie rozwoju 
gospodarczcgo nie są zatem, w odczuciu aktywnie funkcjonującego środowiska 
biznesu, ukierunkowane we właściwy sposób. 
Stymulowanie rozwoju gospodarczego terytorium polega na podejmowa- 
niu działań mających na celu wzrost aktywności gospodarczej i wzrost zatrud- 
nienia. Działania te mogą być prowadzone w trzech kierunkach: 
przyciągania nowych inwestorów, 
stymulowania przedsiębiorczości poprzez motywowanie podmiotów lokal- 
nych do podejmowania inicjatyw gospodarczych, 
tworzenia korzysInych warunków działania dla podmiotów gospodarczych 
funkcjonujących na danym terytorium. 
Pierwsza i druga grupa działaJ1 to działania skierowane do podmiotów 
słabo znanych lub anonimowych. Wiążą się one z ryzykiem wynikającym 
z niepewności co do poprawności doboru stosowanych narzędzi promocyjnych. 
Ponadto, polityka władz lokalnych, której głównym zadaniem jest stworzenie 
optymalnych warunków funkcjonowania nowych podmiotów gospodarczych, 
może mieć negatywny wpływ na konkurencyjność fillll obecnych na lokalnym 
rynku. Budzi też ich uzasadnione przekonanie, iż samorząd nie dba o podmioty 
aktywnie uczestniczące w życiu lokalnej spoleczności. W efekcie sytuacja 
w gminie zaczyna przypominać "drzwi obrotowe". Nowe finllY są zachęcane 
do ulokowaJ1ia swych siedzib na terytorium gminy, podczas gdy, w tym samym 
czasie, firmy tam osiadłe mogą poszukiwać atrakcyjniejszych warunków egzys- 
tencji w innych gminach, w których same postrzegane są jako atrakcyjni 
inwestorzy. 



 Ankieta .,Europejscy Burmistrzowie" została przeprowadzona wśród burmistrzów/prezydentów miast 
powyżej 10 aoo micszkaiiców w 12 krajacb europejskich j miala na celu wskazanie priorytetowych celów, 
które chclcliby oni osiągnąć w najbliższym czasie. Odpowiedzi wybierano z listy 17 celów. z których trzy 
dotyczyły lokalnego rozwoju gospodarczego; cyt. za: P. Swianiewicz. J. Łukomska: Op. cit., s. 25. 

 Badanie IRWIK z 2005 roku; za: B. Slomiii.ska: Gmina w procesach stymulowanta przedsiębiorczoscL 
,,samorząd Terytorialny" 2007, nr 3. s. 27. 
j E. Zeman-Miszewska: W,=erunek gminy - lyęc;e markelingowe. Konsument Przedsiębiorstwo Przestrzeń. 
AE, Centrum Badań i Ekspertyz, Katowice 2004, s. 361.
		

/img43_0001.djvu

			WIĘZI MIĘDZY WłADZĄ A ŚRODOWISKIEM BIZNESU 


43 


Trzeci rodzaj aktywności skierowany jest do podmiotów znanych, działa- 
jących na terenie gminy. Obejmuje działania samorządów służące motywowa- 
niu firm do pozostania w danym regionie. W tym wypadku wysiłki władz 
ogniskują się nie na przekonaniu inwestora co do wyboru danej lokalizacji, ale 
zmicr7ają do jego zatrzymania na danym terytorium. U podstaw dokonywanego 
przez nie wyboru lokalizacji leżą konkretne przyczyny ekonomiczne i emocjo- 
nalnc, które można spożytkować dla umocnienia ich w postanowieniu pozosta- 
nia na wybranym terytorium. Wynikąjąca z wieloletnich relacji znajomość 
podmiotów gospodarczych ułatwia samOlządom opracowanie skutecznych stra- 
tcgii umacniania więzi. Usatysfakcjonowane warunkami gospodarowania lo- 
kalne finny są z kolei, najlepszymi ambasadorami gminy, efektywnie przy- 
ciągającymi nowych inwestorów. 
Rozwój gospodarczy jest w znacznej mierze uzależniony od jakości 
współpracy samorządu z otoczeniem biznesu. Koncepcją wychodzącą od peł- 
nego wykolZystania potencjału lokalnego jest - oparta na lojalności podmiotów 
- koncepcja marketingu relacji. Władzc terytorialne funkcjonujące zgodnie 
z filozofią marketingu relacji przyjmują założcnie, iż należy dążyć do takieh'O 
rozwoju relacji, który prowadziłby do pal1nerstwa podmiotów. Podejmowane 
zgodnic z tą filozofią działania obejmują swym zasięgiem całe spektrum więzi 
zachodzących wewnątrz instytucji samorządowych oraz pomiędzy tymi instytu- 
cjami a otoczenicm 6 . Więzi te mają różne natężenie i różne stopnie zaawanso- 
wania. Do więzi o nąjwyższym poziomie zaangażowania stron zalicza się lo- 
jalność. 
Lojalność środowiska biznesu rozumiana jest jako trwała, pozytywna po- 
stawa podmiotów h'Ospodarczych wobec władz lokalnych charakteryzująca się 
długofalową "chęcią utrzymania dotychczasowej lokalizacji finny, pomimo 
korzystnych ofert lokalizacji płynących z innych regionów"'. Lojalnym, w tym 
rozumicniu, nie jest zatem podmiot pozostający na danym terytorium z przy- 
zwyc7ajenia lub pIZymusu. Koniecznym aspektem lojalności jest dobra wola 
oraz zaangażowanie emocjonalne podmiotu. 
Wypracowanie więzi lojalności nie jest łatwe, wymaga ze strony lo- 
kalnych władz zmiany sposobu myślenia i funkcjonowania. Samorządy po- 
winny dążyć do osiągnięcia komplementarnych celów: redukcji ryzyka, budowy 
zaufania oraz zwiększania satysfakcji lokalnego środowiska biznesu. Aby spro- 
stać temu zadaniu, koniecznc jest odejście od, stosowanych dotychczas przez 


r. Marketmg tery tonalny to ogół dzialaj; zmierzających do zaspokojenia potrzeb i pragmcn micszkaii.ców 
oraz .,gosci" poprzez wcześniejsze ich rozpoznanie i przewidywanie zmian. równocześnie oparte na racjo- 
nalnym wykorzystaniu zasobów, cyt. za: A. Szromnik: Marketing miast i regionów (marketing terytorialny) 
- geneza, cechy i cele. W: Marketing w rozwoju regiollu (wybrane zagadnienia). Red. J. Karwowski. 
Uniwersytet Szczeciński. Szczecin 2002, s. 16.
		

/img44_0001.djvu

			44 


Małgorzata de Ines 


samorządy, praktyk unifikacji obslugi podmiotów na rzecz indywidualnego 
podejścia do każdego z nich. Podjęcie takich kroków sprawia, iż samorządy są 
w stanie zaproponować pakiet ushlg i zachęt, który odpowiadając faktycznym 
potrzebom przedsiębiorców, co w efekcie sprawi, iż warunki ich funkcjono- 
wania w gminie będą postrzegane jako atrakcyjne. 
Służące wzmacnianiu więzi dzialania samorządów powinny być pro- 
wadzone dwutorowo - w kierunku zwiększenia satysfakcji ze świadczonych 
przez gminę usług oraz w kierunku budowy zaufania do władz poprzez minima- 
li/.ację ryzyka związanego z, prowadzoną przez lokalne firmy, działalnością 
gospodarczą. Wzrost satysfakcji interesariuszy z jakości współpracy z samo- 
rządem wiedzie do wzrostu zaufania. Przekonanie, iż władza lokalna w sposób 
partnerski będzie uczestniczyć w rozwiązywaniu napotykanych przez podmioty 
problcmów zmniejsza ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej i pro- 
wadzi do zaangażowania podmiotów zarówno w rozwój związku, jak i rozwój 
gminy. Wyra7.em najwyższego zaangażowania jest lojalność. 
Powstaje pytanie, czy w sytuacji, gdy działalność gospodarcza wydaje się 
w znacznym stopniu "przywiązana" do konkretnej lokalizacji, działania sty- 
mulujące lojalność są uzasadnione. Prawdą jest, iż podmioty gospodarcze po- 
d"jmują decyzje lokalizacyjne w sposób racjonalny. Każda zmiana lokalizacji, 
choć możliwa, wiąże się dla nich z dodatkowymi kosZlami i ryzykiem. Prawdą 
jest również, iż przedsiębiorcy należą także do grupy wyjątkowo samodzielnej, 
przywykłej do samodzielnego rozwiązywania napotykanych problemów i nie- 
oczekującej pomocy z zewnątrz. Oczekiwania sprowadzają się często do tego, 
by władze nie tyle pomagaly, ile raczej nie przeszkadzaly im w rozwoju. Są 
zaintercsowani współpracą z samorządem lokalnym o tyle, o ile służyć ona 
będzic poprawie warunków ich gospodarowania. Przy tym, cechujący wspól- 
C.lcsną gospodarkę, postęp technologiczny i komunikacyjny sprawia, iż przed- 
siębiorstwa są coraz mniej uzależnione od konkretnych warunków lokalizacyj- 
nych. W efekcie więzi łączące otoczenie biznesu z gminą są coraz słabsze. 
Z kolei w interesie lokalnych władz leży, aby relacje te zacieśniać. Lo- 
jalność podmiotów jest jednym z najbardziej efektywnych sposobów na osią- 
gnięcie założonych celów jednostki terytorialnej. Lojalne podmioty gospo- 
darcze nic podejmują inicjatywy poszukiwania atrakcyjniejszych lokalizacji 
prowadzenia działalności. W sytuacji, gdy zetkną się z atrakcyjną ofertą JokaJi- 
7.acji, przedstawioną z innej gminy - nie przejawiają skłonności do jej zaakcep- 
towania. 
Podczas negocjowania warunków swego funkcjonowania w gminie są 
skłonne do przyjmowania warunków gorszych, jeżeli uzasadnia je długofalowy 
interes lokalny.
		

/img45_0001.djvu

			WIĘZI MIĘDZY WłADZĄ A ŚRODOWISKIEM BIZNESU 


45 


Czują się związane z gminą nie tylko formalnie, ale także emocjonalnie. 
Inwestują w rozwój terylorium, na którym zlokalizowana jest ich działalność. 
Czują się bowiem współodpowiedzialne za dobrobyt lokalnej spoleczności, do 
którcj przynależą. 
Pragną aktywnie uczestniczyć w przygotowaniach i realizacji planu roz- 
woju gospodarczego swojego tcrytorium. 
Stanowią najlepszą wizylówkę regionu. Są także wiarygodnymi jego 
rzecznikami. Dla potencjalnych inwestorów stanowią najbardziej rzetelne źród- 
lo informacji o warunkach prowadzenia interesów na danym terenie. 
Oparte na satysfakcj i zaufunie środowiska biznesu do polityki prowadzo- 
nej przez samorząd wzmacnia więzi łączące tc dwa środowiska. Silne więzi 
lojalności wpływają na zaangażowanie innych firm do pozostania w regionie, 
a tab.e przyciągają zewnętrznych inwestorów i ludzi. Stymulując lojalność, 
lokalna władza oferuje usługi wysokiej jakości, co wpływa na poprawę ogól- 
nego wizerunku gminy. Rosnąca renoma terytorium powoduje dalsze wzmoc- 
nicnie więzi. Lokalne środowisko gospodarcze umacnia się i cieszy coraz lepszą 
reputacją. Tworzą się skupiska fillll o podobnym profilu oraz podmiotów z nimi 
koopenuących. Programy budowy lojalności środowiska biznesu powinny za- 
tem być tworzone w zgodzie z programami rozwoju gospodarczego gminy, jej 
tożsamością. wizją i misją. Ukierunkowana na rozwój biznesu polityka władz 
terytorialnych oddziałuje bowiem na konkurencyjność firm poprzez wpływ na 
strukturę lokalnego biznesu. Z kolei poziom usatysfakcjonowania i lojalności 
oraz reputację otoczenia biznesu można traktować jako istotne wyznaczniki 
cfcktywności orientacji rynkowej deklamwanej przez lokalną władzę'. 
Lojalność współtworzą komponenty poznawcze, emocjonalne i behawio- 
ralnc" Krcując lojalność samorządy oddziałują więc na wybrany podmiot gos- 
podarczy, wykorzystując komponenty: 
poznawcze - przekazując niezbędne informacje, 
emocjonalne - oddziałując na uczucia, 
bchawioralnc - wywołując pożądanc zachowania. 
Sposobem przekazywania informacji o zamierzeniach i przyjętej przez władze 
stratcgii ich realizacji jest właściwa komunikacji pomiędzy samorządem a śro- 
dowiskiem biznesu. Komunikat winien być tak sformułowany, by podkreślić 
stabilność prowadzonej przez urząd polityki i jej przejrzystość. W ofercie na- 
leży wyeksponować wyjątkową wartość, jaką niesie ona dla podmiotu, i okreś- 
lić procedury jej pozyskania - niezależnie od tego, czy mówimy o usługach 
świadczonych przez samorząd na rzecz podmiotów gospodarczych, czy też 


1 r. w. /uldreassen: Satisfac((on, loyalty and Rcputat10n as Indicators af Customer Onentation in (he Publre 
Scdnf ,.The Internationa1 JOllrnal ofPublic Sector Management" 1994, t. 7, Bradford. s. 16-35. 
1\ 1\. SowlIlska: Wstęp do psychologii. AE. Katowice 2007. s. 71-73.
		

/img46_0001.djvu

			46 


Małgorzata de Ines 


o pakiecie zachęt mających motywować ich do pozostania w regionie. Komuni- 
kacjajest także narzędziem pozyskiwania wiedzy. Gminy powinny dysponować 
aktualną, stale wzbogacaną wiedzą o potrzebach, problemach i preferencjach 
podmiotów. Wiedza umożliwia zindywidualizowanie obshlgi petentów instytu- 
cjonalnych oraz podnoszenie jakości tej obsługi, a także pozwala na samo- 
doskonalenie struktur samorządu. Daje również możliwość antycypowania 
przyszłych potrzeb otoczenia biznesu. Wiedza taka pozyskiwana jest w wyniku 
be7pośrednich kontaktów z interesantami, regulamie prowadzonych badań ryn- 
kowych oraz poprzcz benchmarking rozwiązań stosowanych w innych gminach. 
l3adania aspiracji, oczekiwall i monitoring opinii przedsiębiorców stal10wią 
wyznacznik przyszłych działall gminy oraz podstawę dla doboru spójnego sys- 
temu narzędzi, umożliwiająccgo rozwój podmiotów gospodarczych, wzmacnia- 
jąccgo ich poczucie tożsamości i identyfikacji z miejscem lokalizacji. Cennym 
źródłem informacji są równiez pomysły i sugeslie slanowiące wynik obserwacji 
i doświadczeń pracowników jednostek samorządowych. Istotne znaczenie od- 
grywa zatem zarówno komunikacja wewnątrz jednostki, jak i pomiędzy jed- 
nostką a otoczeniem biznesu. 
Polityka gminy wobec podmiotów gospodarczych powinna służyć 
wzmacnianiu poczucia ich przynależności do terytorium gminy. W przeciwnym 
wypadku firmy mogą mieć poczucie zaangażowania w rozwój środowisk, które 
nie odwzajemniają tej relacji. Identyfikacja z terytorium jest bowiem istotnym 
czynnikiem konstytuującym ich lojalność. Poczucie przynależności budowane 
jcst poprzez stymulowanie osobistego zaangażowanie podmiotu w rozwiązy- 
wanie problemów gminy oraz przez zachowania i deklaracje samorządu, świad- 
C7-ące o tym, iż władze lokalne w sytuacjach kryzysowych będą postępowały 
zgodnic z dobrze pojętym interesem podmiotu. 
Oddziaływanie na emocje dokonuje się również poprzez kreowanie pa- 
kictu "miękkich" czynników wyboru - zaplecza kulturalnego, oświatowego, 
turystyczno-rekrcacyjnego i naukowego specjalnie dobranego do potrzeb tych 
podmiotów, które samorząd chciałby na rynku zatrzymać. Usługi świadczone 
przez urząd winny być zróżnicowane, a nie homogeniczne, jak dotąd bywało. 
MUS7-ą one odpowiadać faktycznym, indywidualnym potrzebom podmiotów 
gospodarczych. 
Istotną kwestią jest organizacja sprawnej obsługi otoczenia biznesu 
- podnoszenie sprawności instytucjonalnej urzędu gminnego poprzez wzrost 
jakości obsługi, uczciwość administracji, zdolność do podejmowania innowa- 
cyjnych rozwiązań, prowadzoną przez urząd politykę rozwoju gospodarczego. 
zwiększanie efektywności zarządzania finansami gminy, jakość uchwalanego 
prawa i stabilność polityczną.
		

/img47_0001.djvu

			WIĘZI MIĘDZY WłADZĄ A ŚRODOWISKIEM BIZNESU 


47 


Ta grupa petentów oczekuje innych rozwiązaJ1 proceduralnych niż te, 
którc są stosowane wobec petentów indywidualnych. Z reguly też obsługa ich 
wymaga większych nakładów czasu, a czas jesl dla przedsiębiorców aktywem 
wyjątkowo cennym. Dlatego też poziom ich usatysfakcjonowania obshlgą jest 
w znacznej mierze uzalcżniony od sprawności proceduralnej i komunikacyjnej 
urzędu, ale też od kompetencji, zaangażowania i kultury urzędników. Op- 
tymalne przygotowaJ1ie pracowników do budowaJ1ia lojalności nabywcy polega 
obok kształcenia merytorycznego na budowaniu ich lojalności wobec urzędu. 
Dowiedziono, iż lojalność pracowników stanowiąca efekt satysfakcjonującego 
Laspokojcnia ich potrzeb i entuzjazmu, z jakim wykonują swą pracę, przyczynia 
się w efekcie do uzyskania wyższego poziomu satysfakcji usługobiorców, ta zaś 
sprzyja ich lojalności". Oczekiwania nabywcy instytucjonalnego winny być 
przez pracowników traktowane z największa troską. W swych kontaktach 
z usługobiorcami powinni oni starać się podnosić poczucie własnej wartości 
nabywcy, minimalizować postrzegaJ1e przez niego ryzyko oraz podkreślać wy- 
jątkowość oferty. Skuteczność tego typu działaJ1 jest w znacznym stopniu uza- 
!cżniona od motywacji, którymi kierują się sami pracownicy. 
Szczególną uwagę powinno się przykładać do sposobu załatwiania skarg 
pctentów niezadowolonych ze stanowiska prezentowanego przez urząd czy też 
LC sposobu lub jakości świadczonych przez niego usług. Ich właściwe rozwią- 
zanic sprzyja budowie zaufania i przekonania o dobrej woli władz. Skargi 
świadczą o zaaJ1gażowaniu petenta i są świadectwem jego woli kontynuowania 
związku. Przedsiębiorca, który zdecyduje się na zmianę lokalizacji, nie będzie 
tracił czasu na wyra;-.anie swego niezadowolenia z instytucji. 
Bezpośrednie kontakty w urzędzie i podczas specjalnie organizowanych 
spotkaJ1 u przedsiębiorców czy też w ramach posiedzeJ1 izb handlowo-gospo- 
darczych sprzyjają pozyskiwaniu wiedzy o bolączkach i potrzebach podmiotów, 
co z kolei umożliwia dobór efektywnie skonfigurowanych zachęt motywu- 
jących podmioty do pozostania w gminie. 
Władze lokalne realizują te działania poprzez stosowanie całej gamy do- 
stępnych im instrumentów o charakterze planistycznym, reglamentacyjnym, 
zarządczym, ekonomicznym, instytucjonalnym, inwestycyjnym, infollllacyjnym 
oraz polityki społecznej 10. 
Z perspektywy budżetu gminy ogół stosowanych instrumentów podzielić 
można na dwie grupy. Grupę pierwszą stanowią instrumenty dochodowe. Mają 
onc charakter bierny. Ich zadaniem jest ograJ1iczenie obciąźeJ1 finansowych 
nakładanych na przedsiębiorstwa. Do grupy tej należą np. zwolnienie i ulgi 



 Markctlng uslug Red. A. Styś. rWE. Warszawa 2003, s. 103. 
II) fi. Slomillska: Op. cit.. s. 21.
		

/img48_0001.djvu

			48 


Małgorzata de Ines 


w opłatach i podatkach lokalnych. Grupa druga obejmuje instrumenty określane 
miancm wydatkowych. Wydatki ponoszone przez gminę w sposób bezpośredni 
lub pośredni kreują przedsiębiorczość podmiotów lokalnych. Instrumenty tego 
typu charakteryzują się tym, iż stosując je, gmina aktywnie przekształca otocze- 
nie w celu jego dostosowania do potrzeb gospodarki. Do grupy tej należą, np. 
wydatki inwestycyjne gminy, zasilanie funduszy celowych, szkolenia, dziaJaI- 
ność doradcza, tworzenie baz danych i promocja gminy. 
Do instrumentów o charakterze planistycznym należą opracowywane 
przez gminę plany i programy zada" publicznych o charakterze przestrzennym, 
finansowym i gospodarczym. Szczególnie istotne znaczenie odgrywa wśród 
nich program rozwoju przedsiębiorczości. Jest to średniookresowy dokument 
służący koordynacji wszystkich lokalnie dostępnych instrumentów. Ma na celu 
optymalne wykorzystanie potencjału gminy i dostępnego wsparcia zewnętrzne- 
go. Pozwala na wytyczenie kierunków rozwoju gospodarczego w gminie oraz 
na zagwarantowanie warunków jego realizacji". Sprzyja wyborowi najlepszych 
projektów oraz uzyskaniu efektu synergii zaangażowanych zasobów. Stwarza 
przy tym mechanizmy nadzoru i kontroli nad realizacją zadaJ' wynikających 
z przyjętej przez gminę strategii. Jego uchwalenie należy do wylącznych kom- 
petencji gminy. Wydaje się jednak, że brak właściwych kompetencji, środków 
i czasu sprawia, iż niejednokrotnie kompleksowe programy rozwoju gospo- 
darczcgo gmin nie są przygotowywane z niezbędną staranności ą l2. 
Instrumcnty zarządcze to także polityka samorządu gminnego w zakresie 
zarządzania obicktami komunalnymi i udostępniaJ1ia gruntów. Działania w tym 
zakresie w sposób istotny mogą przysłużyć się rozwojowi przedsiębiorczości 
lokalnej. W tej grupie instnllnentów ważną rolę odgrywają także wszelkie dzia- 
lania gminy zmierzające do ograniczenia działalności gospodarczcj komunal- 
nych jednostek organizacyjnych i likwidacji komunalnych monopoli. Dzięki 
takiej polityce podmioty gospodarcze przestają postrzcgać gminę jako uprzywi- 
lejowanego konkurenta. Przyczynia się to do aktywizacji gospodarczej gminy 
oraz do wzrostu zaufania przedsiębiorców i społeczeństwa do władz i pro- 
wadzonych przez nie dziaJań. BadaJ1ia wykazują, iż tendencja gmin do korzys- 
tania z tego instrumentu ma charakter wzrostowy". 


"W.Ozicmumowicz, T. Kierzkowski. R. Knopik Jak przygotow3Ć lokalny program ro7WOjU przedsię- 
biol"C7.C!sci. PARI\ Warszawa 2003 
11 W Polsce nie funkcjollowuly :ł:adne programy unijne 3m rząrlowc slużące poprawie konkurencyjności gmin; 
cyt. za" B Tuziak: Samorządy lokalne regionu Podkarpacia a rozwój przedsiębiorczości I innowacyjności. 
..Smnor7.ąd Terytorialny" 2006, nr 1-2. Komeczność usuwania wielolculIch zaniedbań w sferze mfrastruk- 
tury sprawia. iż czas pOŚ\.vięca się przede wszystkim działaniom doraźnym. W konsekwencji nie starcza go 
na przygotowywanie kompleksowych programów rozwoju. 
I
 B. Slomińska: Op. cit.. s. 21.
		

/img49_0001.djvu

			WIĘZI MIĘDZY WłADZĄ A ŚRODOWISKIEM BIZNESU 


49 


Instrumenty reglamentacyjne to wszelkiego rodzaju pozwolenia, nakazy 
i 7.akazy, które mogą umożliwić lokalnym inwestorom uruchomienie nowych 
inwestycji lub im skutecznie zapobiec. Dla potencjalnego inwestora istotna jest 
nic tylko sama dccyzja, ale takżc tryb jej wydawania oraz czas wymagany do jej 
podjęcia. 
Instrumenty bodźcowo-ekonomiczne to wszelkiego rodzaju ulgi w po- 
datkach lokalnych, opłatach i czynszach dzierżawnych pobieranych przez 
gminę. Działania gminy w tym zakresie mogą zachęcać lub zniechęcać przed- 
siębiorców do określonych zachowań. Przy tym większość ulg na polu 
fiskalnym postrzegana jest raczej jako wyraz dobrej woli władz niż faktyczna 
pomoc finansowa, bowiem ich wpływ na sytuację podatnika jcst niewielki. 
Wynika to z faktu, iż główne obciążenia podatkowe są niezależne od decyzji 
jcdnostck tcrytorialnych. 
Istotną rolę stymulującą rozwój gospodarki odgrywają bczpośrednie dzia- 
łania gminy związane z tworzeniem i rozbudową niezbędnej infrastruktUlY, 
7.arówno ogólncj (transportowcj, komunalnej), jak i technicznej - na terenach 
przcznaczonych pod inwestycje. Posiadanie wła..;ciwej infrastruktUlY to jeden 
z podstawowych czynników aktywizujących gospodarkęl4. Jest to przy tym 
czynnik, na któ,y samorządy mają duży wpływ. Wobcc wieloletnich zaniedbaJl 
w tym zakresie wymaga on dużego wsparcia zewnętrznego. 
Gmina możc także wspierać przedsięwzięcia i instytucje służące rozwo- 
jowi gospodarczemu". Tego typu organizacje odgrywają istotną rolę w rozwoju 
lokalncj gospodarki dzięki wspicraniu rozwoju sieci kooperacyjnych, działa- 
niom w zakresie pozyskiwania zewnętrznych środków oraz poprzez dyfuzje 
innowacji"'. Badania wykazują, iż efektywnie działające instytucje wspierania 
biznesu są istotnym czynnikicm rozwoju dużych miast, ale nie mają takiego 
znaczenia w przypadku miast małych i średnich". 
Do instrumentów informacyjnych zaliczyć można udostępnianie kręgom 
bimcsu baz danych tworzonych na potrzeby gminy. 
Rod7.aj i zakres stosowanych narzędzi załeżyod wielu czynników". Jed- 
nym z nich jest wielkość gminy. W celu stymulacji rozwoju gospodarczego 
małe i średnie gminy najczęściej stosują takie narzędzia, jak: dbalość o rozwój 
telekomunikacji; politykę niskich cen za usługi komunalne oraz niskich opłat za 


l-ł RHdania wyka71
ą, i1: Inwestorzy uważają tcn czynnik za niezwykle istotny. Zob. P. Swianiewicz, 
J. Lukomska: Op. Clt., s. 25. 
I
 Nit przyklad agencje rozwoju lokalnego. centra wspierania biznesu I przedsiębiorczoścI, punkt)' konsult.a- 
cYJl1o-donukzc. inkubatory przedsiębiorczości, parki technologiczne, fundusze poręczeniowo-kredytowe 
1(, EJ. Blakcly: Planning Loca1 Ecollomic Development Theory and Prachec. SAGE Publications. Thousand 
Oaks-LondOI1-New Delhi 2004. 
11 P SwtaJllcwicz. J. Łukomska: Op. cit.. s. 24 
IH Do czynników tych należą przykladowo: zamożność, poJożenie, charakter gminy itp
		

/img50_0001.djvu

			50 


Małgorzata de Ines 


dzierżawę mienia komunalnego, wsparcie finansowe MSP poprzez udzielanie 
im pożyczek lub dotacji. Duże gminy stosują z kolei często narzędzia wydat- 
kowe, takie jak: wydzielanie atrakcyjnie polożonych działek pod inwestycje, 
dbałość o infrastrukturę transportową, o podnoszenie kwalifikacji lokalnej 
kadry, ułatwienia w procedurze urzędowej i inicjowanie ośrodków wspierania 
przedsiębiorczości. Niezależnie od wielkości gminy, do często wykorzysty- 
wanych instrumentów należą również działania promocyjne, kreowanie klimatu 
sprzyjającego przedsiębiorczości. tworzenie banków danych i wprowadzanie 
ułatwień w dostępie do infonnacji oraz zmniejszanie obciążeń z tytułu po- 
datków lokalnych'9. 
Tworzenie pakietów ulg i zachęt stymulujących lojalność powinno pod- 
legać szczególnie wnikliwej analizie. Aby służyły stymulowaniu lojalności, 
powinny być odpowiednio dobrane do potrzeb firm, które mają z nich ko- 
rzystać. 
Małe firmy mogą korzystać z tych samych programów rozwoju przedsię- 
biorczości, co duże, ale procedury są częSlo tak rozbudowane i skomplikowane. 
że w rzeczywistości nie są w stanie sprostać wymaganiom formalnym. 
Firmy z krótkim stażem często nie są w stanie korzystać z przyznanych 
im, atrakcyjnych, ulg podatkowych, bo nie mają wystarczających dochodów. 
Ulgi podatkowe, zakłócając mechanizm rynkowy, mogą także mieć negatywny 
wpływ na długofalową zyskowność firm. Przyzwyczajone do ulgi firmy nie 
przywiązują wagi do swej strategii finansowej i po upływie tenninu funkcjono- 
wania ulgi przestają być konkurencyjne. 
Korzystniejsze zarówno dla gminy, jak i dla przedsiębiorców są ulgi ob- 
niżające ogólne koszty dzialalności biznesowej, takie jak na przykład obniżenie 
lub zaniechanie opłat z tytułu usług publicznych, wynajmu pomieszcze{l nalezą- 
cych do gminy. Finansowanie lub współfinansowanie ze środków gminy istot- 
nej dla lokalnych inwestorów infrastruktrny transportowej czy uzbrojenia terenu 
przewidzianego pod inwestycje w niezbędne media. Podobnie ma się sprawa 
z zachętami finansowymi dla oferujących dodatkowe miejsca pracy w rejonach 
objętych bezrobociem. W młodej gospodarce kapitalistycznej, z jaką mamy do 
czynienia w Polsce, poszukiwane są także poręczenia kapitałowe czy też nisko- 
oprocentowane pożyczki inwestycyjne, z możliwością przekształcenia ich 
w granty. Większość MiSP nie zdolała bowiem jeszcze wypracować własnego, 
wolnego kapitału. Inną korzystną formą zachęt stymulującą lojalność firm są, 
finansowane z budżetu gminy, kursy i szkolenia. 


lO) Rudmllc IRWIK z 2005. Cyt. 7.a: B Slomil'1ska: Op. cit,.5. 24-25.
		

/img51_0001.djvu

			WIĘZI MIĘDZY WŁADZĄ A ŚRODOWISKIEM BIZNESU 


51 


Stymulowanie lojalności środowiska biznesu winno być ukierunkowane 
na wybmnc podmioty gospodarcze. Działania samorządu również w tym za- 
kresie winny bowiem spełniać wymóg rac.ionalności oraz zmicrzać do podno- 
szcnia dobrobytu całcj społcczności lokalnej. Samorząd postrzegany jest jako 
działający cfektywnie wówczas. gdy dzięki jego polityce, firmy na podległym 
mu tcrytorium generują więcej podatków, zatrudniają więcej ludzi i przyciągają 
nowych inwestorów. Dlatego spośród wszystkich działąjących lokalnie pod- 
miotów gospodarczych powinien on wybrać takie, które najlepiej zaspakajać 

dą potrzeby gminy i na których wspieranie gminę bl'dzie stać. Wpływy netto 
lokalnej gospodarki z tytułu przyznanych ulg i zachęt muszą w znacznym stop- 
niu przewyższać uzyskane przez firmę korzyści. Miasto musi skalkulować, czy 
proponowane przedsiębiorcom ulgi zostaną zdyskontowane poprzez napływ 
podatków. zwiększenic miejsc pracy i poprawę wizerunku gminy. Z punktu 
widz£nia gminy, ulgi są więc efektywnym instrumentem na przykład wówczas, 
gdy zc strony otoczenia biznesu zaangażowany jest rozsądnie duży kapitał. 
Z tcgo tcż wzg1l'du większym projektom CZl'sto towarzyszy bardziej rozbudo- 
wany pakiet przywilcjów. Brany jest bowiem pod uwagę "katalityczny" efekt 
tcj inwcstycji dla społeczności lokalncj. Jednakże nie tylko skalajest istotna. Ze 
wzgh,:du na dobro społeczności lokalnej dla miasta liczy się także każde ko- 
lejnc, stabilnc miejscc pracy. Jeżeli więc mała firma proponuje korzystne 
stanowisko pracy z towarzyszącą mu ścicżką rozwoju kariery, gmina powinna 
być zaintcresowana wspieraniem rozwoju także takiej firmy. (stolnym argu- 
mentem jest także przynależność przedsięwzięcia do docelowego profilu uprze- 
mys
owienia regionu. 
Stymulowanie lojalności środowiska biznesu jest najbardziej efektywnym 
sposobem oddziaływania na rozwój ekonomiczny gminy. Lojalne podmioty 
gospodarcze stanowią o potencjale ekonomicznym terytorium i o poziomie 
życia zamieszkruącej go społeczności. Są także najbardziej wiarygodnym źród- 
łem informacji oddziałującym zarówno na pozostałych interesariuszy gminy, 
jak i na inwestorów zewnl'trznych. Lojalność terytorialną podmiotów gospodar- 
czych osiągnąć można poprzez działania o charakterze poznawczym, emocjo- 
nalnym i behawioralnym. Gminy dyspolUUą w tym zakresie szerokim pakietem 
instrumentów. Aby je efektywnie wykorzystać, konieczna jest zmiana filozofii 
działania samorządu na zgodną z koncepcją marketingową. 
Samorządy lokalne skupiające swe wysiłki na przyciąganiu nowych in- 
wcstorów mogą, poprzez niewłaściwe działania, osłabić konkurencyjność lo- 
kalnych przedsiębiorców. Tymczasem lojalne firmy powinny liczyć, jeżeli nie 
na lepsze, to przynajmniej jednakowe warrmki inwestowania. Jeżeli zasada ta 
nic bl'dzie przestrzegana, to samorządy będą dokonywać stara';, aby przy- 
ciągnąć nowe firmy tylko po to, by zobaczyć, jak w tym samym czasie ich 10- 
l	
			

/img52_0001.djvu

			52 


Małgorzata de Ines 


RELATIONS BEETWEEN lOcAL GOVERNMENT 
AND LOcAL BUSINESS cOMMUNITY 


Summary 


The cconomic transtormation has mfluenced both (he changeover ar marketing position 
. oC (he locnl administration and .Ile mobility ofthe citizcns and companies. Nowadays {he main 
łas.k of (he loea1 administraLion is to obtain competitiveness based on economic growth 
of (he communc. Such nim can be achieved either by attracting new investors or by supporting 
aIready possessed entrepreneurs_ Thc papce concenlrates on the importance af strong ties belween 
local govcrnment and local business community in obtaining this objective. Ił presents also 
a concisc dmractcristics or rccommcnded activities.
		

/img53_0001.djvu

			Izabella Steinerowska-Streb 


DZIAŁALNOŚĆ WŁADZ SAMORZĄDOWYCH 
A FUNKCJONOWANIE MAŁYCH I ŚREDNICH 
PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE 


Rozwój regionalny jest jednym z celów samorządów lokalnych. Zadanie, 
które zostało powicrzone jednostkom samorządu telytorialnego, określono bo- 
wicm jako "zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty"'. Samorządy realizują 
tcn cel, dążąc do poprawy jakości życia mieszkmiców regionu poprzez inicjo- 
wanic, koordynowanie i nadzorowanie rozwoju lokalnego. W obecnych wa- 
runkach Iynkowyeh proces ten wymaga koncentracji najak najefektywniejszym 
wykorzystaniu kapitału ludzkiego i kapitału wiedzy. wdrażaniu innowacji, 
organizowaniu zasobów ludzkich oraz tworzeniu efektywnych układów struktu- 
ralnych umożliwiających skomercjalizowanie produktów regionu 2 . 
Skuteczność działa,i podejmowanych przez samorządy lokalne w dużym 
stopniu uzależniona jest od możliwości rozwojowych ma1ych i średnich przed- 
siębiorstw. Podmioty te dominują bowiem w gospodarce każdego regionu, 
a poprze7 swój rozwój wpływają korzystnie na rozwój regionu - tworzą nowe 
miejsca pracy, przyczyniają się do poprawy jakości życia mieszkaliców, a także 
odd.daływają pozytywnie na tworzenie lepszego wizerunku regionu. 
Wybór obszaru działalności ma1ych i średnich przedsiębiorstw następl
e 
na podstawie kryteriów ekonomicznych. Podmioty te poswkują sposobu na jak 
najleps7£ wykorzystanie zasobów występujących w danym regionie oraz nisz 
rynkowych. które starają się wypełnić elastycznie dostosowl
ąe się do zmienia- 
jącego się otoczenia. Rozwijając swoją działalność małe i średnic firmy przy- 
czyniają się więc do rozwoju regionów, do kształtowania ich atrakcyjności 
i wzrostu ich konkurencyjności. 
Efekty przedsięwzięć realizowanych przez małe i średnic przedsię- 
biorstwa są więc zbieżne z dążeniami władz samorządowych (rysunek l). Nie- 
zbędnajest ?.atem współpraca pomiędzy władzami samorządowymi a ma1ymi 


I H. ILdchsl..l. Samorząd tery tonalny. Podstawy ustroju I dzmlalnosci. WyQaWniclwo Prawnicze LaxisNcxlS. 
War:;7.i1Wa 2U06. 5. IOO
105 
ł P{1lityka budO\.\y reglollu konkurencyjnego Stralegie-modelcwpostr;p technologiczny_ Red. M Klamu!. AE, 
Wroc1aw 2000. s. 7.
		

/img54_0001.djvu

			54 


Izabe1la Steinerowska-5treb 


i śrcdnimi przedsiębiorstwami. Konicczność takiej współpracy zaczynają obcc- 
nic dostrzegać zarówno przedstawicielc władz lokalnych w Polsce, jak i przed- 
siębiorcy. Wynika to z jednej strony z coraz większego znaczenia konkurencyj- 
ności rynków lokalnych, a z drugicj strony z coraz trudniejszych warunków 
funkcjonowania przedsiębiorstw, które zmuszone do ciągłego dostosowywania 
się do szybkich zmian zachodzących w otoczeniu'. 


Rozwój 
MSP 


Wypcll1lanic lokalnych 
msz rynkowych 


Wzrost z8uudmeniil 


Lepsze Laspokojenic 
potrzeb mieszkanców ... 
regionu 


Zaspvkojenie 
zbiorowych potrzeb 
wspólnoty 


Poprawa wizerunku 
regionu 


Zadania samorządów 
lokalnych 


Rozwój lokalny 


Większe podatki 
placone do budżetu 
pal'lstwa i gminy 


.. 


Poprawnjakosci życia 
mieszkailców .. 
lokalnych 



 Naplyw inwesty
ii 
 


Rys I. Wplyw rozwoju malych i średnich przedsiębiorstw na zadania realizowane przez samo- 
rządy lokalne 


W procesie tworzenia więzi z przedsiębiorstwami samorządy lokalne ma- 
ją do dyspozycji wicie narzędzi. Do naj istotniejszych nal eżą 4: 
możliwość opracowywania wspólnych programów i strategii, 
działalność w sferze budżetu, 
uprawnienia regulacyjne, 


1 U. Kłosiewicz-Górecka. B. Słomiilska: Samorząd jako kreator partnerstwa na rynku lokalnym. W: Mar- 
kClmg fi flklYWI10ŚĆ regionów. Red. J. Karwowski. Wydawnictwo Printshop Artur Piskała, Szczecin 2006. 
s.IOI-105. 
-J Ibid , s. 102,427
		

/img55_0001.djvu

			DZIAŁALNOŚĆ WŁADZ SAMDRZĄDOWYCH A FUNKCJONOWANIE... 


55 


decyzje administracyjne, 
wykorzystanie krajowych i zagranicznych środków pomocowych, 
działania prowadzące do rozwoju infrastruktury technicznej, 
narzędzia informacyjno-promocyjne. 
Wykorzystanie tych narzędzi przez poszczególne jednostki samorządu 
terytorialnego jest zróżnicowane. Z badania przeprowadzonego przez Instytut 
Rynku Wewnętrznego i Konsumpcji wynika, iż największą aktywność w ob- 
szarze stymulowania przedsiębiorczości wykazują gminy średnic i duże'. 
Ponadto z.auważono, iż. wśród gmin zlokalizowanych w regionach o niższym 
stopniu rozwoju gospodarczego realizowano więcej działań wspierających 
aktywność gospodarczą niż w gminach o wyższym stopniu rozwoju gospo- 
d c, 
arczcgo . 
Z badania przeprowadzonego przez pracowników Akademii Ekonomicz- 
nej w Katowicach wynika, iż z myślą o przedsiębiorcach urzędy gmin/miast 
nąjcz.ęściej podcjmują się działań w zakresie informowania tej grupy podmio- 
tów o możliwościach dofinansowania. Ponadto jedną z podstawowych form 
aktywności jednostek samorządu tCl)'torialnego, ukierunkowaną na rozwój 
przedsiębiorczości, jest tworzenie instytucji wspierających rozwój przedsiębior- 
czości oraz współpraca z nimi 7 . Duzy odsetek gmin stosuje również zwolnienia 
lub ulgi podatkowe, wspiera inwestycjc infrastrukturalne oraz szkolenia do- 
tyczące obsługi klientów. Gminy udzielają przedsiębiorcom pomocy w uzys- 
kaniu środków finansowych, prowadzą usługi w zakresie doradztWa i szkole." 
opracowują plany/programy/strategie dotyczące inwestycji i promocji p.Led- 
siębiorstw lokalnych, tworzą specjalne stanowiska do spraw promocji przedsię- 
biorc7.0śei, umożliwiają przedsiębiorcom korzystanie z gwarancji kredytowych. 
Dodatkowo urzędy miast i gmin podejml
ą takżc działania w zakresie tworze- 
nia specjalnych stref ekonomicznych, tworzą plany zagospodarowania przes- 
trzennego, zajml
ą się rozbudową układu komunikacyjnego, organizl
ą inkuba- 
tory przedsiębiorczości. centra nowych technologii, agencje rozwoju lokalnego, 
promują lokalną przedsiębiorczość przez organizację targów i imprez, zajmują 
się budową infrastruktury, zabezpieczeniem terenów pod inwestycje itp.'. 


j l3adanie przeprowadzono w 2005 rokll na 100 gminach i 309 przedsi.;:biorstwach 
(, U. Klosicwicz-Górecka, B. SlolTIlllsLa: Op. Cll., s. 102-103. 
-, Badanie zostalo przeprowadzonc w 2005 roku w ramach bada!') Akademii Ekonumlcznej w Katowicach 
na próbie 68 gmin (Por M. Krakowiak- Partnerstwo w gminie z perspektywy samorządu loka1nego. 
W. Mmł..ctlllg a nktywnosć.... op. cit.. s. 130-131). 
1\ Ibid.. s. 130-131.
		

/img56_0001.djvu

			56 


Izabella Steinerowska-streb 


W praktyce gospodarczej wszystkie te działania podejmowane przez 
gminy są jednakże postrzegane przez przedsiębiorców jako nicwystarczające. 
Z wicloletnich badań przeprowadzanych w tym zakresie wynika, iż w opinii 
przedsiębiorców samorządy nie wykazują dostatecznego zainteresowania roz- 
wojem przedsiębiorczości oraz nie kierqją do nich propozycji współpracy. Jako 
incydentalną przedsiębiorcy oceniają aktywność jednostek samorządu teryto- 
rialnego mającą na celu poprawę konkurencyjności przedsiębiorstw funkcjoml- 
jących na rynkach lokalnych lub na budowanie partnerstwa między lokalnymi 
przcdsiębiorstwami i samorządem lokalnym". 
Z badania przeprowadzonego przez Instytut Rynku Wewnętrznego i Kon- 
sumpcji wynika.. iżjedynic 9.7% przedsiębiorców uznaje dzialania władz gmin- 
nych jako dostateczne, a 24% za raczej dostateczne. Najniżej zaangażowanie 
władz gminnych w działania stymulującc rozwój przedsiębiorczości oceniły 
mikroprz.cdsiębiorstwa (69%). 
45% rcspondentów tego badania podkreślało brak działań lub małą ak- 
tywność gminy związaną z działalnością szkoleniową i doradczą skierowaną do 
przedsiębiorstw. 47,5% przedsiębiorców zwracało szczególną uwagę na brak 
inicjowania współpracy pomiędzy podmiotami. Aż 50% respondentów podkreś- 
lało natomiast nikłe lub żadne działania gmin mające na celu rozwiązywanie 
konfliktów pomiędzy podmiotami na rynku lokalnym 10. 
Wskazane wyniki prowadzą do wniosku, iż istnieje duża rozbieżność 
pomiędzy działaniami prowadzonymi przez jednostki samorządu terytorialncgo 
w zakresie współpracy z przcdsiębiorstwami a potrzebami przedsiębiorców. 
Nasuwa się więc pytanie: dlaczcgo taka sytuacja ma micjsce? Obie strony ze 
ścisłej współpracy mogą przecież odnieść wymiernc korzyści. W opinii przed- 
stawicieli samorządów lokalnych podstawowej przyczyny takiego stanu rzeczy 
nałcży upatrywać w braku środków finansowych (rysunek 2). W dalszej kolej- 
ności wskazują oni na konieczność rozwiązywania przez jednostki samorządu 
tcrytorialnego innych, bieżących problemów oraz niewystarczające umiejęt- 
ności pracowników urzędu. Ponadto przedstawiciele władz lokalnych wśród 
innych czynników wpływających na niewystarczającą aktywność w zakresie 
współpracy z przedsiębiorstwami wymieniałi: zbyt duże rozdrobienie przedsię- 
biorczości w gminie, brak wspólnej organizacji przedsiębiorców, brak ustaw 
. I bl ' II 
zWlązanyc 1 z partnerstwem pll Iczno-prawnym . 


'! E. Fnjckicwicz, E. Rudawska: Identytika
ia charakteru rela
ji pomiędzy podmIOtami rynku regiolla1nego 
- podcJście modelowe W: Marketing a aktywność.... op. cit., s. 122. 
'" V. KJosjew;cz-Górecka. B. S'omi;1ska Op. cit ,s. ID2-10S. 
u M Krakowiak: Op. cit.. s. 132.
		

/img57_0001.djvu

			OZIAŁALNOŚĆ WŁAOZ SAMORZĄOOWYCH A FUNKCJONOWANIE... 


57 


o 


20 


30 


10 


40 


ilość wskazań 


8Nicwystmczającc umiejętności 
pmcowników lIrzędu 
li! Konieczność realizacji innych 
bieżących problemów 
.. Brak zaintcrcsownnia 
przedsichlorctiw 
I!I Brak środków finansowych 


50 


D Inne względy 


Rys_ 2_ Przyczyny ograniczonych dzialali samorządów lokalnych w opiniach przedstawicieli 
lII7.l(d6w miast/gmin 


ŻrÓdlo: Opracowanie wlasllt: na podstawie: M. Krakowiak Pannerstwo w gmime 7:. perspektywy samorzą(]u 
lokalnego. W: Marketing a aktywność regionów. Red. J. Karwo\\lski. Wydawnictwo Printshop Artur 
Piskala. Szczecin 2006. 5. 132. 


Przytoczone wyniki badałl dowodzą, iż przedsiębiorcy oczekują większej 
aklywności zc strony sałTIorządów lokalnych (w szczególności w niektórych 
obszarach). Z drugiej strony, działania podejmOWałle przez jednostki samorządu 
tcrytorialnego świadczą o zainteresowaniu władz lokalnych współpracą z przed- 
siębiorstwami. Można więc uznać, iż. obie strony postrzegają lub zaczynają 
dostrzcgać konieczność budowania partnerskich stosunków. 
W celu podjęcia efcktywnej współpracy z przedsiębiorstwami samorządy 
lokalnc muszą dokonać idcntyfikacji zadałl, jakie mają do spełnienia w tym 
7.akrcsic. W szczególności powinny skoncentrować się na potrzebach małych 
i średnich firm, ponieważ przede wszystkim od nich uzależniony jest obecny 
rozwój lokalny. W tym celu jednostki sałTIorządu terytorialnego powinny roz- 
poznać potl7.eby lokalnych podmiotów sektora MSP. Wydaje się jednak, 
iż całego sektora nie powinno się jednak traktować w sposób jednorodny. 
W praktyce gospodarczej problemy tego scktora są bowicm zróżnicowane. 
Mikroprzcdsiębiorstwa, których udział w sektorze jest dominl[jący, ez
sto na- 
potykają bowiem na inne baricry, niż przykładowo przedsiębiorstwa średnie" 
lub skala tych baricr jcst zupełnic inna. O trafności tej tczy mogą świadczyć 
rczultaty jednego z przytoczonych powyżej badal1- Wynika z niego bowiem, iż 
aż nicspełna 70% mikroprzedsiębiorstw negatywnie oceniło zaangażowanie 
władz gminnych w działania styl11ulluące rozwój przedsiębiorczości. Można 
więc wnioskować, że narzędzia kierowane przez samorządy lokalne nic odpo- 
wiadaly potrzebom mikrofirm. 


u W glown
i mierze wynika to z ograniczeil finansowych.
		

/img58_0001.djvu

			58 


Izabella Steinerowska-Streb 


Samorządy mogą dokonywać identyfikacji potrzeb ma1ych i średnich 
przedsiębiorstw, a tym samym swoich zadaJ] w stosunku do tej grupy pod- 
miotów na podstawie analizy barier sektora MSP. Z badań" przeprowadzanych 
w tym zakresie wynika, iż do podstawowych ograniczeń rozwoju ma1ych i śred- 
nich przedsiębiorstw należą: 
baricra finansowa (np. problemy z odstępem do lródeł finansowania), 
bariera infonnacyjna (np. brak wiedzy z zakresu zarządzania, niedoslatecz- 
na wiedza o możliwościach płynących z otoczenia), 
bariery administracyjne i biurokratyzacja.. 
baricry prawne (np. zmienność przepisów), 
baricra popytowa (wynikająca z nasycenia rynku i narastającej kon- 
kurcncji). 
Mając na względzie te baricry, samorządy lokalne powinny podjąć się 
d7ialań, które eliminowa1yby negatywny wpływ istniejących ogranicze,\. Na 
ograniczenie bariery finansowej jednostki samorządu tel)'torialnego mogą 
wpłynąć poprzez pomoc przedsiębiorcom w uzyskaniu środków z funduszy 
Unii Europejskiej oraL poprzez udzielanie poręczeń kredytowych. Ponadto 
saJn0l7ądy lokalne powinny skoncentrować się na działalności szkoleniowej 
i doradczej. W obecnych warunkach rynkowych, kiedy wiedza daje moż.liwość 
uzyskania przewagi konkurcncyjnej, prLedsiębiorstwom coraz trudniej jest bo- 
wiem podejmować trafne decyzje bez odpowiednieh informacji. Ważne jest 
przy tym, aby saJnorządy dotar1y do przedsiębiorstw najbaJ.dziej potrzcbujących 
wsparcia w tym zakresie. Dla najmniejszych firm, które najczęściej napotykają 
najwięccj problemów o chaJ.akterze finansowym, takie szkolenia i doradztwo 
powinny mog1yby być darmowe. Z wywiadów przeprowadzanych dla celów 
tego artykułu wynika bowiem, iż mikro-przedsiębiorcy niechętnie korzystają 
z płatnych (nawet w niewielkim stopniu) szkoleń. 
Władze samor7.ądowe mogą także oddziaływać na baricry administracyj- 
nc i biurokratyzację. Mogą bowiem upraszczać procedury administracyjne, 
w obszarach, w których są władne. Dodatkowo mogą tworzyć komórki, w któ- 
rych petent - przedsiębiorca, będzie mógł w jednym miejscu zrealizować za- 
micrzone cele, zamiast przemieszczać się pomiędzy różnymi działami urzędu. 
Jednostki saJnorządu tel)'torialnego mogą też wp1ywać na bariery po- 
pytowe ułatwiając współpracę przedsiębiorstw oraz wspierając projekty współ- 
pracy gospodarczej, trudncj do samodzielnego przeprowadzenia przez pojedyn- 


11 O przedstawionych barierach malych i srednich pr.zcdsiębiorstw świadczą liczne badania zarówno o charak- 
terze lokalnym. jak i krajowym. W szczególl10sci na uwagę w tym zakresie zaslugl
ą cykliczne badania 
realizowane przez Polską AgenCję RozwoJu Przedsiębiorczości oraz Pol	
			

/img59_0001.djvu

			DZIAŁALNOŚĆ WŁADZ SAMORZĄDOWYCH A FUNKCJONOWANIE... 


59 


cze pr7.cdsiębiorstwa w regionie. Takie działania samorządów lokalnych mogą 
prowadzić do powstania sieci powiązań i kontaktów wewnątrz danego teryto- 
rium oraz do kreowania kapitału społecznego, który znacząco dctermilU
e 
7.arówno konkurencyjność przedsiębiorstw, jak i całego rcgionu'4. 
Wskazane działania samorządów lokalnych prowadzące do redukcji 
barier rozwoju ma1ych i średnich przedsiębiorstw mogą wp1ynąć pozytywnie na 
aktywność tej grupy podmiotów. Przyjętą tezę. iż aktywność podmiotów sek- 
tora w MSP w regionie jest w istotnym stopniu uzależniona od działalności 
władz samorządowych, można zatem uznać za uprawdopodobnioną. 


ACTIVITY OF THE LOCAL AUTHORlTIES AND FUNCTIONING 
OF SMALL MADIUM ENTERPRISES 


Summary 


Smali and medium cnterprises (SME) influence the developmcnt ofregions. improvc thcir 
attractivcncss and Jel thchl to increasc theic competitivcncss. Therefore the rcsults of the SMEs 
activitics me close to the goals of local authoritics_ The papce is aimcd lo identify what kind 
of actions must be undertaken by loeal authorities to improvc the conditions of doing business 
by 
mall and medium cnterprises. II is hypothesed lhat [he regiona) SMEs adivity is depcnding 
on loeal aUlhority.s activity. 


1-1 B Bębenek. K. Moszkowicz: Partncrst\.vn pr./.cdslęblOrstwa z mleresanuszami lokalnymi - w świelle kOI1- 
cepcji partnerstwa lokalnego W: Marketlllg a aktywność. ., op. cit. s. 162.
		

/img5_0001.djvu

			9Y)' W

9331 


Komitet Redakcyjny 
Krystyna Lisiecka (przewodnicząca), Anna Lebda-Wyborna (sekretarz), 
Halina Henzel, Anna Kostur, Maria Michałowska, Grażyna Musiał, 
Irena Pyka. Marian Sohysik. Stanisław Stanek, Stanislaw Swadźba, 
Janusz Wywiał, Teresa Żabińska 


Redaktor naukowy 
Ewa Zeman-Miszewska 


Recenzent 


Zbigniew Przybyła 


Redaktor 


Paweł Sarna 



(,1-flalm'i?;;-. 
.(?' "'0-'. 
łf> 'Ó, 
o 'V' 

 Biblioteka 
' 
i Głównc;> ;: 
, 
 
.... 

t.-'I(i!1",",,
{" 


@ Copyright by Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej 
w Katowicach 2010 


ISBN 978-83-7246-533-7 


Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej 
im. Karola Adamieckiego w Katowicach 
ul. I Maja 50. 40-287 Katowice, tel. 032 257-76-35, fax 032 257-76-43 
www.ac.katowicepl. c-mail: wydawnictwo@ac.katowice.pl 


ÓUJG - 'i /.co
		

/img60_0001.djvu

			Aleksandra Grabowska 


ROLA SAMORZĄDU LOKALNEGO 
W KREOWANIU POLITYKI 
ROZWOJU TURYSTYCZNEGO (NA SZCZEBLU 
LOKALNYM I REGIONALNYM) 


Wp1yw lurystyki na lokalny rozwój gospodarczy oraz na inne dziedziny 
życia przejawia się w samyeh jej funkcjach. Mówi się tu o funkcji kulturowej, 
edukacyjnej, miastotwórezej, zdrowotnej, wyehowawezej, kształtl
ąeej świa- 
domość ekologiezną, etnieznej. polityeznej ezy ekonomieznej'. 
Rozwój gospodarki turystycznej w regionie wp1ywa na funkejonowanie 
wszystkich lokalnych podmiotów. Wśród podmiotów kształtl
ąeyeh gospodar- 
kę turystyezną i zaangażowanych w jej tworzenie wyróżnia się mieszkalleów, 
odwiedzającyeh. przedsiębiorstwa pośrednio i bezpośrednio świadeząee usługi 
dla turystów, wybieranyeh i mianowanyeh przedstawieieli władz lokalnyeh 
i regionalnyeh 1 . Ostatnia grupa pomiotów jest w znaeznym stopniu odpowie- 
dzialna za stymulowanie, koordynowanie i pomoe w rozwoju lokalnej gospo- 
darki turystycznej. Poprzez realizację obowiązków i zadań' władze samorzą- 
dowe mogą wp1ywać (wp1yw ten jest ograniezony) na kształt m.in. lokalnej 
gospodarki, relaeje między podmiotami tworząeymi tą gospodarkę itd. Kształ- 
towanie i rozwój gospodarki turystyeznej wymaga stosowania odpowiedniej 
polityki oraz strategii rozwoju lokalnej turystyki na poziomie władz samo- 
rządowyeh, Ij. wymaga zastosowania wielu narzędzi planistyeznyeh, prawnyeh 
i finansowych. 
Spośród wielu obowiązków spoezywająeych na samorządach tClytorial- 
nych ważną dziedziną jest prowadzenie polityki rozwoju w regionie. Działal- 
ność w tym zakresie ma za zadanie zniwelować różnice w poziomach rozwoju 
gospodarczego Polski (i jej regionów) oraz innyeh pallS1W ezłonkowskieh 4 . 


I Na podstawie W w. Gaworecki" Turystyka. PWE, Warszawa 2003. s. 387-417. 
l V T C MuJd1L10n. R. Hawkins: Sustainablc Tourism: A Markcting PersJlcctive. BuUerworth-Hcmcmann 
199łL s 87 
; Obo\\'iązki i zadania samorządów wynikają z Ich kompetencji określonych ustawą I odpowiednimi prze- 
pi..ami prawu. 

 M. Liclil1Ski: Samori'.ljd terytorialny w TraktaCie Akcesy:illym. W: Regiony. Red. Z. llrodccki. Wydawnic- 
lwa prawnicze LcxisNcxis. Warszawa 2005, s. 413.
		

/img61_0001.djvu

			62 


Aleksandra Grabowska 


Politykę rozwoju zgodnie z ustawą o zasadach prowadzenia polityki roz- 
woju rozumie się jako ,,[...j zespół wzajemnie powiązanych działań podejmo- 
wanych przez władze publiczne. w celu zapewnienia trwałego. zrównoważo- 
nego rozwoju kraju oraz spójności społeczno-gospodarczej i terytorialnej, 
w skali krajowej. regionalnej lub lokalnej"'. Zakres działań władz publicznych 
obcjmlue w szczególności obszary życia społecznego i gospodarczego określo- 
ne ustawą6. Do tej grupy zalicza się również dzialania władz publicznych ma- 
jące na celu rozwój kultury, kultury fizycznej, sportu i turystyki. 
Ważnym elementem w prowadzeniu polityki regionalnej jest stymulo- 
wanie i koordynowanie wszystkich zadań zgodnie z ustaloną strategią rozwoju 
rcgionu. Głównymi elementami strategii rozwoju regionalnego są (tabela I): 
-- Zasady rozwoju regionalnego - strategia rozwoju regionalnego impli- 
hUe najważniejsze zasady rozwoju jednostek, jak m.in.: zasadę subsydiarności, 
7l!Sadl' wspierania rozwoju endogenicznego województw, zasadę rozwoju 
wszystkich województw itd. Zasady te są fundamentalną podstawą prowadzonej 
strategii rozwoju regionalnego, która zakłada osiąganie celów rozwoju regio- 
nalnego. 
Cele rozwoju regionalnego to m.in.: 
a) rozwój konkurenc)jnośei regionów (np. rozwój regionalnej przedsię- 
biorczości. gospodarki opartej na wiedzy, ukierunkowanie regionalnie inwes- 
tycji produkcyjnych i usługowych), 
b) wyrównywanie szans między tymi regionami (np. rozwój infra- 
struktury paraturystycznej i turystycznej, rozwój zasobów ludzkich w re- 
gionach). 
c) wykorzystywanie endogenicznego potencjału regionów (np. wspie- 
ranie rozwoju obszarów mctropolitarnych). 
-. Kryteria i mierniki potrzebne do identyfikacji poziomu rozwoju regio- 
nalnego i oszacowania stopnia realizacji celów prowadzonej strategii (wy- 
korzystuje się tu wskaźniki określające poziom atrakcyjności regionów jak: 
wskaLniki rozwoju gospodarczego, wskaźniki rozwoju infrastruktury w danym 
regionie; dane statystyczne dotyczące łudności; udział inwestycji itp.). 
- Instrumenty i narzędzia wykorzystywane do osiągnięcia celów stra- 
tegicznych w prowadzonej przez samorządy polityce rozwoju regionów. In- 
strumenty te można dzielić według różnych kryteriów. Przykładowo kryterium 
podziału instrumentów jest rola, jaką one pełnią w realizacji celów. W tej grupie 
wyróżnia się instrumenty: 



 Ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju. art. 2, rozdziali. 18.10.2006. 
l, Ibid.
		

/img62_0001.djvu

			ROLA SAMORZĄDU LOKALNEGO W KREOWANIU POUTYKI... 


63 


a) podstawowe, niezbędne do realizacji wszystkich celów, jak np. kon- 
trakty, programy operacyjnc, publicme środki krajowe i unijne, wkład własny 
bcneficjentów, 
b) dodatkowe, które wykorzystywane są w realizacji poszczególnych za- 
da."jak np. poręczenia i gwarancje skarbu pa.,stwa, fundusze rozwojowe itp. 
Innym kryterium podziału instrumentów jest ich charakter przemaczenia. 
Do tej grupy instrumentów 7 wykorzystywanych przez władze samorządowe 
w celu rozwoju regionalnego zalicza się m.in.: 
grupę instrumentów prawno-administracyjnych (zalicza się do nich nakazy, 
zakazy, przepisy wynikające z zasad praworządności lokalnej opmtych na 
ustawie), 
grupę instmmentów ekonomicmo-finansowych (m.in. ceny gruntów i lo- 
kali, ulgi podatkowe, dotacje, opłaty lokalne itp.) - samorządy terYlOrialne 
uprawnione są do ustalania wysokości obciążel' finansowych (zgodnie 
z ustawą), jak i do wyłonienia podmiotów, które podlegają tym opłatom, są 
zwolnionc lub kwalifiktuą się w kategoriach zniżek podatkowych". 
Ze względu na stopiel' oddziaływania samorządów terytorialnych na 
rozwój lokalnej gospodarki, w tym gospodarki turystycmej, wśród narzędzi 
polityki rozwoju prowadzonej przez samorząd terytorialny wyróżnia się: 
l) narzędzia oddziaływania bezpośredniego. do których zalicza się: 
uchwały i rozporządzenia samorządu terytorialnego dotyczące np. rozwoju 
infrastmktury turystycmej, 
tworzenie, przekształcanie i likwidację przedsiębiorstw komunalnych, 
tworzenie spółek joint ventures oraz udziały w spółkach prawa handlowego, 
7.a\"7.ądzanie przedsiębiorstwami własnymi gmin, 
procedury lokalizacyjne zgodnie z postanowieniami planów zagospodaro- 
wania przestrzennego
 
dzicrżawa budynków i urządzeń komunalnych, 
dotacje i subwencjc dla organizacji społecznych. 
2) narzędzia oddziaływania pośredniego: 
podatki lokalne, 
opłaty lokalne, 
zwolnienia i ulgi podatkowe, 


1 Na podstawie zadall sformulowanych w Konstytucji i odpowiednich ustawach władze samorządowe mogą 
słosować rolne środki i instrumenty ich realizacji por. m.in. OZ.u. IQ98. Ilr91, poz. 576_ Ustawa z dnia 
5 czerwca 1998 r. o samof7ądzie wojcwórlztwa; Dz.U. 1998. I1r91. poz. 578. Ustawa z dnia 5 czerwca 
1998 r. o samorządzie powiatowym: OZ.u. 1990. nr 16. poz. 95. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorzą- 
dzie gminnym 
l! R Broi. M. Maciejuk: Rola i zadama organow samorządu i administracji w procesie realizacji strategii 
rozwoju turystyki. W: Gospodarka lokalna w teorii i praktycc. Red. M. Obrębalski. Pract: Naukowe AE 
wc Wroc1awiu I1r755, Wrocław 1997. s. 159.
		

/img63_0001.djvu

			64 


Aleksandra Grabowska 


gwarancje kredytowe, 
obligacje komunalne, 
stawki opIat za ulgi publiczne 9 . 
Poprzez wykorzystywanie tych instrumentów i narzędzi samorządy 
rcgionalne mogą przyczynić się do stworzenia określonych warunków sprzyja- 
jących rozwojowi gospodarki turystycznej w danym regionie. 
Umieszczenie zadań w 7
kresie turystyki 10 wśród zadań własnych samo- 
rządów tcrytorialnych na szczeblu lokalnym i regionalnym wskazlue na ważną 
rolę, jaką odgrywa turyslyka w prowadzonej przez samorządy polityce rozwoju. 
Jcdnoczcśnie zobowiązlUc to samorządy terytorialne do zapewnienia warunków 
rozwojulllrystyki w danym regionie". 
Samorządy terytorialnc w kształtowaniu polityki rozwoju turystycznego 
mogą wykorzystywać różne instrumenty i narzędzia potrzcbne do realizacji 
cclów rozwoju gospodarki turystycznej 12. Do najczęściej stosowanych przez 
samorządy instrumentów zalicza się instrumenty prawne (np. odpowiednie 
przepisy dotyczące rozwoju gospodarki turystycznej na danym obszarze czy 
pozwolcnia na budowę obiektów turystycznych) i instrumenty finansowe (tj. 
wpływanie pośrednie na poziom cen produktów turystycznych przcz oddziały- 
wanie regulacyjne). W gmpie wykorzystywanych przez samorządy narzędzi 
oddziaływania bezpośredniego na rozwój gospodarki turystycznej w regionie 
zalicza się np. uchwały i rozporządzcnia samorządu terytorialnego dOlyczące 
np. rozwoju infrastruktury turystycznej, dzierżawę budynków lub procedury 
lokalizacyjne zgodnie z postanowieniami planów .lagospodarowania przes- 
trzennego. Wśród narzędzi oddziaływania pośredniego na gospodarkę turys- 
tyc.lną wymienia się opIaty lokalnc,jak np. opiaty klimatyczne. 


Oj AS. Kornak, A. Rapacz: Zanądzanje turystyką I jej podmiotami w regionie. AE. Wroclnw 20OJ. s. JOD. 
III Zndmua samorządów terytorialnych. określane w Konstytucji art. 166 i ustaw	
			

/img64_0001.djvu

			ROLA SAMORZĄDU LOKALNEGO W KREOWANIU POLITYKI... 


65 



 
o:; 
.c 

 
f- 


oJ 
>-- 
 >, b 
E- :g
R 
15 Oj
i;;,c' 
2 ?:"O'E,g 
::J ..q o 
 
.- :::f 
p:: 
.Q.s3:-g, 

  

 
C 
-,;; 
C 
o 
-51 

 
" 
"f 
N 
e 


-51 

 
g 

 
'" 
E 

 
E 

 
Oj 


'u ó 

 Ol> 
o 
 
E.E 
>- 
 ro 

 - 
.
J 
on .o
 
« " 
 
N 
 " 
{J"O' 
'" " 

 N 

E 


52 
z 
ci: 
'"' 
20 
« M 
'" 
'"' 
f- 
>- 
'" 
,,: 


Uj 
@C'1 
U 



 ;1J 
.
 
 

"@:.g 

5-o 
0...- E 
o 
'VJ 

,.... 
 . aJ -ii3..s 
_" N -aJS::'_
> 
c:;j'0' u 
 t3 aJ" ;. 

 ::ł: == O:.::: g.
 'B 
E N
'?.g S?;: 5 
Co E c.
 c..u:J ;:::'0' 
I I I I 


o': 

 
c 
32 
 
-c .;.-, 

:?
 


-2 
::> 


o 
 ] :o .
 
-51 "C....
 C:-C 
o 
;;:::
 
 CI) 
..e aJu
..c 


 
u:J ci) "c::>'-S u . on t: .... 

 aJ _
 @
 6'
.
.drt: 
o c.- - 
--. CI:! 
 -_ ro aJ . 
..
 ""@ .U' 
 -- E 
 
 c: c... N-5 
"""'c:e<:!c::::::c.0-o
::SU;;;..., 
E-O::=roNcd'

U..o.gc: 
..::r:"bb C e 
'-'ro"C 2:'@ c:::=- 
OaJC::!.:::;'o
C:OO':':::::JC:: 
o CE::: ..5 
.:.:: N t;::.: .t:; C,.v:J u... ::J 
£:I I I I I 


M on "CD 

 1i. ..c:: 
..E co "E 
-o cd' U::3 g "c: cd 
.;>" '0..Ę:!._
..c aJ 
 = 

 .
 
 .

 
 
gu N 
.
 
 
0.cJ:: 
.:.::-o E -oo
 E 

o ::: 
:;;-Obu-a 
 .


 
 ':;:"&1-- 3- o o g 
-
 
 .
 
 € 
 8 
.
.
 Ci ] 
 
 
 
 
 :: 
g 
 
 V N J2 -o f: ro fi u ..c:: o.
:>. C; aJ - 
 
-- 
 c 
 c c<;I"- u o 
 -- E '" 
 
i5..
 ........ c o '"- o .... c >. ;::I 
:oc: _ :> 
o
c.. 
._s:;:
c..-g
 t::......""J:: ... >'"E z;:: 
:::: 0 o. :: _
 ff <;u .... -- .... r.I) o oj t:! - "B u _ -' 0 "" 
...... c c 2:!.....;>. 
.U' 1ti N 0.- 0.;>' - c E! 
 
g.
--E





Ng 


E
£ o. u E..... 
;:: -U" ;;: ObLi C v...,., :>.. 
t+= !LI > v..c o 
 ro:l :o::: 
.
 




_
:::g
.g=-
6 e

o

 
rov
 
o VI ro > - ..e .......-[;"..... ro o c 
::I 
 [j.on 
 
 
 "2 
 t2 ....: 
_v-



:>..o.:::.->

UNV
::: 

 E 

:::





.



_M?bU
c
 
._

ro 
@.Scu NroV.=
o.._
PVl
._

 
._ro c 
>


.-ub:::.

>COVl


C
 cE

9 

 -V> '"UJ o 
 
 ro c E 
 
 .
 "'O -- 
 g ::1.- g. 
;;: 
 ro O.biJ 
dEoB


E=
6

cE
_
Ero:B


i
 
.
.
i


-
.

].
.

j.



-




]

 

 a.. N ;;: o. 0._:::: c..::I .
._ N N __ o. U ::J ::; o..:=:::::.=: c o v 11).' 
I I I 
 I I I I I I I I I I .
'E 


'" 

 

 
-E 


:.: 
.0 es 
0;,,: 

c.. 
u " 

 VI 

 P 
;;-"N 

 ;;: 
;;::.:2 
:a -6 

 

 c 
.5 ;;-., 
'0 -c 
Ol>-" 
o c 
321;j 
-e 
 

 " 
;i, 


r 


. 
5 
'" i3 
c 
 
 
.C:; .n)' .tij .i::
 
.;B 
 
 "@
 
c o. t: g c 

 a .
 .@).
 
c :g .... v
 

 ro 
 .
 -6 

 -g c @E..c 
g .. f?- -
 
 o..
 
...:..: 
 o v a ::;::, >- 
-=-0 tlIJ . 
 
 
 o 

 c:.o'

O'.": g 
 biJ 
N-S;;:-c 

 
 v.z 
ObLJNVNO._;;:VI 
er: 
 E.
 E 
 
 .5 .: 


..c 
u 
;.-, 
;:j 
ro .
 
.c: 
 
t g,D 
-o. -g 
 

 
 N 
::: ::I:g 
-@ .0' ::: 
cd ::: v 
VI N .0' 

E::: 
ci 


..c 
u 

 
" 
 
.0' 8. . 
::::..c: ::: 
N uN 
E::;::g 
-@
:::: 
'" ;.-, 
 
VI N... 
'" 
 o 
N:::: ::: 
M 


" 
-O- 
>- 
.
 N 
@ e 

 a ó 
-,..,.. v bLJ 
.
 ::: v 
" o c 
.; ;:E ta 
"2 a.g 

""" 
"'- 
 
N-O
 
.. 


32 
.- o..c:
 
.0':..::: u .o 
ro o
:..::: 
co.ca 
-E ::: :: D.-fi 
013 .U"'"fi 
 

fi.5

 
ro E 
 
 .0' 
"25- 9 i1?: 

c:J
::J
 
N.- 
 0....... 

 


.- .5- 
.U' ::: 

 N 
.;:: o 
C 
 
lU --.., Ó 
g

 
o c c 


ta 
"2 
.
 



 
No....... 
..o
		

/img65_0001.djvu

			66 


Aleksandra Grabowska 



 1tI
 .!:: cd . 
 ::3. 

 

 .
-g
 2
 

 
 
 


'aE
 N 5
.2 

g 

 -a .
 
'



:a 
 .
og .6--...... 
 @0c5'jg:C 

 E U ""O Q.) ""O 

 tj ro .1 -5 o:d . t:: o bIJ u ::3 

 _s g! 
 
 
 
 
 " . .: _ 
:Q '
 N =t N 
 
 d'c:J 

 
 
 E 
 
'-Lo E ...c;> cd @ 
32";;:: i:5 :.:2 
 ;;;'l 
NC

U .
..e::
:E@

'" " ,,""0 ...... +-> 
 _ _ ......::-; _ ...... 
, 
::3-::3
""OUO
cU
O-
....... 
o:doQ.)2o

ct:::: 

:




'






'E5S
'j
::




ie 



.

B


.50bJJ:._E




.

Oc


 
I I I ł I I' I I I 


V 
.D 
JE 
-o 

 


ci ..." -fi 
bLI '-'..E. .8 .- g 0' u -- o Ci 
c:: -N ro...c o :: ro co;>" :: "'C c.. 

 g
 
.g 
 Uj 
 
 
 
 E 
:< " 
 'f
.
/;:j ;;s ...cP-
 :::3 -cd !). 
--o Q.)Q.) ""C 9::@ ""0::3.- 
E0 
-5 ::C
.

 g 
::3E e@5 u>A 

, u -o ;;-...... "" o ...... u C 0..'- N >. L,"
 
c '-L.oN.cbLI @o:: 
u E::3U 
? ,, _ Etd.ggB 
 ""C'Q
 a

 e
-
 
eZE@C o OQ.)
 U
;>" ;:3::3C 
-g 
 
 E r;J3-5 
 
.

 ::"0't3 
 i;;] 

 .
'
"a.g E 32 
 
.
 E 
 
"2 
.g.E 
N a5 t: N -'" " et!.9'
 E 'u.
 o.. >. cd 
 
.B o 
.
 lU __... U N._;;S. "'UJ ti:j >. ... 'V 
 . 
g.
 .g o.G'.:=! 8..::..:;;: g
-U'.:g d
g,
 . " " 

g 


.
 






o

o


_ __o 
p
_ 
 .-.
>-Ub.


N
.


ou
E 
_ 
 
 
 
 ...2 .- ..... _ cd 
 
._ ..... N cd U __ eJ) u ..... 

 c -5 N 
:.Q -6 
 
 ..... ..... 
 r 
:g N G
 
.Uj 
 cd 




E_
2c
Eo_cd_>


-
I::
 
cdoI::60

-

OeJ)cd-

CN

0
.- 

 
 cd _._._ 
 cd U 0.- 0__ 
 o u cd 

 
 _
 I:: 
0


S
L.Nd
S





f
s

5 


N


E

c





N

CeJ)

 


'" 
-;; 

 
a 
OD 
" 
:;:; 


-;; 
"N 
"O 
" 


rr, 
 

. 



 


I I 


I I 


'" 


t f 
I " " "'-<= 
o _I::.c 
 tł!-':i 
eJ)u
1:: 
 i2 
v N _ N o cd N 
I:: 
 .t'-
 
 -- ..... 
 
tj.
 
 I:: ::3 ;;:::: 
 
 
;;.., E 
. 
 -
8.. -5- 
 .g, 


o
 N o;;.--.u o 
u.
.:..o:,... obE2
 
uc9V ....

cd » 
..... cd - ::3 ...
 c.
 _ 
 
I:: 
.-td 
 C..c::o 
-o 

 8-
-U"g 
.
 


 
.- .- -o I:: o u .:..: 0.;:;_. 

c_ QJ._-p'

;.':
 
"'-N°OOJJ
OONO 

'E




EEc. 


N 


I I 


.
 .U.;7 
" 
" 
QJ 
"@ 
-2 
 c 

 ..... .-. o 

 
 .V.bb 

g

 
> . .- 
.g 
, 

 


.-::>- 
gjr2
:g 
N u__ 
 
.-: 


" 
-;; 

 
a 
OD 
..ę 
"O 
'" 
"N 
-g 


oj 
"c 
" 
"Ob 

 


" 
" 
"N 
"O 
" 
o- 

 G.i 
 
-5 
 
 
>. u" 
I:: E 
 
" - u 
.2 o o 
E "2 
8. 

 - 
 

 
 -B" .
 .
 
cd QJ cd et) 
 
.0 :E Ci.a 
 
o..ćr3
-gg 
.g 
:.::: 
 t::::Q 
1:::i E 
..c:: 
 
 
E..8 

E;> 
cd o I:: C o eJ) 

 f:;j .
 
 .N .it 

J5
:::8.
 


I I 


r 
 .c 
N u 
UJ:g ..
 :Q 
c 
 t:> u N 

_
E.c; :2 

o
-g 
 
..... 
 
 
 -o 
I::..c Vi o 
 
cd U cd .- o 

 >..c!:; kS.
 VI 
f:' E .5 .VJ :Q. 
 

 .00:Q':o'."':.o- 
'E
:::
.

 




E
 

 
 
 .....- 
 



 


I I
		

/img66_0001.djvu

			ROLA SAMORZĄDU LOKALNEGO W KREOWANIU POLITYKI... 


67 


o; 
. ro 

 .
-2 u & 
 
 

 g'
 .
 ot:: 

 N
 2 
"E. t: c."@  _
 == :::::; ........... ""- 
o ;;........"" 
NQ.1O" .... ..:.!:....O Co _'" ;:::IO
 
D' l: V} '@ bO o ł;j O ::i 'B "O;;... C-..c:: .s c.. 2 
 .s= 
 M> 

 


 ';].

:O3 E-g,E 
II)::s 
 g 

 
 
N ::Su", :$ .

 

...... c 
ro ._

 v 

 ro
- 

 _ O.!.
O 
;d'

U .Ero
=

3
.



gi

 .


.
 
._b£lO-g-a. =N
ca"'N"'Q.1-C.:LOL..N=__-" "-C'" c:: CI.1 


'
L..U'

-

OC_
-C
CW-C
.
-C
UEO-NL.. 
C_
'
N
-C.
 C.s=C

"@t:e




uc..B.2::s 

e
.@,



?







6N


.
ca3
'
 




._

.


CV.

-i.--

"







 


R

 N 
-i
. E -
O.
S
"



00
.


_
Ob
 
$C
_ _ _ 

UC,,
"__
.__


_


 


I I I 


I I 


i 



 Ó 
f'1 "O' 
 
:::: c 


 
.
 .
 

3 


 

_e 



 
.q 
"O 
o. 


c 

 
c 

 
to 

 
c- 

 
O 
,:.. 
u 

 
ó: 


:g 

 
"" 
o 
J;:- 
a 
'" 
o 
€ 
ii 
.c 

 


M 
o 
<;' 

 
o 
o 
N 

 
11 

 


o 
'" 

 
c 
" 
c 
a 
.bO 

 
'" 

 
O' 

 
N 
a 
'" 

 
.0'0 

 

 
in 

 
,. 
o 
"" 

 

 
Z 



 
-s: 

 . 
""'" 
00 
0.0 

N 
C 
 
v'; 
C N 
::I'" 
łi
 

 
.
 .E 

 
 
o c 

-
 

 v 
ts'" 
o 
'C 
.0 
.
		

/img67_0001.djvu

			68 


Aleksandra Grabowska 


Zarówno samorząd terytorialny, jak i rząd mają istotny lub nawet decydu- 
jący wpływ na lokalną gospodarkę tmystyczną. Odgrywają ważną rolę w dzia- 
łaniach innych podmiotów dążących do rozwoju lokalnej gospodarki turystycz- 
nej. W grupie tych działań wyróżnia się m.in.: 
rozbudowę infrastruktury twystycznej - bazy noclegowej i towarzyszącej 
oraz poprawie oferty turystycznej, 
rozbudowę infrastruktury komunikacyjnej, np. budowa i modernizacja dróg 
wojewódzkich, 
działalność marketingową turystyki w regionie" poprzez np. rozwój bazy 
informacyjnej dotyczącej usług turystycznych oferowanych w danym re- 
gionie i 7.arządzanie nią (np. punkty informacji turystycznej, Imernet)"_ 
Samorządy terytorialne mogą również bezpośrednio podejmować dzia- 
łania kształtujące gospodarkę turystyczną w regionie, jak np.: 
Lintegrowane planowanie. które uwzględniałoby różne inweslyeje w tym 
inwestycje o charakterze turystycznym, 
wsparcie działalności badawczej wspierającej procesy zarządzania w turys- 
15 
tyce, 
kontrola nad strukturą lokalnej podaży turystycznej (np. poprzez licencjo- 
nowanie działalności turystycznej w regionie czy wpływają na finansowa- 
nie projektów turystyeznych'\ 
aktywne oddziaływaniu na ostateczny kształt produktu turystycznego, który 
staje się markąregionu'7, 
pobudzanie aktywności gospodarczej i społecznej mieszkańców regionu, 
rozwój szkoln ietwa wyższego, 
wicie innych działań, których efekty wpływają w sposób pośredni na roz- 
wój gmin i powiatów, 
wspomaganie przedsiębiorstw funkejomuącyeh w regionie. 
Władze samor7.ądowe, aby ułatwić potencjalnym inwestorom aktywność 
gospodarczą w dziedzinie turystyki, powinny koncentrować swoje działania na 
pomocy związanej z lokalizacją czy udzielać preferencyjne ulgi lub refundować 
podatki związane z działalnością turystyczną. W związku z tym władze samo- 
rządowe mogą: 


\l M. l3orkowska-Niszczota, H. Kiryluk IntegraCja przedSięWZięĆ plamstycznych efektem współdzlałama 
smnorL'ldów lokcdnych w rozwoju turystyki. Materiały konferencyjne. W. Międzynarodowa Konferencja 
Naukowa. Turystyka w badaniach naukowych w Polsce i na .świecie. AWF. Kraków - WSIiZ. Rzeszów 
15-17.09.2005, s. 20-21. 
1-1 A. Kozlowski: Strategia rozwoju turystyki i regionów turystycznych W Polsce. Problemy Turystyki. 
Val. XXV, Instytut Turystyki Warszawa2002.nf 3-4. s. 98. 
I
 M. Borkowska-NiszczOla., J I. Kiryluk: Integracja przedsięwzięć plamstycznych. .., op. Clt., s. 21. 
1(, J Elliot: Government Management ofTourism - a Thai Case Stlldy. Tourism Managt.,nent 1987. No. 8, 3. 
s 223-232. 
17 Por E. DziedzIc: Obszar recepCJI Jako przedmiot zarządzanin strategicznego. OfiL"}'na Wydawnicza SGH. 
Monografie I Opracowania nr 442. s. 57-69.
		

/img68_0001.djvu

			ROLA SAMORZĄDU LOKALNEGO W KREOWANIU POLITYKI... 


69 


przygotowywać oferty 7.agospodarowania terenów pod działalność turys- 
tyczną, 
promować te oferty wśród potencjalnych inwestorów. 
przyspieszać proccdury lokalizacyjne, 
ustalać maksymalne wysokości obciążeń podatkowych i innych opłat okreś- 
lonc w ustawach lub odrębnych przepisach, 
określać grupy podmiotów, które podlegają opodatkowaniu, 
określać grupy podmiotów zwolnionych z podatków lub objętych preferen- 
cyjnymi ulgami. 
Samorządy terytorialne mogą w zależności od potrzeb obniżać stawki 
podatkowe na pewien okres albo w przypadku już istniejących form działal- 
ności turystycznej lub stawki podatkowe mogą zostać obniżone na czas ko- 
nieczny w przypadku remontów obiektów turystycznych. Inną możliwością jest 
zwolnienie z podatku dla podmiotów, które swą działalność turystycmą rozpo- 
czynają na gruntach dotychczas niepostrzeganych jako turystyczne lub dla 
podmiotów, które wzbogacają lokalną ofertę turystycmą poprzez nowe formy 
działalności turystycmcj. Ulga podatkowa może dotyczyć również poważnych 
inwestorów turystycznych. którzy poprzez swoją działalność zmieniają wizeru- 
k d . 18 
nc ancgo regIOnu . 
Poza narzędziami i instrumentami typowo finansowo-prawnymi, które 
wykorzystywane są przez samorządy terytorialne do prowadzenia polityki roz- 
woju gospodarki turystycznej w regionie, istnieje cała gama narzędzi i instru- 
mcntów stosowanych nie tylko przez samorządy, ale również przez inne pod- 
mioty gospodarki turystycmej. Spośród nich na uwagę zasługqią narzędzia 
systcmu produkcji i świadczenia usług, narzędzia dystrybucji, narzędzia promo- 
cji sprzedaży o charakterze informacyjnym, narzędzia stymulowania sprzedaży 
i doskonalenia kanałów rynkowych (tabela 2). 
Przystąpicnie Polski do Unii Europejskiej postawiło samorządy teryto- 
rialnc w zupeInie nowej jakościowo sytuacji. Rosnąca konkurencyjność wśród 
regionów nie tylko Polski. ale i całej Europy powodqie, że wszystkie podmioty 
funkcjomuące w regionie zaangażowane są w kształtowanie jak najlepszego 
wi7.crunku swoich regionów. Z tej nowej sytuacji wynikają pewne implikacje 
dla samorządów tcrytorialnych. Z racji fOl1nalnych kompetencji i zadań samo- 
rządy terytorialne powinny być podmiotem koordymuącym i wspomagającym 
działania wszystkich podmiotów dążące do poprawy i wzrostu atrakcyjności 
regionów. Jednym z takich działań jest rozwój gospodarki turystycznej w re- 
gionic. Gospodarka turystycma wpływa na wzrost atrakcyjności regionów, a co 
się z tym wiąże na wzrost zainteresowania nimi wśród potencjalnych inwesto- 
rów, turystów czy mieszkańców. Turystyka może być na tyle istotną dziedziną 


IM A S Kornak, A. Rapacz: Op. cit.. s. 100-101.
		

/img69_0001.djvu

			70 


Aleksandra Grabowska 


gospodarki lokalnej regionu, że staje się akceleratorem rozwoju regionalnego. 
Może też być jedną z wielu dziedzin dzialalności gospodarczej, którą należy 
wkomponować w rozwój danego regionu. 
Ksztaltowanie gospodarki turystycznej w regionie odbywa się poprzez 
realizację takich dzialań jak m.in.'9: polityka regionalna (politykę przestrzenną), 
którą można rozpatrywać zarówno z perspektywy aktywności władzy central- 
nej. która zazwyczaj wspiera finansowo przedsięwzięcia gospodarcze i spolecz- 
nc, jak i z perspektywy działalności organów samorządowych w skali regional- 
nej, stosowania instrumentów polityki rozwoju regionalnego, q. planowania 
prLestrzennego, przygotowania strategii rozwoju, podejmowania i wdrażania 
dccyzj i. 
W ramach prowadzonej polityki rozwoju regionalnego władze samorzą- 
dowe mogą tworzyć laki e warunki i podejmować takie decyzje zarówno na 
szczeblu lokalnym, jak i wojewódzkim, które sprzyjałyby rozwojowi lokalnej 
gospodarki turystycznej w regionie, a tym samym efektywniej ksztaltowały 
atrakcyjność regionów. Ponadto, w momencie, w którym turystyka odgrywa 
ważną rolę w rozwoju regionu. do zadań władz samorządowych w zakresie 
rozwoju gospodarki turystycznej powinno się zaliczać działania zmierzające do 
uproszczenia, a tym samym do ułatwienia procedur związanych z wprowadza- 
niem nowych inwestycji turystycznych. skuteczną pomoc w rozbudowie infra- 
struktury turystycznej i paraturystycznej, aktywną działalność marketingową 
i promocyjną oferty turystycznej regionu. 


Tabela 2 


Narzędzia aktywizacji gospodarki turystycznej stosowane 
przez podmioty rynku turystycznego 


Narzędzia systemu produkcji i świadczenia 
uslug: 
ustalenie wytwórców i podanie wiadomości 
o nich firmom oraz mię-jscowościom. 
ustalanie rozmiarów i rodzajów produktów 
oraz uslug wraz z podaniem. jakie one są 
i kiedy mają być dostarczone. 
-. ustalenie jakoścI i standardów produktów 
oraz usług. 
- negocjowanie cen. marz, prowizji. czasu 
i torm zapłaty oraz zasady odstępstwa od 
umów i innych ustalcil. 


Narzędzia promocji sprzedaży o charak- 
tcrzc informacyjnym: 
- podnoszenie jakości. standardów i kultury 
obslugi. 
- wykorzystanie prospektów i katalogów. 
- stosowanie klasycznych środków rekla- 
mowych. 
- doskonalenie systemll ofert, 
- usprawnienie systemu pubJjc relations, 
budowanie wizerunku firmy, 
- stosowanie podróży studY..ino-reklamowych 
i szkoleniowych. 


\<) Por A.P Wiatrak: Skala regiona1na i lokalna - istota. rozwój. zarządzanie. W: Problemy Zar.lądzania. 
Zar.lądzanie rozwojem lokalnym i regionalnym, nr 3/(13). Uniwersytet Warszawski. Warszawa 2006. 
s.9-1O.
		

/img6_0001.djvu

			SPIS TREŚCI 


wsn
p .................................................... 7 


Maciej Miszewski: PRZEMIANY PORZĄDKU INSTYTUCJONAL- 
NEGO W OKRESIE TRANSFORMACJI SYSTEMOWEJ ...... 11 
SUMMARY ................................................. 20 
Ewa Zeman-Miszewska: PRZESŁANKI TRANSFORMACJI 
INSTYTUCJI LOKALNYCH .............................. 21 
SUMMARY ................................................. 30 
Bcata Rabsztyn: SAMORZĄD LOKALNY A OTOCZENIE - OBSZARY 
I FORMY AKTYWNOŚCI ................................ 31 
SUMMARY ......................................... __...... 40 
Małgorzata dc Incs: WIĘZI MIĘDZY WŁADZĄ A ŚRODOWISKIEM 
BIZNESU............................................. 41 
SUMMARY ................................................. 52 
17.abella Steinerowska-Strcb: DZIAŁALNOŚĆ WŁADZ 
SAMORZĄDOWYCH A FUNKCJONOWANIE MAŁYCH 
I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE .............. 53 
SUMMARY ................................................. 59 
Aleksandra Grabowska: ROLA SAMORZĄDU LOKALNEGO 
W KREOWANIU POLITYKI ROZWOJU TURYSTYCZNEGO 
(NA SZCZEBLU LOKALNYM l REGIONALNYM) . 61 
SUMMARY ................................................. 73 
Marcin Marzcc: WSPÓŁPRACA SAMORZĄDÓW LOKALNYCH 
ZE SZKOŁAMI WYŻSZYMI- PŁASZCZYZNY, OBSZARY. . . 75 
SIJMMARY ................................................. 82 
Monika Krakowiak-Drzcwiccka: SAMORZĄDY GMINNE JAKO 
AKTYWNE PODMIOTY KOMUNIKACJI W GMINACH ...... 83 
SUMMARY ................................................. 96 
Agnieszka Kristof: WYKORZYSTANIE INTERNETU W DZIAŁAL- 
NOŚCI SAMORZĄDÓW LOKALNYCH .................... 97 
SUMMARY ................................................. 109
		

/img70_0001.djvu

			71 


ROLA SAMORZĄDU LOKALNEGO W KREOWANIU POLITYKI... 


wyszczególnienie dóbr i uslug. - analizowanie wyników skuteczności pro- 
ustalenie zasad udostępniania turystom dóbr mo
ii i .dziaJal'1 kontrahentów. 
wolnych i naturalnych oraz innych atrakcji 
\vypoczynkow)'ch i rekreacxin)'ch. 
LIstalenie warunków podróży, jakoscl. rcall- 
Lacji .£Ohowiązali przez wytwórców 
oraz usługodawców. 
Narzędzia dystrybucji: Narzędzia stymulowania sprzedaży 
ustalenie środków komunikacji, i doskonalenia kanalów rynkowych: 
-- ustalenie bezpośrednich i pośrednich linii - stosowanie szczególnych form sprzedaży, 
dystrylmc::.i i . przedpiat. kredyto\....ania, skont itp., 
\'I>'yhór targów i gield, - wprowadzenie abonamentów, zakupów 
doskonalenie wewnętrznych oddziałów kontyngentowych. 
sprzedaży. w tym struktur organizacji zbytu, - przyjmowanie zamówień rządowych. komu- 
- doskonaleni systemu rezerwacji. akwizycji. nalnych. związkowych. 
pośrednictwa i rozliczeń pieniężnych, - wprowadzanie umów czarterowych. akwi- 
-. ustalenie 7.3sad prowizyjnych i stosowania zycji. 
marż, - doskonalenie dro7ności informatyczn
i 
kształcenie personelu ząiml
iącego się kanałów rynku. 
sprzedażą. - przegląd kanalów rynku o różnym charak- 
terze. 


Żrodlo. Na podstawie S.A. Kornak Marketing uslug turystycznyd1. AE, Wrocław 1991. S.A.; Kornak: Jak 
kierować hotelami i innymi obiektami noclegowymi. Markcting i mened7ering w praktyce. Łódź 
FRr 1994, s. 22-27. W: S.I\. Komak. A. Rapacz: Zarządzamc turystyką i jej podmiotami w miejsco- 
wości i regionie. AE. Wroclaw 2001. s. 102-103. 


Załącznik 1 


Wykorzystanie narzędzi aktywizacji gospodarki turystycznej przez władze publiczne 
na przykladzie Krety 


RODZAJ NARZĘDZIA! WŁADZE NA SZCZEBLU WŁADZE NA SZCZEBLU 
REGIONALNYM 
INSTRUMNETU KRAJOWYM I LOKALNYM 
EKONOMICZNO- - motywowanie podmiotów - prowi
ia z rozbudowy infra- 
-fiNANSOWE gospodarczych poprzez 111. in. struktury paraturystycznej 
wsparcie finansowe. ulgi jak np. rozbudowa strefy dla 
podatkowe itd. pieszych. rozbudowa dróg. 
instalacje wodno-kanaliza- 
cyjne. zagospodarowanie 
ścieków,
		

/img71_0001.djvu

			72 


Aleksandra Grabowska 


RODZAJ NARZĘDZIN WLADZE NA SZCZEBLU WŁADZE NA SZCZEBLU 
REGIONALNYM 
INSTRlJMNEfU KRAJOWYM I LOKALNYM 
.- prowizja z rozbudowy infra- 
 prowi
.ia z usług takich jak 
struktury turystycznej i para- m.in. kontrola odpadów. 
turystycznej udogodnienia publiczne. ogól- 
nie uslugi dotyczące środo- 
wiska jak np. higiena żywności 
i .i
i kontrola. kontrola po- 
wietrza/hałasu, sprzątanie ulic 
PRA WNO- - przepisy dotyczące estetyki - przepisy dotyczące estetyki 
-ADMINISTRACYJNE i ochrony środowiska i ochrony środowiska (ochrona 
parków i zielonych obszarów). 
- zaprojektowanie systemów 
oczyszczalni ścieków. 
- zachęcanie do utrzymania 
tradycy:;nych styJów w archj- 
tekturze, 
- programy rozwojowe (do- 
tyczące dzialalności innych 
podmiotów gospodarczych 
sektora publicznego i prywat 
nego oraz koordynowanie ich 
działalności na rynku turys- 
tycznym). 
- planowanie przestrzenne 
PROMOCYJNO- - reklama obszarów turystycz- - reklama i promocja poprzez 
-INFORMACYJNE nych w kraju i za granicą. pm1ycypowanie w targach 
zagranicznych, 
- promoqa regionów turystycz- - produkcje i dystrybucje ma- 
nych np. na międzynarodo- tcrialów promocyjnych. 
\vych targach turystycznych - wykorzystanie różnych źródeł 
pr.ł:ekazu informacji (gazety. 
czasopisma. telewi1;.ja. In- 
ternet) 


ŹrÓdło Wyniki badail wplywu samorządów terytorialnych i rządu na rozwql turystyki na Krecie z perspek- 
tywy jej mieszkm'1ców i przedsiębiorców przeprowadzone w leclc 1997 r. W: K. Andriotis: Re- 
sldcnts' Satisfation oc Dissalisfactlon with Public Sektor Governance: The Cretan Case. Tourism 
and Hospitality Research. Londyn 2002. No. 4. I. s. 58-60.
		

/img72_0001.djvu

			ROLA SAMORZĄDU LOKALNEGO W KREOWANIU POLITYKI... 


73 


ROLE OF LOCAL AUTHORITY IN cREATING TOURISM 
DEVELOPMENTAL POUCY 


Summary 


The development of local tOllrism influence on all local entJtlCS. Among them there 
arc some groups of local cntitics which ereaie lOllrism industry: inhabitants. visitor.s. loeal 
and rcgional authorities. Local and rcgional authoritics arc obliged to work in the ZOfie 
of devclopment's politics in the region very activc. This article charactcrizes the role whieh loeaI 
authorities play in creating dcvclopment's politics in loeal tourism industI)'. The purpose 
of this documcnt is also idCI1titication of the main 100ls and instruments which are used 
in dcvclopment oflocal tourism industry.
		

/img73_0001.djvu

			Marcin Marzec 


WSPÓŁPRACA SAMORZĄDÓW LOKALNYCH 
ZE SZKOŁAMI WYŻSZYMI - PŁASZCZYZNY, 
OBSZARY 


Proces dccemralizacji administracji publicznej umożliwił samorządom te- 
rytorialnym możliwość samodzielnego nawiązywania współpracy z podmiotami 
działającymi na rynku lokalnym/ponad lokalnym. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. 
o samorządzie gminnym I określa działania miasta/gminy m.in. w zakresie za- 
spokojenia zbiorowych potrzeb wspólnoty lokalnej, do których zalicza się m.in. 
edukacjI,' publiczną w szkołach podstawowych, przedszkolach i innych pla- 
cówkach oświatowo-wychowawczych. Ustawa nie określa zadaJ' w zakresie 
edukacji szkół wyższych. Współpraca samorządów lokalnych ze szkołami wyż- 
szymi nic opiera sil,' na obowiązku, jest dobrowolna dla obu stron, porozumienie 
władz szkoły wyższej z władzami samorządu wyznacza charakter i zasil,'g 
współpracy. 
Szkoły wyższe jako organizacje społeczne zaspokajają potrzeby eduka- 
cyjne społeczności. Działają zarówno na rynku lokalnym, jak i ponad lokalnym 
oFert!jąc m.in.: 
usługi edukacyjne z oFerty programowej uczelni wybranej grupie społecz- 
ności lokalnej i ponadlokalnej, 
możliwość dobrowolnej edukacji, 
możliwość podnoszenia kwalifikacji i rozwoju. 
W Polsce działalność wyższych szkół publicznych ma zwykle wymiar 
ogólnokrajowy. Po 1989 r. powstały także wyższe szkoły niepubliczne. Ich 
działalność reguluje ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyż- 
szym 2 . Oferta wyższych szkół niepublicznych od początku ich działalności sta- 
nowiła uzupełnienie wobec oferty szkół publicznych. Ich powstanie i rozwój 
związane były przede wszystkim z lokalnymi rynkami edukacji. Oznaczało to 
potrzebę pogłębionej współpracy z samorządami lokalnymi i kształtowania 
równowagi strukturalnej na rynku pracy. 


I Ustawa o samorządzie gmilmym z 8 marca 1990 r. (OZ.U. 2001, nr 142, poz. 1591 z późn. zm.). 
! U"tawa o szkolnictwie wyższym z 12 wrzesnia 1990 r. (Dz. U.. I1r65. poz. 385 z późno zm.).
		

/img74_0001.djvu

			76 


Marcin Marzec 


Zapewnienie określonej oferty edukacyjnej zgodnej z potrzebami lokalnej 
spoleczności, władz samorządowych, przedsiębiorców i innych organizacji 
działających na rynku lokalnym/ponadlokalnym jest elementem misji szkoły 
wyższej'. Misja powinna być realizowana i rozwijana w długim horyzoncie, 
wtedy gwarantqje osiąganie przyjętych celów długofalowych. Realizacja przy- 
jętej misji uczelni wymaga tworzenia bliskich kontaktów (relacji) ze środowi- 
skami lokalnym/ponadlokalnymi i reagowania na ich potrzeby. Misja uczelni 
prczcntl
e potencjalne obszary i płaszczyzny współpracy szkół wyższych 
z uczelniami zagranicznymi, samorządami lokalnymi i innymi podmiotami 
znajdującymi się w jej bliskim otoczeniu. 


Tabela I 


Przykłady mi
ii uczelni odnoszące się do współpracy z samorządami lokalnymi 


Nazwa uC7.elni Elementy misji określające obszary 
współpracy z samorządem 
I 2 
Wyższa Szkola Biznesu Tworzenie akademickich tradycji w regionie 
w Dąbrowie Górniczej i mieście. gwarantujących wysoki poziom oraz 
europt.:,iski wymiar kształcenia. Stworzenie spo- 
łeczności regionu możliwości samorealizacji 
i szans na awans cywilizacyjny w dobie szybko 
restrukturyzując
i się gospodarki. Wychodzenie 
naprzeciw wymogom współczesnego rynku 
pracy, kształcenie studcntów przygotowanych 
by sprostać wyzwaniom tworzącego się nowo- 
czesnego spoleczeiistwa. w którym prioryte- 
tową rolę spelnia zarządzanie informacją oraz 
inicjatywy łokalne i obywatelskie. Poten
.iał 
intelektualny pracowników naukowych służy 
społeczności regionu poprzez planowc prqjekty 
badawczo-rozwojowe. które dotyczą najważ- 
niejszych problemów społeczno-ekonomicz- 
nych ZagJębja Dąbrowskiego. 
Śłąska Wyższa Szkoła Zarządzania Osiąganie deklarowanego poziomu uslug 
im. Gen. Jerzego Zictka w Katowicach edukacyjnych służy staranne rozpatrywanie 
potrzeb i oczekiwail społeczno-gospodarczych 
regionu. 
Wyższa Szkoła Zarządzania Marketingowego Powołana w celu kształccnia i wychowania 
i Języków Obcych w Katowicach ludzi dojrzałych do samodzielnego i profesjo- 
nalnego rozwiązywania zarządczych. marketin- 
gowych, organizacyjnych i gospodarczych 
problemów przedsiębiorstw i instytucji oraz 
uczestniczenia w życiu gospodarczym 


1 K.A Koźmiiiski: Misje i strategie szkól wy2szych. W: Model zarządzania publiczną instytucją akademicką. 
Red..I. Woźnicki. Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 1999. s. 237-242.
		

/img75_0001.djvu

			WSPÓŁPRACA SAMORZĄDÓW LOKALNYCH ZE SZKOŁAMI WYŻSZYMI... 


77 


cd. tabeli I 


I 2 
i społecznym regionu. kraju i Europy. a także 
wspomagania organów władzy samorządowej 
i państwowej. Stwarza możliwość w pełni 
satysfakcjonttiącego rozwoju wszelkich za- 
interesowań oraz aktywności i przedsiębior- 
czości. 


Żródlo: Opracowanie wlasne na podstawie: http://www.wsb.edu.pl.htlp:/Iwww.swsz.pl, hUp:/Iwww.galus.pl. 


Prezentowane przykłady misji uczelni określają charakter współpracy 
i możliwych korzyści społeczno-ekonomicznych wynikających ze współ- 
działania pomiędzy uczelnią i miastem/gminą/regionem. Naturalnym obszarem 
działania niepublicznych szkół wyższych jest rynek lokalny/regionalny, stąd 
wynika szczególna rola wspólpracy z podmiotami lokalnymi. Nie oznacza to 
jcdnak, że uczelnie te ograniczają swe zainteresowania wyłącznie do lokalnych 
odbiorców usług edukacyjnych. 
Samorząd lokalny nawiązując współpracę z innymi podmiotami lokal- 
nymi, w tym szkołami wyższymi, staje się katalizaIorem wzrostu gospodar- 
czego w ska
i swojego otoczenia. Czynnikami wpływającymi na atrakcyjność 
rynku lokalnego/regionalnego są m.in.: chłonność rynku lokalnego, jakość 
rynku pracy. klimat spoleczny, infrastruktura otoczenia biznesu, dostępność 
komunikacyjną, dotychczasowy nap1yw inweSlycji zagranicznych, możliwości 
wypoczynkowe oraz aktywność marketingową władz samorządowych 4 . Pod- 
miGlcm wp1ywającym na ową "atrakcyjność" rynku lokalnego są m.in. szkoły 
wyższe. Samorząd często traktuję szkolę wyższąjako biznes, dzięki której może 
nrobić. 
Wspólpraca samorządów z uczelniami powinna kreować ich pozytywny 
wizenmek. Nadrzędnym celem współpracy powinno być zaspokajanie obec- 
nych i antycypowanych potrzeb różnych grup odbiorców w zakresie świad- 
czcnia usług edukacyjnych. Wspóldziałanie pomiędzy samorządem a uczelnią 
może prowadzić do: 
rozpoznania lokalnego/regionalnego rynku pracy i zaspokajania coraz to 
nowych potrzeb edukacyjnych, 
krcowania przcdsiębiorczości i innowacyjnoscl (rozwijania umiejętności 
i zdolności członków społeczności lokalnej), 



 A Smalec: Wykorzystanie Il1s1rulUcnlów promocji do kreowania więzi samorządów ze spolecznością 
lokalną W: Lokalne uklady partnersklc. Rcd. J. Karwowski. rWE. Szczecin 2004, s. 31
		

/img76_0001.djvu

			78 


Marcin Marzec 


realizacji polityki zarządzania i rozwoju gminy w długim horyzoncie (wy- 
miana doświadczeń w celu podejmowania wspólnych przcdsięwzięć, np. 
tworzenie nowych miejsc pracy, organizacja targów edukacyjnych, kon- 
kursów itp.). 
Budowaniu więzi współpracy między samorządem lokalnym a szkołą 
wyższą sprzyja aktywność promocyjna uczelni. Promocja pełni dwie pod- 
stawowe funkcje: 
informacyjną, mającą na celu zapoznanie podmiotów rynku edukacyjnego 
z działalnością uczelni oraz możliwościami korzystania z oferty eduka- 
cyjnej, 
pobudzającą (stanowiącą uzupełnienie funkcji infonnacyjnej), polegającą 
na wywołaniu takich postaw i zachowań, które skłonią klientów do skorzys- 
tania z oferty uczelni'. 
Promocja uczelni stanowi instrument pozwalający eksponować "edukację 
na poziome wyższym" i jego możliwości (np. kreowanie przedsiębiorczości 
i innowacyjności, wykształecnie nowych specjalistów z różnych dyscyplin itp.) 
jako potencjał rynku lokalnego. Działalność promocyjna uczeJni tworzy więzi 
ze społecznością lokalną, władzą samorządową. Jej efektem może być prze- 
waga konkurencyjna danego rynku lokalnego. Kreowanie więzi uczelni z samo- 
rządem poJega na wykorzystywaniu takich instrumentów promocji, jak: 
różnorodne formy reklamy, komunikacja interpersonalna, udział w targach 
i wystawach, współpraca międzynarodowa, gazeta samorządowa, organizacja 
wydarzeń, przedsięwzięć i różnego typu imprez itp. 
Szkoła wyższa tworząc więzi współpracy z podmiotami rynku lokalnego, 
ma na celu: 
pozyskiwanie środków rzeczowych i finansowych niezbędnych dla jej roz- 
woju, 
rozwój kapitału spolecznego 6 jako kluczowego czynnika prowadzącego do 
osiągania wspólnych celów działania uczelni i samorządów (także związa- 
nych z lokalną gospodarką), 
pozyskanie wiedzy na temat potrzeb edukacyjnych wynikających z pożąda- 
nych przez pracodawców kwalifikacji absolwentów. 
Osiąganiu eelów uczelni i podmiotów lokalnych sprzyja porozumienie 
(wspólpraca) z samorządcm lokalnym, który wydaje zgodę na jej działalność 
oraz udostępnia bazę materialno-rzeczową na działalność dydaktyczną. 


jA. Pabmn: Marketing szkoły wyższeJ_ Centrul11 BadaJ] Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wy:zszego Uniwer- 
sytetu Wnrszawskiego. Oficyn£!. wyJawnic711: ASPRA-JR, Warszawa 2005, s. 149. 
(, ,.Kapitał spoleczny lo lImicj
ność wspólprący międzyludzkiej w obrębie grup i organizacJI, podejmowanej 
w cdu realizacji wspólnych interesów. Zwlaszcza zdolność do łączenia się w grupy jest szczególnie istotnI! 
mc (ylka dla gospodarki, ale IImych spolecznie w1lznych aspektów działalności ludzkie::.r_ .tS. Co!eman: 
Sucial nłpitallll the Crcatioll ofl-1uman Ca))ltal. ..Amerrican Journa! ofSociology" 1988. nr 94. s. 65-120.
		

/img77_0001.djvu

			WSPÓŁPRACA SAMORZĄDÓW LOKALNYCH ZE SZKOŁAMI WYŻSZYMI... 


79 


Istotną rol
 w ksztaItowaniu zasad współpracy samorządów ze szkołami 
wyższymi odgrywa public relations. Narzędzia public relations służą kreowaniu 
wizcrunku uczelni poprzez nawiązywanie i podtrzymywanie wzajemnie ko- 
rzystnych stosunków między nią a instytucjami oraz grupami. od któlych zalcży 
jcj sukces lub klęska ' . Kreowanie wizerunku uczelni na rynku lokalnym od- 
bywa si
 we współpracy z samorządami (mieszkańcami, przedsiębiorcami, 
organizacjami pozarządowymi itp.) i wpływa jednocześnie na poprawę wize- 
runku/reputacji obszaru jej działania (miasla/gminy). Dzialania pub lic relations 
ułatwiające współpracę szkół wyższych z samorządem opierają się na realizacji 
określonych celów (tabcia 2). 


Tabela 2 


Cele public relations szkoly wyższej i sposoby ich realizacji 


Podmioty Cele public rclations Sposoby realizacji 
I 2 3 
Władze lokalne - utrwaJenie poz)1ywnego - illfonnatory. publikacje. wydaw- 
wizerunku uczelni. prestiżu, nictwa. 
reputacji. - zaproszenia do udzialu w uroczys- 
- Ldobywanie rozgłosu. tościach, 
- pozyskiwanie funduszy - eksponowanie zasług fundatorów. 
i darczyńców, -- wywiady dla prasy (mediów) 
- poparcie dla przedsięwzięć poza- z udziałem przedstawicieli uczelni 
statutowych. i ..wplywowych instytucji", 
- współpraca w tworzeniu dobrego - korespondencja i kontakty 
klimatu spolecznego dla rozwoju osobiste. 
nauki. 
Społeczność - uświadamianie rangi uczelni - informatory. wydawnictwa 
lokalna/regionalna w środowisku społecznym uczelniane, 
j gospodarczym kraju, regio11lJ. - wyjazdy zagraniczne pracow- 
- prezcntacja i utrwalenie dobrego ników i studentów. 
wizerunku. - przyjmowanie profesorów i stu- 
- kształtowanie preferencji spolccz- dentów uczelni zagranicznych. 
nych w kierunku potrzeby po- - publikacje zagraniczne, 
dcjmowania nauki w uczelni, 
 konferencje naukowe. 
- pozyskiwanie poparcia spolecz- - korespondencja bieżąca, okolicz- 
nego i finansowego dla działań nościowa i kontakty osobiste. 
uczełni. - organizowanie zintegrowanych 
programów badawczych, 
- nadawanie stopni naukowych np. 
doktora honoris causa. 


713 h\'ankiewK:z-Rak: Zarządzanie marketingo....e szkołą wyższą. W: Marketing szkó1 W)I1'SZyc1). Red. 
G NO\\'8CZyk. M. Kolasil'1.ski. Wyższa Szkoła Bankowa, POZl1<łl12004, s. 541 dalsze.
		

/img78_0001.djvu

			80 


Marcin Marzec 


cd. tabeli 2 


I 2 3 
Podmioty - umacnianie wizerunku i kom
 - zapraszanie i udział zarządu firm 
gospodarcze petem::ji uczelni, w uroczystościach uczelni, 

 pozyskiwanie sponsorów, - informatory. wydawnictwa uczel- 
- zdobywanie poparcia dla przed- niane. 
sięwzię( - informa
ie w mediul;;h o osiągnię- 
- pomoc w organizowaniu miejsc ciach. 
praktyk. - udział pracowników uczelni 
- aranżowanie mi
isc pracy dla w organach rządowych,. samorzą- 
absolwentów uczelni. dQ\vych. biznesu i organizacjach 
- zdobywanie funduszy na dzia- społecznych, 
łaJność. - konkursy na prace naukowe. 
- odznaczenia i wyróżnienia dla 
wspomagających uczelnię. 
- korespondencja i kontakty 
osobiste władz z praktykami gos- 
podarczymi, 
- konkursy dla studentów 
z udziałem praktyków jako 
sponsorów. 


Żródłn: 13. lwankiewlcz.Rak: Zarządzanie marketingowe szkolą wyższą. W: Mmkcting szkól wyższych. Red. 
G. Nowac.zyk. M. Ko!asiJJski. Wyżs.za Szko!a Bankowa, PoznaJ'J 2004. s. 60. 


W zaprezentowanej tabeli przedstawiono cele public relations szkoly 
wyższcj oraz przykładowe sposoby realizacji w odniesieniu do trzech grup 
podmiotów. Władze lokalne, społeczność lokalna/regionalna oraz lokalne pod- 
mioty gospodarcze odgrywają kluczowe znaczenie we współpracy, kreując 
pozytywny wizerunek uczelni oraz miasta/gminy. 
Współpraca pomiędzy samorządem a szkołą wyższą powinna dotyczyć 
zaspokajania potrzeb podmiotów lokałnych/ponadlokalnych w zakresie świad- 
czenia usług edukacyjnych. Rezultatem wspó1pracy powinno być podniesienie 
poziomu kwalifikacji członków społeczności lokalnej, w tym zwłaszcza: 
radzenia sobie zc skomplikowanymi procesami zachodzącymi w gospo- 
darce, 
rozeznania zmian zachodzących w nowoczesnych systemach zarządzania, 
otwartości i gotowości do pracy zespołowej, 
sprawnego posługiwania się wszystkim dostępnymi instrumentami z zakre- 
su techniki infonnacyjnej (środki techniki tradycyjnej, tj. środki telefonicz- 
ne, telegraficzne, orgatechniczne: plansze, tablice itp. oraz środki techniki 
skomputeryzowanej, tj. systemy komunikacyjne: sieci komputerowe LAN, 
technologie komunikacyjne: wideotekst, wideokonferencja oraz uslugi 
komunikacyjne: poczta elektroniczna, elektroniczna wymiana danych itp.)". 


H M. Pluta-Olearnik: RozwQi uslug edukacyjnych w erze spoleczeilstwa infonmłcYJnego. PWE. Warszawa 
2006. s. 178.
		

/img79_0001.djvu

			WSPÓŁPRACA SAMORZĄDÓW LOKALNYCH ZE SZKOŁAMI WYŻSZYMI... 


81 


Podniesicnie poziomu wspomnianych kwalifikacji niewątpliwie wzmac- 
nia rozwój przcdsiębiorczości lokalnej. 
Współpraca samorządów i szkół wyższych. prowadzi do wymiany, 
w której uczelnie ofen!ią do sprzcdaży produkt w postaci oferty edukacyjnej, 
a społcczność lokalna wyraża zainteresowanie jej zakupem. Samorządy i uczel- 
nic uczestniczą w ksztaltowaniu podaży i popytu na ushlgi edukacyjne oraz re- 
lacji występujących między nimi. Świadczone usługi edukacyjne prezentują 
wartość tylko wtedy, kiedy są oceniane jako potrzebne przez społeczność 10- 
kalną/ponadlokalną, czyli przynoszące im określone korzyści (zdobycie wy- 
kształccnia, kwalifikacji, pracy i większych zarobków, itp.). Wspólne działania 
władz samorządowych i szkół wyższych powinny konccntrować się na realizo- 
waniu potrzebnej z punktu widzenia spoleczności lokalnejlponadlokalnej oferty 
edukacyjncj. Celem tych działań są pożądane, przyszłe wyniki ekonomiczne 
podmiotów współpracy. 
Władze samorządowe i uczelnie współpracując ze sobą doskonalą swój 
system dceyzyjny. Podejmowanie decyzji rynkowych w gospodarce, wiąże się 
z ponicsieniem ryzyka. Aby zmniejszyć to ryzyko, należy pozyskiwać infor- 
macj", z rynku, która pozwala na podejmowanie racjonalnych dccy:qi 9 (o po- 
trzebach, oczekiwaniach społeczności lokalnej/ponadlokalnej). 
Współpraca szkół wyższych z władzami samorządowymi w zakresie 
prowadzonej działalności edukacyjnej uczelni i jej oceny, tworzy pewnego ro- 
dzaju odpowiedzialność wladz samorządowych za kreowanie usług edukacyj- 
nych na rynku lokalnym. 
Współpraca pomiędzy samorządem a szkołą wyższą może także prowa- 
dzić do partnerstwa. Kreowanie więzi partnerskich między samorządem a szko- 
łą wyższą może usprawnić wykonywania pracy samorządu i uczelni (poprzez 
zdobyte doświadczenie, wiedzę pracowników) jej większej efektywności i eko- 
nomiczności, rozwoju społeczeństwa, wzrostu przedsiębiorczości i innowacyj- 
ności, ograniczania konfliktów, a przez to pozytYWl1e oddziaływanie na pozo- 
stałe podmioty otoczenia. Partnerstwo ułatwia przeplyw informacji oraz dostęp 
do niej, integruje oraz zwiększa poczucie satysfakcji partnerów 10. Dążenie do 
partncrstwa i rozwijanie go gwarantuje uczelniom oraz samorządom podnosze- 
nie poziomu intelektualnego. kulturalnego i jakości życia przez społeczność 
zaangażowaną w partnerstwo. 
Obszarem współpracy pomiędzy samorządami a uczelniami są rynki lo- 
kalne, na których podmioty realizują wspólne przedsięwzięcia. Ich celem jest 
zaspokajanie zbiorowych potrzeb edukacyjnych społeczności lokalnejlponad- 


'j Bada1ll8 rynkowe I marketmgowe. Red. J. Kramer. PWE, Warszawa 1994, s. 9. 
III T. Kowalski: Otoczeme konkurencyjne Jednostek Admillisrracji Publicznej - droga do partnerstwa lub ko- 
rupcji. W: Lokalne lIkiady partnerskie. Red. J. Karwowski. PWE, Szczecin 2004, s. 49-58.
		

/img7_0001.djvu

			Alicja Billewicz: WYKORZYSTANIE INTERNETU W ŚWIADCZENIU 
USŁUG PUBLICZNYCH PRZEZ ADMINISTRACJĘ SAMO- 
RZĄDOWĄ _ - .. . . . . . . . .. . . . . . . . .. . . . . .. . . . . . . .. . .. I II 
SUMMARY ................................................. 120 
Agam Jakubowska: PARTNERSTWO PUBLlCZNO-PRYW ATNE 
JAKO PRZYKŁAD WSPÓŁPRACY SAMORZĄDU 
TERYTORIALNEGO Z PRYWATNYMI INWESTORAMI ..... 121 
SUMMARY .............. .. _........................... 132 
Magdalena Dzierżyc: ROLA SAMORZĄDÓW TERYTORIALNYCH 
W KSZTAł
TOWANIU LOKALNEGO RYNKU PRACy....... 133 
SlJMMARY ................................................. 144 
Katarzyna Włodarczyk-Śpiewak: OCI--!RONA KONSUMENTA 
JAKO JEDNO Z ZADAŃ SAMORZĄDU LOKALNEGO ....... 145 
SlJMMARY ................................................. 158
		

/img80_0001.djvu

			82 


Marcin Marzec 


lokalnej, poprzez tworzenie potrzebnych i akceptowanych na rynkt
 pracy o
ert 
edukacji wyższej oraz podejmowanie różnych inicjatyw edukacYJnych, ktore 
wpływają pozytywnie na wizerunek rynku lokalnego. 


COOPERATION BETWEEN LOcAL GOVERNMENTS 
AND UNIVERsmES - AREA AND RANGE 


Summary 


Thc cooperation bClween a loca1 government and universities is voluntary and with 
[hc pvrpose of meerił1g {he requirements of toca! and above (ocal cntitie$ within the 8COpe 
of providing cducational scrvices. Ił can be done through assuring cducational offcrs thaL are 
in accordancc with the rcquiremchts ol' the labom market The coopcration bClween a local 
government and universities jnflucnccs [he competition and {he image ef b0t11. the cntities and 
[he loeal market. assuring: recognition of the requirements of [he loca} and regional tabour mar- 
ket crcating cntrcpreneurship and innovative actions ofthe local comn1Unity. upgrading the level 
of professional ski lis. development of puNk capilaJ within the scopc of accomplishing mutuaJ 
projcL'1.s.
		

/img81_0001.djvu

			Monika Krakowiak-Drzewiecka 


SAMORZĄDY GMINNE JAKO AKTYWNE 
PODMIOTY KOMUNIKACJI W GMINACH 


Komunikacja w gminie (komunikacja wewnętrzna) jest procesem wy- 
miany informacji pomiędzy podmiotami w niej zlokalizowanymi (publicznymi, 
spokcznymi i prywatnymi), którego celem jest osiągnięcie korzyści przez 
wszystkie strony. Szczególna rola w procesie komunikacji w gminie przypada 
władzom lokalnym. Jest to konsekwencją z jednej strony kompetencji, w jakie 
samorząd terytorialny został wyposażony w drodze obowiązujących w Polsce 
rozwiązań formalno-prawnych, a z drugiej obecnych uwarunkowali funkcjono- 
wania gmin_ 
Opierając się na zapisach Konstytucji RP Oraz ustawy o samorządzie 
gminnymI, za podstawowy cel działania samorządu terytorialnego na poziomie 
gmin mOLna przyjąć dążenie do zaspokojenia potrzeb społeczności lokalnej 
poprzez stworzenie warunków zapewniających sprawne funkcjonowallie i roz- 
wój gminy. Powodzenie realizacji tego celu uzależnione jest zarównO od czyn- 
ników wewnętrznych (właściwych danej gminie), jak i występujących w oto- 
czeniu gminy. Narastająca konkurencja między gminami, zmienność otoczenia, 
ograniczoność zasobów (zwłaszcza kryzys finansów publicznych - dochody 
budżetów samorządowych nie wystarczają na pokrycie zgłaszanych potrzeb), 
zmiany związane z postępem technologicznym i informatycznym i nowe wy- 
magania dotyczące jakości świadczonych usług publicznych sprawily, że 
obserwować można ewolucję sprawowania władzy lokalnej'. Aby sprostać po- 
wstałym okolicznościom, władze lokalne przyjmują postawy przedsiębiorcze 
i innowacyjne, a zarządzanie gminą opiera się na partnerstwie władz gminy 
z sektorem społecznym i biznesem, które często przyjmuje formę układów sie- 
ciowych. Stawia to nowe wyzwania przed władzami lokalnymi, które zaczynają 
pełnić rolę mediatora i koordynatora poczynań poszczególnych podmiotów 
w gminie. Naturalne jest bowiem, że będą one (m.in. przedsiębiorstwa, organi- 
zacje pozarządowe) nad interes gminy, stawiały dążenie, by przede wszystkim 


I Por. ano 166 ust. ł Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997, nr 78, poz. 483, 
z pÓLn. zm.) oraz art. 7. Ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Oz.U. 2001. nr 142, poz. 1591, 
7 pó7.n. zm.). 
2 Tradycyjne ujęcie okreslanc w litemlurze miancm government (,,sprawowanie wladzy") zmierza w kierunku 
z<1.f7.<1dzam21 pOprLCZ koordynację - govel'flCll1ce ("rządzenie)
		

/img82_0001.djvu

			84 


Monika Krakowiak-Drzewiecka 


realizować własne partykularne cele. To z jcdnej strony sprzyja powstawaniu 
konfliktów między podmiotami, ale z drugiej połączcnie (suma) indywidual- 
nych korzyści nie przekłada się na korqści gminy jako podmiotu zbiorowego 
(układu podmiotów lokalnych). 
Rola władz gminnych i ich zadania w procesie komunikowania nie są 
w żaden sposób formalnic zdefiniowane. Wynikają pośrednio z głównego celu 
działalności samorządu terytorialnego, jakim jest dążenie do zaspokojenia po- 
117£b społeczności lokalncj, którego osiągnięcie, w obecnej rzeczywistości 
funkcjonowania gmin, wymaga tworzenia sieci wspólpracy gminnych pod- 
miotów. Powstawanie tcgo typu układów lokalnych nie jest możliwe bez 
aktywnej postawy podmiotów wchodzących w skład sieci, sprawnej wymiany 
inlonnacji między nimi, chęci współpracy i dzielenia się wiedzą i umiejętnoś- 
ciami. Dobrc komunikowanie jest zatem podstawą istnienia lokalnych układów 
sieciowych skupiających przedstawicieli władz lokalnych, biznesu i podmiotów 
społecznych. One (układy) natomiast są niezbędne do zaspokojenia potrzeb 
społcczności lokalnej. Do dbania o to zobligowane są władze lokalne. Z tego 
powodu właśnie wlad7..om lokalnym szczególnie zaleŻ)' na współpracy z innymi 
podmiotami gminnymi, a od zaangażowania i umicjętności władz lokalnych 
w dużcj mierze zaleŻ)' zorganizowanie sprawnej komunikacji wewnątrz gminy. 
Niniejszy artykuł podzielony został na dwic części. W pierwszej przed- 
stawiono elementy procesu wymiany informacji w gminie oraz modelowe za- 
ł07£nia dotyczące komunikacji, a także miejsca, jakie w tym procesie powinny 
zajmować władze lokalne. Opisano tutaj: podmioty komunikacji wewnętrznej 
gmin)' (ze szczególnym podkreśleniem roli wladz lokalnych w wymianie in- 
formacji w gminie), cele komunikacji, przekazywane i poszukiwane treści, 
uwarunkowania prawne komunikacji w gminie, wykorzystywane źródła infor- 
macji, media, metody sprawdzania przydatności informacji oraz czynniki 
warunk
ące skuteczne tworzenie sieci komunikacyjnych w gminach. Na drugą 
część składają się oceny obecnej aktywności władz lokalnych w komunikacji 
w gminach przeprowadzone na podstawie wyników wieloletnich badal; empi- 
rycznych' . 


'Żródłem informacji dla tej części niniejszego opracowania były wieloletnie badama gmin województwa 
śląskiego prowadzone w Zakładzie Badania Rynków ReglOnalriych Ak--ademii Ekonomicznej w Katowicach, 
ktÓrych wyniki opublikowano m.in. w: M. Krakowiak: Rola komunikacji marketingowej w ksztaltowaniu 
relacji \V gminie. W: Marketing relaą.ji - mTCS implementacji koncepcji. Red. E. Zcmal1-Miszewska. Ze. 
SZj1y Naukowe Akademii Ekonomiczncj w Katowicach ..Studia Ekonomiczne" nr 42. s. 77
3: E. Zeman- 
-Miszewska, M. Krakowiak: Przesłanki rozwoju małych i średnich przedsi
biorstw lla przykładzie gmin 
regionu śląskiego. W: Gospodarka w przestrzeni lokalnej. Srodowiskowe uwarunkowania rozwoju lokal- 
ncgo. Red. K. Heffner. T. Marszal Uniwersytet Łódzki, Łódi 2004, s.79-90: M. Krakowiak: fnformacja 
marketingowa w ujęciu lokalnym. W: Badania marketingowe. Metody. tendencje. zastosowania. 
Red. K. Mazurek-ŁopaciI1ska. Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej illl. Oskara Langego we Wrocławiu, 
nr 1004, Wroclaw 2003, s. 143-150; A. Jakubowska, M. Krakowiak: Wykorzystanie Internetu w procesach 
dccyz):)nych w gminie. W: Wybrane problemy gospodarki opartej na wiedzy. Red. K. Włodarczyk-Śpiewak. 
UniWL"fsytet Szczecillski. Szczecin 2006, s. 169-173.
		

/img83_0001.djvu

			85 


SAMORZĄDY GMINNE JAKO AKTYWNE PODMIOTY KOMUNIKACJI... 


Komunikacja w gminie jest procesem wymiany informacji, dialogiem 
podmiotów gminnych. które mogą w nim pelnić role nadawców lub odbiorców. 
Podmiotami komunikacji wewnętrznej gminy są interesariusze 4 lokalni, tzn.: 
mieszkańcy, przedsiębiorstwa, organizacje pozarządowe, media lokalne, insty- 
tucjc lokalne, izby gospodarcze, organizacje turystyczne itd. W grupie pod- 
miotów komunikacji wewnętrznej gminy wyróżnić lJależy władze lokalne, które 
mają szczególne miejsce zarówno w gronie nadawców, jak i odbiorców komu- 
nikatów gminnych. W rękach władz lokalnych leży inicjatywa pozyskania 
potrzebnych informacji, zachęcanie innych podmiotów gminnych do włączania 
sil' w wymianę informacji, emitowanie określonych treści w określonej formie 
i koordynacja komunikatów emitowanych przez różnych nadawców w gminie. 
Istotnym czynnikiem, który wpływa na szczególną rolę władz lokalnych w wy- 
mianic informacji wewnątrz gminy, są względy polityczne. To, w jaki sposób 
przebiega proces komunikacji wewnątrz gminy, jakie treści i w jakiej fonnie są 
przekazywane, może mieć wpływ na ocenę władz lokalnych, aktualnie sprawu- 
jących obowiązki, przez mieszkal1ców, którzy jednocześnie są wyborcami 
władz następnej kadencji. Obecnym władzom lokalnym bardziej niż innym 
podmiotom gminnym powinno więc zależeć na dobrej wymianie informacji 
w gminie. 
Cele komunikacji wewnętrznej gminy wynikąją bezpośrednio z ogólnych 
celów funkcjonowania gminy i przypisanych władzom lokalnym zadał1 włas- 
nych i zleconych. Jako najważniejsze cele komunikacji w gminie uznać można: 
dążenie do pozyskania kapitału (rzeczowego, finansowego, intelektualnego) 
atrakcyjnego z punktu widzenia interesów gminy oraz kształtowanie jej toż- 
samości, umacnianie więzi społecznych wśród mieszkał1ców, lokalnych przed- 
siębiorstwa. organizacji pozarządowych, instytucji i władz samorządowych. 
Komunikacja wewnątrz gminy ma sprzyjać również przedstawianiu zalet gmi- 
ny, zachl'caniu do kupna lub konsumpcji produktów gminnych, budowaniu 
pożądanego wizerunku gminy, co w dalszej kolejności ma pomóc w zmierzaniu 
do osiągnięcia pożądanej pozycji konkurencyjnej gminy. W wyznaczaniu celów 
komunikacj i wewnętrznej gminy powinny uczestniczyć podmioty lokalne, które 
są zainteresowane tą sferą funkcjonowania gminy. Dzięki temu ustalone cele 
komunikacji będą lepiej spelniać ich oczckiwania i zwiększy się poziom utoż- 
samiania sil' interesariuszy z tymi celami oraz współuczestnictwa w ich osiąga- 
niu. Rcalizacja celów komunikacji wewnętrznej gminy zależy w dużym stopniu 
od wyboru treści komunikatów dotyczących gminy oraz formy, w jakiej są one 


1 Termin ..mtcresariusz" oznacza osobC lub podmiot, któraly ma ..bez.posredni interes" w dzialalllości gminy. 
Innymi slowy z jednej strony ma określone oczekiwania w stosunku do gminy, a z drugiej ma wplyw 
na osit}g	
			

/img84_0001.djvu

			86 


Monika Krakowiak-Drzewiecka 


przekazywane. Zarówno treść, jak i forma komunikatu muszą być dostosowane 
do wymagań odbiorców, do któryclJ informacje są kierowane. W innym przy- 
padku komunikacja nie przyniesie oczekiwanych rezultatów. 
Informacje poszukiwane i przekazywane w komunikacji wewnętrznej 
gminy dotyczą bardzo szerokiego zakresu przedmiotowego: informacji o dzia- 
łalności urzędu, w tym rozwiązali dotyczących obsługi interesariuszy, istnieją- 
cych i planowanych warunków mieszkania, pracy, nauki, planów rozwoju gmi- 
ny, celów komunikacji i roli w tym procesie podmiotów lokalnych, możliwości 
współpracy władz lokalnych z przedsiębiorcalni i organizacjami pozarządowy- 
mi, polityki podatkowej, możliwości dofinansowania działalności organizacji 
pozarządowych oraz wsparcia pozafinansowego ze strony władz lokalnych 
oraz wizerunku gminy, Większość informacji na temat gminy podmioty lokalne 
powinny uzyskać bezpośrednio w mzędach miast/gmin. 
Zasadnicza część informacji, które gromadzą urzędy wynika z obowiązu- 
jących przepisów prawnych. Urzędy zobligowane są do prowadzenia ewidencji 
o podmiotach lokalnych m.in. mieszkmicach, osobach prowadzących działal- 
ność gospodarczą czy organizacjach pozarządowych, Są to infol1nacje niezbęd- 
ne do wypełniania funkcji i zadaJ) realizowanych przez urzędy, Obowiązki 
gromadzenia informacji wynikają z ustawy o samorządzie terytorialnym 
oraz innych ustaw (m.in. system PESEL, dowody rejestracyjne, prawa jazdy). 
Informacje o podmiotach w gminie samorząd lokalny może czerpać podczas 
załatwiallia przez interesantów spraw w urzędzie lub podczas współpracy z nimi 
(m.in. dzięki przedstawianym przez podmioty referencjom). Pozyskiwanie po- 
trzebnych informagi może następować także podczas sesji rady gminy, spotkm) 
z mieszkańcami, środowiskami biznesowymi, organizacjami pozarządowymi 
i lektury prasy lokalnej. Urzędy miasr!gmin zobligowane są do prowadzenia 
statystyk, tworzenia analiz i raportów, Ważnym źródłem informacji przydat- 
nych w formułowaniu komunikatów oraz podejmowaniu przez władze decyzji 
powinny być systematyczne badania opinii społeczności lokalnej. Dzięki nim 
władzc mogą rozpoznać potrzeby wewnętrznych intercsariuszy gminy (także 
z zakrcsu komunikacj i). 
Zadanie władz gminnych w komunikacji wewnętrznej nie ogranicza się 
wyłącznie do pozyskiwania informacji. Ważny jest caly proces gospodarowmlia 
informacjami obejmluący również (poza zdobywaniem niezbędnych danych) 
ich gromadzenie i tworzenie baz danych nie tylko na potrzeby samego urzędu 
miasta/gminy, ale także interesariuszy lokalnych. Bardzo ważnym elementem 
komunikacji wewnętrznej gminy jest umiejętność dzielenia się informacjami 
i dotyczy to różnych układów komunikacyjnych - począwszy od wydziałów 
w ur7.ędzie, a skończywszy na podmiotach spoza urzędu, tj, mieszkańcach,
		

/img85_0001.djvu

			87 


SAMORZĄDY GMINNE JAKO AKTYWNE PODMIOTY KOMUNIKACJI... 


organiz.acjach pozarządowych i przedsiębiorstwach. Dobrze, gdy w ten sposób 
powstają wspólne bazy danych, bo wówczas jest większa szansa, że spełnią 
oczekiwania wszystkich stron uczestniczących w ich opracowywaniu. 
Właściwe gospodarowanie informacjami przez władze lokalne wiąże się 
z dostarczru,iem określonym adresatom infonnacji zgodnych z ich oczekiwa- 
niami nie tylko co do treści, ale i formy (tj. sposobu przekazywania informacji, 
wyboru odpowiedniego medium). W komunikacji w gminie największe zna- 
czcnie mają media o zasięgu lokalnym lub takie, w których możliwe jest wy- 
selekcjonowanie odbiorców według kryterium geograficznego. Wanmek ten 
spcłniająprasa (zwłaszcza lokalna, regionalna lub dodatki lokalne/regionalne do 
prasy ogólnopolskiej), biuletyny informacyjne (wydawane głównie przez 
urzędy miast/gmin). radio i telewizja (przede wszystkim stacje i programy 
lokalne). 
Podstawowym medium służącym przekazywaniu informacji w gminie 
jest prasa lokalna. Wykorzystywana jest przede wszystkim do tworzenia relacji 
mil,'dzy podmiotami gminnymi poprzez informowanie o sprawach lokalnych. 
W niektórych przypadkach funkcję prasy spełnia biuletyn informacyjny wy- 
dawany przez urząd miasta/gminy. Łatwy dostęp, ograniczony terytorialnie 
kolportaż oraz tradycja czytania i wydawania prasy lokalnej sprawiają, że na tle 
innych mcdiów dla społeczności lokalnej prasa lokalna jest głównym źródłem 
informacji o gminie. Wykorzystanie prasy lokalnej w komunikacji gminy 
w duzej mierze ogranicza się do emisji informacji (komunikacja bezosobowa), 
choć daje Ona możliwości interakcji ze strony czytelnika (np. listltelefon do 
redakcji. zgłoszenie własnego artykułu, udzial w konkursach. ankiecie pra- 
sowej). 
Zdecydowru,ie większe możliwości dwustronnej wymiany informacji 
daje telefon, a jeszcze większe Internet, który znalazł naj szersze wykorzystanie 
w komunikacji gminy w kontaktach władz lokalnych z pozostałymi podmiotami 
gminnymi. Drogą elektroniczną (przede wszystkim za pośrcdnictwem strony 
intemetowej) władze lokalne mogą świadczyć usługi informacyjne i komunika- 
cyjne. 
('-ciem świadczenia usług informacyjnych jest dostarczanie podmiotom 
aktualnych, kompletnych i użytecznych informacji dotyczących urzędu i gminy, 
jej zadań statutowych oraz zakresu usług świadczonych dla obywateli. Realiza- 
cjI,' tak postawionego celu osiąga się przede wszystkim poprzez zamieszczenie 
okrcślonych treści w serwisie intemetowym (w którym mogą się znaleźć także 
odnośniki do kolejnych serwisów oraz wzory formularzy i dokumentów do 
pobrania) i wydawanie katalogów i przewodników l1a CD. Pomocne w świad- 
czeniu usług komunikacyjnych są: poczta elektroniczna, formularze on-!ine,
		

/img86_0001.djvu

			88 


Monika Krakowiak-Drzewiecka 


ankiety i biuletyny infol111aeyjne, aplikacje wspomagające kontakt z klientami 
oraz gromadzenie i przetwarzanie infol111acji oraz czaty, fora i grupy dysku- 
. s 
sYJne. 
Wykorzystanie radia i telewizji w komunikacji w gminach jest stosun- 
kowo nicwielkie. W przekazywaniu informacji wewnątrz gminy sprawdzają się 
radio i telewizja lokalna/regionalna, zwłaszcza w dużych gminach miejskich. 
Wysokie koszty emisji i ulotność ekspozycji (telcwi
a) i niski poziom przy- 
kuwania uwagi słuchacza (radio), a przede wszystkich duży Szum informacyjny 
(w obu przypadkach) ograniczają przydatność tych mediów w komunikacji 
w gminie. 
Proces gospodarowania informacjami przez władze gminne obejmuje 
tak7.e monitorowanie. ocenę i kontrolę zebranych danych. Dzięki czemu możli- 
wy jest dalszy rozwój komunikacji wewnętrznej gminy i sprawne jej realizo- 
wanie. Ocena i kontrola wewnętrznej komunikacji gminy wymaga od władz 
lokalnych prowadzenia jej stałej analizy. Analiza ta może dotyczyć zarówno 
calcgo procesu, poszczególnych elementów lub mediów komunikacji czy ko- 
munikacji skierowanej do konkretnej grupy adresatów., w tym zwłaszcza 
sprawdzanie, czy określone informacje dotarły do właściwych podmiotów. 
Oceny procesu komunikacji wewnętrznej gminy władze lokalne dokonywać 
mogą z wykorzystaniem dostępnych metod pomiaru. Przykładem takich metod 
mogą być badania opinii publicznej przeprowadzane technikami obserwacji, 
wywiadu lub ankiety. 
Scharakteryzowane powyżej elementy i cechy można sprowadzić do 
kilku podstawowych modelowych założeń odnoszących się do komunikacji 
wgmillic: 
komunikacja w gminie opiera się na istnieniu sieci współpracl\iących 
interesariuszy lokalnych, której podstawę stanowi wzajemne zaufanie i po- 
czucie współodpowiedzialności za rozwój gminy, 
podmiotami komunikacji w gminie są interesariusze lokalni, wśród których 
szczególną rolę (inicjatora, koordynatora, moderatora układów komunika- 
cyjnych) pełnią władze samorządowe, 
cele komunikacji są ściśle powiązane z ogólnymi celami funkcjonowania 
gminy, a w ich wyznaczaniu uczestniczą wszystkie zainteresowane pod- 
mioty gminne, 



 Por M. Musiol, A Ryng Kierunki rozwoju e-Governmenl w Polsce. .,Marketing 'w praktyce" 2002, 
nr l 1(57). lahela. s. 53. 
r. Wskaźniki i mierniki komunikacji marketingowej zaprczentow£ulc zostały 111.111. w: Wskażniki marketin- 
gowe Rcd. R. Kozielski. Oficyna Ekonomiczna. Kraków 2004. s.259-375: M. Marks: Mierniki działań 
promocyjnych gmin wi
iskich W: Markcting terytorialny Możliwości aplikacji, klcrunki rozwoju Red. 
1-1 Szulce, M. Florek. AE. rozmul, s. 270-276.
		

/img87_0001.djvu

			SAMORZĄDY GMINNE JAKO AKTYWNE PODMIOTY KOMUNIKACJI... 


89 


treść i foona komunikatów dostosowywane są do potrzeb informacyjnych 
adresatów; spl1lwdzana jest przydatność komunikatów emitowanych przez 
władze lokalne, 
interesanusze lokalni dzielą się między sobą informacjami (np. tworzą 
wspólne bazy danych), 
władze lokalne gospodanuą (zarządzają) danymi, tzn. nie ograniczają swo- 
jej aktywności komunikacyjnej wyłącznie do emitowania i gromadzenia in- 
formacj i, 
komunikacja wewnętrzna gminy poddawana jest systematycznej ocenie 
i kontroli (głównie przez władze lokalne). 
Zaprezentowane założenia dotyczące komunikacji wewnętrznej gminy 
obraZlUą, jak duże i trudne wyzwania stoją przed władzami lokalnymi, którym 
zależy na sprawnym i skutecznym procesie wymiany informacji w gminie. Nie 
wystlłfCZY, że zgromadzą informacje, stworzą bazy danych, będą emitować 
komunikaty i kontrolować, czy dotady do adresata. W przypadku takiego pod- 
miotu, jakim jest gmina (podmiotu zbiorowego), skuteczna komunikacja nie 
może odbywać się z pominięciem pozostaJych podmiotów wspólnoty lokalnej, 

i. mieszkal1ców, organizacji pozarządowych, instytucji lokalnych i przedsię- 
biorstw. Zadaniem władz samorządowych jest podejmowanie działa'1, które 
zaktywizują pozostałe podmioty lokalne do włączania się w proces komunikacji 
w gminic już od momentu określal1ia celów tej komunikacji. Współdziałanie 
podmiotów lokalnych w wymianie informacji w gminie opiera się w dużym 
stopniu na zaufaniu pomiędzy nimi i poczuciu współodpowiedzialności za roz- 
wój gminy. Dążenie do takiego stanu wymaga od władz lokalnych umiejętności 
organizatorskich i negocjacyjnych. Budowa sieci współpracy podmiotów lo- 
kalnych w komunikacji wcwnętrznej gminy jest procesem długofalowym, co 
dla władz lokalnych jest utrudnieniem z racji kadencyjności sprawowania przez 
nic obowiązków. 
Modelowe zał07-cnia komunikacji wewnętrznej w gminie są jedynie 
wzorcem, do którego mogą, a nawet powinny dążyć gminy i ich władze. Nie- 
wiele jednak wynikałoby z ich przedstawienia, jeżeli nic zostaną porównane 
z realnym stanem komunikacji w gminach. Istotne zatem jest zestawienie 
owych założeń z rzeczywistością polskich gmin i ocena aktywności, jaką w tej 
dziedzinie funkcjonowania gminy prezentują samorządy terytorialne. Z góry 
należy Za7
13czyć, że występują duże różnice między gminami w poziomie roz- 
woju komunikacj i wewnętrznej i zaangażowaniu władz w ten proces. 
W polskich gminach naj częstsze kontakty łączą władze samorządowe 
z mieszkal1cami gminy, natomiast z pozostaJymi podmiotami (głównie organi- 
zacjami pozarządowymi, przedsiębiorstwami) wymiana informacji następuje 
zdecydowanie rzadziej. Różnica ta wynika z jednej strony z aktywności komu- 
nikacyjnej poszczególnych grup podmiotów gminnych, a z drugiej z obowiąz-
		

/img88_0001.djvu

			90 


Monjka Krakowjak-Drzewiecka 


ków komunikacyjnych urzędów gmin zapisanych w regulacjach prawnych. 
Mieszkallcy, lokalni przedsiębiorcy, instytucje i organizacje pozarządowe są dla 
władz lokalnych źródłem informacji, które są uźyteczne w podcjmowaniu de- 
cyzji dotyczących funkcjonowania gminy. Podmioty te stanowią zarazem grupę 
podstawowych odbiorców infonnacji emitowdnych przez urząd miasta/gminy. 
Role, jaką pełnią samorządy terytorialne w komunikacji wewnętrznej 
gmin. są rozmaite. W nielicznych gminach władze lokalne inicjluą i koordyn'lią 
działania komunikacyjne podmiotów lokalnych, wspólnie z nimi pracują nad 
ustaleniem celów komunikacji, sprawdzają przydatność emitowanych infor- 
macji i poszukują skutecznych sposobów kontroli dotarcia informacji do adre- 
satów. Najliczniejszą grupę gmin stanowią te, w których władze lokalne inicjują 
działania komunikacyjne podmiotów lokalnych i swą aktywność komunikacyj- 
ną ograniczają przede wszystkim do udostępniania informacji potrzebnych in- 
teresariuszom. Podejmują też próby kontroli dotarcia informacji do adresata. 
Niemniej istnicją również gminy, w których władze lokalne same starają się 
prowadzić komunikację wewnętrzną gminy, bo nie chcą lub nic mogą liczyć na 
wsparcie ze strony innych podmiotów lokalnych. Ograniczają się przede 
wszystkim do emisji informacji, a tylko w szczególnych przypadkach kontro- 
l'Uą dotarcie informacj i do adresata (zwykle gdy wynika to z przepisów praw- 
nych). 
Podmioty lokalne najczęściej poszukują w gminie informacji, które 
dotyczą: 
aktualnych wydarzell, 
strategii rozwoju gospodarczego i przestrzennego miasta, w tym inwestycji, 
wykazu nieruchomości na cele rozwoju przedsiębiorczości, 
firm działających w gminie, 
przepisów prawnych, wzorów dokumentów, druków, prowadzonych reje- 
strów
 
ofert i możliwości współpracy, 
funduszy pomocowych dla przedsiębiorstw prywatnych, 
systcmu taryf i opłat za usługi komunalne, 
wydarzeń kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych. 
Urzędy miast/gmin udostępniają zainteresowanym potrzebne informacje, 
7. wyjątkiem poufilych i tąjnych (wynika to głównie 7. ustawy o ochronie infor- 
macji nicjawnej). W większości informacje są skierowane do wszystkich, k1ó- 
rzy wykazują zainteresowanie. Przekazywane przez urzędy informacje dotyczą 
nąjczęściej: gminy, władz i jednostek organizacyjnych urzędu, procedur za- 
latwiania spraw, regulaminów, sfery kulturalnej i spOltowej gminy, atrakcji 
turystycznych, pomocy społecznej. Niejednokrotnie informacje udostępniane są 
w wersji formaJnej
 tj. uchwał. llstaw, oświadczcll. obwieszczełl
 zarządzell, 
ogłoszell O przetargach, konkursach, naborze pracowników. Informacje za-
		

/img89_0001.djvu

			SAMORZĄDY GMINNE JAKO AKTYWNE PODMIOTY KOMUNIKACJI... 


91 


mieszeza si\, na stronach internetowych gminy (w tym także w Biuletynie ln- 
fonnacji Publicznej), jak również w wydawanych broszurach, informatorach 
oraz lokalnych mediach, rzadziej poprzez konferencje prasowe. Zainteresowani 
mogąje uzyskać także od pracowników bezpośrednio w urzędzie. 
Działalność władz lokalnych w zakresie komunikacji z podmiotami 
w gminie opiera się przede wszystkim na zadaniach obligatoryjnych, wynika- 
jących z przepisów prawnych. Urzędy gmin muszą tworzyć bazy danych 
o mieszkal1cach. przedsiębiorcach lokalnych i organizacjach pozarządowych 
zlokali.wwanych w gminie. Zwykle w przepisach określony jest termin i forma 
odpowiedzi na zapytania, pisma, które dotarly od interesantów urzędu. Przepisy 
narzucają także obowiązek wprowadzru,ia określonych rozwiązań w zakresie 
komunikacji (np. Biuletyn Informacji Publicznej). 
Urzędy nic zawsze wykraczają w procesie komunikacji poza czynności 
określone literą prawa. Najczęściej nic ma także gradacji informacji. Wszystkie 
dru,e, O wszystkich podmiotach są równie ważne. Praktycznie nic jest spraw- 
dzana przydatność informacji emitowanych przez urząd, a w nielicznych przy- 
padkach sprawdza się czy infOlmaqja dotarJa do adresata komunikatu. Poprawy 
wymagają: przydatność, dostępność, język, jakim są przekazywane informacje, 
użyteczność podczas załatwiania spraw w urzędzie, ale przede wszystkim kom- 
pletność i częstotliwość przekazywania informacji. Władze lokalne niewiele 
wiedzą na temat potrzeb komunikacyjnych interesantów. Informacje o podmio- 
tach w gminie władze gminne czerpią głównie ze statystyk, raportów i analiz 
przygotowywanych w urzędzie. 
Informacje są gromadzone na bieżąco np. w wydziale działalności gos- 
podarczej poprzez rejestracje i zgłaszane zmiru,y. Ponadto informacje zdoby- 
wane są bezpośrednio od samych podmiotów. W procesie komunikacji wszyst- 
kie urzędy wykorzystują własne bazy danych (określone jest to prawem), 
a ez\,ść sięga tak7.e do baz zewnętrznych. Szczególnie przydatne są następujące 
bazy informacyjne i związane z nimi systemy np. system informowania intere- 
santów i mieszkallców, systemy ewidencji: ludności, Urzędu Stanu Cywilnego, 
pojazdów, kierowców, działalności gospodarczej oraz zezwoleń na handel alko- 
holcm. system obsługi inwestycji: program ,,zrunówienia publiczne" oraz bazy 
danych do weryfikacji kosztorysów, system obsługi finansów gminy. Powodem 
gromadzenia infonnacji o adresatach działalności gminy są obowiązujące prze- 
pisy prawne obligujące urzędy gmin do tworzenia określonych rejestrów i ewi- 
dcncji. W większości urzędów każda komórka urzędu gromadzi dane na swoje 
potrzeby, a wymiana tych informacji zachodzi rzadko. 
Najczęściej stosowanymi sposobami komunikacji urzędu z podmiotami 
w gminic są kontakty bezpośrednie, komunikacja pocztowa i rozmowy telefo- 
niczne. Informacje wymieniane są tak7.e z wykorzystaniem Internetu. g. strona 
imernetowa urzędu, miejski/gminny serwis informacyjny (c-mail, czat, news-
		

/img8_0001.djvu

			WSTĘP 


Współcześnie podstawową jednostką podziału lerytorialnego państwa, 
a zarazem powstałą na mocy prawa wspólnotą terytorialną. jest gmina. Dokonu- 
jące się w Polsce przemiany ustrojowe nadały jej status podmiotu samodzielne- 
go, mającego odpowiednie kompetencje decyzyjne i wykonawcze, niezależność 
finansową i prawo do realizowania interesów wspólnoty. Wdrażane nowe insty- 
tucje odmienne od rozwiązań ustrojowych poprzedniego systemu oznaczały 
przeniesienie na szczebel gminy zasad gospodarowania zgodnych z logiką gos- 
podarki rynkowej oraz demokratyzację życia społecznego i gospodarczego wy- 
rażającą się w istotnych zmianach roli organów samorządowych 
 gminie 
ora7 w strukturach organizacj i państwa. 
Przebieg procesów zmian jest zależny od wielu czynników o charakterze 
materialnym i pozamaterialnym. Do czynników o charakterze materialnym 
nalej.ą przede wszystkim możliwości pozyskiwania środków rozwojowych oraz 
w znacznej mierze odziedziczony po poprzednim systemie stan i charakter po- 
siadanych środków rzeczowych. Względna zasobność gmin pozwala złagodzić 
negatywne skutki zachod7.ących przemian, co łagodzi opór członków społecz- 
ności wobec nich. Równocześnie ograniczona presja na zmiany związana 
z dobrymi wyjściowymi warunkami bytu j działalności gospodarczej może sta- 
nowić hamulec inicjatywy i przedsiębiorczości społeczności lokalnej. Brak 
środków finansowych i rzeczowych może natomiast przyczynić się do inercji, 
ale też - paradoksalnie - może stać się przeslanką wzrostu pomysłowości 
i przedsiębiorczości społcczności lokalnych. Szczególna rola w przebiegu prze- 
mian przypada nieformalnym i formalnym instytucjom, których charakter może 
sprzyjać zmianom lub je hamować. Niewątpliwie duże znaczenie ma zgodność 
instytucji formalnych z powstałymi w wyniku długotrwałej ewolucji instytu- 
cjami nieformalnymi. Przeobrażenia instytucji zarówno formalnych, jak i nie- 
formalnych w pewnym (ograniczonym wprawdzie) zakresie zależą jednak od 
wiedzy i inicjatywy członków społeczności. Świadomość tego może się stać 
przesłanką aktywnego uczestniczenia wspólnoty w akceptowanych przez nie 
przemianach tworzących nowy ład instytucjonalny. 
Wspomnianym specyficznym dla Polski zmiano'n ustrojowym towarzy- 
szyły i towarzyszą zjawiska WYSlępujące powszechnie we współczesnym świe- 
cie, które wywierają istotny wpływ nie tylko na gospodarkę Polski, ale i samo-
		

/img90_0001.djvu

			92 


Monika Krakowiak-Drzewiecka 


łetter), faksu. Media wykorzystywane w komunikacji w gminie to przede 
wszystkim prasa lokalna i Internet, a w przypadku gmin miejskich także radio, 
lelewi"ja lokalna i telewizja ogólnopolska. Podmioty gminne najczęściej komu- 
nikują si
 z urzędem przez kontakty osobiste. telefonicznie i pocztą elektro- 
niczną i 7,tradycyjną". 
Urzędy miejskie/gminne wykorzystują Internet na wszelakie sposoby 
- począwszy od zamieszczania informacji zgromadzonych przez urzędy na 
oficjalnych stronach intcll1ctowych gmin, SkOl1cZYWSzy na przesyłaniu pism 
ul"ZI;dowych. Każda z gmin ma stronę internetową, gdzie można znaleźć infor- 
macje dotyczące funkcjonowania urzędu, działań prowadzonych są na terenie 
gminy, infonnacjc o wydarzeniach gospodarczych, kulturalnych, zdarza się 
7.0 7-'1mieszczane są raporty i sprawozdania, ankiety, sondy. Część gmin 
udostępnia także zbiory dokumentów i opraCOWal1 dotyczących działalności 
samOlządu i jcdnostek organizacyjnych urzędu. Na stronach zamieszczają także 
W7.ory dokumentów, wniosków, załączników, a na niektórych opisana jest cała 
procedura załatwiania spraw. Wzory dokumentów do pobrania i opis procedur 
znajdują się albo bezpośrednio na slronie urzędu albo w Biuletynie Informacji 
PublicZJlcj, do którego jest odsyłacz na stronie gminy. Jak do tej pory obsługa 
elcktroniczna spraw ogranicza się tylko do udostępnicnia elektronicznej wersji 
dokumentów, alc w kilku gminach już czynione są kroki, aby cała procedura 
możliwa była do przcprowadzenia drogą elektl"Oniczną. Z komunikacyjnych 
narzędzi internctowych urzędy miast/gmin najchętniej wykorzystl\ią pocztę 
elcktroniczną. Zbyt rzadko władze gminne w kontaktach z podmiotami lokal- 
nymi wykorzystują interaktywność Internetu. Zwykle, mimo stworzonych moż- 
liwości, Internet traktowallY jest jako "tablica ogłoszcniowa", wyłącznie do 
cmisji informacji. Nie bcz znaczenia jest również rozmaity poziom korzystania 
z intcrnctowych narzędzi komunikacyjnych przez podmioty lokalne. 
Sprawdzanic przydatności informacji cmitowanych przez władze samo- 
J7.ądowc nie jesl praktyką powszechnie spotykaną w urzędach miejskich/gmin- 
nych. Jeżeli już tak się czyni, to urzędy w różny sposób sprawdzają przydatność 
udostł.'pnianych przez nic informacji. Świadectwem przydalIlości informacji jest 
zwykle ilość osób odwiedzająca i kontaktująca się np. z Biurem Promocji czy 
Biurem Obslugi Mieszkal1ca. W niektórych gminach sprawdza się ją za pomocą 
ankiel i sond zamieszczanych np. w Biuletynie Informacji Publicznej, stronie 
imemctowej gminy lub udostępniane w urzędzie miasta/gminy, a wnioski, 
uwagi i zastrzeżenia można również składać mailowo. Urzędy, w których 
wprowadzone zostały normy ISO, zobligowane są do pl"Owadzenia tego typu 
badał\. W pozostałych urzędach trwąją prace nad procedurami umożliwiającymi 
ocenę. Podejmowane są też próby oceny tego, czy infonnacje dotarły do właś- 
ciwych adresatów. Komunikaty spływające od podmiotów lokalnych analizuje 
sił.' pod kątcm lepszego dostosowania przekazu urzędu skierowallego do nich.
		

/img91_0001.djvu

			SAMORZĄDY GMINNE JAKO AKTYWNE PODMIOTY KOMUNIKACJI... 


93 


Do tcj pory nie czyniono tego systematycznie i według określonych rcguł. Są 
takic gminy, w których władze lokalne nic widzą potrzeby sprawdzania, w ja- 
kim stopniu infonnacje przez nie przekazywane spełniąją oczekiwania adrcsa- 
tów i czy informacje w ogóle do nich dotarły. 
AnaliZluąc relacje pomiędzy podmiotami lokalnymi w aspckcie komuni- 
kacji wcwnętrznej gminy, rzadko można uznać je za stałą wspólpracę opartą na 
wzajemnym 7.aufaniu i wspólnie wyznawanych wartościach. Jeżeli już dochodzi 
do wspólnych działań, przypomina to raczej pojedyncze akcje niż długofalowe 
współdziałanie. Nic ma wspólnego programu działaJl z zakrcsu komunikacji 
gminy. Więkswść lokalnych organizacji pozarządowych i przedsiębiorstw nie 
zna celów funkcjonowania gminy i jej komunikacji, a jeszcze rzadziej uczest- 
niczą w pracach przy ich ustalaniu. 
Powstawanie i rozwój komunikacji w gminach oparte jest przede wszyst- 
kim na chęci zaangażowania się podmiotów lokalnych w tego typu działalność. 
Tymc7.asem, choć poziom uczestnictwa podmiotów jest różny w poszczegól- 
nych gminach (w jednych podmioty biernie obserwluą komunikacyjne po- 
czynania władz lokalnych lub nic nie wiedzą na ten temat, a w innych włączają 
się w wyznaczanie celów i planów wewnętrznej komunikacji marketingowej, 
a nast<,opnic ich rcalizację) i zalcży od rodzaju podmiotu (tzn. organizacje poza- 
rządowc i micszkańcy chętnicj włączają się wcń niż przedsiębiorcy) trudno 
mówić o dużej aktywności podmiotów w komunikacji wewnętrznej gmin. 
Uważają onc, że podmiotcm odpowiedzialnym za komunikację w gminie są 
władzc lokalne. Od nich oczekluą inicjatywy w tworzeniu komunikacji. Mimo 
7.c komunikacja w gminie ma wpływ na funkcjonowanie organizacji czy przed- 
siębiorstw lokalnych, podmioty te przyjmluą bierną postawę - postawę oczeki- 
wania. W skrajnych przypadkach pojawiąją się nawet postawy roszczeniowe, 
a wśród podmiotów lokalnych nie ma potrzeby lub braklue świadomości wspól- 
noty interesów. 
Komunikacja w gminach wymaga lepszej organizacji i koordynacji 
w ramach powiązall lokalnych, aby przynosiła pożądane efekty. Władze gmin 
rzadko pełnią rolę inspiratorów i moderatorów komunikacji w gminach, nie są 
tcż wiarygodnym źródłcm informacji dla podmiotów lokalnych. Podmioty 
uznające za wiarygodne źródło informacji władzc salnorządowe to w głównej 
mierze takie, których członkowie są radnymi lub komuniktuą się nicformalnic 
z 7.aufaną osobą praclUącą w urz<,odzie. Dla większości jednak najbardziej wia- 
rygodnym źródłcm informacji o gminie jest prasa lokalna, a dopiero w dalszej 
kolcjności strona intcrnctowa urzędu gminy i infomlacje pochodzące bezpoś- 
rcdnio od władz samorządowych. Budowaniu zaufania podmiotów lokalnych do 
władz gminy nie pomagają także konflikty wśród przedstawicieli samorządu 
oraz podejrzenia o korupcję.
		

/img92_0001.djvu

			94 


Monika Krakowiak-Drzewiecka 


Wymiana informacji w gminie wymaga wielu zmian, by przybliżyła się 
do spełnienia modelowych założeń wewnętrznej komunikacji jednostki teryto- 
rialnej. Punktem wyjścia powinno być skupienie się na poprawie kontaktów 
urzędu z podmiotami lokalnymi. Dotychczasowe wspólne działania mąją cha- 
rakter incydentalny. Wynika to zarówno z braku tradycji (dobrych praktyk) 
we współpracy, jak i z ograniczonego zaufania (lub jego braku) podmiotów 
lokalnych względem siebie. Przeszkodami w dobrej komunikacji urzędu z pod- 
miotami w gminie są zarówno bariery finansowe (niewystarczająca ilość środ- 
ków), techniczne (ograniczony dostęp do Internetu), jak i bariery mentalne 
(brak chęci współpracy, postawy roszczeniowe). Przezwyciężenie tych trud- 
ności w pl7..cpływie informacji, oprócz środków finansowych, wymaga czasu 
i "miany postaw (wykazanie chęci zmian). Zmiany w przepływie informacji 
w gminach, które nastąpiły w ostatnim czasie i ciągle następl[ją, dąją podstawę, 
by sądzić, że przekształcenia komunikacji wewnętrznej gmin zmierzają we 
właściwym kierunku. W różnych gminach zmiany te dotyczyły rozmaitych 
aspektów, tj. przekształceń związanych z organizacją procesu komunikacji, 
upowszechnienia nowych technologii infomlacyjno-komunikacyjnych czy 
zmiany postaw podmiotów lokalnych wobec komunikacji w !,>111inie. 
Zmiany związane z organizacją procesu komunikacji polegały m.in. na 
powołaniu komórek lub osoby odpowiedzialnej za komunikację gminy. Jed- 
nostki te czynią bardziej profesjonalną komunikację gminy poprzez przyjęte 
procedury przygotowywania i udzielania informacji. Doskonalony w nich pro- 
ces planowania komunikacji. Głównym zadaniem tego typu jednostek jest in- 
fonnowanie micszkmlców, mediów, przedsiębiorstw i organizacji pozarządo- 
wych działających w gminie,jak i zbieranie informacji zwrotnych. Widoczne są 
już efekty działań podejmowanych przez komórki zajml[jące się komunikacją 
gminy. Więcej informacji dotyczących gminy ukazl[je się w mediach, np. 
aktualności w serwisach radiowych i telewizyjnych, reportaże, artykuły i teksty 
sponsorowane, reklama w prasie. 
Upowszechnienie nowych technologii informacyjno-komunikacyjnych 
w wymianie infonnacji w gminach dotyczy przede wszystkim zakresu wyko- 
rzystania Internetu. Znacznie większy nacisk kładzie się na efektywne wy- 
korzystanic Internetu, tj. dostarczenie aktualnych informacji za pośrednictwem 
serwisu gminy, zamieszczanie wzorów dokumentów i opisu procedury za- 
łatwiania spraw, korespondencja drogą elektroniczną. Miało to i ma istotny 
wpływ na poprawę przepływu informacji pomiędzy podmiotami w gminie. 
Stopniowa zmiana postaw podmiotów lokalnych wobec wymiany infor- 
macji w gminach dotyczy przede wszystkim władz lokalnych i pracowników 
urzędów gmin, którzy stali się bardziej otwarci w kontaktach z klientami 
ur"ędu. Chętniej udzicląją informacji i w szerszym zakresie niż miało to miejsce 
jeszcze parę lat wstecz (np. informują o bieżących ofertach pracy, przeprowa-
		

/img93_0001.djvu

			95 


SAMORZĄDY GMINNE JAKO AKTYWNE PODMIOTY KOMUNIKACJI... 


dzają szkolenia mieszkańców związane z otwieraniem i prowadzeniem działal- 
ności gospodarczej, wydają biuletyn informacyjny). Związane jest to ze wzras- 
tającym zainteresowaniem gminą przez podmioty wewnętrzne (zwłaszcza pod- 
mioty gospodarcze). 
Podsumowąjąc, można się pokusić o postawienie tezy, że władze lokalne 
polskich !,>1TIin zdają sobie sprawę z ciążącej na nich odpowiedzialności za ko- 
munikację w gminie. Wiedzą o tym, że pozostałe podmioty tworzące gminę 
oczekluą od władz aktywności i jak nąjpełniejszego wykorzystania możliwości 
gminy w sferze komunikacji. 
W poszczególnych gminach władze na różne sposoby i z różnym skut- 
kiem starają się sprostać roli inicjatora i koordynatora sieci powiązań komuni- 
kacyjnych między mieszkańcami, przedsiębiorcami, organizacjami pozarządo- 
wymi i oczywiście samymi przedstawicielami urzędów miast/gmin. W swoich 
działaniach władze gminne borykają się z biurokracją, ograniczonymi środkami 
finansowymi, przeszkodami technicznymi (np. ograniczonym dostępem do 
Internetu), ale również z barierami mentalnymi - głównie niskim poziomem 
z.aangażowania pozostałych podmiotów gminnych w komunikację w gminie 
i przenoszeniem całego ciężaru odpowiedzialności za tę sferę wyłącznie na 
władze gminne. 
W niektórych gminach można zaobserwować zalążki powstawania 
współpracy podmiotów gminnych w wymianie informacji w gminie, np. wspól- 
ne: ustalanie celów i planów komunikacji wewnętrznej gminy, organizację im- 
prez kulturalnych, sportowych, publikacje materiałów promocyjnych, tworzenie 
baz danych gminnych organizacji pozarządowych czy podmiotów gospodar- 
czych itp. Warunkiem, aby taka praktyka stała się powszechna, samorząd gmin- 
ny powinicn skupić większą uwagę na rozpoznaniu potrzeb wewnętrznych 
interesariuszy gminy, sprawdzaniu przydatności udostępnianych informacji 
i dotarcia komunikatu do zamierzonych adresatów. Wówczas istnieje szansa na 
powstanic interakcji pomiędzy nadawcami i odbiorcami informacji, sprzężenia 
zwrotnego umożliwiającego usprawnienie dotychczasowych procesów komuni- 
kacyjnych w gminach. 
Ewolucja relacji komunikacyjnych w gminie powinna zmier:mć w kie- 
runku budowy sieci podmiotów współpracujących w celu osiągania wspólnie 
wytycmnych celów. Można przypuszczać, że tak właśnie się dzieje. Nie ozna- 
cza to, że proces cwolucji komunikacji został już w niektórych gminach zakoń- 
czony i spełnione sąmodclowe (wzorcowe) założenia komunikacji wewnętrznej 
gmin. Komunikacja w gminach nie jest wolna od mankamentów, które stop- 
niowo należy eliminować, by istniejące lokalne układy komunikacyjne można 
nazwać w pełni sprawnymi i zapewniąjącymi realizację celów komunikacji 
gmin. W tej kwestii wiele zależy od aktywności władz gminy. Pierwszym kro- 
kicm tak obranej drogi rozwoju komunikacji w gminie powinno być
		

/img94_0001.djvu

			96 


Monika Krakowiak-Drzewiecka 


(od)budowanie wiarygodności i zaufania obu stron, g. władz lokalnych i pozo- 
stałych członków wspólnoty lokalnej. Da to szansę na wytworzenie atmosfery 
współodpowiedzialności za rozwój gminy również w aspekcie komunikacji. 
Wsparcie ze strony mieszkańców, lokalnych przedsiębiorców i organizacji po- 
zarządowych będzie miało pozytywny wpływ także na komunikację gminy 
z podmiotami jej otoczenia. 


LOCAL SELF-GOVERNMENT AS AN ACTIVE SUBJECT 
OF COMMUNICATION IN COMMUNES 


Summary 


Thc hcrcby paper is divided into two parts. The first one prcsents thc clcments of commll- 
nicatioll process in communc. the primary asslImptions retcrrcd to exchangc af information 
in local structures and the role of thc loeal authoritics in comrnune's internal commullication. 
Thc sccond part is ol' empiricaln8turc. IŁ shows the results of dircet and indircct rcsearch af COffi- 
mlll1CS 111 lhe Silcsian provincc conccrns the communication in cammunc. Bascd on these rcsults 
(he local Ruthorities' activity in proccss or internal communication of commune are evaluated.
		

/img95_0001.djvu

			Agnieszka Kristof 


WYKORZYSTANIE INTERNETU 
W DZIAŁALNOŚCI SAMORZĄDÓW LOKALNYCH 


Europejska Kana Samorządu Terytorialnego określa samorząd teryto- 
rialny jako zdolność obywateli do samodzielnego zarządzania zasadniczą częś- 
cią spraw publicznych. Zadania i kompetencje publiczne, zgodnie z zasadą sub- 
sydiarności. są przenoswne na szczeble lokalne i regionalne. Przytaczany 
dokument przewiduje różne !ormy aktywizacji społeczności lokalnych. W wy- 
padku podejmowania przez samorząd istotnych decyzji wymaga się ich konsul- 
tacji i pozyskiwania dla nich poparcia społecznego, co powodl
e zwiększenie 
zaangażowania się społeczeństwa w życie publiczne, a od jednostek administra- 
ej i lokalnej realizujących proces rozwoju wymaga sprawnego i skutecznego 
komunikowania się ze społecznością'. 
J.T. Hryniewicz wyróżnia dwa główne cele istnienia administracji samo- 
rządowej: 
cel polityczny, czyli tworzenie warunków do realizowania idei wolności 
obywatelskich i przeciwdzialania alienacji władzy, 
cel gospodarczy, czyli dbałość o jakość życia mieszkańców poprzez dostar- 
czanie usług publicznych i dbałość o rozwój gospodarczy'. 
Działalność administracji lokalnej związana z realizacją ww. celów, wy- 
maga m.in. dobrej znajomości potrzeb i oczekiwań obywateli w imieniu i na 
rzecz, których jednostka taka działa. Pracownicy administracji lokalnej mogą 
pozyskiwać informacje od i na temat obywateli oraz ich potrzeb i oczekiwań 
wykorzystl
ąc możliwości, jakie stwarza Internet. 
Wraz z wejściem Polski do Unii Europejskiej jednostki samorządu teryto- 
rialnego zyskały sporą pomoc w realizacji informatyzacji i we wprowadzaniu 
w życie idei e-government, rozumianej jako wykonywanie zadań publicznych 
z użyciem elektronicznych form kontaktu z obywatelem, przedsiębiorcami 
i innymi organami administracji publicznej'. 


I Por. Publie rclations instytucji uzyLcczno	
			

/img96_0001.djvu

			98 


Agnieszka Kristof 


E-government obejmuje kształtowanie wewnętrznych oraz zewnętrznych 
relacj i w instytucjach sektora publicznego na wszystkich jego szczeblach po- 
przez zastosowanie nowych technologii (w tym głównie Internetu). Działania te 
są podejmowane w celu dostosowania przekazywanych informacji oraz uslug 
świadczonych przez administrację dla potrzeb obywateli. O rozwoju idei 
c-government w danym krąju decydlue otwartość liderów samorządowych na 
innowacje, rozpowszechnienie [nternetu w danym kraju (regionie) Oraz wspar- 
cic r7-ądowe w postaci rządowych programów wspierąjących, a często także 
stymulujących inicjatywy podejmowane przez samorząd'. 
Badania omawianej problematyki w Polsce są jeszcze nieliczne, trudno 
więc dokonać konkretnej oceny ww. czynników rozwoju e-government. Można 
jedynie sformułować pewne wSlępne, wymagające weryfikacj i sądy na ten 
tcmat. Wspomniana sprawa otwartości liderów samorządowych na innowacje 
wygląda odmiennie w wielu gminach. Występują gminy proinnowacyjne, 
w których powołuje się odrębne komórki zajmluące się innowacjami, wdraża- 
niem nowych technologii itp., sąjednak również takie, w których zainteresowa- 
nie tą tematyką jest niewielkie. Sprzyjające warunki oraz większa przychylność 
władz samorządowych dla wykorzystywania Internetu występują zwykle 
w dużych gminach, gdzie dostęp do omawianej technologii komunikacji jest 
łatwicjszy. 
Kolejny wymicniony czynnik to rozpowszechnienie Internetu. Jak 
wynika z badania Megapanel, w Polsce pod koniec 2006 r. było 13,1 mln inter- 
nautów powyżej 7 roku życia. Wskaźnik penetracji Internetu w Polsce wynosił 
34,4%. W 2006 r. liczba użytkowników [nternetu nąjbardziej wzrosła w małych 
miastach - o 10 pkt. procentowych w stosunku do roku poprzedniego. Jednak 
sieć jest nadal domeną dużych miast, gdzie poziom penetracji jest najwyższy 
i wynosi 49%'. 
Prognozy dla wykorzystania Internetu w Polsce pokazują tendencję 
wzrostową dla analizowanego zjawiska, np. w 201 O r. dostęp do Internetu bę- 
dzie posiadać 50% spoleczeJlstwa. 
O rozwoju e-government decydlue także wdrażanie programów rządo- 
wych i unijnych wspierąjących i stymulujących inicjatywy podejmowane przez 
samorząd. Od momentu rozpoczęcia wdrażania w Polsce idei e-government, 
towarzyszyły jej programy wspierające, takie jak np. unijny program 
"eEurope2005"., którego założeniem było wprowadzenie dostępu do usług 
administracji publicznej przez Intemet oraz Strategii Informatyzacji Rzecz- 
pospolitej Polskiej ePolska na lata 2004-2006 7 . 


-I P Swianiewicz: WirtuaJny samorL,-}d i demokraCja lokalna. .,Samorząd TerytorlaJny" 2006. nr 4, s. 7. 

 Ibid., s. 8. 
{, Szerzej http://kbn.icm.edu.pVcele/eeurope2005.pdf 
1 Dokument przyjęty przez Radę Ministrów 13 stycznia 2004 r. Ministerstwo Spraw Wewnęrrznych i Admini- 
stracji, http://www.mswia.gov.pl/indcx.php?dzial=259.
		

/img97_0001.djvu

			99 
WYKORZYSTANIE INTERNETU W OZIAŁALNOŚCI SAMORZĄDÓW LOKALNYCH 


Wykres I 


Prognoza odsetka osób mających dostęp do Internetu w Polsce 


60% 
N 


.. "- 


- 


- 


- - 


50% 


47% 


50% 


40% - 


c 


39<>/& 


30£1/ 0 


34% 


30% 


20% 


100/0 


,; 


0% 


2005 


2006 


2007 


2008 


2009 


2010 


7rodlo. ITU. Cyt. za Rnport Illteractivc Advertising Burenu Polska. Polski Internet w 2006 L, 
www.intt:mctstandard.pl 


Aktualnie podejmowanym w Polsce i Europie inicjatywom ramy wy- 
znacza "i201 O - Europcjskie społeczeństwo informacyjne na rzecz wzrostu 
i zatrudnicnia"'. Inicjatywa ta zakłada konieczność zbudowania w pełni in- 
tcgracyjnego społeczeństwa informaeyjnego na fundamencie technologii 
informaeyjnyeh i komunikacyjnych (ICT) stosowanych szeroko w usługach 
publicznych. małych i średnich przedsiębiorstwach oraz gospodarstwach do- 
mowych. 
W Polsce obecnie wdrażane są programy takie jak: 
L Koordynowany przez MSWiA ePUAP dotyczący stworzenia platformy 
świadczenia usług elektronicznych 9 , która ma za zadanie zintegrowanie sys- 
temów teleinformatycznych polskicj administracji, a także ułatwienie 
obywatelom i przedsiębiorcom dostępu do usług publicmych poprzez 
świadczenie ich drogą elektroniczną. 
2. Programy finansowane ze środków Unii Europejskiej: 
B. Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka. Celem programu jest 
wzrost wykorzystania technologii informacy-inych i komunikacyjnych 
w gospodarce. Zaplanowane działania w ramach programu: budowa elek- 


1\ Szerzej Komunikat Komisji do Rady. Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno- 
-Spolecznego oraz Komitetu Regionów. Komisja Wspólnot Europejskich, Bruksela 01.06.2005, http://eur- 
lex.europa eu/pll 
I) Szerzej http://www.e-puap.mswia.gov.plJindex.php?option=com _ content&task=section&id=4<emid=32
		

/img98_0001.djvu

			100 


Agnieszka Kristof 


tronicznej administracji 10 oraz zwiększenie innowacyjności gospodarki" 
poprzez: wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie elektronicznej 
gospodarki, wspieranie wdrażania elektronicznego biznesu typu 13213, prze- 
ciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu, zapewnienie dostępu do Internetu 
na etapie "ostatniej mili"). 
B. Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Celem Programu. Celem głównym 
Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki jest wzrost poziomu zatrudnienia 
i spójności społecznej. Realizacja celu nastąpi m.in. poprzez: zwiększanie 
innowacyjności przedsiębiorstw, badania i rozwój, realizację idei społec- 
zeństwa informacyjnego. wykorzystanie technik informacyjnych i komuni- 
kacyjnych w procesach kształcenia i przedsiębiorczości, a także poprzez 
podniesienie jakości usług publicznych świadczonych drogą elektroniczną 
oraz usprawnienie wymiany danych 12. 
e. 16 Regionalnych Programów Operacyjnych (np. RPO województwa śląs- 
kiego 13, gdzie w ramach priorytetu Społeczellstwo informaC}jne wyróż- 
niono działania do realizacji w następl
ących obszarach: Infrastruktura spo- 
łeczcllstwa informacyjnego. Rozwój elektronicznych usług publicznych). 
Warto wspomnieć, że np. na terenie województwa śląskiego został za- 
kOllczony wdrożony ze środków ZPORR (Zintegrowany Program Operacyjny 
Rozwoju Regionalnego) 2004-2006: projekt SEKAP'4. Obecnie trwąją prace 
nad stworzenicm "Strategii Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego" dla re- 
gionu koordynowane przez Śląskie Centrum Społeczeństwa łnformacyjnego 
z Katowic. 25 marca 2008 r. na forum "Śląskie e-strategicznie. Jutro będzie 
wC>'nraj" zainaugurowano oficjalnic prace nad tym dokumcntem". 
Dotychczasowe zaawansowanie polskich samorządów w wykorzystaniu 
nowych technologii jest mniejsze niż w samorządach wielu krąjów Europy Za- 
chodniej. W niektórych samorządach skandynawskich czy brytyjskich można 
w pełni korzystać za pośrednictwem Internetu z wielu usług, coraz liczniejsze są 
też próby "demokracji wirtualnej" - np. sondaży inrernelowych wp1ywąjących 
na podejmowanc decyzje. Tymczasem w Polsce, poza nielicznymi eksperymen- 
tami lub samodzielnymi projektami, np. e-kalia - Elektroniczna Karta Miejska 


Ul Cel: poprawa warunków prowadzenia rlzi
łalnDści gospodarczej poprzez zwiększeJlie dvsLępnoSd zasobów 
1I1fofm8C}]nych nduul11stracji pubhcmej ora7. lIslug publicznych w fonnie cyfrowej dla obywilteli i przcd- 
silj:bll1rc6w 
II Cd stymulowanie rozwoju gospodarki elektronicznej poprze? wspieranie tworzenia nowych. innowacyj- 
nych cUslug, IIlllowacyjll}'ch rozwiązaii elektromcznego biZl1e
L1 oraz zmniejsz	
			

/img99_0001.djvu

			101 
WYKORZYSTANIE INTERNETU W OZIAŁALNOŚCI SAMORZĄDÓW LOKALNYCH 


w Rybniku"', trudno mówić o usługach elektronicznych czy o wpływie Inter- 
netu na demokracje lokalną. Witryny jednostek samorządowych są zazwyczaj 
narz<;:dziem jednostronnej komunikacji (przekazywania informacji przez admi- 
nistrację), z nieśmiałymi próbami komunikacji zwrotnej i rzadkimi przypad- 
kami "zalążkowej formy" świadczenia niektórych uslug administracyjnych 
przez Intcrnet'7. Jednakże sytuacja w zauważalny sposób się poprawia. Rozpo- 
wszcchnianie się technologii infonnatycznych charakteryzl!ie się dużą dyna- 
miką, przez co w nicdalekiej przyszłości można się spodziewać znaczącego 
rozwoju i zaawansowanych rozwiązań infonnatycznych wykorzystywanych 
przcz administrację samorządową. 
W Polsce niewiele się pisze o możliwościach wykorzystania Internetu 
w działalności organów administracji samorządowej. W dostępnych opracowa- 
niach związanych z omawianą tematyką zwraca się uwagę na następujące po- 
tenc:;alne korzyści z wykorzystania Intemetu przez administrację lokalną: 
zwiększenie przejrzystości polityk prowadzonych przez samorządy (dzięki 
lepszej dostępności informacji), 
umożliwienie lepszego monitoringu działań administracji i polityków samo- 
rządowych przez mieszkańców, 
Lwiększ.enie mOLliwości partycypacji społecznej poprzez wykorzystanie 
Internetu jako narzędzia wyrażania opinii, 
umożliwienie dostępu do informacji i niektórych uslug 24 godziny na dobę, 
a nie tylko w godzinach pracy urzędu, 
ułatwienie dostępu do usług administracyjnych (m.in. dzięki możliwości 
ściągnięcia formularzy, składania ich drogą elektroniczną); umożliwia to li- 
kwidację kolejek w urzędach, jest szczególnie istotne w jednostkach dużych 
pod względem obszaru, a także rzadko zaludnionych (nie trzeba opuszczać 
własnej wsi i jechać do centrum gminy, aby załatwić sprawę w urzędzie), 
obniżenie kosztów funkcjonowania administracji (na tej samej zasadzie, na 
której obniżają koszty banki wprowadzając usługi elektroniczne), 
korzyści dla polityk rozwoju ekonomicznego, a zwłaszcza promocji są tak 
oczywiste, że współcześnie korzystanie z Internetu w tym celu traktuje się 
jako oczywistość". 
Administracja samorządowa może osiągnąć wymienione korzyści głów- 
nie poprzez stworzenie i wykorzystywanie w swojej działalności portali interne- 
towych, korzystanie z poczty elektronicznej czy zasobów informacyjnych 
dost<;:pnych w Internecie. 


I" Rybnicka Elektroniczna Karta Miejska to projekt powsta1y przy wykorzyslanm doł-umllsowama z Unii 
Europejskiej. który umożliwia elektroniczne dOkonywanie opiat za szereg usług w mieście. np. za prze- 
jazdy autobusami. za WSIft:p na basen. na parking, opiaty mi
iskich i skarbowych, Docelowo dzięki e-karcie 
ll10iljwe będzie elektroniczne zalatwianie spraw w urzędzie. www.ekarta.rybnikcu 
11 Por. P. SWJaniewicz: Op. cil. s. 24. 
II! Ibid.. s. 6.
		

/img9_0001.djvu

			8 


WSTĘP 


rządów tcrytorialnych, a tak:i'.c na zachowania mnicjszych i większych grup 
spolccznych. Do Ęjawisk tych nalcży zaliczyć, mające istotne wszechstronne 
implikacje społecznc i gospodarcze, globalizację, wszclkie towarzyszące jej 
procesy i ich skutki, a także nicsłychane przyspieszenie przemian technologicz- 
nych, zwłaszcza związanych z technikami porozumiewania się. 
W niniejszym numcrze "Studiów Ekonomicznych" przedstawiono wy- 
branc aspckty transformacji zachodzącej na szczeblu gminy, wśród których za 
naj istotniejsze uznano te, które dotyczą dostosowań gminy do warunków gos- 
podarki rynkowej oraz demokratyzacji relacji pomiędzy organami przedstawi- 
cielskimi i wykonawczymi samorządów łokalnych a pozostałymi podmiotami 
gminnymi. One też stały się podstawą trzynastu związanych tematycznie arty- 
kułów dotyczących udziału gminy w procesach transfonnacji, spośród których 
można wyodrębnić trzy części poświęcone -uwarunkowaniom i przesłankom 
Lmian, ewolucji relacji podmiotów gminnych oraz instytucjonalizacji form 
realizacji kompctencji gminy. 
Pierwsza dotyczy głównych uwarunkowali i procesów zmian instytucjo- 
nalnych i organizacyjnych mających na celu stworzenie gospodarki rynkowej 
oraz wdrożenie demokratycznych zasad funkcjonowania społecze,;stwa. Obej- 
muje ona dwa artykuły: autorstwa M. Miszewskiego zawierający rozważania 
dotyc7.ące podstawowych założe,; przemian ustrojowych jako głównego 
uwarunkowania zmian oraz E. Zeman-Miszewskiej dotyczący przesłanek 
i przcjawów transformacji instytucji na szczeblu gminy. 
W drugiej części zeszytu, w której zawiera się naj liczniejsza część arty- 
kułów, zaprezentowano znaczenie i formy współdziałania samorządu gminnego 
z pozostałymi podmiotami lokalnymi w nowych warunkach zapoczątkowanych 
transfonnacją ustrojową Polski. Przyjęto, że zmiany ustrojowe i towarzyszące 
im: rozwój demokracji, decentrali7.acji odpowiedzialności, kompetencji oraz 
przcka7.anie dyspozycji środkami materialnymi sprzyjają nowym relacjom 
podmiotów gminnych. Obserwowane próby nowatorskich rozwiązań organiza- 
cyjnych i budowy profesjonalnej administracji publicznej wymagają eoraz częś- 
ciej współpracy z innymi partnerami. Problemy te zostały podjęte m.in. przez 
A. Rabsztyn, która zaprczentowała podstawowe obszary i fonny aktywności 
jednostek samorządowych związanych ze współpracą z innymi podmiotami 
gminnymi. 
Za niezwykle istotny czynnik zmian uznano powstające relacje między 
organami gminy i jej pozostałymi interesariuszami. Relacje te coraz częściej 
oparte są na współpracy, a nie stosunku podporządkowania. Problemów tych 
dotyczą rozważania zawarte w opracowaniach M. de [nez, L Steinerowskiej- 
-Streb, A. Grabowskiej i M. Marca. W opracowaniach tych pojawiają się rów-