/002_0001.djvu

			SAMOUCZEK 


JĘZYKA CZESKIEGO 


WEDLUG NAJNOWSZEJ METODY. 


---- 


TREŚĆ: 


WYMOW A. - PISOWNIA. - OPISY, ANEKDOTY I OPO- 
WIADANIA, - GRAMA TYKA. - ZWROTY I ZDANIA. 

AJPOTRZEBNIEJSZE W 2YCIU CODZIENNEM:.\:- LISTY, 
STYLISTYKA PRAKTYCZNA, - POWIAST { I NOWELE, 
SŁOWNIK. ; 
/' I 
fl.. 1'\ 1
 

I'.l Y0J v- 
( 


POD KIEROWNICTWEM KSIĘGARNI NAKLADOWEJ 
OPRACOWALO KILKU AUTORóW. 


NAKLADEM POLSKIEJ KSIĘGARNI .STELLA" W CIESZYNIE,
		

/003_0001.djvu

			Wszelkie prawa - szczególnie przedruk, naśladownictwo, 
tłumaczenie, przystosowanie do innych języków i t. 'P. - za- 
strzeżone.
		

/004_0001.djvu

			Słowo wstępne. 


Przed pięćdziesięciu laty podręczniki do nauki 
obcych języków opierały się na wyuczeniu r,eguł gr
- 
ma tycznych i słówek, Tymczasem dośwladczeme 
okazało, iż można znać nawet kilka tysięcy wyrazów 
obcego języka i całą jego gramatykę - a jednak nie 
umieć mówić tym językiem, a odwrotnie niejeden po- 
prawnie mówi językiem ojczystym, chociaż niewiele 
zna jego gramatykę, 
Później postanowiono uczynić naukę więcej zaj- 
mującą i oparto cały wykład na powieści pierwszo- 
rzędnego pisarza obcego języka. Lecz już pierwsze 
zdanie takiej powieści jest często tak złożone, skom- 
plikowane, ma tyle przenośni, zwrotów poetycznych 
- niezwykłych, że do zupełnego zrozumienia nawet 
znajomość wszelkich form gramatycznych i stylisty- 
cznych nie wystarcza, 
T o też w ostatnich latach zarzucono i ten sposób. 
Dziś podręczniki do nauki obcych języków ułożone 
są mniej więcej tak: Na początku lekcyi podaje się 20, 
30, czasem nawet 50 wyrazów; potem kilka zdafl. 
utworzonych z tych wyrazów; następnie podaje się 
regułę gramatyczną a wreszcie uczący się układa 
nowe zdania na podstawie poznanych wyrazów i re- 
guł gramatycznych. 
I ten sposób, dziś na ogół wszędzie przyjęty, ma 
liczne wady, co okazały najnowsze badania i doświad- 
czenia w tym kierunku, - Przedewszystkiem jedna 
lekcya podaje za dużo wyrazów a za mało ćwiczeń, 
zdań. Po 20, stronicy nauka utyka, uczący się nie 
może podołać wielkiej ilości wyrazów, zniechęca się 
i odkłada książkę na zawsze. 
,Drugim błędem tej metody jest przedwczesne po- 
dame reguł gramatycznych, Najpierw trzeba poznać
		

/005_0001.djvu

			IV 


bodaj w części język obcy w praktyce a potem do- 
piero gramatykę; najpierw poznanie zjawisk, potem 
dopiero wysnuwanie reguł. - Również metoda t ł u- 
m a c z e n i a z języka obcego na język ojczysty, jako 
też tłumaczenie z języka ojczystego na język obcy nie 
prowadzi do celu. Uczący musi nauczyć się m y ś l e ć 
w obcym języku, 
Uwzględniając te okoliczności, wysnuć możemy 
następujące zasady nauczania języków obcych: 
1. Wyuczenie słów. Każda lekcya obejmuje tylko 
bardzo małą ilość wyrazów (około 10); natomiast 
dużo ćwiczeń, dużo zdań. 
Rozpocząć od wyrazów podobnych, podać spo- 
sób wyuczenia się na pamięć wyrazów trudniejszych 
(głośne wymawianie, pisanie, podobieństwo, zszere- 
gowanie i grupowanie), Nowy wyraz podać w zesta- 
wieniu z innymi, gdy
 sam jeden może przybierać ró- 
żne znaczenie. 
2. Myśleć w obcym języku. Ze znanych wyrazów 
tworzyć wyrazy pokrewne, zestawiać je w grupy 
etymologiczne. Od pierwszej lekcyi przyzwyczajać ao 
,.,yślenia w obcym języku, zapomnieć o wyrazach i 
zdaniach polskich; obcy wyraz łączyć z pojęciem, 
obce zdanie łączyć z myślą, z sądem, 
3. Gramatyka. Nauka gramatyki winna nastąpić 
nieco później, kiedy uczący się poznał już większy za- 
pas wyrazów, form i zdań i wżył się w ducha obcego 
języka, Najpierw podać, jak się mówi, potem dopiero 
szukać zasad, d l a c z e g o się tak mówi. 
4. Ustępy logiczne. Każdy ustęp winien tworzyć 
treścią zaokrągloną całość, Już w języku własnym 
o wiele leoiej zrozumię wykład profesora, przemó- 
wienie publiczne i t. p" jeżeli z góry podano mi temat. 
Jeżeli tytuł ustępu brzmi: D n i t y g o d D i a, 
zrozumię cośkolwiek z tego ustępu, choćby był pi- 
sany w języku mi zupełnie obcym, z którego znam za- 
ledwie kilka słów, Zrozumię czeskie: Tyden ma sedm 
dni: pondelf, \itery, streda, ctvrtek, patek, sobota, nc- 
dele.
		

/006_0001.djvu

			v 


Poznam nazwy dni tygodnika b e z słownika. 
b e z tłumaczenia. 
Zrozumię niemieckie: Die Woche hat sechs Ar- 
beitBtage: Montag, Dienstag. Mittwoch, Donnerstag, 
Freitą.g, Samstag, Der siebente Tag der Woche heiOt 
Sonntag, Am Sonntag arbeiten wir nicht. 
A może nawet coś niecoś zrozumię i z tekstu 
francuskiego, jeżeli znam bodaj te wyrazy: a = ma, 
sept = 7, nom = imię, sont = są. Chaque semaine 
a sept jours, Les noms de ces sept jours sont: lundi, 
mardi. mercredi, jendi, vendredi, samedi et dimanche, 
Nie rozumiałbym zaś wcale tych zdań, gdyby 
mnie tytuł nie informował, o co chodzi. 
5. Materyał. Materyał ustępów powinien być 
s t o p n i o w a n y, od łatwych opisów, opowiadaJi 
do dłuższych powiastek, od tematów realistycznych 
do tematów abstrakcyjnych, od stylu prostego, su- 
chego. do stylu artystycznego, przesiąkniętego obra- 
zowością i przenośniami, 
Materyał powinien być i n t e r e s u j ą c y, czę- 
sto humorystyczny, by zachęcić uczącego. nie nudzić, 
nie odstraszać suchością i zapachem ławy szkoln' j. 
Materyał powinien podać zwroty językowe, potrze- 
bne w ż y c i u c o d z i e n n e m; jak rozmówić siq 
w sklepie, w restauracyi, jak adresować list, paczkę. 
przekaz pieniężny, jak wypełnić weksel, jak napisać 
kwit, kontrakt kupna i t. p., jak robić zamówienia, 
Materyał winien p o d a ć w i a d o m o ś c i różne, 
wzbogacać wiedzę uczącego choćby w skromnym za- 
kresie; by uczący nie tylko poznał język drugi, lecz 
zyskał też c o ś d l a s e r c a, d l a d u s z y , d l a 
u m y s ł u; by kształcił r o z u m, c h a rak t e r i 
w o l ę. 
, 6, Przystosowanie do języka. Nie można wszy- 
stkich . języków uczyć według j e d n e g o szablonu, 
ln
czeJ będziemy uczyli języka pokrewnego, n. p. cze- 
skięgo, słowackiego, ruskiego; inaczej języka, z któ- 
rym się .codzi,:
nie spotykamy, jak n. p. niemieckiego, 
a znów maczeJ Języka nam zupełnie nieznajomego, jak
		

/007_0001.djvu

			VI 


n, p. francuskiego. Inaczej postąpimy przy nauczaniu 
języka o łatwej wymowie i pisowni, inaczej o wymo- 
wie bardzo trudnej. 
Stosując powyższe zasady do języka czeskiego, 
otrzymujemy następujący plan naukowy: 
1. Język czeski, jako do polskiego bardzo podo- 
bny, nie wymaga specyalnego planu do wyuczenia 
słówek. Tysiące wyrazów brzmi tak jak w języku 
polskimi rozróżnianie długich i krótkich samogłosek, 
inny sposób pisania polskiego rz, sz, cz, w zrozumie- 
niu słów czeskich nie stoi na przeszkodzie, Jeżeli pol- 
skie g i ł zastąpimy literą h i l, zrozumie snadno każdy 
Polak wyrazy czeskie: blazen, clo, kobyla, mlyn, 
mydl o, sila, slaby, hora, dluh, hra, pluh, ubohy i t. d, 
Wystarczy wykazać jeszcze kilka takich różnic, a 
Polak zna już prawie połowę wszystkich słów czc- 
skich (rozdział pierwszy). Druga połowa - to słowa 
do polskiego zupełnie niepodobne; te poznamy naj- 
lepiej z ustępów o treści związanej w organiczną ca- 
łość (rozdział drugi). Jeżeli w zdaniu znamy 10 wy- 
razów a l nie, wtenczas nie trudno z całej treści i 
z związku poznać znaczenie tego wyrazu, do pol- 
skiego niepodobnego, W ten sposób poznamy zna- 
czenie tego wyrazu lepiej niż z słownika, który nie 
podaje, jak dane słowo należy użyć w zdaniach. Pod 
ustępem wyrazy obce są powtórzone, obok nich po- 
dane wyrazy pokrewne; wyrazy te czytamy głośno, 
wpisujemy do notatnika kieszonkowego bez tłuma- 
czenia polskiego. Wyrazy te odczytujemy przez na- 
stępne dni, a te, które już znamy dobrze, przekre- 
ślamy w notatniku. W ten sposób przez częste czy- 
tanie na głos i przepisywanie wryją się wyrazy nie- 
jako w naszą pamięć, poznamy ich znaczenie i piso- 
wnię. Który wyraz nam sprawia szczególne trudno- 
ści, ten stoi w notatniku przez dh,gi CZ?s nieT)rzekre- 
ślony, ten powtarzamy więc przy każdej lekcyi, aż 
nareszcie wpisze się w pamięć naszą na zawsze. . 
Poznawszy w ten sposób większą ilość wyrazów, 
oraz cały szereg form i zdań w praktyce, w rozdziale
		

/008_0001.djvu

			w 


trzecim ujęte są te formy gramatyczne w zaokrągloną 
całość, Nagromadzenie tyle form byłoby niewłaściwe 
i zbyt trudne; lecz gramatyka czeska jest do polskiej 
bardzo podobna; liczby, przypadki, czasy, osoby pra- 
wie te same - a różnic niewiele, T o też szczególnie 
zwraca się uwagę na te różnice, Pod koniec są wszy- 
stkie te różnice zestawione ponownie, dla lepszego 
spamiętania, To, co w obu językach równe, nie wy- 
maga wyuczenia, Mimo to zestawiono w podręczniku 
wszystkie formy gramatyczne; co czyni cały układ 
bardzo przejrzystym, tak iż daną formę można od 
razu odszukać. 
Ponieważ jednak nawet bardzo dokładna znajo- 
mość gramatyki i słownika nie ustrzeże nas od błę- 
dów w mówieniu, podaje rozdział czwarty cały sze- 
reg zwrotów i krótkich zdań, potrzebnych w życiu 
codziennem. Zdania te wyucza się częściami na pa- 
mięć; n, p, dziś »Pozdrowienia«, jutro »U fryzyera.( 
i t. d" właśnie ten dział, który ci potrzebny, Inne 
zwroty mowy, jakie poznasz w rozmowie z Czechami, 
wpisz do notatnika i czytaj od czasu do czasu. 
Na tem kończy się właściwy okres nauki: Po- 
znaliśmy dużo słów podobnych; z opisów i powiastek 
zrozumieliśmy znaczenie słów do polskich niepodo- 
bnych; gramatyka informuje nas, jak słowa te się 
zmieniają; zdania z życia codziennego podają nam 
obfity materyał do praktycznego użytku. - RozdziaJ 
piąty służy do utrwalenia i powtórzenia poznanego 
materyału naukowego. Liczne powiastki o treści in- 
teresującej, poważnej i etycznej podają uczniowi 
zdrową strawę umysłową; uczący nabywa coraz wię- 
cej wyrazów czeskich, pogłębia wiadomości języka, 
ale także serce i umysł odnoszą znaczną korzyść. -- 
Trudności usunięte, gdyż do każdego ustępu - z wy- 
jątkiem kilku ostatnich - podany krótki słownik, 
Gdyby mimo to jakiś wyraz był czytelnikowi nie- 
znany, odszukać może sobie ten wyraz w rozdziale 
szóstym, który zawiera słowniczek najpotrzebniej- 
szych wyrazów.
		

/009_0001.djvu

			vm 


Po przerobieniu całego podręcznika uczący bę- 
dzie dobrze rozumiał Czecha w życiu praktycznem j 
będzie mógł z pożytkiem i zrozumieniem czytać ła- 
twiejsze książki czeskie przy ew. użyciu słowniczka, 
Trudności sprawiać mu będzie tylko poezya i książka 
ściśle naukowa, ale te trudności ma każdy i w języku 
macierzyńskim. 
Kto chciałby dalej się wydoskonalić w języku 
czeskim, musiałby: 1) żyć w towarzystwie Czechów 
i rozmawiać z nimi w ich języku; 2) czytać stale 
książki czeskie"); 3) studyować obszerniejszą grama- 
tykę czeską, n, p, Fan i Styblo, Ucebnice jazyka ce- 
skeho, K 1,80; 4) nabyć obszerniejszy słownik, n. p, 
Ph, Ig, Kaczor, Słownik polsko-czeski i czesko-polski, 
K 2,70. 


. ,Przed rozpoczęciem nauki należy usunąć nastę- 
pujące błędy drukarskie: 
W ustępie l. pisz: Baba, byk, kmin, napoj, nasyp, zakaz, 
zasada, Uba, zebraki - w ust, 2,: pav, polevka; - 3,: halet, 
inventU, bśjećny, ćeladka, gulU, kalendU, kartać, kołat, 
kotlar, kramat, naś, orać, iafH; - 4.: cymMI, oltH, sidło, mly- 
nar, sandal; - 5,: gulaś, bohać, IhH; - 6.: kośićek, kośikU, kilZ, 
prlćina, prichovek, śldło, śiika; - 9.: dlt
j - 10.: karati, kraali, 
mamiti, nakrojiti, naldeti, prati, ślti, Ufti, utajiti; - 11.: pff- 
krost, ma, plUf, śfovik; - 12,; kavarna, nedavno; - 13.: osv
l- 
leni, ovslk; - 14,: hfiva. pastyr, pIać, natisk, postradati, pozna- 
vati, pflćina, pfichovek, znahla, pflhoda, v
ćnost, syty, myto; 
- 15,: prace, pravice, hfanl, kancelar, blizky, !n4ra, ramj - 
16.: vrćlj - 17.: postoupenl, koupanf, pacholatko, pamatka, 
jadro, jerabek, jestfab, paty, naduty, jazyćek, ćast, mandel, 
kaće, zaćatek, zakusek, zviratko, radek, skoupy, slabnouti, 
praslo, prołakly = przegięty, puchyr, tełetina, vystup, rukav ó 
_ 18.: blato, ćlanek, draha, nahrada, oblaćek, prah, brim
, ci- 
kan, cisar, ćlm, haćek, hruza, najezd, povrlslo, pIachy, slama, 
slavlćek, jizda, plha, prdb
h; - 19,: hned, sklar, zaclona, ka- 
raMć, kflda, kfiśfal; - 20,: ćlsti, slatanina, zarmutek; 
21.: kfldlo. 
'J Cenników dostarcza: J, Otto w Pradze, biblioteka p, 't. 
..SvHova knihovna«, cena numeru 20 h; J. R. Vilimek w Pra- 
dze, cennik z 500 ilIustr. o 352 str. za nadesłaniem 30 h w znacz- 
kach pocztowych.
		

/010_0001.djvu

			ROZDZIAŁ PIERWSZY. 


Pokrewieństwo języka cżeskiego 
z językiem polskim_ 


" 
c, 
1. Bardzo wiele wyrazów czeskich br

 zupeł- 
nie tak samo jak w języku polskim; tylko czasem pi- 
sownia jest inna, Czeski język bowiem ma samogło- 
ski długie i krótkie; więc samogłoski długie należy 
też dłużej wymawiać, 
Samogłoski krótkie są: a, e, i, o, y, Uj 
» długie: a, e, l, ó, y, u lub u.... 
ó nie wymawiaj jak polskie 6, lecz jak dług
<
 
6 spotykamy tylko w wykrzykniku ó! '. r: 
ó piszemy tylko na początku wyraZUj 
u piszemy w środku lub na końcu wyrazu i spo- 
tykamy je zwykle tam, gdzie w języku polskim jest 6; 
lecz nie czyta się jak polskie ó, tylko jak długie u. 
W języku czeskim niema polskiego ó. 
Akcent jest bez wyjątku na zgłosce pierwszej; 
przyimek zlewa się z rzeczownikiem w jedną całość, 
więc też przybiera akcent; n, p. na hore, akcentujemy 
zgłoskę nB. 
Czytaj, zważając na długie samogłoski i akcent: 
Baba, bajka, barak, baiant, bez, blizna, bobr, 
boj, bok, boI, brunatny, buk, burak, byk, bylina, Car,
		

/011_0001.djvu

			-2- 


cena, cennik, cep, co. coi. Daleko, daleky. dar, darmo. 
dech. deska, dno. doba. dobro. dobry, dolina. dolni. 
domek. dostatek, dozor. doiinky, drab, drobny. Ka- 
bat, kaftan. kalina, kapusta, karta. kat. kaidy. klin. 
kmin, knot, kobza, kolej. komar, komin, komnata. 
komora, konik, kopa, koral, korek, korytko, kos. 
kosa, koza, kraj, kroj, krok, kusy. Lampa, lek. len. 
lice, lipa, listopad, litera. los. Mak, malina, mapa, 
marka, marny, matka, mazur, mech, metr, minuta. 
misa, mleko, mnich, moc, modry, mol, mor, most. mo- 
tyka, motyl, myto. Naboj, nafta, najem, napad, napis. 
napoj, narod. nasyp, nauka, nic, noc, nos, nożka, nuże. 
Opis, osoba. ostry, ozdoba. Palec, pan, pani. pasek. 
pasmo, pika. piżmo, plan, pobyt, podpis, pochod, pra- 
stary, prostota. prosty. ptak, pump a, pusty, pycha. 
Rad, rada, raj, rak, rana, rano, raz, rod, roj, rok. rol- 
nik. rosa, rozkaz, rozum, rudy, ruch, ryba, rak. Sad. 
sam, samouk, sen, sito, skok. snadno, snop, sobota, 
sosna, stado, starosta, stary, sto, strach, straż. struna. 
sucho. sukno, syn, syr. Tak, lam, tata, tok, topor, 
torba, trud, tu. tulipan. Ucho, ul, upadek. usta, uzda, 
Zad, zadarmo, zakaz, zalepka, zamek, zanik, zapach. 
zapis, zasada, zatoka, zdroj, żaba, żak, żal, żar, ze, 
iebrak, żebro. 
Z powyższego słownika wypisz wyrazy, ktqre 
mają długie a, długie i, długie y. (Długie U, e, ó spoty- 
kamy dosyć rzadko.) 


2, Zamiast w piszemy w języku czeskim v, czy- 
tamy jak nasze w. 
Czytaj: 
Advent, advokat. Barva, bezvonny, bitva. bu- 
dova. Bukovina, bulva, davno. chlev, chov, chvilka. 
Invalida, javor, Kava, kavka, Krakov, krev, krvavy. 
kvas. Lev, levy. lichva. Utva, Lvov, Morava, Moskva. 
Nerv, niva. novina, novy. Obava, obvod, obyvatel. 
odvar, oliva, Opava, otvor, ovad. ovoce. Palivo. pav, 
pleva, podkova, pochva, polevka. postava, povoz, 
pravda, pravo, ptactvo. Rov, rozvod. rozvoj, Samo-
		

/012_0001.djvu

			3- 


var, sivy, sova, strava, svar, svat. Tovar, trava. 
Vada, valka, vata, vdova, vchod, vidmo, vina, vfno. 
\-oda, vojak, vole, vonny, vosk. vy. vybor, vybuch, 
vydra, vylev. vyraz, vyrok, vysoko. vyspa, vystava. 
vyvoz, vzor, zabava. 
Z ustępu pierwszego i drugiego wypisz wyrazy z literą o, 
Które z tych wyrazów mają w języku polskim 6? 


3. Zamiast SZ, CZ, rz, piszemy po czesku S. c, r. 
Litery te czytamy jak polskie SZ, cz, rZi tylko li- 
terę i piszemy tak jak Czesi, z haczykiem lub kropką. 
Bedruit. btezina, dobre. drevo, hal er. inventai'. 
bajecny, bic. bycek. cad. camara, capka. cardas, cary. 
cas, Cech. Cechy, celadka. cery, cesky. basta. fraska, 
gros. gułas. kalendat. kanclet, kartac. kasel, kastan, 
kaucuk, kola t, komisat. kos. kotlar, kramai', krusec, 
kuchar. lekat. leiak, listonos. liska. motet muska, 
mys, nas. ocko, orac. - otech. ovsem, pasa. piskot. po- 
duska, policek. poti'eba. potycka. povsedni, po- 
vsechny. poiar. ptepis, pteprava. prepych. Pterov. 
ptevoz. tec (= mowa), teka. tepa, rei, rozkos, starec. 
stolat. sttecha, Safat, sal, selest, selma, spik. spital, 
tchot. ti'eba, troska, ustećka, usko. zac. 
Napisz po czesku: szkapa, szew. szkoda, szum, 
twarz (długie a). wasz, wesz. wnuczka. wrzawa. 


4. Język czeski nie ma głoski ł; gdzie w języku 
polskim jest ł, tam stoi w języku czeskim l. które się 
czyta jak polskie l. 
Czytaj następujące wyrazy po czesku i po 
polsku: . 
Balamut, balvan, bezmala. bezplatny. blazen. clo. 
cval, cymbal, doslovny. holota, chochol, chvala, ka- 
nal, klopot. klus. kobyla, koIac, kolek. kolem, lad. 
lan, lojovaty. łom, lov, łoze, lupina. Iyko, łysina, łysy. 
mdly, mlyn, maly, mydlo, oltat, sidlo. palac, Pavel, 
perła. pilaf piat. plaz, plot. mlynat, mlynek, miły. 
podły, podołek, pospołu, povidła. pravidło, ptekład. 
radio, regał, rusałka. rychly. sadlo. sandał, siła. slab",
		

/013_0001.djvu

			-4- 


slava, slovnik, sluch, sluiba, smola, sokol. stodola. 
tłum, tlusty, tyl, umysl. upal, vyklad. zamysl. zapal. 
zapalka. zaplata. zaslona. zly. 
Zamień następujące wyrazy polskie na czeskie, 
zamieniając ł na l; przepisz te wyrazy po czesku: 
Hołd, chałupa. jabłko. kadłub. kał. kapłan, koło, 
łopata, łotr. łuk. łup. mało. masło. motowidło. mozół 
(krótkie o). muł. pomału. pomysł. pył, rozkład. skała, 
skład, słota. słowo. szkoła. tłumok. wał. zakład. żołd. 


5. Język czeski nie posiada również głoski g; 
gdzie w języku polskim jest g, tam język czeski ma h, 
które się czyta jak polskie h. Jedynie w wyrazach ob- 
cych spotykamy głoskę g. n. p.: 
general. gondola. gram, granat. gros. gulas, gym- 
nasium. 
Co znaczą następujące wyrazy? 
Bahno. bohac, bfeh. ceho. dluh, had, haj, hlista, 
hlina, hnat, hnida. hodny, holy. hofkavy, hra, Ihaf. 
lodyha. mnoho. nahle, nahrobek. obsluha, pahorek, 
pluh. pohan, posluha, posluchac, Praha, pfevaha, roh, 
sluha, tvaroh, ubohy. uvaha, vyhoda. zahon, zasluha. 
Zamień w następujących wyrazach g na h, a 
otrzymasz wyrazy czeskie: 
Bagnisko, głóg, góra, gospoda, mig, noga, od- 
waga, ogon, pogoda, pogrzeb, raróg, stóg, waga (dłu- 
gie a). 


W wyrazie głóg musisz także zamienić I na I, 6 na o. 


6. W języku polskim nie piszemy nigdy po literach 
sz, CZ, rz, Ż litery i, lecz y. W języku czeskim jest od- 
wrotnie: po literach S, c, f, i musimy zawsze pisać I, 
nigdy y; n. p.: 
boii, cinovnik, cili, ci, cistota, cisty, cUanka, 
ciimy. horsi, dusicka. kosicek, kosikaf, kBk, kfivda, 
kfivy, kfii. lepsi, oc i, odpocinek. okfik, poiitecny, 
Pfibram, pficina, pfichovek. pfiklad, pfikry, pfiroda. 
sidlo. sik. siska. tfi, ucinek. vavfin.
		

/014_0001.djvu

			-5- 


7. Czeskie ił czytamy jak polskie 6: cern, rozen, 
ucen, lan, ohen (ogień), sin (sień), lanka, hon (goń) I 
ovin! banka, sanky (sanki), 


8. Zamiast ie piszemy po czesku i, znak ten czy- 
tamy jak polskie ie, n, p.: 
sane 
 czytamy sanie, vek - wiek, zbeh- 
zbieh (zbieg), mech - miech, pIH - piet (pięć). 
Czytaj następujące wyrazy i przepisz je: 
rame, sane, ustne, vetrik, zver, beh, bel, bes, clo- 
vek, merny, neco, nemy, pleme, posmech, povev, 
sobe, obe, bezi, bezeli, peje, na lfpe, vez (wieża), 
rame, mer! mej! 
9. W języku polskim zamienia się: t na ć, d na dź; 
n, p, brat, braćmi, bracie, bracia, lód - na lodzie, 
woda - w wodzie. 
W języku czeskim zmiana ta nie jest tak wielka: 
t zmienia się na f (czytaj tj), d na d (czytaj dj). 
W .następujących wyrazach czeskich zamień f, d 
na ć, ciź a otrzymasz wyrazy polskie: 
kad, 100, lodka, Madar, sit (sieć), sled, to! (toć, 
otóż), trest (treść), le t! jed' chod! 
Jeżeli po f, d następuje i lub e, wtenczas kreska 
nad t, d jest zbyteczna, a jednak czytamy tj, dj; n, p.: 
kote czytamy kot je (znaczy kocię); tesi - tjdi (cie- 
szy); dei o - djelo (dzieło); deLi - djetji (dzieci); 
dite - djitje (dziecię), 
Czytaj Matej, nadeje, si( (sieć), telesny, testo 
(ciasto), Tesin, Licho, Lis, utecha, utisk, udehry, ve- 
deli, bodec, bud - bądź, celed - czeladź, decko, ded 
- dziad, dedic, dedina, delo, den, denne, deset - 
dziesięć, devka, deva, devecka, dite - dziecię, div, 
divne, drozdi, hodina, jezdec. 


10. W języku polskim mają czasowniki na końcu 
eS, n, p. brać, malować, pisać; w języku czeskim ti, 
czytaj tji.
		

/015_0001.djvu

			-6- 


N, p,: barviti, baviti, bili, boleli, brati, byti, cediti r 
cekati, dati, davati, dobiti, dohnati, dojiti, d6liti (do- 
lać), doznati, dusiti, haniti, hasiti, hnati, kapati, karati, 
krasti, kropiti, latati (latać) leteti (lecieć), b
zeti, ma- 
miti, myti, nabyti, naduziti, nahromaditi, nakrojiti, na- 
levati, nalezti (znaleźć), naleieti, namefiti, obrati, 
prati, pfesaditi, pfikryti, sniti, spocivati, spustiti, ssati, 
siti, tlm, traviti, tfepati, triti, ubyti, udusiti, uhasiti, 
uhryzti, ukladati, ukrojiti, uleteti, umyti, ustajiti, uLi- 
nati, uLirati, uviti, uznati. 
W mowie potocznej opuszczamy końcowe i, mÓ- 
wimy tylko t lub f, n. p, barvif, bif, daf, prosit, ku- 
povat i t. d. 
Tłumacz na język czeski ustnie i pisemnie: dep- 
tać, dowołać, dumać, gładzić, gnić, kochać, kryć, ku- 
pić, malować, nabrać, nałożyć, namoczyć, prosić, tra- 
pić, tulić, umieć, urwać, usmażyć, utkać, utopić, 
utrzyć, 
Uważaj, iż po c, i, i' nie może stać y, 


11. Nie zawsze jest zamiast polsKiego ć, dź cze- 
skie f, d miękkie, lecz często twarde t, dj n, p,: 
bolest - czytaj: bolest, znaczy boleść. Podobnie: 
cest, dost, host, jakost, kofist, kosatec (t = ć = ci), 
kost, kradei, litost, marnost, mast, milost, śest, mno- 
host, naboznost, nit, pffchylnost, pfijemnost, pfikrost, 
snet, starost, stezka (t = ć = ci), test, ujde to (d = 
dź = dzi). 
Często czeskie t lub f zastępuje polskie cz: ctiti 
= czcić, uctiti = uczcić, stąd pochodzi czeskie po- 
zdrowienie: Ma ucta = moje uczczenie (uszano- 
wanie); plasf, probost, stekati, stene (szczenię), step. 
śtesti, śfovik (szczawik), stvac, tlouśf (tłuszcz), vestba 
(wieszczba = wróżba), stebetani (szczebiotanie), ste- 
Lina, ŚteLin, stekac, step, sLipati, SŁepnice (szcze- 
pnica), sterbina, stedrost (szczodrość), stvati 
(szczwać), sLipati, stft, ostep, pousf.
		

/016_0001.djvu

			-7- 


12. Nie zawsze jest zamiast polskiego ó, nie, wie, 
bie, pie, mie miękkie czeskie n, ni, vi, bi, pi, mi, 
lecz twarde n, ne, ve, be, pe, me, 
N, p.: kamen, kavarna, kobercovy, koketa, ko- 
nec, koncovka, kopec, kfemen, krokev, kupec, mec, 
med (miód), melivo, ne, nebesky, necky, neciteiny, 
nedaleko, nedavno, nedbalec, nelad, Nemec, nemoc, 
neomylnost, nepokoj, neshoda, nespravedlivost, ne- 
spory, n,evinnost, nezabudka, nezlomny, nezmerny, 
ohen, okenko, oves, ovecka, panenka, papez, papir, 
pec, pekaf, peklo, pen, pepf, pernik, pero, pes, Petr 
(Piotr), jalovec, jelen, jesen, bfeben, chmel, punćocha, 
putna, femen, rohovec, rumenec, sklepenł, slon, stu- 
dna, synovec, satna, speh (szpieg), tanec, velice (wiel- 
ce), velikost, velky, velryba (wieloryb), venec, vepf, 
vers, vinaf, vinen, vyhnanec. 
Wyrazy mniej podobne do polskich wpisz do notatnika 
kieszonkowego i czytaj przez kilka dni. 
13. Czeski język nie ma ś, ź; tylko s, z, Chociaż 
po s lub z następuje i, nie czytamy śi, ii, lecz s-i, 
z-i; czyli s brzmi tak w słowie sowa, z jak w sło- 
wie zorza, cos - coś, hrozba, hrozny, kozel - ko- 
zieł, kozorozec, maz - maź, mysi, myslivec, osel - 
osieł - osiół, osika, osm, osvetleni, ovsik, paseka, 
prosba, psina, psi; fezba, feznik, rys - ryś, se - się 
- siebie, sedm, sekera, selanka, slepec, slina; sliva, 
slivovice, sliz, smetana, smfch - śmiech, snidane - 
śniadanie, svit, ves - wieś, zas, zasek, zelen, zeme - 
ziemia, zima, zis
, zle. 
14. Dotychczas poznaliśmy trzy różnice pomię- 
dzy językiem polskim 
 czeskim: 
1. Inny sposób pisania pewnych głosek, cho- 
ciaż wymowa ta sama: a - a, ó - o, ł - i, e -e, 
y - y, 11 - u, II - u, v - w, f - rz, s - sz, 
C - cz, n - ń, e - ie. 
Po f, Ś, C, Z, n, d, f, c, j nigdy nie można pi- 
sać y, 
Po d, h, ch, k, n, r, t nigdy nie można pisać i.
		

/017_0001.djvu

			-s- 


2. Wiele wyrazów czeskich różni się od pol- 
skich tylko w niektórych głoskach: polskiemu ł 
odpowiada czeskie l, polskiemu g - h, ć - f, 
dź - d, cz - f lub t. 
3. W wielu wyrazach, gdzie w języku pol- 
skim jest miękkie p, w, m, .n, b, ć, dź, w języku 
czeskim są głoski twarde. Język czeski nie ma 
wcale miękkiego ś, ź - a czeskie f, cl jest 
znacznie mniej miękkie od polskiego ć, dź i zna- 
cznie mniej uŻywane. 
Czytaj następujące wyrazy i wyszukaj owe ró- 
żnice: 
jablon, holi Li, hofeti, jeste, fezba, cern, cernidlo, 
cervec, ci? cinovnfk, cis to, citanka, dusicka, babsky, 
dovoz, borovicka, boruvka, jaky, jednak y, hofky, ca- 
rodej, clabel, decko, hodnost, hojnost, bocni, bfitva, 
jehla - igła, jehne - jagnię, Halic, hnecl - gniady, 
hnev, hnuj - gnój, holen, jelen, hrabe, hriva, hrtan 
(h = kI, navoz, Orlova, pochvala, kofen, kosicek, ko- 
sikH, kfeslo, kfik, kfivda, kfivy, lepsi, oci, pastyr, 
plac, losos - łosoś, plytky, potecha, poteseni, mohyla 
- mogiła, nahy, pohorseni, loket, nat, naUsk, ocer- 
niti, odkopali, odpovecl, oholiLi, opevati, opiti, orali, 
ostrost, osvoboditel, oieniti, oziti, pilnost, piti, pla- 
kati, plesLi, plef - płeć, poctivec, poddati, podiv, 
podlost, podskoćiti, poslusnost, pospolitost, postel, 
postiti, postradali, posili, povinnost, pozbyli, pozna- 
vati, kane - kania, konak, konaf, kotel - kodeł - 
koci6ł, lan - łania, latina, marne, mecl - miedź, 
mekkost, nemota, obeh, osika, past, pecene - pie- 
czeń, pekny, pest - pięść, pet - pięć, puskaf, tvor, 
uryvek, ustava, iehnati, iercl, zid, iila, iiti, iivy, vika, 
pozitecny, Pfibram, pficina, pfichovek, pfiklad, pff- 
kry, pfiroda, pyf - perz, sidlo, siska, tfi, ucen, uci- 
nek" vavfin, zle, znahla, volovina, vojak, pfihoda, 
snih - śnieg, vaha, vetfik, zvef, veda - wiedza, ve- 
chet, vicl - widz! voneti, vostiny - woszczyny, vy- 
dati, zabiti, zavist, zlodej, radost, sin - sień, sime -
		

/018_0001.djvu

			-9- 


siemię, slepec, slina, sliva, slivovice, sliz, smetana, 
smfch - śmiech, svit, temno, tma - ćma, trvalost, 
tyden, većnost, vemost, veselost, vytrvalost, zalosi. 
Z powyższego ustępu wypisz wyrazy, które mają 
1 zamiast polskiego ł, h zamiast g, st zamiast ść. d, d 
zamiast dz, dź. i zamiast y, t. f zamiast ć, CZ, 
Wyrazy trudniejsze wpisz do notatnika i powtarzaj przez 
kilka dni. 
Przeczy.taj kilka wierszy, potem napisz kilka słów z pa- 
mięci. porównaj z drukiem a wyrazy mylnie napisane napisz 
jeszcze raz. 
Po głoskach b, p, v, m, l, z, s piszemy niekiedy 
i, niekiedy y, 
N, p. bic, bida. pivo, opice, vino, vidim. miły, ko- 
min. lilie. boli, zima, sazim, siłny, sito; - byk, kobyla, 
pytel. pycha, vysoky. vy, mysi, mydło, mlyn, plyn, ja- 
zyk. nazyvati, syn, syty, 
Dym. sedim, tyden, tisic - tysiąc, leti, ony, kone, 
cerni, pivo, pycha, vino, vypiti, miły, myliti se, myto. 
lysy, Iyko, plyn, mlyn. boli, nazyvati, zima, musim, 
silny, sito, syn, syty, syr, sykora. sity, 
Są to spółgłoski obojętne, 
Rozróżniaj: biti - bić, byti - być; viti - wić, 
vyti - wyć; miti - mieć, myti - myć; zivati - zie- 
wać, nazyvati - nazywać, 
Po spółgłoskach twardych: h, ch, k, d, t, D, r nie 
można nigdy pisać i. 
Po spółgłoskach miękkich: j, d, f, li, i, S, C, c, r 
nie można nigdy pisać y, Przyczem zważać należy na 
to, że ,w wyrazach sedim, dilam, letim, koti jest 
miękkie d, f, (Patrz ustęp 9,) , 
15. Wiele wyrazów czeskich ma inne końcówki: 
zamiast a - e: bezboznice. duse, dyne, chvile, 
kałuże. kase, kotvice, lasice, lilie, loteńe, mile, mse. 
msice. mumie, ołse, ovce, prace, pravice, psenice, 
nidce, radlke, rasple, roćnice, role, ryze, sukne, ta- 
jemnice, ulice. unie, vbidce, zore, zivice; 
zamiast a - o: Połsko:
		

/019_0001.djvu

			- 10- 


zamiast ie - i: badani, bezpravi, dojeni, hrani, 
hfani, kazani, konopi, mnozeni, modleni, nasycenf, 
panovani, pokoleni, polevani, pouceni, povetfi, po- 
volaAi, poznani, poziti, pfedmesti, pfikazani, suseni, 
svitani, zapaleni; 
zamiast e, o - i: veseli, poselstvi, osUi; 
zamiast ya - e: informace, intelligence, interpe- 
lace, a'dministrace, agitace, amputace, anarchie, ko- 
mise, pense, porce, provokace, recense, redakce, re- 
klamace, resolu.ce, restaurace, revoluce, subvence, 
kancelaf; 
zamiast i - Y i odwrotnie: blizky, druhy, kato- 
licky, konsky, modni, modrooky, naćelni, nadzem- 
sky, nocni, pijacky, polsky, pfi, ranni. 
Inne: panic - panicz, papuć - papuć. 
Czasem wyraz czeski ma końcówkę, a ten sam 
wyraz polski nie ma końcówki: potopa, potvora, 
snura, uklona, viine, knuta, oblicej. 
Wyraz polski ma końcówkę, a czeski jest bez 
końcówki: ram, sal, salat, sat, topol, stab, tac, vez, 


16, Ponieważ spółgłoski l, r można bez samogło- 
ski dosyć głośno i przeciągle wymawiać, przeto spo- 
tykamy w języku czeskim całe słowa i zgłoski bez sa- 
mogłosek, - utworzone jedynie przy pomocy l, r, 
n, p.: vlk = wilk, vi-na = wełna, ba-vi-na = ba- 
wełna, man-gl = mangiel, mlć = milczl plno = pełno, 
plst = pilśń, rubl; 
r: krk = kark, br-loh = barłóg, krb = ognisko 
domowe, kr-cma = karczma, kopr = koper, kr-me 
. karma, nakrmiti = nakarmić, naprstek = napar- 
stek, pr-sten = pierścień, pr-ste-nek = pierścionek, 
prst = palec, prs = pierś, pr-si = deszcz drobny 
pada, srst = sierść, srp = sierp, pokrm = pokann, 
prve = pierwej, prvosenka = pierwiosnek; 
podobnie: rmen = rumian, smrk = smrek 
- świerk, skrz*) = przez, smrt = śmierć, Srb = 


') czytaj r osobno, z osobno.
		

/020_0001.djvu

			-11- 


Serb, sma = sarna, srst = sierść, trh = targ, trn = 
cierń, trpeni = cierpienie, trs = krzak, tvrdy = 
twardy, vichr, vrch, vrkoc, vrstva, zamrzly = za- 
marzły, 
W języku polskim jest taki zbieg spółgłosek 
w wyrazach: mgła, łza, krtań; wyrazy te wymawiamy 
na jeden raz, Natomiast czeskie wyrazy wymawiamy 
na dwa razy: mI-ha, sI-za, hr-tan, 
Podobny zbieg spółgłosek mamy w wyrazach: 
psani = pisanie, ptani = pytanie, rohlik = rogalik, 
srdce = serce, srSei\ = szerszeń, tvrz = twierdza, 
tvrzeni = twierdzenie, hrst = garść, chrp = chabr 
= chaber, hrnec = garniec, plna = pełna, chrt vrci 
= chart warczy, prchl = pierzchł, cukr, cylindr, dm 
= darń, hrb = garb, hrdlo = gardło, hrdost -= har- 
dość (pozostało czeskie h), mrva = mierzwa. 


17. Zamiast polskiego.. jest w języku czeskim za- 
zwyczaj ou, które się czyta razem, jak jeden głos, po- 
wstały przez zlanie się głosek o, a: 
pachnąć = pachnouti, jdou = idą, marznąć = 
mrznouti, mohou = mogą: pichnouti, douti, pnouti, 
polknouti, padnouti, minouti, navinouti; mouka, 
moucka, moudry, moudrost, postoupeni, oblouk, cho- 
mout, soud, doubek, boubel, doubrava = dąbrowa, 
hloub = głąb, holoubek, houstf = gąszcz, okrouhle, 
koukol, koupani, kousek, krouzek. 
Często zamiast. stoi u: 
blud = błąd, haluz = gałąź, holub, dub, hubka, 
obouruć = oburącz, obruba = obrąb, odkud, odtud, 
potud, pokud, kruh, muz, 
Zamiast. - a: 
pa
holatko, pamatka, bolaćka, nefad, jadro, je- 
fabek, Jestfab, mosaz = mosiądz, klatba = klątwa, 
paty = piąty, 
Zamiast. - e lub i: 
penfz = pieniądz, knizka = książka, pohled = 
pogląd, majetek = majątek.
		

/021_0001.djvu

			- 12- 


Zamiast ę - u: 
ruka, muka, otruby, mut, naduty, nastupce, po- 
stup, posupny, budu, zhynula = zginęła, hluboko, 
hlubina, klubko, dubenka = dębianka, huba, hubi<::ka, 
popud, hus, husty, jdu = idę, mu<::enij - rukou, bu
 
dou, mukou. 
Zamiast ę - a: 
svaty, pata, cast, casto, jazyk, jazy<::ek, poiaty, 
patro, mandal = mędel, obfad, 
Zamiast ę - e: 
pet, kace, pecef, jecmen, jek, mezi = między, 
oblehanij także: blankyt = błękit. 
Tłumacz następujące wyrazy; głoski oznaczone 
tłustym drukiem zamień na ą: 
poiUi, pf'delna, pfehled, proud, proutek, prah- 
nouti, pfestoupiti, puknouti, puchnouti, tonouti, łf'sti, 
prouiek, pstruh, tah - ciąg, tisic, uschnouti, usnouti, 
vous, vroubek, vrub, vzhled, vystoupeni, vytah, za- 
schnouti, zastoupeni, zacatek, zakusek, zoubek, zub, 
zvifatko, fadek, fiditel, fidiLi, rozluka, rub, rubati, 
rucka, s'h, sednouti, skoupy, slabnouti, slynouti, sou- 
sed, spocinouti, struk. 
Zamień oznaczone głoski na ę: 
pfedivo, pfedsevzeti, pfisaha, pfaslo, prolakly 
= przelękły, prouha, prudce, prudkost, pruh, pruho- 
vany, prut, pud, puchyf, trubac, tudy, tupe, vstup, 
teletina, teiko, vsady, vystup, zastup, teme, zef = 
zięć, udidlo = wędzidło, uhel = węgiel, zvadly = 
zwiędły, suk, soucek, fasa, rtuf = rtęć, ru<::itel = rę- 
czyciel, rukav, rukavice, spruiina, stoupa, sUemen, 
sup, svadly = zwiędły, stuha = wstęga. 
Przy tłumaczeniu zważaj także na inne zmiany, 
jakie poznałeś poprzednio, n, p. miękczenie liter t, d, 
zamiana l na ł, h na g i t. d. 
18. Często w języku czeskim są w środku słowa 
inne samogłoski: 
zamiast polskiego o, ó, u jest w języku czeskim 
a: bezbranny, blana, blato, brada, bradka, brazda,
		

/022_0001.djvu

			- 13- 


clanek, dlań, dlato, draha, draho, drat, dratovati. 
hajny, havran, hlad, hladomor, hlas, hlava, hrad, 
hrach, hrachovina, hranostaj, chladny, chlap, kla... 
mrak, mraz, nahrada, oblacek, oblak, obrana, obrat, 
podbradek, podlaha, p
plach, prah, prach, pram, pra- 
por = proporzec, prasak = prosiak, prasek, utvar, 
vlas, vrana, vrata, zavrat, zdravy, zlato, ilab. 
Polskiemu prze odpowiada czeskie pro: 
prohra, pronikati, propast, prosaditi, proto, pro- 
spati, prokopati i t. d. 
Przetłumacz następujące wyrazy na język polski, 
zastępując samogłoskę oznaczoną tłustym drukiem 
samogłoską podaną po wyrazie! 
beran - a; na miejsce e wchodzi a, więc: baran; 
bida - ie; na miejsce i wchodzi ie, więc: bieda; 
bUy - ia; na miejsce i wchodzi ia, więc: białYj 
bIedy - aj na miejsce e wchodzi a, więc: blady; 
bodej - a; na miejsce e wchodżi a, więc: bodaj. 
Tłumacz w ten sam sposób: 
birmovani-ie, buvol-a, beseda---a, bochnik---e, 
bfime-e, buiek-o, celost-a, cely-a, cibule-e, 
cihelka-e, cihla---e, ciłc.an-y (k-g), cil---e, cir- 
kev-e, cisai'---e, cećetka-o, cejka-a, cep-o, cemy 
-a, cert-a, cesnek-o, cim---e, cin-y, clen-o, do- 
hled-ą, doslech-u, hacek-y, heslo-a, hfich-e, 
hruza-o, hvezda-ia, jed-a, jedle-o, boruvka---ó, 
bouda-u, boure-u, dlouho-u, duI---ó, dum-o, 
dumysl-o, duvod-o, dvur---ó, hloub--ą, hrouda-u, 
huste-gęsto, chaloupka-u, chlouba-u, jezero---o. 
jidlo - a, jinoch - junak, kadi' - e, kalich - ie, 
Karel-o, Katerina-a. kavaIir-e, klaster-o, klić 
-u, klobasa-kiełbasa, kocour-u, koruna-o, ko- 
stel-ió, kosile-u, koule-u, koui'-u, Ied---ó, Ies---a, 
Iet-o, lito-a, liby-u, lid-u, Iuno---o, Iuiko---ó, 
macecha-o, malicko-u metla-io mira-ia misek 
.. I... ' , , 
-le, mlb-Ie, mi.Cini- y na J 'ezd-a naliti-a na p i'ed 
oL' , , , 
--u, naflkati-e, nastou p eni-A nui---ó obid-ia 
b . b or' , , 
o Jev---a, o outi-u, obycej-a obierstvi-a di1-ia 
odiLi-ia, odjezd-a, porculan
, potom
, potu
		

/023_0001.djvu

			_u 14 - 


cek-o. povfislo-o, pozustalost-o, pirko-ió, pIai. 
chy-o. plamen-o, platno---ó, plavy-o, plice-u, 
pobidka-u. podil-ia, pohar-u, pul---ó, pust-o, 
puvab---o, puvod-o, fedkev-o, i'eśeto-o. ficka---e, 
fidky-a, fise-e, roura-U, rozmer-ia, rusti---ó, 
ruze---ó. sedlaf-o, sestra-o, sjezd---a, sladky-o, 
slad---ó, slama-o, slanina-o, slavicek-o. sled-a, 
slet-o, sHz-u, sloup--u, slunce-o, smele-ia, 
smrad---ó, smula-o, splaseny-o, stehno-ścięgno, 
stena-ściana, stoklasa-o, straka-o, strana-o, 
strouha-u. stud-wstyd, stul---ó. sul---ó. svet-ia, 
svetlo-ia, jester-u-jaszczur, jezero--o, jidelna-a, 
jidlo-a, jinoch-junak. Jiff-e, jitfenka-u, jizda-a. 
jii-u, poledne-u. poleno---a. pondelek-ia, popel 
---Ó, omseny-o, Ondfej-A, osmdesait-ą, ostruha- 
o, osveta-ia, pancif---e, pa zour-u , piha-ie, pfed- 
Ó, pfedmet-o, pi'elet-o, pi'emena-ia, pi'fjezd-a, 
prolakly
. prubeh-e, svevole-a, svuj---ó, syrovy 
-u, śenk-y, sery-a, sestka---ó. śibenice-u, śle- 
chetnost-a, slechta---a. śpiiirna-a. śrot-u, stetka 
-o, śunka-y, talii'-e, tel'tko-ą, telo-ia, terc-- 
tarcza, tesati-o, tesny-a, tetka-o. tlak-o, tolar 
-a, tfenovy zub - o--ą, tfesk-a, tfiska---o = trzo- 
ska (drzazga). trochu
, trun-o, tune-toń, tvuj---ó, 
tvurce---ó, ubrus-o, upir-o. vcera-o, većer---ó, 
vedro--ia. veno--ia. vesna-io, veslo-o, vićko--ie, 
viko-ie, vinek-ia, vira-ia, viska-io. vitr-ia. 
vjezd---a, vfed---ó, vfes-o. vi'esk---a. vfeteno-io, 
vul---ó, vuz---ó, vyjezd-a, vymer-ia, vzlet-o, 
vZrUst-o. zajezd-a, zajic-ą, zalety-o. zamena-a, 
zamer-ia. z'fe-o, zjev-a. zpi'edu-o. ialud -o-ą, 
ielezo---a. iena-o, iert-a, 
Wypisz z powyższego ustępu te wyrazy. które 
mają w języku polskim a, e, o, u, ó, zaś w języku cz(>- 
ski m inną samogłoskęj a więc tak: 
1. polskie a: buvol, beseda. celost.., i t. d,; 
2. polskie e: bifmovanf, bi'fme, cibule... 
3. polskie o: buiek, cecetka, cep. cesnek...
		

/024_0001.djvu

			- 15- 


4, polskie u: doslech, bouda, boufe... i t. d.i 
5. polskie ó: boruvka, dul, dum... i t. d. 


Wyrazy tak przepisane czytaj uważnie i tłumacz 
na język polski. 
Przepisz z powyższego ustępu wyrazy czeskie 
w dowolnym porządku i tłumacz na język polskij n. p. 
celost, jedle, kostel, kosile, metla, mili, dil, pla- 
men, pondelek, tetka, telo, stetka... i t. d, 
Przy tłumaczeniu powyższych wyrazów zważać 
należy na kilka różnic, jakie poznaliśmy między ję- 
zykiem polskim a czeskim; a więc: 
końcówka ost zmienia się na OŚĆ, e na a, ti na Ći 
czeskie I odpowiada często polskiemu ł, d - dz, 
t - c, cz. 
I tak w wyrazie celost zmień najpierw I na ł, ost 
na OŚĆ, wreszcie e na a, 
W wyrazie dil zmień d na dz, I na ł, wreszcie 
i na a. 
W wyrazie tetka zmień t na ci, potem e na o. 
W wyrazie stetka zmień t na ez, potem e na o. 
Zważaj także w języku polskim na m i ę k c z e - 
n i e spółgłosek, którego często w języku czeskim 
niema; n, p,: . 
W wyrazie plamen jest w języku czeskim twarde 
m, n, natomiast w języku polskim miękkie mi, ń; 
oprócz tego a zmienia się na 0, l na ł. 


19. Często w słowach czeskich są inne sp6łgłoski. 
Przetłumacz następujące wyrazy, zastępując 
spółgłoskę oznaczoną tłustym drukiem spółgłoską 
podaną po wyrazie: 
brana-m; zamiast n jest m, więc brama; 
dort-t; zamiast d jest t, więc tort; 
okurka-g; zamiast k jest g, więc ogórka; 
orel-rz; zamiast r jest rz, więc orzeł; 
lehk
st-k; zamiast h jest k, więc lekkość; 
m
?htba-w;. zamiast b jest w, więc modlitwa; 
seslt-zj zamiast s jest z, więc zeszyt.
		

/025_0001.djvu

			- 16- 


Tłumacz w ten sam sposób: 
lehky-k, hnet-w = wnet, magnet-s, mistr 
-rz, medved-n = niedźwiedź, mechyf-p, modfin 
-ew, mrkev--ch = marchew, neznamy-n, kde--f 
- gdzie, kdy-g, kdo-t, kdyby-g, saze---dz, 
sbor-z, sebrani-z, selhati-z, salas-sz, satan-sz, 
shasiti-z, shnily-z, shoda-z, shon-z, sklaf-sz, 
sklo-sz, slepiti-z, smysl-z, steblo = ździebło, 
svada-z, iupina-ł, traka f-g, usmev--ch, utrata-s, 
zaclona-s, zdejsi-t = tutejszy, zejtra = zjutra = 
jutro, zlehka-k, zora-rz, zpev-s, karabacz-w = 
karwacz, kofalka-g, korec-rz, krejcar = grajcar, 
korouhev = chorągiew, zblo-źdź, vetsi = większy, 
kocka-t, korsar-rz, krahujec-l = krogulec, kfest 
--ch, kfida-r = kreda, poita--cz, pozinky-d, ra- 
kos = rogosz, 'plech = blacha, kfistal-r, koiimo = 
.Iwnno, serpa = szarfa, veela = pszczoła. 
. Wypisz wyrazy, w których zamienione są litery: 
m-n, d-t, g-k, h-k, b--w, s.-z, r-rz. 


20. Duźo wyrazów otrzymamy przez opuszczenie 
pewnej litery: 
stfemcha, opuścimy m = strzecha; 
dcera, opuścimy d = cera - córka; 
bratr, opuścimy r = brat; 
domov, opuścimy ov = dom. 
T ak samo: vosa = osa, tIapa = łapa, usvit = 
świt, utopenec = topielec, utrpeni - cierpienie" 
ctnost = cnota, ćisti = czytać, dvefe = drzwi, fletu 
flet, hluk = huk, hmozdif = moździerz, karabacz = 
karwacz, mluva = mowa, mozek = mózg, prazdny 
= próżny, slatanina = łatanina, slupina = łupina" 
slza = łza, soumrak = zmrok, stfn = cień, jmeno = 
miano, zarmutek = smutek, 


21. Wstawmy w miejsce kropki podaną głoskę:: 
d.roika--o = doróżka; 
.kfidlo-s = skrzydło; 
list.a-w = listwa.
		

/026_0001.djvu

			17 - 


W ten sam sposób: 
stud = wstyd, vtip = dowcip, zarmutek = smu- 
tek, zbujnfk = rozbójnik, zrak = wzrok, vice = wię- 
cej, drama = dramat, drZava = dzierżawa, kfidelko 
= skrzydełko, msta = zemsta, nezraly = niedojrzały, 
olizati = oblizać, otec = ojciec, porucfk = porucznik, 
pfitel = przyjaciel, proti = przeciw, take = także, 
ickha = pociecha, utek = wątek, uvniU = wewnątrz, 
uvoz = wąwoz, uzel = węzeł, uzeni = wędzenie, 
uzenky = wędzonki = kiełbaski, uzko = wązko, 
ui = już. 
22. Przez przestawienie liter otrzymamy wyrazy: 
kapr = karp, habr = grab, kopfiva = pokrzywa, 
hIt = łyk = haust, svec = szewc, snem = sejm, 
krtek = kret, lśzen = łaźnia, mensi = l111I1ejs*}" 
mramor = mannur, nazev = nazwa, 
ek = pitii 
sek, plisen = pilśń, pisen = pieśń, ptuk = pułk, 
pusa = usta, ramlice = samica, ratolest = latorośl, 
rez = rdza, ryzec = rydz, vejce = jaje, vlaha = wil- 
goć, vyzle = wyżeł, zor = wzrok. 
Wypisz z ustępów 19.-22. tylko czes
e wyrazy, 
czytaj je i tłumacz na język polski. 
Z ostatnich lekcyj poznaliśmy dalsze trzy cechy 
charakterystyczne języka czeskiego: 
l. Język czeski opuszcza często samogłoski, 
tak iż czasem całe słowa nie mają samogłosek; 
taki zbieg spółgłosek utrudnia wymowę i nadaje 
językowi cechę twardości. 
2. Język czeski posiada często w wyrazach 
inne samogłoski, niż w języku polskim. 
Zamiast końcówki a jest często e, zamiast 
e często i. 
Zamiast ą, ę stoi w języku czeskim ou, o, u. 
. 
amiast o. ó, !I stoi w środku wyrazu prze- 
wazme a, czasem u. 
.3. Rów.nież spółgłoski są często inne: 
zamiast m Jest n, zamiast w - b, g - k, z - s, 
rz - r. t-d.
		

/027_0001.djvu

			-18- 


Często są nowe spółgłoski do wyrazu wstawione, 
czasem spółgłoski są przestawione, niekiedy opu- 
szczone, 
Więc w całości mamy następujące cechy cha- 
rakterystyczne języka czeskiego: 
¥ ¥ 1. Inna pisownia: a, e, i, ó, t, u, u, v, f, i, 
c, n, e. 
2. Brak głoski: ł, g" ę, ą. 
3. Brak miękkiego ś, ć, ź, dź; inne spółgłoski 
miękkie występują dosyć rzadko. 
4, Brak samogłosek - zbieg spółgłosek, 
5. Po części inne samogłoski. 
6. Niekiedy inne sp6łgłoski. 
Brak miękkich spółgłosek i zbieg twardych spół- 
głosek czynią język twardy; narzecze morawskie 
tworzy w tym względzie przejście między językiem 
czeskim a polskim: ' 
czeskie den - twarde d, n; 
morawskie den - twarde d, miękkie ń; 
polskie dzień - miękkie dź, ń, 
czeskie kost - twarde t; 
morawskie kosf - miękkie tj; 
polskie kość - miękkie ć; 
podobnie: czeskie itisti - na końcu twarde ti; 
morawskie icesti - na końcu miękkie tji; 
polskie szczęście - na końcu miękkie cie. 
Mniejsza jest także różnica w końcówkach: 
czeskie: kaśe, kosile, nase, vase; 
morawskie: kasa, kosula, nasa, vaśa i t. p. 
W skutek zbiegu spółgłosek jest wymowa utru- 
dniona, często więc nie wymawiamy każdej litery, 
n. p.: szedł mówimy szed; jabłko - jabko, 
Podobnie w języku czeskim: 
piszemy dcera, mówimy cera = córa, córkaj 
jdu - du = idę; 
praiskt - praskt = praski; 
vetii - wieczi = większy; 
mestskt - mjescki = miejski;
		

/028_0001.djvu

			- 19- 


jmeno - meno = miano, imię; 
otce - oee = ojcze; 
pojd sem - potsem = pójdź tu; 
muiskj - muskj = męski. 
ctnost - coost = cnota; 
hmot - mot = grzmot; 
hnch - nch = grzech; 
piszemy: ja vedl, n
sl, rekl; 
mówimy: ja ved, nes, rek; 
po polsku: wiódł, niósł, rzekł. 
Czasem więc opuszczamy w wymowie d, t, z, i, j. 
h, l. 
Na końcu wyrazu litery b, d, d, g, h, v, z, i wy- 
mawiamy jak p, t, f, k, ch, f, s, sz. 
Polskie: dąb, gad, kadź, róg, lew, wóz, nóż, 
czeskie: dub, had, kad, roh, Buh, lev, vuz, nuz. 
My Polacy wymawiamy rz jak ż, chociaż w piso- 
wni robimy różnicę, gdyż co innego znaczy może, 
Boże, noże, a co innego morze, borze, norze. Czesi 
jednak robią różnicę i wymawiają i jak nasze ż, nato- 
miast w głosce rz słychać nieco r, podobnie jak rż. 
Dawniej i w Polsce wymawiano inaczej ż a inaczej rz. 
Polacy na Śląsku, oderwani od setek lat od pnia ro- 
dzimego, zachowali po dziś tę różnicę. 
Inaczej ma się sprawa z głoskami o, ó. W wyra- 
zach stoły, doły z b I i żył o się czyste o w języku 
polskim do głoski u - stół, dół; w języku czeskim za- 
mieniło się niegdyś czyste długie o z u p e ł n i e na 
głoskę u; piszemy 
tul, dum, wymawiamy: u, nie ó. 
Również lud nasz chętnie zamienia a na o, za- 
miast pan, mówi nasz chłop pon, zamiast trawa - 
trowa, zamiast raz - roz. 
U Czechów zachowało się a; Czech mówi nie 
ty
ko pan, trava, raz, lecz także: krava, hlas, vlas, 

Iato, hlava, chlap, gdzie w języku polskim literackim 
Jest o: krowa, głos, włos, błoto, głowa, chłop.
		

/029_0001.djvu

			ROZDZIAŁ DRUGI. 


Latwe opisy, opowiadania 
i anekdoty. 


1. Tydzień, miesiąc, rok. 
Tyden ma sedm dni. Jmenuji se: 
pondili, utery, stfeda, ctvrtek, patek, sobota, 
nedile. 
Pondeli, utery, stfeda, ctvrtek, patek a sobota 
jsou dny vsednf. Nedele jest den svatecni. Ve vsedni 
dny lide pracuji; deti chodi do skoly. V nedeli a ve 
svatky odpocivame, 
Rok ma dvanact mesicu, dvaapadesat tydnu, tfi 
sta petasedesat nebo (albo) tfi sta sestasedesat dnu. 
Jmena mesicu jsou: 
leden, unor, brezen, duben, kveten, cerven, 
cervenec, srpen, zan, njen, listopad, prosioec. 
Leden jest prym mesie v roce. V lednu jest na 
rekach led, mrzne a pada snih. Unor jest druhy mesie. 
T ake v unoru je jeśte zima; ale dny jsou jii delSl. Bre- 
zen jest tfeti mesie roku. V breznu poNd se jaro 
(wiosna). Jaro trva od jedenadvacateho bfezna do 
jedenadvacateho !::ervna.
		

/030_0001.djvu

			- 21- 


Duben jest ctvrty mesie. V dubnu zal::inaji se duby 
zelenati a ptaci zpfvati. Kveten jest paty mesie v roce. 
Jest to mesie kvetu. Stromy (drzewa). kefe (kierze - 
krzaki) a louky kvetou.' Je teplo. ale neni horko. 
Cerven jest sesty mesie. V cervnu jsou jahody 
cervene. Lito poNna se v cervnu a trva od jedenadva- 
cateho I::ervna do tfiadvacateho zafi. Cervenec je 
sedmy mesie roku. V cervenci dozrava (dojrzewa) 
obili (zboże). Nastavaji zne (żniwo). Jest horko (go- 
rąco), Nekdy pfiiene se boufe, bl)'ska se, hfmi. prSi 
(deszcz pada). padaji kroupy (grad). Srpen je osmy 
mesic. V srpnu dozravaji jablka a hrusky. 
Zafi jest devaty mesie roku. V zafi konl::i se leto 
a pocina se podzim (jesień). V za fi myslivci honi za- 
jice a koroptve. Rijen jest desaty mesic. V fijnu listi 
stromu zloutne (żółknieje) a usycha, Listopad je jede- 
nacty mesie roku. V listopadu pada listi se stromt"1 
a stromy jsou zcela hole. Prosinec jest dvanacty a po- 
sledni (ostatni) mesic. V prosinci pol::ina se zima. za- 
mrz<\ji feky a potoky. V prosinci jsou take v8Doce 
(święta Bożego Narodzenia), nejmilejsf svatky ditek. 
Obycejny rok ma 365 dni. Den ma 24 hodinj ho- 
din a ma 60 minut; minuta ma 60 sekund, Kazdy den 
ma tedy 1440 minut nebo 86.400 sekund, Den roz- 
delujeme v den a noc. Rok ma 52 nedel. tyden ma 
7 dni. Rok ma 12 mesieti, mesfc ma 30 nebo 31 dni. 
Ale tinor ma 28, a kazdy ctvrty rok 29 dni. Pfestupny 
rok ma 366 dni. Rok 1912 byl rok pfestupny. rok 1915 
jest rok obycejny, Rok ma 4 rocni doby. Kaida rocni 
doba trva 13 nedel nebo 3 mesiee. 


, . Co znaczą wyrazy: jaro, leto, podzim, zima, stromy, kde, 
obili; horko, prsi, iloutne; vanoce, nebo. 
, Od j,aro pochodzi wyraz larf - rzeźki, dziarski, Przysło- 
wIe.: 
tary ale jary, Zasiew wiosenny zowie się jar, zboże jare 
- Juana, pszenica wiosenna - jarka; wiosenny - larm. 
Od strom pochodzi stromek - małe drzewko; v'ncK!ni 
stromek - drzewko wilijne; stromovi - drzewa, stromovka 
- sad. 
Od ker pochodzi kei'ovy - krzewowy, kernaif - krza- 
clasty,
		

/031_0001.djvu

			- 22- 


Od obili pochodzi obilni - zbożowy, obilnic:e - śpichlerz 
na zboże. 
Od horko pochodzi horky - gorący; lecz hoi'ky - gorzki; 
horkokrevnost - popędliwość, 
Od fiaty (żółty) pochodzi ilatavf - żółtawy, iłatiti - 
żółcić, ilaf - żółtość, flae - żółć. 
Wyróżniaj: nebo, neb - albo, lub: nebe - niebo, aebeskf 
- niebieski. 
Wypisz wszystkie powyższe wyrazy czeskie uważnie do 
notatnika i czytaj w ciągu kilku dni następnych, Pisz w ten 
sposób: 
jaro, jary, jar, jarina, jarka, jarnl: 
strom, stromy, stromek, vanoćnl stromek, stromovi. 
stromovka; 
ker, kere, kerovy, kerna ty: 
obili, obilni, obilnice: 
horko, horky, horkokrevnost, horky; 
iluty, ilutavy, ilutiti, iluf, iluć. 


2. Pory roku. 
Dne 21. bfezna pocina se jaro. T oho dne vy- 
chazi slunce asi o seste hodine rano a zapada o seste 
hodine vecer. Den a noc jsou tedy stejne d1ouhe. Ode 
dne ke dni slunce vystupuje vyse na nebi, dny stavaji 
se delsimi nei nocii tepla pfipyva. 
Dne 21. cervna pocina se leto, Tu nam vychazi 
slunce asi o ctvrte hodine rano a zapada o osme ho- 
dine vecer. Marne nejdelsi den a nejkratsi, noc roku. 
Nasledujici dny stavaji se kratsimi, ale. teplo do- 
driuje. 
Dne 23, zafi pocina se podzim. T ohoto dne vv- 
chazi slunce na nebi prave tam, kde vyslo dne 21. 
bfezna; den a noc jsou zase stejne dlouhe. Ale dne 
porad jeste vice ubyva a noci pfibyva. Slunce nevy- 
stupuje nyoi jii tak vysoko na nebi jako v lete. Proto 
je na podzim chladneji. 
Dne 21, prosince marne nejkratsi den. Zima se 
pocina. T u nam slunce vychazi teprve k osme hodinc 
rano a vecer zapada brzo po ctvrte hodine, Potom 
vsak stavaji se dny znenahla zase delsimi. V zime ne- 
stoji slunce ani v poledne vysoko na nebi. Proto je 
zima studena doba rocni.
		

/032_0001.djvu

			- 23- 


asi, stejni 
nbledujicf, dodrZuie 
pofad, nyn( 
teprve, brzo 
studena 


około, jednak 
następujące, dotrzymuje 
ciągle, teraz - obecnie 
dopiero, zaraz 
zimna 


3. Słonce i księżyc. 
Slunce vychazi nino. Svitf jasne. Osvetluje svymi 
paprsky (promieniami) stromy a domy, pole i Idy, 
reky i mofe. Slunce dava nam svetlo a teplo. Bez 
slunce nemohli by lide ani zvffata ani rostliny byti 
zivi. Bez slunce vsecko by zahynulo. Slunce stojf 
vysoko na obloze (sklepienie niebieskie, firmament). 
Nekdy skryva se slunce za mraky (mrok - chmura) 
a my ho nevidime; jindy (inny raz) muzeme je videti 
i skrze (przez) mraky. Ale kdyz je obloha zcela fista, 
nemuzeme se na slunce podfvati. Oslepilo by nase 
ocio 
Strana svetova, kde slunce vychazf, sluje vychod. 
Strana svetova, kde slunce zachazi, sluje zapad. Jih 
je ta strana svetova, kde slunce stava opoledni. Sever 
zove se ona strana svetova, ktera leii proti jihu. Jih 
zove se take poledne, sever pulnoc. 
Misic (księżvc) sviti v noci. Je bily jako stffbro. 
Jeho svetlo nenf tak prudke (prędkie - gwałtowne) 
jako svetlo slunecnf. Jeho paprsky nehfejf tak jako 
paprsky slunecni. S mesfcem sviti hvezdy. Jsou 
mensi nei mesie a jest jich mnoho. Podobaji se (po- 
dobne są) malym demantum; mesie je mezi nfmi jako 
velika perła. 


( l <;0 znaczą wyrazy: paprsek, paprsky, obloha, na obloze 
po skI: obłok ma inne znaczenie), skrz? 
k O.d paprsek pochodzi paprskovati - promieniować, pa- 
prs ovJtt - promienisty, 
vychod, zapad 
jih. sever 


wschód, zachód 
południe, północ 


Przepisz powyższe wyrazy do notatnika,
		

/033_0001.djvu

			- 24- 


Wyrazy: misie: znaczy miesiąc i księżyc; 
pochodne: mhlćek - miesiączek, m
slćky - miesiączka, 
m
s(ćne - miesięczna płaca; 
podoba - podobieństwo, podobizna - portret, poclobnf, 
podobati le. 
Wpisz do zeszytu bez wyrazów polskich, 


4. Pacholek ve chl'dku. 
Pacholek za parneho dne lehl si pod kolatf 
strom a usnul. »Ty nicemo,« kficeł na nej jeho pan, 
»nestydiś se za biłeho dne spati, misto abys praco- 
vał? Ty nejsi hoden, aby slunce na tebe svitilo!« 
»Opravdu, milostpane,« dal mu pachołek za od- 
poved, »prave proto jsem si lehnuł do chladku,« 
kobty cienisty 


5. Dzień a noc. 
Ve dne marne svetlo slunecne, den je sveily. 
V noci btva tma, nebo sviti mesie a hvezdy, Nei 
slunce vyjde, len se a svita, Potem obloha zbarvi se 
rude - to je zora. Brzo ukaze se ohniva koule slu- 
necnii. T.o je rano cHi jitro. 
Kdyz je slunce na obloze nejvyśe, jest poledne. 
Lide na chvili od prace ustavaji, aby mohli obedvati. 
Odpoledne se slunce poma1u nizi a na konec dne za- 
pada. Po zapadu slunce ubyva svetla dennfho; 
smralk' se, tmi se, jest vecer, Lide nechavaji prace 
a schazeji se k vecefi, 
Po veceru nastava noc, Lide ubfraji se na od po- 
cinek. Deti kleknou a pomodli se. Dtfmota zavfe jim 
vicka. Po jasnem nebi tiśe plyne mesie a tfpyti se 
stado drobnych hvezdicek. Venku bdi ponocny. 
Dava pozor, kdyby nekde vysel pozar. Nade vsemi 
lidmi belI oko Pane. 


!erl se, smraka se 
nechavaji, v(ćka 
Upyt, tfpytiti se 
tfpytivy 
bdlti, bd( 
ponocny, dś.vś. pozor 


szarzeje, zmierzch zapada 
zaniechają, powieki 
połysk- lśnienie, lśnić się 
lśniący 
czuwać, czuwa 
stróż nocny, uważa
		

/034_0001.djvu

			-25- 


6. Zegar. 
Je poledne, je pulnoc, je jedna hodinai jsou dve 
hodiny, jsou tn hodiny, jsou Hyii hodinYi je pet, sest, 
sedm, osm, devet, deset, jedenact hodin. Je ćtvrt na 
jednu, Da dve, na deset, na dvanact. Je pul jedne, 
druhe, tfetf, ćtvrte, pate, seste. Jsou tn ćtvrti na je- 
dnu, na tn, na osm, na jedenact, na dvanact. 
Je devet hodin a dve minuty. Je pul sedme a Ui 
minuty. Je ctvrL na tn a jedna minuta. Jsou Ui ctvrti 
na pet a ctyn minuty. Je poledne a pet minut. Je sest 
hodin pryc (precz - przeszło). Je za minutu pet ho- 
din. Je za tri minuty pul osme. Jsou za sest minut 
dve. Je pul pate pryc. 
Nastenne hodiny ukazuji nam cas. Na hodinach 
nastennych vidime cifernik se dvamicti cislicemi (cy- 
frami) a dve rucićky. Kratka rucicka ukazuje hodiny
 
d10uha minuty. Hodiny oznaceny jsou na kraji cifer- 
niku Cislicemi fimskymi. Sedesat malych carek (kre- 
sek) ukazuje minuty. Hodinai' (zegarmistrz) zhotovuje 
hodiny nastenne i hodinky kapesni (kieszonkówe). 


hodina. hodiny godzina, zegar 
hodinka, hodinky godzinka, zegarek 
hodimi.r, hodinafstvi zegarmistrz, zegarmistrzostwo 
ćislo. cislovka liczba - numer, liczebnik 
ćfslicc liczba - cyfra 
kapsa, kabza - kieszeń 
kapsar torba - złodziej kieszonkowy 
kapesni kieszonkowy 
kapesnik lub kapesnf Utek chustka kieszonkowa 
Wpisz te wyrazy do notatnika, 


7. Hodioky. 
K hodinaii pi'isel sed1ak a koupil si kapesni ho- 

nky stareho zpusobu a neobycejne velikosti. Strciv 
Je do kapsy, zpozoroval na pracovnim stole hodina 
fove pramalinke hodinky. Pozoroval je chvilku a P'" 
tern pravil: »Aj, tuto malickou vic byste mi moh} daU
		

/035_0001.djvu

			- 26- 


piidavkem/« - Hodin.H se smal, ale nechtel'o tako- 
vem obchodi nic vedeti. 


z)?ozoroval, v
c 
obchod 


zauważył, rzecz 
handel 


8. Slepj a svitlo. 
Slepy mui gel vecer pro vodu a meI s sebou Iu- 
cernu. Tomu se lide divili a pravili mu: »Proc pak 
nosiS s sebou svetlo, ktereho videt nemuies?« - 
SIep y odpovedel: »Nenosim svetIa pro sebe, njbri 
pro neopatrne lidi, aby do meho dibanu nevrazili 
a ho nerozbili.« 


lucerna, nybrż 


latarnia, ale - lecz 


9. Chytry hvizd8f. 
J akysi hvezdar predpovedel, kdy jisty mlady 
mni, ktereho kraI Ludvik XI. milovaI, umre. I vypInilo 
se to, KraI zavolaI hvhcłare a pravil: »Rekni mi, kdy 
ty urnreg!« - Hvezdar odpovedel: »Ja umru o tri dni 
dfive nei Vage kralovska Milost.« - KraI se staral 
o hvezdare a podporoval ho. 
kdy, dł'lve kiedy, wcześniej - drzewiej 
hv
zda, hvezdar gwiazda, gwiazdarz - astronon 


10. Liczby. 
Jeden, jedna, jedno, dva, dve, tri, ctyri, pet, gest, 
sedm, osm, devet, deset, jedenact, dvamict, trinact, 
ctrnact, patnact, sestnact, sedmnact, osmnact, deva- 
tenact, dvacet; 
jeden a dvacet, dva a dvacet, tri a dvacet i t. d,; 
tricet, ctyricet, padesat, gedesat, sedmdesat, osm- 
desat, devadesat, sto; 
sto jeden, sto dve, dve ste, tri sta, ctyfi sta, pet 
set, gest set, sedm set, tisic; 
dva tisice, tri tisice, ctyfi tisice, pet Lisic, deset 
tisic, sto tisic, milion, dva miliony.
		

/036_0001.djvu

			- 27- 


R a c h u n k i - P o {: t y. 
Dodawanie - Sećihini. 
Dve a jedna' jsou UL Sedm a jedna jest osm, 
Odejmowanie - Odćitani. 
Deset bez jedne jest devet. Jedna bez jedne jest 
nulla: Śest bez ctyf jsou dve, 
Mnożenie - Nasobenf. 
Śestkrat dve jest dvanact. Jednou tfi jsou UL 
Devetkrat dve jest osmmict. Petkrat tri jest patnact. 
Dzielenie - Deleni. 
Jedna v jedne obsaiena jeden krat. Dve ste ve 
dvou stech obsaieny jedenkrat. Sedm v ćtrnacŁ ob- 
saieny dvakrat. 4 v 8 jest obsaieno dvakrat. 
25 jest vice nei 18, 36 jest mene nei 97. 


pocitati, poćlat 
pocet. ucet 
da li na ućet 
poety 
pocetnik 
sećihini, odcItani, 


rachować, rachmistrz 
rachuba, rachunek 
dać na rachunek 
rachunki 
książeczka rachunkowa 
nasobenf, d
leni. 


11. Rodzina. 
Otec ma syna a dceru, Syn a dcera jsou bratr 
a sestra. Otec ma bratra. to je stryc. Matka ma take 
bratra, to je take strjc. Matka ma sestru, to je teta. 
Otec ma take sestru, to je take teta, Otec ma take 
otce a matku, to je didecek a babicka, Stryc a teta 
maji syna a dceru, to jsou bratranec a sestfenice. 
śtepan jest mój bratr. Alibeta jest ma sestra. 
tofie jest jesle dite, Anna je ve skole a uci se. V ojtech 
neni doma, Milj bratr jest ve skole. jest iak. Anna je 
iakyne. Mój otec jest doma, Mój dedecek je stafec. 
Ma babicka je staiena, Mój stryc neni stafec, ma teta 
neni stafena,
		

/037_0001.djvu

			- 28- 


Doma mam bratfił:ka; je maly a slaby; neb
ha 
ani nemluvi; je nem1uvne. Pomalu vzroste a bude 
.Z neho chlapec. Starsi bratr je veliky a siłny jinoch. 
Mladsi sestra je dfvka; az bude tak velika jako starsi 
bratr. bude s ni panna, Otec je muz. matka je zena. 


strVc, te ta 
didećek, nenl 
nemluvn
, nemluvny 
jinoch, fena 


stryj - wuj, ciocia - stryjenka 
dziadek, nie jest 
niemowlę, małomówny , 
junak - młodzian, kobieta 


12. Jak se jmenujei1 
A: Jak se jmenujes? 
B: Jmenuji se jako muj otec, 
A: A jak se jmenuje tvuj otec? 
B: Jmenuje se jako ja, 
A: A jak se jmenujete oba? 
B: Jmenujeme se jeden jako druhy. 


13. Bratr. 
»Pepicku. jdi domu. cap ti pfines bratficka,« - 
»A to jsem rad! Ja jsem rano rozbił taUnkovi fajfku, 
mam to ted na koho svest.« 


Pepićek, ćap 
svest 


J6ziek, bocian 
złożyć - zwalić 


14. ćtenafka. 
Mala Mafenka vid
la doma dedecka, jak cte 
z kalendafe, Dedecek poloził knihu a brejle na still 
a vysel ven, Holcicka posadiła se na jeho misto, vzala 
kalendaf do rucek a nasadiJa si brejle na nos. Chtela 
take cisti, ale nemohla. Povida si: »To je divne; brejle 
mam jako dedecek, knihu mam jako dedecek a pfece 
cisti neumim.« 


ćlsti, ćtiJ ćtu 
ćtenl, ćtenar, ćtenarka 
brejle, holćićka 
mfsto, holka 


czytać, czytaj' czytam 
czytanie, czytelnik, czytelniczka 
okulary, dziewczynka 
miejsce, dziewczyna
		

/038_0001.djvu

			- 29- 


15. Aby babicka neodełla. 
»Ach,« pravila jedoou babicka, »jiz za nedlouho: 
snad odejdu od vas, drahe deLićky, navidy,« 
»A kam-pujdete, babicko?« zeptala se tffleta Bo- 
zenka. »Daleko?« 
»Ba daleko, drobecku muj miły, velmi daleko.« 
Druhy den se babicka sbaiDila po svych brejlich
 
Vsecko prohledali, ale brejli nenalezli. Pak povlda 
Bozenka, ze marnince neco posepta. pfiznala se jl, ze- 
schovala brejle do posttlky. 
»A proC?« ptala se matka, 
Malickci odpovedela: "Babicka bez brejlf nikam 
netrefi a tak nepujde prycl« 


jednou 
snad, navżdy 
kam, drobećku 
velmi, shan
la 
pak, proć 
nikam, postylka 


jeden raz - pewnego razu 
snać - może, na zawsze 
dokąd, drobiazgu - maleństwO' 
bardzo, biegała - dopytywała 
wtedy, dlaczego 
nigdzie, pościel 


16. Ciało ludzkie. 
Na tele lidskem nejvyse jest hlava, pod ni trap. 
Po obou stranach trupu jsou pRZe a dole nohy. Cele- 
telo pokryto jest kozi. Pfedni cast hlavy sluje oblicej, 
horni a zadni łebka. Lebka porostla jest vlasy a chova 
v sobe mozek. Na oblićeji vidime celo, oci, nos, lice, 
usta a bradu. Oko ma oboci a zavira se vickem, na 
jehoz kraji jsou fasy. Usta zavfena jsou rty a obsa- 
huji jazyk, patro a dve celisti, ve kterych sedi tficet 
dva zuby. Brada muz ska byva porostla vousy. Po 
stramich hlavy jsou usi. 
Trup s hlavou je spojen krkemi pfe dni cast krku 
nazyva se hrdlo, zadni sije. Pod krkem je brudnik, 
k
e
y ma napi'ed prsa, vzadu hfbet s lopatkami a pod 
D1
1l 
edra. Pod hrudnikem je bficho. Na pazich roze- 
z?avame rameno, loket, zapesti a ruku. Ruka ma 
hrbet a dIan a jest ukoncena peli prs ty, Zavfena ruka 
ZOve se pest, polozavfena brst. Na nohou pozoruje me-
		

/039_0001.djvu

			- 30- 


stehno. koleno. holen s lytkem. kotniky a chodidlo. 
Na chodid1e je pata. oart.ploska a pet prstu. Kaidy 
prst ma na konci nehet. CasLi tel a jmenuji se jinak 
ódy. 


trup, paźe tułów, ramię 
paźdl, pUe pacha, paź 
klHe, lebka skóra, czaszka 
mozek, oboćf mózg, brwi 
ret, rty, retnl warga, wargi, wargowy 
patro piętro - podniebienie 
ćelist czeluść - szczęka 
hrud, hrudnik pierś, klatka piersiowa 
hrudnl, prst piersiowy, palec 
hrst, kotnik garść, kos'\ka 
chodidlo po czem się chodzi - stopa 
pata, nart pięta, górna część stopy 
ploska, ud, udy podeszwa, członek, cz!onki 
Czytaj ustęp powtórnie;. wyrazy trudniejsze wpisz do no-' 
tatnika, 


17. Co ma v blave. 
J e n i k : Babicko, pan ucitel nam pfece vzdycky 
fika, ze maji !ide v hlave mozek! A ty tam mas vatu.. 
B a b i c k a : I ty drzf kluku. co to mluvis? 
J e n i k: Ale ano, babicko, vykouka Li pfece 
vata z usil 


drzy kluku 
vykouka 


bezczelny chłopcze (uliczniku) 
wygląda 


18. Umrlci lebka. 
Mlady knize, ktery si na sve krase a svem bo- 
hatstvi mnoho zakladal, honi! jednou v puste krajine, 
Tu spatfil stareho poustevnika, ktery pfed svou je- 
skyni sedel a na umrlci lebku pozorne se dival. Knize 
tazal se poustevnika usmivave: »Proc, starce, na tu 
umrlci lebku tak pozorne patfis?« 
Poustevnik chvfli micel. PaUil na umrlci lebku, 
potom se dival zase na knizete a pravil konecne: 
"Rad bych vedel, je-li to lebka z knizete nebo 
.ze zebraka; ale nemohu toho rozeznati.«
		

/040_0001.djvu

			- 31- 


zakladal, tazal 
pOZOFn
, konećnc 
otazka, otaznfk 
pozor, pozorovati 


pokładał. pytał 
uważnie, wkońcu - nareszcie 
pytanie, znak pytania 
baczność, obserwować 


19. 1D0upe V hlave. 
L e kar: Muzete jiz suodati lec10vnik s hlavy. 
N e m o c n a: Ale mne jest dosud tak hloupe 
v hlave, 
L e kar: Tak dlouho - nei se to ztraU - ne- 
m-uzete prece miti led na hla ve. 


sundati 
led 


zdjąć 
lód 


20. Posled.ni prw. 
S O U d c e k odsouzenemu k smrti provazem: 
»Mate jeste nejake prani?« 
»Abych byl povesen misto za hlavu - za nohy.« 


prani 


życzenie 


21. Snadny poeet. 
1. e b rak: Date-li zde memu priteli, jenz ma jen 
jeclnu ruku, pet haletu, mam dostati ja deset haleru? 
P a n i hnevive: A proc pak? 
1. e b rak: Proto ze mam dve ruce. 


22. Dva sluiebnici. 
Pan vola: »PeUe, jsi tu?« 
Petr: »Tu jsem, milostpane!« 
Pan: »Co deIU?« 
Petr: »Nic, milostpane!« 
»A ty, FrantiSku, jsi tu take?« 
Frantisek:' »Ano, milostpane!« 
»A co ty delas?« 
Frantisek: »Ja Petrovi pomaham!« 


jsi, ano 


jestp.ś, tak
		

/041_0001.djvu

			- 32- 


23. Zmysły. 
ćlovek vidi oc ima - ma zrak; slygi ugima - ma 
sluch; l:icha nosem - ma cich; chutna jazykern - ma 
chut; hmata prsty - ma hmat. 
Ve dvou l8hvick'ch vidime tekutiny; jedna je 
nazloutla tak jako druha. Jedna von! a chutna pff- 
jemne, druha voni a chutna ostre. Jedna je vino, 
druha ocet. Zrak jich nerozeznal, ale ćich a ch ut je 
rozeznaly. Psy ćichem se poznavaji a dorozumfvajf. 
Zvirata po cichu jdou za potravou. Hmyz po l:ichu 
najde nejkratgi cestu k poknnu. Jazyk varuje nas vecf 
tuze kyselych, trpkych a horkych, kterymi bychom 
si mohli na zdravf ublfziti. Take prozradi jazyk 
kamenek utrouieny do testa, z nehoz nam chleb upe- 
klio UkUi-li nam na stole dve l'tky bile, nepozname 
vzdy, co jsou, Vezmeme je do prsttiv a ohmatame. 
Hmat rozhodne, kde zrak nestacil: v jedne latce po- 
zname papir, v druhe platno. I slepec hmatem rozezna 
velike mnozstvi veci, Hmatem rozeznavame tvrde 
veci od mekkych, mokre od suchych, hladke od 
drsnych, studene od teplych. 
Wyrazy: 
zrak, ćich, chut wzrok, węch, smak 
hmat, hmatati, lahvicka dotyk, dotykać, flaszeczka 
teci, tekoucl ciec, ciekący - płynący 
teku ty, tekutina płynny - ciekły, płyn - ciecz 
hmyz. hmyzoiravy owad, owadożerczy 
c,esta, varovati droga, przestrzegać 
tUze, kysely, kyselina nader - zbyt, kwaśny, kw<,.s 
prozraditi, utrousiti zdradzić, upuścić - rozsypać 
latka, nestaćH materya, nie wystarczył 
drsny, studeny szorstki, zimny 
studeno, studna zimno, studnia 
Wpisz te wyrazy bez tłumaczenia polskiego do notatnika. 


24. Zlepiich kruhu. 
Priteli, barone, ted mam gofera! S Um mohu do 
celeho sveta, On zna pet recf. 
To ja mam lepgiho! S Um mohu i do polosveta. 
On je nemy,
		

/042_0001.djvu

			- 33- 


25. Odzienie. 
Ćlovek potfebuje odhu. Rozezmivame odh 
mubky a zensky. Ćasti odhu mufskeho jsou: kal- 
hot Y (spodnie), vesta, kabat. svrchnfk (zarzutka) 
piast, nakrl:nfk (naszyjnik - krawatka). śle (szele - 
szelki). Ćasti od hu fenskeho jsou: spodnil:ka. sne- 
roval:ka. saty (ubranie - suknie), zasterka (fartuch). 
Mufove i feny nosi mimo to kośili. punl:ochy, ruka- 
vil:ky, trepky (sandały), stfevice a botky. Boty nos f- 
vaji mufsti. Mufsti nosi l:epici nebo klobouk (kape- 
IUSZ)i fenske nosi satek (chustkę) na hlavu, l:epec 
nebo klobouk. Krejl:i zhotovuje odh m11iskYi krej- 
ćova śije saty fenske. 
Co znaczy: kalhoty, svrchnlk, nakrćnlk, śle, 
aty, Utek, 
zast
rka, trepky, klobouk. 
Od lat - szata pochodzi: śśtek, śśtećek, śatiti se, śatna, 
śatstvo (odzież); 
klobouk: kloboućek, kloboućnik, kloboukovy - kapelu- 
szowy. 
Wpisz te wyrazy do notatnika. 


26. Ubohj. 
t e b rak: Ano, ano, milostpanf! Jsem star 50 
roku, a 16 roku jsem jif ztravil na lofi. 
P a n i: Ubofaku! To je straślivel Zde mate ko- 
runu, chudaku! A co pak vam vlastne bylo? 
t e b rak: Zaplat Pan Buh, milostpanfl Co mi 
bylo? Nici ale spoetou si, milostpani. kdyf spf ćlovek 
denne osm hodinl 


spoćtou si 


policzcie sobie 


27. NemUie pomoci. 
Do ordinaćni sine noveho mestskeho lekafe 
vstoupil sedlak s prasatkem, 
L e k a f : Ku vsem rohatjm, co tu chcete s' pr'a- 
setem? Jdete s nim ku zverolekafi! 
,
 .r J;) : 
 '"f;) 
0. 0 .,. !: 
.> 
 1 ' 1 ' t . 1 
 / 
....
-j
		

/043_0001.djvu

			- 34- 


S e d I ak: K tomu neptijdu! Prase nechce mi 
iraLi, a jak mu pomuze zverolekaf, jeni jest sam hu- 
beny jako tycka. Ale vy jste tłusty, vy muiete po- 
mocil 


ku vśem rohatym 
hubeny 


do wszystkich czartów 
chudy 


28. Stafec a smrt. 
Stafec nasekav v lese dfivi, ubiral se s teikou 
otepi domu, Jsa velmi utyran, shodil naffkaje dffvf 
na zemi a pfal si konecne smrl, Ihned objevila se 
smrt fkouc, proc ji volal. Stafec zaleknuv se, pravil: 
»Ach, zavolal jsem te jen, abys mi pomohIa bfime 
zase na ramena naloiiti.« 


nasekati, ublral 
shodil, prał 
fkouc 
jen 


nasiekać - narąbać, dążył 
zrzucił, życzył 
rzkąc - mówiąc 
jeno - tylko 


29. Nowy dom. 
Deloici kopali v ze mi jamy, skladali kameni, 
cihly, vapno a dffvi. Kdyi byly jamy dosti hluboke, 
zednici v nich budovali zaklady domu. Nadenici jim 
podavali kamen amaltu, kterou delali z pfsku, vapna 
a vody. Zdi rost1y rychle pod rukama zednikti, zdi 
pfibyvalo tak, ze museli tesaii zednfkum udelati 
z tnimtiv a prkeu leieni. Lezlo se na ne po zebfiku 
a voda i malta vytahovala se po prdvaze. - Potom 
tesafi zvedali krov. V nekolika dnech pfikryval celon 
budovu. Na stfese pracovali pokryvaci, zednfci omi- 
lali zdi, tesafi kladli podlahy a stropy. Leseni brzy 
bylo odstraneno a po nekolika dnech belal se cisty 
dum, hezky jako klicka. 
Zednki a tesafi sice jii odesli, ale misto nich pn- 
sli truhlaf, zamecnik, klempif, kamnś.f, sklen'f, nati- 
rac, malif. Vsichni meli tu prace plne ruce. Dvorek 
zatim dlazdic urovnal a zahradnik pomohl pri za-
		

/044_0001.djvu

			- 35- 


kladiml nove zahradky. Novy dum je vystaven, zatfm 
dostane dum cislo. 
Wyrazy: 
d
lnfk, d
lnice 
d
lnicky, d
lnictvo 
diło, d
lo 
d
lati, zed 
zdi, zednlk 
prkno, leśenl 
iebrlk, tesaf 
tesati, tesak 
zvedati, krov 
omitati, omltka 
hezky, kIec - klicka 
sklenar, sklenice 
sklenfk 
nat
rać 
naUr 
dvorek, dlaidić, dlaiba 
dlUditi, ćislo 
wpisać do notatnika, 


robotnik, robotnica 
robotniczy, stan robotniczy 
dzieło, działo - armata 
czynić - działać, mur 
mury, murarz, 
deska, rusztowanie 
drabina, cieśla 
ciosać, cieślica 
podnosić, więźba strzechy 
obrzucać tynkiem; tynk 
piękny, klatka 
szklarz, szklanka 
szklarnia - cieplarnia 
pokostnik 
pozór, zewnętrzny wygląd 
podwórze, brukarz. bruk 
brukować, numer 


30. Jak je stara. 
Hledali jsme v obci N. u Benesova letni byt. 
U lesa potkali jsme stafenku, dali jsme se s ni do ho- 
voru a mezi jinym ptali jsme se ji, jak je stara. 
»Ja jim to feknu, milostpane, Je mi petasedesat, 
ale vcera jeste mi bylo osmdesaŁ." 
»Jak je to mozne?" 
»Dobfe. Dnes uz jsou tady vsecky letni byty pro- 
najmute, tak muzu fict pravdu. Ale veera jeste jsem 
se musela delat starsi, aby to jako tahlo, ze je tu 
zdrav
 krajina.« 
hyt mieszkanie 


31. Mieszkanie. 
Svetnice (pokój) ma' etyfi steny, podlahu, strop, 
dvefe a tfi okna, V nasi svetnici jsou jeste zidle (krze- 
sła), kamna (komin - piec), skfiii (skrzynia - szafa), 
stul, hodiny mistenne.
		

/045_0001.djvu

			- 36- 


Stul jest nabytek (mebel). Sklada se z desky 
a z noh; miva tak e suple (szufladę). Byva obycejne 
zhotoven ze dfeva, Na stole muzeme jisti, psati, pra- 
covati nebo hrati. Truhlaf (stolarz) dela stoly. 

idle je nabytek. Jeji casti jsou lenoch (oparcie), 
sedadlo a nohy, 
idle je ze dfeva nebo z rakosu (ro- 
goży - trzciny), 
idle s operadly zovou se lenosky. 
tidle jest k sedeni. Stolaf dela dfevene zidle. 
Kamna słouzi k vytapeni (wytapianie - ogrze- 
wanie) bytuv (mieszkań). V zim e jsou nezbytna. Jsou 
zhotovena z hliny nebo z zeleza, Trouba (rura) od- 
vaclf (odwodzi - odprowadza) kouf do komina. 
Kamna se vytapeji dfivim, uhlim nebo koksem, 
V naSi kuchyni jsou hrnce, misky, tacky, talife, 
sklenice, lzice, vidlicky, noze, sporak (piec kuchenny), 
mlynek na kavu a t. d, Nadobi (nabytek) jest ze ze- 
leza, medi nebo ze dfevaj nacini jest z porculanu. 
V nasi kuchyni stoji u zdi stul. Nad stołem visi 
policka. V ni jsou talife, na ni łeZi hmky, vedle ni 
visf na levo n8levka, na pravo struhadlo. Na stole 
stoji krajac, pod stolem jest sUez. U stolu v levo stoji 
koiti, u zdi łopatka. U stołu v pravo stoji kb el na 
vodu. Dale marne v kuchyni misy, vedro a jine na- 
dobi. V hrncich se vafi maso a polevka, na struhadłe 
se strouha cukr nebo tvrda houska, v krajaCi se zade- 
łava testo na knedliky, na buchty a na kolace, Ve 
sUezu se myje nadobi, kostetem se mete smeti na 10- 
patku, do kbele se lije voda, 
Svetnice, ve ktere travime noc, zove se loznici. 
V loznici jest poste l (pościel - łóżko), nocni skfiI1, 
myci stul a skfiil. V posteli je siamnik (słomnik -- 
siennik), matrace, podhlavnice, pfikryvka, V posteli 
spavame, 
Bohati lide mivaji nejen (nie jeno - nie tylko) 
jidelnu, mivaji tak e salon. Byva to nejpeknejsi a oby- 
cejne (obyczajnie - zwyczajnie) i nejvetSl svetnice 
celeho bytu. V salone byva tento nabytek: pohovka 
(sofa), nekolik lenosek nebo vycpanych zidel,
		

/046_0001.djvu

			- 37- 


okrouhly stlil, velike zrcadlo, konsola, svedska 
kamna, kyvadelni (kiwać, wahadłowe) hodiny. Par- 
ketovana pod1aha je pokryta koberci. Na stenach vi- 
dime velike obrazy v pozlacenych ramcich, 
Wyrazy: 
sv
tnice, sv
tly 
lidIe, kamna 
skiiIi, śuple 
truhlU, lenośky 
rakos, rakosovy 
'byt, bytovati 
sporak, nadobf 
zed, polićka, nalevka 
struhadlo, krajać 
strez, kośt
 
kbel, houska 
lożnici, sIamnik 
pohovka, kyvadlo 
kyvadelnl 


pok6j, jasny 
krzesło, komin - piec 
skrzynia - szafa, szuflada 
stolarz, oparcie 
rogoż - trzcina, trzcinowy 
mieszkanie, mieszkać 
piec kuchenny, sprzęty 
ściana, p6łeczka, lejek 
tarło, duża misa 
naczynie do mycia, miotła 
kubeł, bułka 
sypialnia, siennik 
sofa, wahadło 
wahadłowy 


32. Ukaf zubni. 
Stavitel k zamecnikovi: »U techto dvefi udelate 
to obracene: zvenci date kliku a z vnitfku jen bo- 
flik. « 
»A proc to, prosim ?« 
»Tenhle byt bude mit zubni lekaf a ten chce, aby 
mu sli lidi tam, ale aby nemohli tak snadno pfed ope- 
raci utecti...« 


obracen
, z venćf 
klika, knofłik 
zubni lekaf 


odwrotnie, z zewnątrz 
klamka, guzik 
lekarz zęb6w - dentysta 


33. Ojcowski dom. 
Na ceste ze skoly pohneval se Prokop se StBiiou. 
Stana pohanel jeho rodnou chaloupku, Reki oni: V de 
chalupa je stara, na spadnuti. To Prokopa velmi 
mrzelo, Maf chaloupku tu nesmirne rad, Je sice stara, 
ale mila, Ma vyfezavanou lomenici a doskovou stfe- 
chu. Okna jsou ovencena vinem, Na bile podezdivce
		

/047_0001.djvu

			- 38- 


Prokopova matka namalovala barevne kvitky, hvez- 
dil:ky a srdil:ka. Na zapraii na lavce je pekne pose- 
deni, i kdyz prsi. A co tu Prokop zaiil radostfl Jejich 
chaloupka je mu milejsi nei veliky statek. Vidyf je to 
jeho rodny dum. 
Wyrazy: 
se Stanou 
maf, lomenice 
podezdlvka (pode zdf) 
kvitky, zaprail 
posed
nl 
vzdyf 


ze Staśkiem 
ma ci, szczyt 
podmurowanie 
kwiatki, miejsce za progiem 
siedzenie - posiedzenie 
zawżdy - wszak 


34. Rzemiosła. 
Truhlś.f hobluje prlmał feie je, osekava a sLipa, 
dlabe, vrta. Tak zhotovuje ze dfeva rozlil:ny nabytek. 
- Tesan otesavaji kmeny a z tramu staveji krov. De- 
laji stropy, podlahy, kulny, - Bednar hotovi ze dfeva 
konve, putny, dżbery, kade, sudy, vany, skopky. To 
jsou nadoby. - Kolaf dela vozy, kol:ary, sane, pluhy, 
brany, - Kovaf dela ze zeleza podkovy, radlice, re- 
tezy, rjce, motyk y, Kove kone, pobiji vozy, pluhy, 
brany, kol:ary, sane. Zamecnik hotovi zamky, 
klice, zavorky, spony, zavesy, mnie, Pobij i okna a 
dvefe, - Krejci sije odev, svec obuv, - Tkadlec tka 
platno z pnze lnene a bavlnene, soukenik dela sukno 
z pfize vlnene, - Zednici staveji zdi a klenuti. 
:A.eznik kupuje dobytek, poraii jej a maso z neho 
prodava, Pekaf pece na prodej chleb, rohliky, hou- 
sky. To je pecivo. Mlynaf mele mouku a krupici ze 
zrni obilneho. Dela tez kroupy, 
Prace truhlarova jmenuje se femeslo, Truhlś.f 
jest femeslnik. T esafi, bednafi, kolafi, kovafi, za- 
mecnici, krejci, śevci, tkalci, soukenici, zednici, fez- 
nici, pekafi, mlynafi jsou femeslnici. Pfi praci potfe- 
buje truhlaf hobliku, pily, sekyry, dlata, nebozezu. 
T o jsou nastroje, Pfi praci pomahaji mistrum tova- 
ryśi a ućiiove.
		

/048_0001.djvu

			Wyrazy: 
prkno 
kmen, sud, sudovy 
nadoba, fetb, reUzek 
ryć, spona 
zavorka 
mfize, pffze 
klenuU, poraziti 
bouska, nebozez 
nebozizek, nastroj 


- 39- 


deska (parkan - płot z desek) 
pieil, beczka, beczkowy 
naczynie, łailcuch, łailcuszek 
rydel - łopata, klamra 
zawora - zapora 
krata, przędza 
sklepienie, powalić - zabić 
bułka, świder 
świderek, narzędzie 


35. O Honzickovi. 


Honzieek chodil nimi nerad do skoly a ipatni 
se ućil, Tu rekI Honzićkovi otec: »Honzićku, ty jsi uf 
veliky a silny, ćem pak se chces uCiti?« -- »Ja ne- 
vfm, taUnku!« rekI Honzićek. - "Cim pak tedy chcd 
byLi?« - »Ja chci byli panem.« - »Mily Honzfćku, 
kdo chce byli panem, musi se pilne ućiLi, a ty jsi se 
dobre neuCiI. Musis se ućiLi remeslu a budes se take 
dobre miLi.« - »Tak, taUnku, chci se ućiti truhla- 
rem. TruhlaH delajf nabytek a to se mi libi.« 
Ućil se truhlarem, ale byIlenoch a mistr ho vy- 
hnaI. Tatinek se divil, ze synaćek jde domu a pravil: 
"Uz jsi truhlcifem?« - »Ach ne, tatinku, to remeslo se 
mi nelibi, ja chci byli zahradnikem. Mam rad pekne 
ovoce.« - Honzićek se ućil zahradnikem, Bylo le to. 
K veLiny vonely, ale Honzićek se jen dival, zdali ne- 
jaka hruska nebo svestka nevisi. Musil nositi voduj 
to se mu nelibilo a seI k taLinkovi. - »UZ jsi zahradnf- 
kem?« pta se otec. - »Tatinku, ja nechci byli zahra- 
dnfkem; mne bole la zada, musil jsem nositi vodu, ja 
chci byli myslivcem. - Ale bal se jiti sam do Iesa 
a myslivec ho poslal domu. Pak byl zamecnikem a po- 
tom pekarem, ale nikde se Honzićkovi nelibilo, tak 
ze lide na Honzićka vola1i: »Honzo, ćfm se budd 
uciti?« - On vsak zustallenochem, stal se zebrakern 
a iako zebrak zemreI.
		

/049_0001.djvu

			- 40- 


Honzlćek, velmj 
Ipatd 
lenoch, pta 
zada, ilti 
zamećnlk 


Jasiek, wielce 
szpetnie - brzydko - żle 
leniuch, pyta 
tyłek - krzyże, iść 
ślusarz 


36. Hladova zed'. 
pfed mnoha le ty panoval U nas dobry kral Karel. 
Ponevadi se O poddane staral jako otec, dostalo se 
mu nazvu »Otce vlasti«, Jednou nastala v Praze ve- 
lika drahota. Vjdilku bylo ma lo. lid trpel hladem. 
Aby zaopatfil chudym praci, kazal Karel staveti no- 
vou zed hradebni pfes vrch Petfin ai dolu k Vltavi. 
Na stavbu sam dohliiel a dilniky chlebem a jinou po- 
travou podeloval. Zed tato stoji podnes. Ud nazyva 
ji zdi hladovou. 
vlast, vyd
lek 
zed, hrad 
Vltava, stavba 
dohlitel, d
lnlky 
pod
loval, podnes 
hl ad 


ojczyzna, zarobek 
ściana, gr6d 
Wełtawa - rzeka, budowa 
doglądał, robotniki (robotnicy) 
podzielał, podziś 
głód 


37. Viak on vstaoe. 
p a n i v e v l a ku: "Pro Boha, ćloveće, vidy( 
sedfte na mem klobouku!« 
V e n k o van: »Tak? Vsak ja vylezu na pfisti 
stanici.« 


klobouk 
pflśll staniej 


kapelusz 
następny przystanek 


38. Pokarmy. 
V kuchyni stroji maminka pokrmy, Nektere po- 
krmy se vafi, jine se pekou nebo smaii. Nektere 
pokrmy se delaji z mouky. jine z masa. Podle toho 
zname jidla moucna a masita, T ake zeleninu poji- 
dame. jako kapustu, kvetak (karfiol), mrkev. vodnici, 
brukev, ćervenou fepu, spenat, fazole, ze li, salat a
		

/050_0001.djvu

			- 41- 


okurky. Nektera zelenina se jenom k pokrmum pn. 
dba, jako celer, petriel, fedkvicka, pazitka. Mimo to 
jfdame tez brambory, hrach a cocku. 
Pokrmy se masti bud maslem a sadlem anebo 
tez lojem a olejem. Do nekterych jidel se davaji vejce. 
Z krupice, krup, jahel a ryz e take se pokrmy pfipra- 
vuji. Vsecka skoro jidla se soli, do nekterych se davil 
kofenf, do nekterych ocet. 
Moucna jidla se take nadivaji ovocem nebo ma- 
'kern, povidly, tvarohem a pernikem, 
K snfdani a svacioi mivame mleko nebo kavu, 
nekdy i eaj. Obed zacina se polevkou. V polevce 
byva zelenina a mimo to bud ryze nebo kroupy, 
nudle, strouhanka a kapanka. Take chleb se dava do 
polhky, Po polevce mfvame hovezi maso s omackou 
koprovou, cesnekovou, cibulkovou nebo kfenovou. 
Misto hoveziho masa nebo po nem obedvame nekdy 
kaSi; take mivame zeli, knedliky, buchty a kolace. 
Nekdy prijde take na stul pecene te leci, vepfova nebo 
skopova, K vecefi mivame chleb s maslem nebo tva- 
rohem. 
Jidame obycejne ctyfikrate za den, snfdame 
v sedm hodin rano, obedvame ve dvanact v poledne, 
svacime ve ctyfi hodiny odpoledne a vecefime v osm 
hodin vecer. 
Wyrazy: 
vodnice, petrzel 
patitka, brambor 
ćoćka, tvaroh 
svaćina, caj 
nudle, hovhi 
omaćka, mfsto, mhlo 
zeli 


rzepa wodna, pietruszka 
szczypiórek, ziemniak 
soczewica, twaróg 
podwieczorek, herbata 
makaron, wołowe 
sos, zamiast, miasto 
kapusta 


39. Napoje. 
Rano piji kavu a jim rohlik. Otec pije caj nebo 
cokoladu. Sestfe chutna mleko, matce kava. Stryc 
pije dopoledne vino avecer pivo, Bratr a ja pijeme 
ćaj. Ja pij i rad vodu. Voda jest velmi zdravy napoj.
		

/051_0001.djvu

			- 42- 


Voda je velmi pottebmi. Bez vody nemuzeme- 
iiti. tivocichove a rostliny nemohou iiti bez vody. 
Pijeme radi cistou vodu. Ve vode iije mnoho iivo- 
cichu, jako ryby a rad. Mlynska kola ieneme vodou. 
vodou hasime ohen, Zmrzlou vodu jmenujeme ledem
 
Rozeznavame vodu tvrdou a mekkou. 
Wyrazy: 
iivoćich 
iivoćiśny 
zivoćiśstvo 
rohlik, chutna 


żyjąca istota, zwierzę 
zwierzęcy 
kr6lestwo zwierząt 
rogalik, smakuje 


40. Musi polevka. 
ć i S n i kuctuje hostovi: » Tedy Ui piva, pecene 
se salatem a polhka - byla to, prosfm, polevka. 
dn'lbkova nebo knedlickova?« 
H o s t: "Nevim - ctyfi mouchy tam byly.« 
ćiśnik, drubky platniczy, flaki 
knedłik kluska 


41. Nemohl se uciti. 
Emil Novakuv pfisel jednou do skoly bez slabi- 
kare. UCitel se ho ptal: »Novaku, kde mas slabikcif?	
			

/052_0001.djvu

			- 43- 


Kdyz'v sini zadunely krok y, matka pravila: »Ta- 
tinek jde z tovarny, budeme vecetet.« 
DeLi spechaly otce ptivitat a polibit mu ruku. 
Pohladil je, usmal se na vsecky a odkladal svrchnf 
odev. Hośi sklizeli uceni, .Milada ucbystala misu do- 
prostfed stolu, rozlozila lUce a noie. 
Kdyz Jaros spatfil, ie maminka do misy vysypa 
velky hrnec brambon'i, zamracil se, Otce to neuslo. 
Piisedli a tatinek nahlas tikal modlitbu pted jidlemj 
ostatni modlili se tise s nim. 
»Ach, brambory na loupackul« - Po modlitbe 
usm.il se taUnek a na hlase bylo mu znali, ie se na 
ne tesi. Kazdy dostal na liici tvarohu a matka pra- 
vila: »Loupejte a mazte!« 
Chvilku bylo Licho, potom pravil otec: "Neni-Ii 
krasny takovy rozpukany brambor - a jak lohodne 
voni!« 
Maminka ptisvedcovala, ale deLi mlcely; Jaros 
mrzute ofukoval pr:sty, do nichz jej brambor paliI. 
"Yzpominam si, vzpominam,« zacalopet otec, 
"jak jsme u nas doma ve venkovske chalupe vecefi- 
vali budory. Yenku take fucival vitr, i snih ileha- 
val do oken, ale kolem stolu, na nemi koutilo se 
z bramboru, bylo dobfe. Tatinek nam malickym sam 
loupal a krajel; my jsme i kousky tvarohem mazali. 
Nekdy meli jsme na zacatku vecete pecenky, to 
jsou drobnej si brambory, v troube upecene, a ty nam, 
pane, jelyl Tatinek vypravoval, jak se mu toho dne 
v poli delalo. Maminka mu povidala o domacnosti, 
my o skole, - A nekdy jsme se take nasmali dost a 
dost. Rikaval nas tatinek: »Neni na svete nad tyble 
koroptve motykou stiilenel Jen se podivejte, jak se 
na nas z te slupky pekne usmivaji!« 
Deti s matkou se zasmaly. Jed1y ciperne, s chuti, 
tak ze bramboru z misy vUcihlede ubyvalo. 
»Co bych za to dal, kdybych jenom jeste jedin- 
krat mohl s nasim tatinkem a s maminkou tak pove- 
cetet! « vroucoe zvolal tatinek.
		

/053_0001.djvu

			- 44- 


»MIć, taUnku, mIć,« pravila matka, »jsme tu ko- 
1em tebe take vsichni tvoji; zdra vi jsme aracli se 
mame/« 
Otec se na vsecky usmal. »Ano, zdravi jsme a 
radi se marne, to je to prave: proto i za chudobnym 
stole m chutn'. Via, Jarosi, ze bys dnes nechteI bez 
mis ani za nejbohatSim stolem sedeti?« 
Jaros se zap'lil a tekI uptimne: »Nechtel, ta- 
tfnku/« 


fićel. vltr 
ukol, zadun
ly 
tovarna, pollbit 
sklizeli, uchystala 
brambor, ostatni 
loupati 
ćipern
, vućihled
 
jedinkrat, vroucn
 
proto, chutna 
zapalił 
jej, opel 
venek, na venku, venkov 
venkovsky, bandory 

lehati. jely 
slupka 
tyhle koroptve motykou stfi- 
lene 


wiał, wiatr 
zadanie, zadudniały 
fabryka, pocałować 
sprzątnęli, przygotowała 
ziemniak, reszta 
obierać z łupin 
chwacko, z przed oczu 
jeden raz, serdecznie 
przeto, smaczno 
zarumienił 
jego - go, znowu 
wieś. na wsi, wieś 
wiejski, ziemniaki 
smagać, jechały - znikały 
łupina 
uda kuropatwy motyką za- 
strzelone - ziemniaki 


43. Pfekvapeni. 
V obci N. chteli mit v masopuste neco origineI- 
niho a proto uspof'dali maSkarni merendu na my- 
sienku: »Masopust za 100 Iet«, MysIenka se ujala a 
merenda se zdatila. Hlavne masky byly bajecne. 
pfedstavovaly mody budoucfho stoleti a budily svou 
vjstfedoosti zivou pozornost a velikou veselosL 
Hlavni pfekvapeni cekalo vsak hosty na konec, pfi 
placeni. Hostinsky cital sklenici piva korunu dvacet, 
gułas osm korun a por ci videiiskych Hzku s bram bo- 
rem dvanact korun, aby pry to bylo stylove a zapa- 
dalo do ramce, Za sto let pry to opravdu bude tolik 
staŁ.
		

/054_0001.djvu

			45 - 


usporadati 
vystfednost 
prekvapenl 
ćltal, Hzek 
tolik stU 


urządzić 
ekscentryczność -- przesada 
niespodzianka 
liczył, sznycel 
tyle kosztować 


44. Jedoou za rok. 
»Ćlovece, ty jsi tady kazdy den s Um prutem. Co. 
delas s rybami, ktere chyUś?« 
»Udelam si je k vecefi.« 
»Ale ryby na noc jsou teikym jidlem,« 
»No, jednou za rok to nemuie skodit.« 


45. Msta. 
H o s t k novemu pikolovi: »Pamatuj si, Ferdo, 
ke mne musf
 byt ochotny a poslusny, sice se do- 
vedu pomst.it. Budd-Ii hodny, vypiju svych 
est skle- 
nic a pujdu domu; ale jestli mne dopali!, tak se tU., 
Sednu si do zadniho lokalu a zacnu pft tak rychle, ze 
dostanes od behani k vtcepu souchotiny. 


sice, dopaliś 
I
ś, vyćep 
vycepnlk 
souchotiny 


inaczej, rozgniewasz 
ciesz, wyszynk 
szynkarz 
suchoty 


46. Handel. 
Byvam u kupce pro suI, kavu, cukr, kofeni nebo. 
petrolej. Kupec prodava take mandle, rozinky, ci- 
trony, ryzi, skrob a jine zOO!i. Nejprve sam zbozi na- 
koupi a potom je prodava. Strzi vice penez nez dali 
ma vydelek cili zisk. Jeho zivnost jmenuje se obchod. 
Kupec jest obchodnik. Jsou tez obchodnfci, kteff ku- 
puji a prodavaji latky na odh, kuze na obuv, kniby, 
potreby psaci a kreslici, veci sklenene nebo porcula- 
nove, obili, dobytek, maslo, vejce a jine veci. - Zbozi 
na prodej se vazi nebo mefl. Vejce se prodavajf na 
kopy, nektere veci na tucty. 
Wyrazy: 
zboii, IUky, tucet towar, materyały, tuzin
		

/055_0001.djvu

			- 46- 


47. Poctivost. 
"Jeniku, kde jsi?« volala maticka, "Pojd' bonem, 
pfines mi od kupce kary a perniku! Tu mas dve ko- 
runy - a nic neztraf.« 
Chlapec vyslechl jeSie, Zac ma ceho koupiti, a 
brzo zmizel za rohem. Kupec mu dal, ceho zadał. 
Na zp'tecni ceste pnpadlo Janovi, aby si po- 
zorne prepoeital, bylo-Ii mu dobfe dodano. Vesel do 
prujezdu nejblizsiho domu. Kavu a pernik, obe v pa- 
piru ciste zabalene, dal do cepice a jal se prepocfta- 
vati penize, 
Pocital a opet pocital, ale pokazde videl, ze se 
kupec omylił. Dal mu o desetihaler vic. Jenik za- 
strcil kavu a pernik do kapes, cepici nasadil na hlavu 
a uz pospichal zpatky ke kupci. 
"Pane , « pravil slusne, »zmylil jste se, dal jste mi 
o desetihalet vice,« 
Kupec se podiviJ. Vysypane penize ptepocftal na 
pul te. Opravdu! Zmylii se na s:vou skodu, ale tvaf se 
mu vyjasnila. Tesila ho poctivost Janova. 
»To ti, hochu, dela cest,« praviJ. »Dekuji li. Ro- 
dice mohou z tebe mili radost.« 


honem, zać, zmizel 
zpatky, zpatecnf 
pozorn
, prepoćital 
bylo-li 
ćepice, op
t 
vic, d
\a 


prędko, za co, znikł 
z powrotem, powrotny 
uważnie, przeliczył 
czy było 
czapka, znów 
więcej, działa - czyni - robi 


48. Zwierzęta. 
Pes je verny, Kocka je mlsna. Prase je spinave. 
Kun je silny. Krava jest uzitecna. Tele je slabe, 
Kun taM vuz apluh. Krava dava mleko. Pes 
bUda dum. Kocka chyta mysi. Kukacka chyta hmyz; 
kukacka kuka a nezpiva, Slavik a skfivan pekne zpf- 
vajf. Take kanarek zpiva, je ptak zpevavy. 
Pav jest pysny ptak. Straka jest lakoma. śedy 
'vrabec nezpiva; vrabec neni zpevavy ptak, 
Vlci, Ivove , tygfi a medvedi jsou dravci. Or-
		

/056_0001.djvu

			- 47- 


love. a sokolove JSou pŁaci; lftaji vysoko. Drozdi, sla- 
vici, skrivani a kanarci pekne zpivajf, jsou pivci. 
Husy a kachny maji dobre maso. 
Mladi kone jmenuji se hribata" V oli tahaji ve- 
lika bremena. Ovce, kozy, tel ata a prasata davaji 
nam chuŁne maso. Hospodyne maji drlibei, jako husy, 
slepice, kurata a kachny. 
Pes se brani zuby, kocka drapy a byk rohy. Za- 
jic se ch rani behem, ptaci letem, Klin se brani kopy- 
tem, Jeiek se brani ostny, vlk zuby. 
Pes stek!. Kocka moouka. Klin rehta. V iiI a 
krava buci, Koza meci. Ovce beci. Slavik zpiva, Ko- 
hout kokrhci! Slepice kdaka, 
aba kvaka, Lev rve. 
Domacf zvirata jsou vel mi uzitecna. Od kra v 
marne nejen chutne mleko, ale i hovezf maso. T elecf 
pecene je zdravy pokrm. Ovci vlna je poUebnci k vy- 
robe sukna, Husa a kachna jsou vodni ptaci, Husi a 
kachni pecene nam chutna. Ze smetany delame ma- 
slo, tvaroh a syr. Drlibez, jako husy asIepice, posky- 
tuje nam vejce, m
so a peri. Hospodafi maji casto 
stada ovci a jehoatj chudi lide si krmi kozy a klizlata, 
kachny a kachnata, husy a housata, 


. mIs, mlsny 
mlsati 
mlsać 
!pina, 
pina vec 
!pinavy, śpiniti 
hlidati, hlldac 
hlidka 
iedy, śed 
Aediny 
Aedivost, śedivy 
jedivec 
dravec, dravcy 
pivec 
phkyn
 
m/louka. rehta, he 
chutny, chutnati 
dobre chutnani! 
poskytovati 
jehn
 
chudy 


łakoć, łakotliwy 
jeść łakocie 
łakotniś - wybredniś 
brud, niechluja - brudas 
niechlujny, brudzić 
pilnować - doglądać, stróż 
straż - warta 
szary - siwy, szarość 
siwizna 
sędziwość, sędziwy 
sędziwy człowiek 
zwierzę drapieżne, drapieżny 
śpiewak (ptak śpiewający) 
śpiewaczka 
miauczy, rży, ryczy 
smaczny, smakować 
smacznego! 
udzielać - dostarczać 
jagnię 
chudy - biedny - ubogi
		

/057_0001.djvu

			- 48- 


Wyrazy czeskie wpisz znowu do notatnika, i tak postępuj 
przy każdym następnym ustępie! 


49. Podivoe zvire. 
Był vyrocni trh. Pred jednou boudou stał muz 
a kficeł: 
»Vstupte, panove! Vstupte, damy' Za pet krej- 
caru muzete uvideti vełmi podivne zvire! Hłavu to- 
ma jako kocka, a prece to neni kocka! Oci to ma 
jako kocka, a prece to neni kocka' Uśi to ma jako 
kocka, a prece to neni kocka' Ma to zuby jako kockar 
hubu jako kocka, drapy jako kocka, a prece to nem 
kocka' Kdo chce yideti toto vełmi zvlastni zvire 1 
Pet krejcaru, panove a damy' Jen vstupte' Stoji to jen 
pet krejcaru'« 
V sto upili jsme, »A vite, co jsme uvideli? Ha- 
dejte! - Był to - kocour.« 


zvlśśtni 


osobliwe 


50. Obdivuhodny vjkon policejniho psa. 
(Z americkeho soudnictvL) 
V bankovnim zcivode v New-Yorku stala se ve- 
lika kradez. Zlodeji v noci vloupali se do mfstnostf, 
vykradli poklaclou a zmizeli beze stopy. Jedine muz- 
ska ponoika zustala na mfste Cinu. Jakmile kradei 
vysla na jevo, byl pfiveden policejnf pes »Chnap«, 
ktery byl na svetove vysta ve vyznameJUin prvnf ce- 
nou. Pes ocuchal ponozku, vyrazil prudce z mfstno- 
sU bankovnich a bezel za stopou, Tri detektivove na 
kolech za nim, Na hlavni tfide vrazU pes do słnineho 
obchodu a pokousal nekolik prirucL Uz chteli je de- 
tektivove zatknout v domneni, ze jsou to cłenove lu- 
picske bandy, ale pak se vysvetlilo, ze ponozka byla 
zde koupena, 
Pes bezel dal, policiste za nim, Po tffhodinem 
behu zastavil se »Chilap« u chaloupky v jiste obci
		

/058_0001.djvu

			- 49- 


u hlavnfho mesta a zufive śtekaje pobfhal okolo. Pak 
vrazil do vnitf, vrhl se na vetchou stafenku, ktera se- 
dela za peci a zakousl se ji do Iytka. Pfes veskere 
zapfrani byla stafena zatcena a odvedena k soudu. 
Tam byla driana nekolik mesfcu a pak na z8kladł 
neomylneho svedectvf vrchnfho nadpsa »Chilapa« 
.odsouzena na 10 let do teikeho ial'fe. 
Po peli letech byla pfedvedena pfed vyietfaji- 
ciho soudce, ktery ji ohlasil: »Jelikoz se pravy pa- 
chatel kradeie n'sledkem hryzeni svidomi pfiznal, 
jste propustena na svobodu. ZjistUo se, ie vy jste 
pouze onu osudnou ponoiku pletla, cfmz jste policej- 
niho nadpsa uvedla v omyl, ktery se vam odpoustf.« 
»Tak jim pekne dekuju,« fekla pohnuta babicka, 
»ale prosim, nebudu muset platit za tech pet let 
stravu, kterou jsem tady snedla? « 


pokladna, zmizeli 
beze stopy, ponoika 
vyznamenan 
słriiny obchod 
prlrućl 
v jiste obci 
vrazil, vrhl 
vetchy , 
na zaklad
, ialar 
vyśetiujiclho, pachatel 
nasledkem hryzenl sv
domi 


zjistilo se, pohnuta 
sn
dla 


kasa, zniknęli 
bez śladu, skarpetka 
odznaczony 
handel towarów łokciowych 
pomocnicy 
w pewnej gminie (wsi) 
wpadł, rzucił 
wiotki - zgrzybiały 
na podstawie, więzienie 
śledczego, sprawca 
wskutek gryzenia (wyrzutów) 
sumienia 
okazało się, wzruszona 
zjadła 


51. Pt'cek V zimi. 
Byl kruty mraz. Jenicek otevfel ptakovi okno a 
pustil ptaka do svetnice. V zime ptaka krmil a na- 
pajel. Jenicek se z ptaka velmi radoval. Ptak hochovi 
zpivvaI. Pfislo jaro. Jenićek otevłel ptackovi okno. 
Ptak si vystavel bljzko na strome hnfzdo a zpival ve- 
sele pisne. 


kruty 


srogi
		

/059_0001.djvu

			-50- 


"'52. Hoch a papousek. 
Maly Jenik ch tel pohladiti papouSka. - »Hochu, 
nedoLykej se ho!« pravila pani, ktere ptak nalezel, 
»on by te kousnu1.« - »A proc pak?« »Inu proto, ze 
te nezna.« - »Tak? Tedy mu feknete, ze mi fikaji 
,Jenik Novotny'.« 


papouśek, kousnul 


papuga, ukąsił 


53. Jak Pan Jeiis stvom sknv8nka. 
Kdyz jeste Pan Jetis chodil po zemi, sel jednou 
s apostoly vedle pole, kde sedlak oral. Slunce hUlo, 
kone tezce tahli pluh a sedlakovi pot padal s cela 
na hroudy, Panu Jetfśi bylo sedIaka lito, ze je na poli 
pfi praci tak sam. I sehnul se pro hroudu, co na ni 
padl sedlakuv pot, smackl ji do hrsti a zadfval se 
k modremu nebl. Potem otevfel ruku a hle! - z dIan e 
vyletel skrivanek a krasne zpival. Od te doby skfi- 
vanek zpiva sedlakovi, kdyz pracuje na polio 
lito, sehnul żal, zgiął 
sm8.ćkl, skiivanek ścisł, skowronek 


54. Podivoe dobrodruistvi. 
,Jednoho dne prodal na trhu Kuba sve tele za 
40 zlatych. Avsak mily Kuba zapomnel doma sve to- 
bolky. I zavazal si strzene penize do cipu sveho ka- 
pesniku a vydal se na cestu ke svemu domovu. Kra- 
ceje tak podle mai eh o lesika, zpozoroval najednou 
pekneho zajice, ktery se chytil do ok. »To je Lrefa,« 
myslil si Kuba a vrhl se na zajice, ktery se zdal byti 
mrtvym, Aby jej snaze nesl, zavazal mu za jednu nohu 
cip kapesniku, hodil zajice pfes rameno a hvizdaje si 
veselou pisnicku, putoval dale. Najednou ucitil, ze 
jim neco śkublo a kapesnik, ktery drzel, byl tentam. 
Kuba se obratil- a co spaUil? - Zajic ulika a vlece 
za sebou drahocenny kapesnik, Bohuzell Zajic nebyl
		

/060_0001.djvu

			- 51- 


mrtev, ale b
ha pry jeśte a Kubovych 40 zlatych 
s nim. 


tele, tobolky 
striene, cip 
kapesnik 
do ok, vrhl 
snaze 
hodil, ucitil 
Bohuiel 
putoval, tentam, pry 


cielę, tobołek (sakiewka) 
utargowane, cypel - róg 
chustka kieszonkowa 
do sideł, rzucił 
łatwiej - snadno 
rzucił, uczuł 
Bogu żal - pożal się Boże 
szedł, precz, pono 


55. Ogród. 
Miły je pohled na stromy v zahrade z jara. 00- 
stavaji nove, hebke listf, mezi listim se bela nebo rdi 
bohaty kvet. Ptaćkove zpfvajf v hustych korunach 
stromu, Rostou tu jablone, hruśky, svestky, slivy, 
tfesne, visne, orechy. Pevne kofeny je drii v zemi, 
z kmene vyrustaji vetve s vetvickami, Stromy dajf 
ovoce. Ovoce nezrale je trpke a kysele; kdo ho po- 
iiva, śkodi si na zdravi. Dozrale ovoce sadar ces', 
tndi, pfebira a pak prodava. Svestky suśi nebo vaff 
z nich povidla, 
Pn plotech a zdech zahradnich sazfvajf angreśt, 
rybiz, malinfk a ostruiiny, 
V zahradach roste take liska; ma chutne ofiśky. 
Naśe zahrada je osazena temito kvetinami: bi- 
lymi a cervenymi liliemi, ilutymi .a ruiovymi ruiemi, 
bflymi konvalinkami,' modrymi vonnymi Halkami, 
pestrymi tulipany, ilutymi petrklici, ruznobarevnymi 
maceskami, malymi sedmikr'skami a mriohymi jinymi 
peknymi rostlinami. 
pohled, hebky 
rdl, kysele 
sadar 
ćesa 
tiidi 
Wda 
liska, pestrymi 
petrklić 
maceśka, sedmikraska 


pogląd - widok, gibki 
rumieni się, kwaśne 
ten kto sadził - ogrodnik 
czesa - obiera 
sortuje na działy - klasy 
klasa 
leszczyna, pstrymi 
klucz Piotrowy - pierwiosnek 
bratek. stokrótka
		

/061_0001.djvu

			- 52- 


56. Sad. 


Soused Krusina sedne mezi detskou drobotinu a 
vypravuje: »Kdyz jsem koupil tento statek, nebylo tu 
sadu. Jen nekolik phiiiat krCilo se u plotu. Koupil jsem 
stepy a vysazel sad. Nasazel jsem tu Ueśne, jablone, 
hruśky, śvestky a jine ovocne stromy, śtepy rostly a 
rok od roku vic a vice odmenovaly mne, ze jsem je opa- 
troval a pestil. Nyni vyspely v tyto stromy. Marne 
kazdy rok tolik Udni, jablek, hrusek, svestek a jineho 
ovoce, ze vśeho sami ani nespoUebujeme a znacny 
peniz za ne trzime. Ale nejen tu v sade, ntbri i v po- 
lich vedle cest v:ysazel jsem stromy aty take stedte 
odmeiiuji se mi kazdorocne. Nejen stromy, i ovocne 
kete jsem nasazel, kde byla dosud pusta mista. Vsak 
vite, jak vam chutnava nas angrest, rybfz i maliny, 


statek, statkar 
plan, plany 
krćiti 
śUp, it
piti, it
pnice 
odm
niti, odmba 
vysp
ti 
nybrz 


gospodarstwo, właściciel dóbr 
płonka - dziczka, płonny 
kurczyć - miąć 
szczep, szczepić, sad - szkółka 
wynagrodzić, nagroda 
dojrzeć - dorość 
ale - lecz 


57. Osel ve kvitnici. 


OS,el slysel, ze je panska zahrada velmi krasna. 
Ichtel se ptesvedciti, je-li to pravda. Jednou byly 
dvere otevteny, skocil tam a kvetiny okousal. Kdyz 
byl venku, ptal se ho jiny osel: 
»Je ta zahrada skutecne tak krasna, jak lide po- 
vidaji?« - »Ba neni,« pravil usaty bratr, »divfm se, 
ze lide tu zahradu tak chvali. Vsecko jsem okousal 
a nic mi tak nechutnalo jako bodiak. Bodiak je nade 
vsecko!« 


je-li, skutećn
 
nenl, bodIak 


czy jest, rzeczywiście 
nie jest, bodIak - oset
		

/062_0001.djvu

			- 53- 


58. W polu. 
Jest prede znemi, Żito se pekne urodilo; stebla, 
jako clovek vysoka, nesou bohate klasy, se stran 
sm'cknute, osinami opaUene, Klasky chovaji v sobe 
moućnate obilky, jez davaji reznou mouku na chleb. 
V lepsi pude dafi se psenice s klasy zlatozlutymi, oby- 
ćejne bez osio. Z jejich zrn byva nejbelejsi mouka. 
Vedle dozravajici psenice zelena se oves. V urodnych 
krajinach seje se jako pice pro kone, ale v horach, 
kde se jinemu obili nedafi, pece se z ovsa i chleb, 
Jinde na poli vidime jecmen s klasy osinatymi, 
dvoufadymi. Z jecmene dela se sIad, z nehoz ode 
davna vari se pivo, Z omletych zm jecnych ve mlyne 
pripravuji tez kroupy, Vedle rostlin chlebodarnych 
zelenaji se na poli fadky bram boru a cukrovky, z niz 
v cukrovarech dobyvaji cukru. Na jinych polich mile 
vabi kvetouci hrach a cocka, duleiite luiteniDy k vy- 
zive ćloveka, Pro domaci zvifata nasel rolnik dlouhe 
lany jetele. 
Żito dockalo se zni. Żenci pozali zito srpy, sekaći 
je posekali kosami. Potom je svazovali slamenymi 
povfisly ve snopy. Ty nakladali na zebfinove vozy a 
odvazeli do stodoly. Nastalo mlaceni. Cepy dopadaly 
na tvrdy mlat; jinde mlatili strojem mlaticim, Zmka 
vyskakovala z klasu. Vymlacene obili mlatci cistili 
od plev, Slamu va.zali v otepi. Ćiste zmi odvezli v py- 
tlich do mlyna, Krute je ve mlyne tiskli mezi dva ka- 
meny, az se zrnek sedreli tvrdou slupku. A neustali 
dfive, dokud- z bileho vnitrku nebyl moucny prasek, 
Pytle mouky odvezl hospodar domu a hospodyne 
hned z ni napekla chleba. Żito, ktereho sam nepoUe- 
boval na chleb, prodal obchodnikum (kupcum). 


nesou,' smacknllte 
osinami, puda, pud 
pice, d61dite 
luśUnina, jetele 
mIał, mlatec, stroj 
krute, drlve 


niosą, zgniecione 
wąsami, gleba, pęd 
pasza, ważne 
owoc strączkowy, konicz 
boisko, młocek, machina 
srogo, wcześniej (drzewiej)
		

/063_0001.djvu

			- 54- 


59. Las. 
V lese byva v lete chladno a pn)emno. V lese 
rostou mnohe kefe a stromy: jedle, smrky, duby, 
buky, habry, bfizy a jeste jine lesni stromy. Duby, 
buky a bffzy maji listi; jsou to stromy listnate. Jedle, 
smrky, borovice maji misto Iisti jehlici: jsou to stromy 
jehlicnate. 
V lese zije mnoho ptaku, Ti litaji s vetve na ve- 
tev a cvrlikaji a zpfvaji. Tu videti jest ceroeho kosa, 
zeleneho cizka, pestreho stehlika, piakavy, drozdy 
a mnoho jinych ptaku, Na stromech lesnich poskakuje 
Cili veverka s vetve na vetev. V lese zdrzuji se tak e 
zajfci, kralici, liiky, jezevci, sroky a jeleni. Za starych 
casu byli v nasich lesich tak e medvedi a vlci. 
Stromy jsou velmi uzitecne rostliny, Strom ma 
tyto casti: kofeny, kmen, vitve a listy. Vetve maj i 
nekdy pupeny, nekdy kvety neb ovoce, 
Plodu stromu lesnich nejidamei jenom bukvice 
JSou detem pochoutkou. 2ah,ldy jsou vyboroe krmivo 
vepfu. Śisky smrku, jedli a borovic slouzi za palivo. 
O lesni strorny pecuje lesnik a hajny mu pomaM. 


borovice, habry 
v
tev, vetchy 
stehlik, pbkava 
ćily, łiśka 
jezevec 
kmen, pupen 
plod, źaludy 
lesnlk, pochoutka 


sosny, graby 
gałąź, wiotki 
szczygieł, zięba 
żwawy, lis 
jaźwiec - borsuk 
pień, pączek 
płód, żołędzie 
leśniczy, przysmak 


60. Metale. 
Zlato, stfibro a platina jsou kovy drahe, Zlato 
jest barvy zlute a krasneho lesku. Jest teZśi nei stff- 
bro, cin, mea, olovo a zelezo. Lide dobyvaji zlata ze 
zeme, Ze zlata delaji se penize, hodinky, prsteny, ie- 
tizky, nausnice, naramky a jine sperky. 
Stffbro jest barvy jasne bile. Leskne se velmi 
peknej jest lehci olova a tvrdsi zlata. Take stfibra
		

/064_0001.djvu

			- 55- 


dobyva se ze zeme, Ze stfibra delaji se penize, sperky, 
liice, vidlicky anoze. 
Platina jest drazśi nez zlato a stfibro, Jest barvy 
svetle sede, skoro bile; podoba se stfibru. Jest nej- 
tezsi ze vsech znamy ch tiles. 
zelezo, mid, olovo a cia jsou kovy obecne. Ze- 
lezo jest nejduleiitijsi a nejuzitecnejśi ze vśech kori. 
Jest barvy sedo-modre a velmi tvrde, Ze zeleza vy- 
rabeji se kladiva, sekery, kleiti, hrebiky, retizy, 
pluhy, parni stroje a mnohe jine. Take zbrani jsou ze 
zeleza. 
Ze zeleza vyrabi se ocel. Ocel jest jeste tvrdsf 
nez zelezo a velmi se leskne, Z ocele delaji se jehly, 
noze, nuzky atd, 
Mea je kov bany tmave cervene a neni tak 
tćżka jako zlato, Z medi delaji se penize a nadobi. 
Olovo je kov modrośedy. Jest velmi tezke a 
velmi mekke. Nehtem muzeme je rtpati. Z olova de- 
laji se roury; tak e broky vyrabeji se z neho. 
Cin je kov belavy, Jest skoro tak mekky jako 
olovo, Z dnu vyrabi se nadobi, dzbany, misy, taIU'e, 
pohary. 
Rtu( jest tekutt kov, 


kov, lesk 
reth, retizek 
śperk 
lilce, śedy 
Uleso, med, cin 
obecny, d6leźity 
kleśt
, hreblk 
parni stroje, zbrao 
ocel, nadobf, brok 
nehet, rypati 
rtuf, tekuty 


metal, połysk 
łańcuch, łańcuszek 
kosztowności - ozdoby 
łyżki, szary 
ciało, miedź, cyna 
powszechny - zwykły, ważny 
kleszcze - obcęgi, gwóźdź 
parowe machiny, broń 
stal, naczynie, śrut 
paznokieć, ryć - rysować 
rtęć, ciekły 


61. Troje prani. 
Byli jednou to sousede, ktefi za deitive nedele 
nevedeli, co pociti. Konecne jednomu z nich napadla 
myslenka: »Prejme si neco/« pravili »neprospije-li to 
nic, ujde nam pfece dlouha chvile.«
		

/065_0001.djvu

			- 56- 


»Mas pravdu, pfejme si neco,« pfisvedeeli ostatni 
dva. »Poeni ty, ty jsi prvni promluvil. 
»Nuze,« fekl prvni, »preji si dvacet tisic vohi - 
poc...kej...te! poe...kej..,te... - a aby każdy chlup 
każdeho vola byl dub, a aby ze vsech techto dubu 
Se nafezaly prkna a ze vsech techto prken se sbily 
bedoy, aby se do nich mohlo sloziti vsecko zlato, 
vsecko stłibro a vsecky demanty sveta... pro mnel« 
»Hromel Tyf nam ostatnim neponechavU prave 
mnoho,« pravil druhy. »Nuze, ja si jen pfeji, aby 
vsecky listy tvych stromu byly listy papfrove - poe- 
.,.kej...te! poc,..kej,..te! - pfeji si dale, aby vsecky 
feky, ktere se do veletokti vlevajf, a konecne aby 
vsecko mofe bylo inkoustem... a aby se vsfm tfm in- 
koustem a ze vseho toho papfru udelaly... no co my- 
slite.., b8Dkovky za vsecko to zlato, vsecko to stfibro, 
za vsechny demanty sveta... pro mne, Ha! ha! ha! 
myslim, to ie nenf tak e spatne pranU Co?« 
»Oho! ja znam jeste lepsi prani,« pravil tfetf. »Ja, 
ja si pfejf... no, co myslfte... ja si pfeji, aby se vase 
pfani vyplnilo, a abyste vy oba po sve smrti nemeli 
jineho didice nei mne,« 


piani, pieji, prejme 
dHf, dcśtivy 
dcśtnlk, dcśfovka 
neprosp
je 
chlup, dub, prkno 
bedna 
bednat, bedniti 
jen, veletok 
inkoust, bankovky 
d
dic 


życzenie, życzę, życzmy 
deszcz, deszczowy (dżdżysty) 
parasol, dżdżownica 
nie da korzyści 
włos, dąb, deska 
skrzynia - paka 
bednarz, zabijać beczkę 
jeno - tylko, wielka rzeka 
inkaust - atrament, banknoty 
dziedzic - spadkobierca 


62. Ziemia. 
Jest pet dflu svetaj jmenuji se: Evropa, Asie, 
Afrika, Ameńka, Oceanie (Australie a Polynesie). 
Evropu, AsH a Afriku nazyvame starym svetem, My 
zijeme v Evrope, Evropa je po Australii nejmensi ze 
vsech dilu sveta, Evropane jsou bili.
		

/066_0001.djvu

			- 57- 


NejvetSi dil sveta je Asie. V Asii JSO\! nejvysśi 
hory, Vypina se tam pohofi Himalaja s nejvyśśi horou 
Gaurisankar. Asie sktta nejkrasnejsf demanty a 
drahe kameny, zlato, perły a slonoviou. Z Asie do- 
vazeji se k nam caj, kava, kafr, skoiice, hfebicek, 
pepf. 
Nejteplejsi dil sveta je Afrika, V Africe pros tira 
se nejvtHsf pousf na svete: Sahara, pokryta pfskem. 
V Africe iiji lvi, tygfi, pardalove, nosoroici, sIoni, ii- 
rafy, antilopy. V fekach iiji krokodilove a v lesich 
velci a nebezpecni hadi. Z ptaku africkych je nej- 
vetsi pstros. Rostou tam ruzne palmy, gumovnik a 
bambus. Afriku obtvaji viHsinou cernosi. 
Kristof Kolumbus objevil Ameriku. Deli se na 
dve velike casti: na Ameriku Severni a Ameriku 
Jiini. V Severni Americe jsou cetna velika jezera, 
Jiinf Ameriku proteka nejdelsi feka sveta: feka 
Amazonska. Na ohromnych stepech americkych po- 
bfhaji nescetna stada koni a buvolu, Amerika plodf 
kaucuk, tabak, vanilku, ananas, kavu, bavlnu atd, 
Piet domorodcu je ruda; proto jim fikam e rudosi. 
Oceanie składa se z neseetntch ostrori v Ti- 
chem oceanu, z nichi nejvetśi jest Australie, je skoro 
tak velika jako Evropa, Na techto ostrovech byd1f 
cetne divoke luneny cernosske. Nejduleiitejśf plodiny 
jsou: ryie, kokosove ofechy, eben, kafr. zazvor, ba- 
vlna, Nektera zvifata iiji vfhradne jen v Oceanii, ze- 
jmena klokan a cerna labul. . 
Take svetove mofe delime v pet cbti. Tyto jsou: 
Atlantsky ocean, ktery svlaiuje Evropu, Afriku a 
Ameriku; Veliky ci Tichy ocean, ktery svlaiuje Arne- 
riku, Asii a Australii; Indycky ocean, ktery svlazuje 
Asii, Afriku a Australii; Severni Ledove mofe, ktere 
svlaiuje Evropu. Asii a Ameriku; Jiini Ledove mofe. 


vyplna, skyta 
slonovina, skorice 
prosUra 
pouiH. pardalove, pśtros 


podnosi, dostarcza 
kość słoniowa, cynamon 
rozpościera - rozciąga 
pustynia, pantery, struś
		

/067_0001.djvu

			58 - 


obyvaji 
ćernośi 
objeviI, sever, jih 
ćetny, nesće(ny 
piel, rudośi 
ostrov, kmeny 
eben, vyhradn
 
klokan, labuf 


zamieszkują 
ludzie czarni (murzyni) 
odkrył, północ, południe 
liczny, niezliczony 
płeć, ludzie rudzi (indyanie) 
wyspa, pnie (szczepy) 
heban, wyłącznie 
kangur, łabądź 


63. Povest O bilem muzi. 
Kdyz byl stvoren veliky duch zeme, stvoril sou- 
casne tri muze, vesmes bile barvy kuze, Potom je- 
vedl na breh rybniku a porucil jim, aby tam skociIi 
a se koupali, Jeden uposlechl ihned a vysel cistejsf a 
belejsi z rybniku. Druhy vahal chvili, a ponevadz 
voda splouchanim prvniho se stala bahnitou, vyseI 
z koupele medebarevny. Treli vskoćil teprve, kdyz 
dvakrat zvednuty proud bahna se stal docela tmavy, 
a vratil se s uplne ćernou kozi. 
Potom veliky duch jim predlozil Ui baliky a do- 
volil cero emu muzi nejprve voliti, ze soustrasti s jeho 
temnym zbarvenim. Ten vzal vsecky Ui baliky do 
ruky a rozhodl se, zkusiv jejich vahu, pro nejtezsf
 
Potom misledoval rudy, jenz volil nejblize tezky a pp- 
nechal bilemu jenom nejlehci. 
Kdyz pak na rozkaz velikeho ducha otevreli ba- 
liky, tu se ukazalo, ze prvni balik obsahoval motyky, 
ryce a vseho druhu rucni nastroje k tezke polni praci
 
Druhy obsahoval luk, lipy, udice a jine narad i pro 
honbu a rybolov. Treli vsak dal bilem u muzi papfr, 
pera a inkoust, nastroje rozumu, sprostiedkovatele 
dusevnfho obcovani, z'klady jeho prevahy nad obema 
druhymi. 


soućasne, vesmes 
kuże, rybnik 
teprve, upln
 
sOllstrast, ryć 
slp, udice 
spostfedkovatel, zśklady 


równocześnie, razem 
skóra, staw 
dopiero, zupełnie 
współczucie, łopata 
strzała, wędka 
pośrednik, podstawy
		

/068_0001.djvu

			- 59- 


64. Europa. 
Evropa zahrnuje 15 vetSich statu: Na severu jsou: 
Velka Britannie s hlavnfm mestem Londynemj Dan- 
sko, hlavnf mesto Kodan; Svedsko, hlavnf mesto Stok- 
holmj Rusko, hl. m. Petrohrad, Sest stfednfch statu 
jest: Francie, hl. m, Paffij Belgie, hl. m, Brusselj Hol- 
landsko, hl. m. Haagj Svycary - Beroj Rakousko- 
Uhersko - Vfden; Nemecko - Berlin, Na jihu jsou: 
Portugalsko - Lisabonj Spanely - Madńdj Italie - 

fm; Turecko - Cafihradj 
ecko - Athenyj Rumun- 
sko - Bukarestj Bulharsko - Sredec (Sofia)j Srb- 
sko - Belehradj Ćerna Hora - Cetynej a hlavnf me- 
sto Albandiv jest Skadar. 


65. Diplomat. 
Diplomat: ,)To by nikdo nevefil, co obili stojf, 
chce-li clovek udriet mir...« 
,)Evropsky? « 
»Eh, o ten se certa staram, Myslim mfr doma. 
Prave jsem zas platil ucet svadleni pfe s 600 korun..,« 


ob
f, mir 
śvadlena 


ofiara, pokój 
szwaczka 


66. Monarchia austryacko-węgierska. 
Mocnafstvf rakousko-uherske sklada se ze dvou 
skupin zemf: ze skupiny rakouske a uherske. K prvnf 
naleiejf: Dolnf Rakousy, hlavnf mesto Videnj Hornf 
Rakousy, hlavnf mesto Linec; SoInohradsko - SoI- 
nohradj stynko - Hradec; Korutany - Celovecj 
Kransko - Lublan; Gorice a Gradiska - Tent, 
Istrie; Tyroly s Vorarlberkem - Inspruk; Ćechy - 
Prahaj Morava - Brno; SIezsko - Opavaj Halic .:- 
Lvovj Bukovina - Ćernovice; Dalmacie - Zader, 
Ke skupine uherske naleieji: Uhry, hl. m. Buda- 
Pestj Chorvatsko - Zahfeb; SIavonie - Osek; 
eka. 
Mimo to naleiejf k nasemu mocn8.fstvi Bosna, hl. m. 
Sarajevo, a Hercegovina, hl. m. Mostar.
		

/069_0001.djvu

			- 60- 


67. Ojczyzna. 
Zemi, v nii je nas domov, zoveme vlasti. Kdo 
vlast miluje, preje ji vseho dobra, pomaha ji zvele- 
bovati a raduje se z jejiho rozkvetu. Nejvice zvele- 
buje vlast, kdo pilne pracuje, poctive se iivi, a kdyi 
potfeba każe, statecne ji haji. 
Kdo v nasi vlasti je domovem, toho nazyvame 
krajanem. Mnozi z naśich krajanuv se usadili v cizich 
zemich, ba daleko ai za morem; ale proto prece ne
 
zapominaj i na starou vlasL Kdo vlast opousti, odcha- 
zeje do ciziny, teice, ba s plaćem se s ni louciva. 
Dobfi vlastenci pamatuji na rodnou zemi vsudy a cini 
odkazy dobrocinnym ustavum sve vlasti. 

eć lidu lisi se od jazyka spisovneho, jimi psany 
jsou koihy. Lide jednoho jazyka spisovneho ćini na- 
rod, Ćesky narod rozsiren jest v Ćechach, na Morave, 
ve Slezsku a v jinych zemich, Ve vsech zemich iije 
na sedm millionu Ćechu, 
Krome Ćechu prebyvaji v Ćechach, na Morave 
a ve Slezsku take Nemci, ve Slezsku pak i Polaci, 


zvclebeni, hśjiti, loućiti 
odkaz, usta v, krom
 


ulepszenie, bronić, rozłączyć 
zapis, zakład, oprócz ' 


68. Miasto. 
Mesto se sklada z velikeho poetu domu, Domy 
stoji v fadach, Mezi radama domu jsou ulice, Ulice 
byvaji v lete casto postfikovany, Po obou stranach 
ulice je chodnik, Hlavni ulice vedou obyćejne k na- 
mesti. Okolo namesti stoji verejne budovy, Vidame 
tam ćasto radnici, soudni budovu a divadlo. K verej- 
nym budovam naleii take: chlapecke a divći skoly 
obecne a mes(anske, gymnasia, skoly realni, kostely, 
nemocnice, kasaroy, vezeni, hostince a kavaroy, Ko- 
necne nalhame v mestech velike mnoistvi kramu, 
tovaren a dilen. Obyvatele mes t ZOVQU se mes(aci. 
2ivi se hlavne obchodem a remesly, Mesto spravuje 
mestanosta a obecni rada.
		

/070_0001.djvu

			61 - 


pocet, nam
stl 
\"erejne, rad nice 
divadlo, obecne 
nemocnice, kasarny 
vezenl, v
zeil 
tovarna, dllna 
mUfanosta 


liczba - ilość, rynek 
publiczne, ratusz 
teatr, powszechne 
szpitale, koszary 
więzienie, więzień 
fabryka, pracownia 
burmistrz 


69. Dobr' pncioa. 
"Proc nebylo pfi mem pfichodu stfileno Z dil?« 
tłizal se lmiie m
sfanosty jisteho mesta, ktere poeta 
svou n'vstevou. 
»Osvfcenosti,« odpovedeI mesfanosta, »meli jsme 
pro to dvamicte pficin. Prvni jest, ie nenf v cel
m 
mestc jedineho dela, Druha..,« 
Tu prerusU jej knlie a pravil: »Tato jedina pff- 
cina je tak dobra, ie vam ostatnich jedenact od- 
poustim,« 
z d
l, tazal, knlźe 
poctil, navśtha 
pferuśiI, odpouśtim 


z dział, pytał, książę 
uczcił, wizyta 
przerwał, daruję 


70. Z kas6ren. 
Śikovatel vidi na zdi namalovaneho desatnfka 
(kaprala), Hned svola muistvo, 
»Kdo to udelal?« 
»Tadyhle Ćervenka, aby mohl jednou fiet, ie na 
vojne udelal kaprala.« 


71. Wieś. 
Zcela jinak nei v meste je na veS01Cl. Vesnice 
nemiva tolik a tak krasnych domu jako mesto. Domy 
byvaji obycejne nizke a nestoji tak tesni vedle sebe, 
nybri byvaji obklopeny zahradami. Vedle domu po- 
zorujeme stodoly, staje a k6lny. VetSina vesnicanu 
zivi se polnim hospodafstvim a chovem doby tka. Zo- 
veme je sedlaky nebo rolniky. Ale i obchodnici a fe- 
meslnici byvaji ve vsi. Je tu videti dllnu truhlafovou.
		

/071_0001.djvu

			- 62- 


kovamu kov
Hovou atd. Neziidka byva i lekai ve 
vesnici. VetSina vesnic miva faraie a jednoho nebo 
vice ućiteltiv. Kostel, fara, skolni budova a dum 
obecni byvaji z pravidla jedine veiejne budovy na- 
śich vesnic. Vesnice byva od starosty a od obecni 
rady spravovana. 


t
sn
, obklopeny, klilna 


ciasno, otoczony, wozownia 


72. Sedlśk a ieka. 
Na biehu ieky sedel sedlak a dival se netrpe- 
Iive na vodu. - p»fiteli, co tu delate?« tazal se ho 
pan mimojdouci. - »Chd se dostali pies ieku, ale 
nikde mostu nevidim,« odpovedel sedlaćek; »a tak 
cekam, az voda odtece,« 


73. Omyl sedlśkuv. 
Jisty sedlak nesl jednoho dne kosik hrusek do 
zamku velikeho pana. Na schodech potkal dve opic:e. 
Opice byly obleceny jako deti. Jejich odev byl nad- 
hemy. Po boku mely kord a na hlave klobouk. Sedlak 
je pozdravil velmi uctive, Ale opice vrhly se na kosik 
a snedly polovic hrusek, Kdyz pan videl, ze neni ko- 
sik plny, tazal se sedlaka: »Proc jsi kosik nenaplnil?« 
- »Milostpane,« odpovedel sedlak, »vzdyf kosik byl 
plny; ale VaSi pani synackove jej dopola vyprcizdnili, 
Hrusky jim tak dobie chutnaly a ja jsem nemel od. 
vahy, abych jim je odepie1!« 


opice, kord, vrhly 


małpa, szpada, rzuciły 


74. Ve veokovskem oc:hotnic:kem spolku. 
>,vy chcete sehrat tuto komedii? Vzdyf v tom 
vystupuji Indianky, Ciilanky, Japonky, - kde vez- 
mete k tomu kostymy?« 
»Zadna starost. Je tu na letnim byt e cela kolonie 
Prazaku; damy nam pujci sve moderni obleky.«
		

/072_0001.djvu

			63 - 


'Ćiiianky, kostymy 
PraUkd 
pdjćl, obleky 


Cyganki, kostyumy 
mieszkańców Pragi 
pożyczy ubrania 


75. Zagadki. 
Dva otcove a dva synove sli na łov a zastreliIi 
tn zajicej kdyi se delili, dostał kaidy jednoho zajice. 
J ak je to moinei? 
Kdyi to neses, kfiei tOj kdyi to łefi, młei to, 
Visi to, nevi kdej bije to, nevi kohoj ukazuje to, 
nevi kam; pociła to, a nevi kolik, 
Pnseł k mim zły host, vystaveł nam most, 
bez sekyry, bez dłata a je piece pevny dost. 


76. Mówcie prędko. 
Pet ptaeatek, pet penkavek ptaeatek. 
śła Prokopka pro Prokopa: Pojd', Prokope, jist 
!rochu ukropu! 
Posłali me nasi k vasim, aby pnsli vasi k nasim. 


77. Pnslovi. 
Jedna vlastovka nedeła jaro, 
Jednou ranou dub nepadne. 
Kdo se za dvemazajici ho ni, iadneho nechyti. 
Cas rani, eas hoji. 
cłovek mini, Pan Biih mini. 
Kdo chce neco mili, musi se piieiniti. 
Nouze łam e iełezo. 
Lepe pozde, nei nikdy. 
Ctnost nejdraisi zboii. 
Jedna ovcepraSiva cełe stado kaziva. 
Kdo rano vstava, Biih mu poiehnava. 
Vsude dobie, doma nejłepe. 
vlaitovka jaskółka 
mfnl, m
ni mniema, zmienia 
nouze, zbofi nędza, towar
		

/073_0001.djvu

			- 64- 


78. Ojczenasz. 
Otce miś, jenź jsi na nebesich. Posvef se jmeno 
Tve. Piijd' k mim knUovstvi Tve. Bud' vule Tva, jako 
v nebi, tak i na zemi. Chleb miś vezdejśi dej nam dnes. 
A odpust mim nase viny, jakoź i my odpouśtime naśfm 
vinnfkum. A neuvod' nas v pokuśeni. Ale zbav nas 
zleho. Amen. 


79. Apostolskie wyznanie wiary. 
Vetim v Boha Otce vśemohouciho, stvoiitele 
nebe i zeme. V Jezu Krista, syna jeho jedineho, Pana 
naseho, jem se poe al z Ducha svateho, narodil se 
z Marie Panny. Trpel pod Pontskym Pilatem, ukiiźo- 
van, umfel i pohfben jest. V stoupil do pekel. Tfetiho 
dne vstal z mrtvych. V stoupil na nebesa, sedi na pra- 
vici Boha Otce vsemohouciho. Odtud piijde soudit źf- 
vych i mrtvych, Vetim v Ducha svatehoj svatou cir- 
kev obecnou, vśech svatych obcovani, hfichuv od- 
puśteni, tela z mrtvych vzkfiśeni a źivot veeny. 
Amen. 



o. Dziesięcioro przykazań Bożych. 
1. V jednoho Boha veiiti budeś. 
2, Nevezmes jmena Boźiho nadarmo, 
3. Pomni, abys den svatecni svetil. 
4. Cti otce sveho i matku svou, abys dlouho źiv 
byl a dobre se Li vedlo na zemi. 
5. Nezabijeś. 
6. Nesesmilnfś. 
7. Nepokradeś. 
8. NepromluviS kiiveho svedectvi proti bliźnfmu 
svemu. 
9. Nepoźadas manźelky bliźniho sveho. 
10. Aniź poźadaś statku jeho.
		

/074_0001.djvu

			ROZDZIAŁ TRZECI. 


Zwięzła gramatyka. 


I. Formy gramatycme. 
l. Deklinacya rzeczownlk6w. 
Zważać należy na 1) rodzaj: męski, żeński, 
nijaki; 
2) końcówki twarde: h, ch, k, r, n, d, t; 
» miękkie: c, c, d, j, li, i, I, f, i; 
» obojętne: b, I, l, m, p, s, v, z; 
3) rzeczowniki żywotne - lub nieżywotne. 
Jeżeli po spółgłosce twardej ma nastąpić koń- 
cówka i lub e, musi spółgłoska twarda zamienić się 
na miękką; wtenczas zamienia się: 
h na z 
ch na s 
k na c 
r na f 
Widzimy to najlepiej przy tworzeniu liczby mno- 
giej. Męskie rzeczowniki żywotne mają w liczbie mno- 
giej końcówkę i. 
Po spółgłoskach miękkich lub obojętnych nic 
temu nie stoi na przeszkodzie, n. p.: 
orał: - orał:i 
kupec - kupci 
muz - muzi 
chlap - chlapi.
		

/075_0001.djvu

			- 66- 


Natomiast po spółgłoskach twardych nie może 
stać ij więc zmienia się spółgłoska twarda na miękką: 
druh - druzi 
hoch - hosi 
ptak -- ptaci 
bratr - bratfi. 
Męskie rzeczowniki oieżywotne mają po spół- 
głosce twardej lub obojętnej końcówkę y, po spół- 
głosce miękkiej - e: 
pluh -- pluhy hrnec -- hrnce 
mech - mechy kalamU - kalamafe 
klobouk -- klobouky mee - mece 
kamen -- kameny ohei'i - ohne 
lecz: den - dni. 
Rzeczowniki żeńskie mają w liczbie pojed. - a, 
w liczbie mnogiej y: 
sestra - sestry ryba - ryby 
teta -- tety zprava - zpravy 
cena - ceny matka - matky 
lub w l. p. er i. w l. mn. także e: 
eepice - cepice 
duse - duse 
ulice - ulice 
w l. p. spółgłoska miękka lub obojętna. w l. mn. 
e. e. niekiedy i: 
pisei'i - pisne 
dai'i - dane 
pani - pani 
kost - kosti 
tykev - tykve 
Rzeczowniki nijakie mają w l. p. 0, w l. mn. a: 
slovo - slova jablko - ;ablka 
jmeno - jmena zrcadlo - zrcadla 
pero pera
		

/076_0001.djvu

			- 67- 


w l. p. e, w l. mn. ata, lub bez zmiany: 
zvffe - zvffata vejce - vejce 
kufe - kufa ta mofe - mo fe 
pole - pole 
w l. p. i - bez zmiany: 
nadobf - nadobf 
znameni - znameni 


Inne: 


dite - deti 
rame - ramena 
nebe - nebesa 
Odmiana rzeczowników męskich: 
Liczba pojed.: 
Kto? co? chlap - kupec - dub - obeo 
Czyj? chlapa - kupce - duba - ohn
 , 
Komu? czemu? chlapa - kupci -ovi - duba - ohm 
Kogo? co? chlapa - kupce - dub - oheo 
Wołając!" chlape! - kupće! - dubel - ohni! . 
O kim? ochlapł - kup ci -ovi - dubł - ohm 
Z kim? z chlapem _ kup ccm - dubem - ohn
m 
Liczba mnoga: 
Kto? co? chlapi - kup ci - duby - ohn
 
Czyj? chlapu(v) _ kupcu(v) _ dubu(v) - ohoł(v) 
Komu? czemu? chlapum _ kupcu m - dubu m - ohM m 
Kogo? co? chlapy - kupce - duby - ohn
 
Wołając! chlapi! - kupci! - duby! - ohn
! 
O kim? chlapech-Ich _ kupcich _ dubech-Ich - ohnlch 
Z kim? chlapy - kupci - duby - ohni 


Różnice: 
W języku polskim: chłopów, kupców, dębów 
w języku czeskim: chlapuv, kupcuv, dubuv 
obecnie raczej: chlapu, kupcu, dubu. 
Polskie: Czeskie: 
chłopom, kupcom i t. d. chlapum, kupcum 
w chłopach -ech lub -ich 
z chłopami, z chłopy zawsze z chlapy
		

/077_0001.djvu

			- 68- 


Rzeczowniki żeńskie: 


L. p.: 
Kto? co? 
Czyj? 
Komu? czemu? 
Kogo? co? 
W ołającl 
O kim? 
Z kim? 
L. mn.: 
Kto? co? 
Czyj? 
Komu? czemu? 
Kogo? co? 
Wołającl 
O kim 7 
Z kim? 


ryba - dule - pani - dali - kost 
ryby - dule - pani - dane - kosti 
ryb
 - duli - pani - dani - kosti 
ryba - duli - pani - dali ""7" kost 
rybo' - dulel - pani' - danii - kostil 
o rybe - duli - pani - dani - kosti 
z rybou - duli - pani - dani - kosti 


ryby - duśe - pani - dane - kosti 
ryb - duli - pani - dani - kosti 
rybam - dullm - pani m - danim - kostem 
ryby - dule - pani - dane - kosti 
ryby' - dulel - pani! - dane' - kostil 
o rybach - duś/ch -- panich - danich - kostech 
z rybami - dulemi - panimi - danemi - kostmł 


Polskie: 
rybę. duszę 
z rybą. duszą 
rybom. duszom 
paniom. kościom 


Różnice: 
Czeskie: 
rybu, dusi 
rybou. dusi 
ryb'm. dusim 
panim. kostem 


Rzeczowniki nijakie: 


L. p.: 
slovo - more - kure - dlte - ram
 
slova - more - kurcte - dltHe - ramene 
slovu - mori - kureti - dlteti - rameni 
slovo - more - kure - dlte - rame 
slovo! - morel - kurel - dltel - ram
! 
o slove - mori - kureti - dlteti - rameni 
ze slovem - morem - kufetem - dit
tem - ramenem 


L. mn.: 
slova - more - kurata - deti - ramena 
slov - mori - kufat - deU - ramen 
slovum - morlm - kufa tum - detem - ramenum 
slova - more - kurata - deti - ramena 
slova! - morel - kuratal - dHil - ramenal 
slovech -ich - mofich - kuratech - d
tech - ramenech 
slovy - mori - kuraty - detmi - rameny
		

/078_0001.djvu

			- 69- 


Różnice: 
Czeskie: 
slovUm, detem 
slovech - ich. detech 
slovy. detmi 


Polskie: 


"słowom. dzieciom 
w słowach, dzieciach 
słowami lub słowy 


2. Przymiotniki. 
O d m i a n a. 


Wzór 
rodzaj męski 
L. poj,: 1. dobry 
2. dobreho 
3, dobremu 
4. dobreho (żywotne) 
dobry (nieżyw,) 
5. dobry 
6. o dobrem 
7. z dobrym 
L. mn.: l. dobri (żywotne) 
dobre (nieżyw,) 
2. dobrych dob
ych 
3. dobrym dobrym 
4, dobre dobre 
5. jak l. przyp. dobre 
6, o dobrych o dobrych 
7, z dobrymi z dobrymi 
Polskie: dobrej. dobrą 
czeskie: dobre, dobrou. 
Przed i zmienia się głoska twarda na miękką: 
drahy - drazi (drogi - drodzy) 
velky - velci (wielki - wielcy) 
cesky - cesti (czeski - czescy) 
cacky - ł:actf (zuchowaty - zuchowaci). 
S t o p n i o w a n i e, 
prawidłowe: 
bohaty - bohałśf - nejbohatśl 
hezky - hezci - nejhezćl (ładny) 
moudry - moudi'ejśi - nejmoudrejśf 
silny - siln
;śl - nejsiln
jśl 


t war d y. 
żeński 
dobra 
dobre 
dobre 
dobrou 


dobra 
o dobre 
z dobrou 


dobre 


nijaki 
dobre 
dobreho 
dobremu 
dobre 


dobre 
o dobrem 
z dobrym 
dobra 


dobrych 
dobrym 
dobra 
dobra 
o dobrych 
z dobrymi
		

/079_0001.djvu

			nie prawidłowe : 
bily - Mlejśl 
blizky - bliUI 
daleky - dalii 
hluboky - hlubśi 
kratky - kratśl 
lehky - lehći 
mekky - mekći 
nlzky - ninl 


-70 - 


snadny - snazji 
vlhky - vlhći 
vysoky - vyśśl 
dlouhy - delśi 
dobry - lepśi 
zly - horjl 
maly - medi 
veliky - vetśl 


Porównanie: 
m9udr'Y jak Śalomoun, 
bohatsi neZ my, 
stafec jest moudfej
i jinocha - pols.: starzec jest 
mędrszy od junaka (młodziana), 
on je nejbohaiSi ze vsech - lub: on je nejbohaiS' 
v
ech. 


o p i_ s a n i e : 
On jest velmi (bardzo - wielce) dobry, 
on jest vice (więcej) lepsi, 
on jest nejvice (najwięcej) zaslouiily. 


rodzaj męski 
L. poj.: 1. pUl 
2, p
ślho 
3. pUlmu 
4, pUlho (żyw,) 
peśl (nieżyw,) 
5. pUl 
6. pUim 
7, pełlm 
L. mn.: l. p
śi 
2. pUlch 
3, p
ślm 
4, pUi 
5. pUl 
6, o pUich 
7. z pUlm 


Wzór miękki. 


żeński 


nijaki 
pełl 
pUlho 
p
ślmu 
pUl 
p
śl 
pUlm 
pUlm 


peśl 


" 


" 


" 


dla 
wszystkich trzech 
rodzajów
		

/080_0001.djvu

			Podług dobry i pisi odmieniają się przymiotniki 
o zakończeniu f, a, e, i, imiesłowy, zaimki: kterf, 
jaky, efho, jeji, jejfho, jejimu; liczebniki porządkowe, 
.. rzeczowniki: hajny, pomocny i t. d,; Palacky, Kocha- 
nowski i t. d, 
Z rzeczowników rodzaju męskiego można utwo- 
rzyć przymiotniki dzierżawcze o zakończeniu: uv, 
ova, ovo, n, p.: 
otc:uv dum, bratrova zena, sousedovo pole. 
Z rzeczowników rodzaju żeńskiego można utwo- 
rzyć przymiotniki o zakończeniu: in, ina, ino, n. p.: 
sestfin muz, matcina radost, zenino slovo. 
Odmiana jest taka: 
L. poj,: 1. otcuv 
2. otcova 
3. otcovu 
4. otcova (tyw,) 
otcilv (nieżyw,) 
5. otcilv 
6, otcov
 
7. otcovym 


L. mn,: 1. otcovi (żyw.) 
otcovy (nieżyw,) 
2, otcovych 
3. otcovym 
4. otcovy 
'5. jak pierwszy 
6, otcovych 
7, otcovym 


71 - 


otcova 
otcovy 
otcov
 
otcovu 


otcovo 
otcova 
otcovu 
otcovo 


otcova otcovo 
otC'ov
 otcov
 
OtcovOII otcovym 
otcovy otcova 
otcovych otcovych 
otcovym otcovym 
otcovy otcova 
otcovy otcova 
ctcovych otcovych 
otcov)'m otcovym 


Przymiotniki orzeczeniowe nie mają końcówek 
męskich; D. p. elovek jest slab, on je zdrav, pilen; 
lecz: ona je zdrava, pilna, 
ono je rado, zdravo, pilno, 
oni jsou radi, zdravi, pilni (żyw.), 
ony jsou nidy, zdravy, pilny (nieżyw.), 
ona jsou rada, zdrava, pilna (polskie: one); 
także: jsem milovan (polskie: jestem kochany)). 
Zamiast polsk.: widzę cię smutnego, 
czeskie: vidim te smutna.
		

/081_0001.djvu

			-72- 


3. PrzYlłówki. 
Z przymiotników tworzymy przysłówki przy po- 
mocy końcówki e lub e, czasem także o. 
draby - draze dlouhv - dlouho 
ticby - tile ,,'ysokt - vysoko 
divoky - divoce maly - malo 
chytry - cbyUe bIrzlcy - b1fzko 
pilny - piln
 ćasty - ćasto 
hrdy - hrd
 lehky - lehko lub lehce 
ćiltt - ćist
 snadny - snadno lub snadn
 
dennf - denn
 drahy - drabo lub draze 
cizi - cize slaby - slabo lub slab
 
blavnf - hlavn
 
Pols.: niemiecki - po niemiecku 
angielski - po angielsku i t. d.; 
czes.: nemecky - nemecky 
anglicky - anglicky 

esky - 
esky 
rusky - rusky 
francouzsky - francouzsky t. d. 
Przysłówki te można stopniować: 
blfzko - blfie - nejbliie 
nizko - niie - nejniie 
daleko - daje - nejdale 
vysoko - vyse - nejvyse 
siroko - sife - nejśife 
tiSe - tiseji - nejtiseji 
sladce - slad
eji - nejslad
eji 
chytfe - chytfeji - nejchytfeji 


nie foremne : 
dobfe - lepe - nejlepe 
zle - hiife - nejhiife 
dlouho - deI e - nejdele 
mnoho - vice - nejvice 
maI o - mene - nejmene 
brzy - dfive - nejdfive.
		

/082_0001.djvu

			- 73- 


4, Zaimki. 
Zaimki osobiste: 


1, osoba 2, osoba 3, osoba 
rodz, męski żeński nijaki 


Zaj.znek 
zwrotny 


L. poj,; 1, ja ty on ona ono 
2. lI1De tebe jeho, ho jf jeho, ho sebe 
3, mn
, mi tob
, ti Jemu, mu jemu, mu sob
, si 
4. mne, m
 tebe, t
 jeho, ho, jej ji je sebe, se 
6. mn
 tob
 n
m ni n
m sob
 
7, mnou tebou jim ji jim sebou 
, 
L. mn,: l. my vy oni (żyw,) ony ona 
ony (nież,) 
2, nas vis jich jich jich sebe 
3, nam vam jim jim jim sob
, si 
4, nas vas je je je sebe, se 
6, nas vas nich nich nich sob
 
7. nami vami jimi jimi jimi sebou 


o rzeczownikach żywotnych mówimy: jeho lub 
ho. n. p, Videl jsem ho (jeho) (
loveka. ptaka). 
O nieżywotnych: jej; n. p. Videl jsem jej (strom 
= drzewo). 
Polskie: Widziałem go. widziałem je. 
Lecz w języku czeskim można jej zastosować i do 
rzeczowników żywotnych. co w języku polskim nie- 
możliwe; n. p. Vidil jsem jej (
loveka, ptaka). 
W rozmowie Czech używa zaimku Vy jako ty- 
tułu. 


Różnice: 


polskie: czeskie: polskie: czeskie: 
mną mnou się se 
tobą tebou one (żeńsk.) ony 
sobą sebou ich jich 
go jej im jim 
nim (niem) jim nimi (niemi) jimi 
jej, niej ji, ni one (nijak.) ona 
ją ji
		

/083_0001.djvu

			- 74- 


Po przyimkach przystawiamy przed j głoskę n p 
n. p. od neho, k nemu, pro neho, pro nej, O nem, s nfm. 
W pisowni j odpada, natomiast jest e. 


Zaimek dzierżawczy: 
rodzaj męski żeński nijaki 
L. poj.: l. muj moje, ma moje, me 
2, meho me meho 
3. memu me memu 
4. me ho (żyw.) moji, mou moje, me- 
muj (nieżyw.) 
6. mem me mem 
7, mym mou mym 
L. mn,: 1. moji (żyw.) moje, me moje, ma 
moje, me (nid.) 
2, mych mych mych 
3, mym mym mym 
4. moje, me moje, me moje, ma 
6. mych mych mych 
7, mymi mymi mymi 
Różnice: 


Polskie: mej Czeskie: me 
moją, mą moji, mou 
moja matka moje matka 
Podług powyższego wzoru odmienia się: tv lii. 
tvoje (tva), tvoje (tve), svuj, svoje (sva), svoje (sve). 


rodzaj męski 
L. poj.: 1. nU 
2. ndeho 
3, ndemu 
4, n3Śeho (żyw.) 
nU (nieżyw,) 
6, n3Śem 
7, ndfm 
L. mn.: 1. naśi (żyw,) 
naśe (nieżyw.) 
2, ndich 
3, ndim 
4, n3Śe 
6, naśich 
7. naśimi 


żeński 
nde 
n3Ś1 
ndl 
n3Śi 


n3Ś1 
n3Ś1 
nde 


nijaki 
nde 
ndeho 
naśemu 
n3Śe 


n3Śem 
naślm 
n3Śe 


jak rodzaj 
męski
		

/084_0001.djvu

			- 75- 


Różnice: 


Polskie: nasza matka 
naszej 
naszą 
Tak s
mo: vis, vase, vase. 


Czeskie: naSe matka 
nasf 
naSi 


Zaimki pytajne: Zaimek względny który: 
męski żeński nijaki 
L. poj,: 1. kdo - co jenz je! je! 
2. koho - ćeho jehoi jli jehoż 
3, komu - ćemu jemuZ jiz jemuZ 
4. koho - co jejz, jehoz jiz je! 
6.okom-ćem o n
mz nU n
mz 
7. s kym -- ćlm jimf, s nimf jli jlmz 
L. mn.: l. jiz (żyw.) jei je! 
je! (nieżyw,) 
2, jichz 
3. jimz jak rodzaj 
4. je! męski 
6. o nichz 
7, jimiż 


Tak samo: nekdo, neco, nik do, nic, kdosi, cosi.. 
ledakdo, 


Zaimki wskazujące: 


męski żeński nijaki 
L. poj,: 1. ten ta to 
2, toho te toho 
3, tomu te tomu 
4, toho (żyw.) tu to 
ten (nieżyw,) te tom 
6, o tom 
7. Um to
 Um 
L. mn.: 1. ti (żyw.) ty ta 
ty (nieżyw,) 
2. t
ch jak rodzaj męski 
3, t
m 
4. ty ty ta 
6, o Uch jak rodzaj męski 
7. t
mi »
		

/085_0001.djvu

			- 76- 


Różnice: 
Polskie: tej Czeskie: te 
tę tu 
tą tou 
te matki ty matky 
te dzieci ta deti 
T ak samo: tento, tato, toto, onen, ona, ono (pol- 
skie: ÓW, owa, owo), 


5. Liczebniki, 
Liczebniki główne: 
Jeden, jedna, jedno odmieniają się jak ten, ta, to. 
1. i 4. dva (dve), tfi, ctyfi, pet 
2. dvou, tri, ctyf, peli 
3. dvema, trem, ctyfem, peli 
6. dvou, trech, ctytech, peli 
7, dvema, tremi, ctyfmi, peti. 
Tak samo liczebniki od 6 do 99, tylko devit, de- 
set mają deviti, desiti. 
Sto, tisic, mil1ion jak rzeczownik, czasem nie- 
zmienne, n. p, ve sto lidech, ze sto lidi. 


Liczebniki porządkowe: 
prvni lub prvj, prYs, prvę, druhy, tieti... sty, dvousty, 
devitisty, tisici odmieniają się jak przymiotniki. 


Liczebniki rodzajowe: 
dvojf, trojf, cŁvery, patery i t. d, jak przymiotniki. 
L i c z e b n i k i p o d z i e l n e są: 
po jednom, po dvou, po trech i t. d. 
L i c z e b n i k i m n o ż n e są: 
jedenkrat, jednc;>u (raz), dvakrat, desetkrat, dvojna- 
sobny, tisiceronasobny i t. d. 
L i c z e b n i k i n i e o k r e ś lon e są: 
kolik, tolik, mnoho, vsechen (wszystek).
		

/086_0001.djvu

			męski 
L. p,: 1. i 5. viechen (vlecek) 
2. vśeho 
3. viemu 
4. viechen (vśecek) 


6. o vśem 
7, viim 


77 - 


żeński 
vśechna 
(vjecka) 
viii 
viii 
vśechnu 
(vśecku) 
vśl 
vśi 


vśechny, 
2, vśech 
3, vśem 
4, viiechny 
6. o vśech 
7, vśemi 


vśecky (n.) 


L. mn.: 1. vśichni, vśickni (ż.) vśechny 
(vśecky) 


nijaki 
vśechno 
(viecko) 
vśeho 
viemu 
vśechno 
(viecko) 
vśem 
vślm 


vśechna 
(v!ecka) 


jak rodzaj męski 


» 


(vśecky) vśechny viiechna 
(vśecky) (vśecka) 
jak rodzaj męski 


Wszystek: 
L. poj.: l, veśkeren 
4. vcśkeren 
L. mn,: 1. veśkefi 
4. veśkery 


veśkera 
\'eśker\1 
vcśkery 
veśkery 


» 


vcśkero 
vcśkero 
veśkera 
veśkera 


Inne przypadki ma jak przymiotnik. 
Kaidy, kazda, kaide, zaay, nikterj, nejaky,., 
jioy, samy odmieniają się jak dobry, dobra, dobre. 


6. przyimki 
łączą się z przypadkiem 
drugim: bez, d1e, do, kolem, okolo, krome, mfsto, 
od, podle, vedle, u, z, vukol, vne, vniU, stran,. 
strany; 
trzecim: k, ke, ku, pro Li, naproLi, k vuIij 
czwartym: pfes, mimo, ob, pro, skrz, vz; 
szóstym: pn; 
czwartym i siódmym: mezi, nad, pod, pfed; 
czwartym i szóstym: na, o, v; 
drugim, czwartym i siódmym: za, s; 
trzecim, czwartym i szóstym: po:
		

/087_0001.djvu

			- 78- 


Przykłady: 
Nemocny je bez sebe. Jednej vzdy dle prava. 
Postim se dvalmite do tehodne. Trava jest do kołe- 
nou, Vchod do knihovny. Nem mu do smichu. Jdu 
.k otci. Te noci ke dni urnfel. Ta voda nenf k piU. Ne- 
mocny pfiseł k sobe. Ucinim to ku prosbe. K vuli 
tobe se to deje. 
Kolem mesta były hradby. Otec se vraŁi okolo 
połedne. Zastup był okolo ctyf Lisicu. Ucime se kazdy 
den kromi nedełe. V kostełe byli vsichni zaci kromi 
dvou. Rozdal jmeni mezi chude, Jerusalem leii mezi 
horami. Vratil se mezi sve, 
pfisel syn misto otce. Mimo jine dary dostal tez 
zlate hodinky. Zadny had v ćechach mimo zmiji neni 
jedovaty, 
Matka odesla na pouL On zemfel tam na zlou ne- 
moc. pfisahal na dusi svou. Divaku se seslo na Lisice. 
Zajecf chlupy se hodi dobfe na klobouky, Matka była 
na koncerte, Na pocatku było Slovo, Byl odsouzen 
na sest let. 
Slunce vystoupilo nad horu, Buh jest nade 
vsecky svaty. Nestorova fec była sladsi nad med. 
Praha lezi nad Vltavou. Hostu było o stul. O prst by 
jej (ho) ovinul. Na łoze o devate, s loze o pate. Zim- 
nice se vracf ob den (L j. den 1., 3., 5. atd.). Mraci se 
od hor. Slychał jsem tu povest od mładosti. 
Bratr psal po cesku. V fece jest vody po pas, 
misty po krk. Kain zabiv Abełe, toułał se po svete, 
Słzy tekły mu po tvafi, Po cem je to sukno? Tu mate 
kazdy po knfzce, śło jich v kazde fade po peli. Tro 
vnikł pod kuzi. Gallove se poddali pod moc fimskou. 
Pod dve leta skoła nebude vystavena. Trn uvci.zl pod 
kuzi. Pod pet korun te latky (materyj) nedam. 
Louka jest vedle sameho łesa, Matka jest po'cho- 
vana vedle otce. Odev i stravu mej podłe stavu! Stan 
se podłe vi'tle tyć! Roku 1424 Ziika pfitahl od Kutne 
Hory oahJe pred Prahu (przed Pragę). Pred Praholl 
(przed Pragą) sefadil vojsko. Był povolan pred soud; 
'odpovidał pred soudem,
		

/088_0001.djvu

			- 79- 


Jelen skocił pies prikop a uLikal pies les. Pies 
oeely den jsme vozili mandele. Bylo mis pies dve stc 
osobo Palacky byl pies sedmdesat let veku sveho. 
Pii chalupach jsou zahrady. Pracuj pii zdravi (= do- 
kud jsi zdrav)! Pn dobre vuli vśe lze provesti. Ne- 
mam pn sobe penez. To se mi pii nem nelibi. Dlouho 
nebyl pn zdravi. 
Venkovane nemohli pro snih do mesta. zak byl 
potrestan pro nedbalost. T o jste ucinili proti me vUli. 
Letosni (tegoroczna) uroda jest velmi dobra proti 
lonske (zeszłorocznej). Obyvatele mestśti jsou v ne- 
kterych vecech proti venkovskym v nevyhode. Kou- 
pił prasek proti kasli. Duch svaty sestoupił S nebe na 
apostoly. Marne chleba s potfebu (według), Kristus 
odesel s ucedniky do Jerusałema. Divka s placem 
prosiła za odpusteni. ćte francouzsky se slovnikem, 
Nejsem s to (z tego) dosti rozumny. 
Voda sakne (wsiąka) skrz obuv, Jedouce do 
Italie, jedeme skrz Viden. Skrze valku a choleru 
r. 1866 velika skoda v ćechach se stala, 
Prave jsme mluvili stran te cesty. 
Jest mi u srdce veselo. Byl jsem u bratra, Mam 
11 neho penize. Hrati v kostky a v karty nejmene 
muzi prislusi. Liska v lesich, mys v doupeti a ryba ve 
vode rąda byva. V zime, v lete vstavam v touz ho- 
	
			

/089_0001.djvu

			- 80- 


Woda jest w skale - ze skaly se vyprystila voda. 
Dziewka była Da trawie - dfvka jde s travy. 
Zając był w trawie - zajfc vyskocil z travy. 
Liść jest na drzewie - listi pada se stromu. 
Zywica jest w drzewie - ze stromu prysu se 
pryskyfice. 
Jdu z kostela; vichfice shodila stfechu S ko- 
stela. S obou stran mnoho lidu padlo. Spadł mi ka- 
men se srdce, Jdi mi s ocH Slzy kanuly (kanouti = 
ciec) mu z ocf. Bereme s pocatku. Co je v nebi. pn- 
chbf z nebe: co je na nebi, pfichazi s nebe. Byl jsem 
na polio pfichazim s pole. Chodi1 jsem v polfch. vra- 
cim se z polio Byl jsem na trhu, vratil jsem se s trhu. 
Byl jsem v trhu. tedy jsem se vratil z trhu. Pustil jsem 
S mysli, co jsem mel Da mysli. a pustil jsem z mysli p 
co jsem mel v mysli. Kape se dibanu (na dzbanku jest 
n, p. woda - woda ścieka) i kape ze dibanu (mleko 
wycieka z wnętrza). 
Rozróżniaj: 
śel jsem na horu (na górę), 
śel jsem naboru (w górę). 
Byl jsem na hofe (na górze), 
Byl jsem nahore (wgórze - u góry). 
Dej si pozor na hlas (uważaj na głos), 
Mluv nahlas (mów głośno), 
Język czeski wiąże często przyimek z rzeczowni- 
kiem w jeden wyraz. również przeczenie ne z czaso- 
wnikiem, n. p, nemam. nemame. nebudeme. nebyli p 
nekoupite, nevytrhal. nehanili, nespali. 


7. Czasowniki. 


Słowo posiłkowe byti (być). 
C z a s t e raź n i e j s z y. 


jsem, jsi, jest lub je 
jsme, jste, jsoa 
aelsem. nejsi, nenf 
aejsme, nejste. nejsoa 


jestem, jesteś, jest 
jesteśmy, jesteście, są 
nie jestem, nie jesteś, nie jest 
nie jesteśmy, nie jesteście, 
nie są
		

/090_0001.djvu

			:- 81 - 


Przeczące ne pisze się razem z czasownikiem. 
Czeskie wyra7.Y przepisz do notatnika. 


c z a s p r z y s zły. 
budu, budeś, bud e będę, będziesz, będzie 
budeme, budete, budou będziemy, będziecie, będą 
Rozróżniaj budu a budou, 


c z a s p r z e s zły. 
byl jsem, byla jsem, bylo jsem byłem, byłam, byłom 
byl jsi, byla jsi, bylo jsi byłeś, byłaś, byłoś 
byt, byla, bylo był, była, było 
byli jsme, byly jsme, byla jsme byliśmy, byłyśmy 
byli jste, byly jste, byla jste byliście, byłyście 
byli, byly, byla byli, były 
W języku polskim jest: był, byli i końcówki -em, 
-eś, -iśmy, -iście; 
w języku czeskim jest: byl, byli i całe słowa jsem, 
jsi, jsme, jste. 


Tryb warunkowy; 
byl bych, byla bych, bylo bych 
byl bys, byla bys, bylo bys 
byl by, byla by, bylo by 
byli bychom, byly bychom, 
byla bychom 
byli byste, byly byste, 
byla byste 
byli by, byly by, byla by byliby i t. d. 
Pamiętaj: czeskie: bych, bychom - polskie: bym, 
byśmy, 


c z a s t e raź n i e j s z y. 
byłbym, byłabym, byłobym 
byłbyś i t. d. 
byłby i t. d, 
bylibyśmy, byłybyśmy 


bylibyście i t. d, 


Rozróżniaj: 
polskie: one były na rodzaj żeński i nijaki; 
czeskie: rodzaj żeński = one byly 
rodzaj nijaki - ona byla 
polskie: matki były polskie: dzieci były 
czeskie: matky byly czeskie: deti byla
		

/091_0001.djvu

			- 82- 


T r y b r o z k a z u j ą c y. 


bud! budif! 
budme! budte! budtd! 


bądź! bądźcie! 
bądźmy! bądźcie I bądźciet! 


P r Z e c h o d n i k t e raź n i e j s z y, 
jsa, jsouc, jsouce będąc 


P r z e c h o d n i k p r z y s z ł y, 


hod1aje, hodlajlc, hodlajice 
byti 


mając być 


P r z e c h o d n i k p r z e s z ł y, 


byv, byviii, byviie 


bywszy 


STRONA CZYNNA, 
T r y b o z n a j m uj ą c y i c z a s t e raź n i e j s z y. 


vesti, kryti, minouti 
um
ti, slyieti, prositi 
volati, sazeti, kupovati 


wieść, kryć, minąć 
umieć, słyszeć, prosić 
wołać, sadzić, kupować 


Polskie Ć - czeskie li. 
l. osoba: wiodę, minę, kryję, kupuję, słyszę, prośzę, 
sadzę 
vedu, minu, kryji, kupuji, slysfm, prosfm, 
sazfm 
2. osoba: wiedziesz, kryjesz i t. d, 
vedes, kryjeś, mines, umfs, slysfs, prosis, 
volas, sazfs, kupujes 
3. osoba: wiedzie, słyszy, woła, sadzi, kupuje i t. d, 
vede, kryje, mine, umf, slyśf, prosi, vohi, 
sazi, kupuje 
l. osoba: wiedziemy, słyszymy i t. d. 
vedeme, kryjeme, mineme, umime, slysfme, 
prosime, volame, sazime, kupujeme 
2. osoba: wiedziecie, prosicie i t. d, 
vedete, kryjete, minete, umfte, slyśite, pro- 
sfte, volate, sazite, kupujete
		

/092_0001.djvu

			- 83- 


3. osoba: wiodą, miną, kryją, słyszą, wołają 
vedou. minou 
lecz: kryji, umeji, slysi. prosi, volaji, sazeji, 
kupuji. 


Różnice: 
Polskie ę - czeskie u, ji, im, 
Polskie ą - czeskie ou lub i. 


ved! vedmel vedtel 
kryj' kryjme' kryjte! 
mili! milimel militel 
um
jl um
jme! um
jte! 
slyśl slyjmel slyśte' 
pros' prosmel proste' 
volejl volejmel vołejte! 
sazej! sazejmel sazejtel 
kupuj I kupujmel kupujte! 
Różnica: polskie 


wiedźl wiedźmy! wiedźcie! 
kryj I kryjmy' kryjcie' 
miń! mińmyl mińcie! 
umiej! umiejmyl umiejcie! 
słysz I słyszmyl słyszcie! 
prośl prośmyl proście! 
wołaj I wołajmy! wołajcie! 
sadź' sadźmy I sadźcie! 
kupuj' kupujmy! kupujcie! 
prośmy - czeskie prosme. 


c z a s p r z y s z ł y, 
budu vesti, kryti, um
ti, sly- będę wiódł, krył t. d. 
śeti, minouti, prositi, volati, 
sazeti, kupovati 
budeś vesti, kryti i t, d, będziesz wiódł". 
bude vesti... będzie wiódł... 
budeme vesti.., będziemy wiedli.,. 
budete vesti... będziecie wiedli... 
budou vesti.., będą wiedli.., 


c z a s p r z e s z ł y, 
vedl jsem, vedla jsem, "edlo wiodłem, wiodłam, wiodłom 
jsem 
vedl jsi, vedl... wiodłeś... wiódł 
vedli jsme, vedli jste, vedli wiedliśmy, wiedliście, wiedli 
W ten sam sposób: kryl jsem, umil jsem i t. d. 


c z a s z a p r z e s zły. 
Był jsem vedl, byla jsem vedla wiodłcm był i t. d. 
byli jsme vedli i t. d. 
Rzadko się używa,
		

/093_0001.djvu

			-84- 


T r y b war u n k o w y c z a s u t e raź n i e j s z. 


vedl bych, vedla bych, vedlo 
bych 
vedl bys, vedla bys, vedlo bys 
vedl by, vedla by, vedlo by 
"edli bychom, vedly bychom. 
vedla bychom 
vedli byste, vedly byste, vedla wiedlibyście... 
byste 
vedli by, vedly by, vedla by wiedliby.., 
W ten sam sposób: kryl bych. umel bych. slysel 
bych i t. d, 


wiódłbym, wiodłabym, 
bym 
wiódłbyś i t. d, 
wiódłby... 
wiedlibyśmy.., 


wiodło- 


T r y b war u n k o w y c z a s u p r z e s z ł e g o
 
byl bych vedl byłbym wiódł lub wiódłbym był 
byla bvch vedla byłabym wiodła 
bylo by ch vedlo byłobym wiodło 
byli bychom vedłi i t. d. bylibyśmy wiedli i t. d, 


ż y C z e n i e : Kez by Biih dali - oby Bóg dałf 
p r z e c h o d n i k t e raź n i e j s z y. 
on veda, ona vedouc, ono ve- on wiodąc, ona wiodąc, ono 
douc wiodąc 
oni vedouce, ony vedouce, ona oni wiodąc, one wiodąc 
vedouce 


, tak samo: 
plyna, plynouc i t. d, 
nesa, nesouc i t. d. 


płynąc,.. 
niosąc... 


lecz: 
on kupuje, ona (ono) kupujlc on (ona, ono) kupując 
oni (one) kupujlce oni (one) kupując 
tak samo: 
kryje, kryjlc, kryjlce 
um
je, um
jfc, um
jlce 
slyśe, slyślc, slyślce 
prose, prosic, proslce 
volaje, volajlc, vołajlce 
sazeje, sazejlc, sazejice 


kryjąc 
umiejąc 
słysząc 
prosząc 
wołając 
sadząc 


Więc od: oni nesOU jest nesa. nesouc. nesouce 
od: oni kryji jest kryje. kryjic. kryjice.
		

/094_0001.djvu

			- 85- 


Forma ta ozn'acza czynność równoczesną; n. p.: 
Dfvka. nesouc vodu, zpfva (zpivala. bude zpfvati) - 
dziewczyna. niosąc wodę. śpiewa (śpiewała. będzie 
śpiewać), 
Obie czynności - śpiewanie i niesenie - odby- 
wają się równocześnie. 
Prze chodnika używa się w języku czeskim bar- 
dzo często. 


P r z e c h o d n i k p r z e s zły. 


od volal tworzymy: on volav, ona (ono) \ ola\'śi, oni (one) vo- 
lav
e 
.. kryl - on kryv - ona (ono) kryvśi - kryvśe 
.. minul - on minuv -. ona (ono) minuvśi - minuvAe 
.. slyiel - on sly
ev - ona (ono) slyievii - slyśevśe 
.. prosi l - on prosiv - ona (ono) prosivśi - prosivśe 


W tych przykładach stoi przed l samogłoska. 
od vedl tworzymy: on ved - ona (ono) vedśi - oni (one) vedśe 
.. padl - on pad - ona (ono) pad
i - padśe 
.. pletl - on piet - ona (ono) pleW - plełśe 
" nesl - op nes - ona (ono) nesśi - nesśe 
.. pekl - on pek - ona (ono) pekii - pekśe 
W tych przykładach stoi przed l spółgłoska. 
Przechodnik przeszły oznacza czynność przed- 
wczesną; n. p.: 
Dfvka. pfinessi vodu, zpiva - 
Dziewczyna. przyniósłszy wodę, splewa, 
Najpierw przyniosła wodę, potem śpiewa, 
Przechodników można użyć jako przymiotników 
celem bliższego określenia rzeczownika; n. p.: 
od veda, vedouc, vedouce - vedoucl (wiodący, -a, -e) 
.. vołaje, volajic, volajice - volajlcl (wołający, -a, -e) 
kupuje, kupujic, kupujice - kupujicf (kupujący, -a, -e) 
.. hodiv, hodivśi -. hodivśi (ten, który rzucił) 
.. nes, nesśi ,-, nesśi (ten, który niósł)
		

/095_0001.djvu

			- 86- 


STRONA BIERNA. 


c z a s t e raź n i e j s z y. T r y b o z n a j m u- 
j ą c y : wiedziony, -a, -e i t. d. 
jsem veden - jsem vedena - jsem vedeno 
jsi veden - jsi vedena -- jsi vedeno 
jest veden - jest vedena - jest vedeno 
jsme veden - jsme vedeny - jsme vedena 
jste vedeni - jste vedeny - jste vedena 
jsou vedeni - jsou vedeny - jsou vedena 
Tak samo: 
jsem kry t, kryta, kryto - jsme kryti, -y, -a 
jsem minut, -a, -o - jsme minuti, -y, -a 
jsem słyśen, -a, -o -, jsme slyśeni, -y, -a 
jsem prośen, -a, -o - jsme prośeni, -y, -a 
jsem volan, -a, -o - jsme volani, -y, -a 
jsi kry t, minut, slyseD, prośen, volśn 
jest kry t i t, d. 
jste kryti, minuti, slyśeni i t. d. 
jsou kryłi i t. d. 
T r y b r O z k a z u j ą c y : bądź wiedziony t. d. 


bud veden, budme vedeni, -y, -a, budte vedeni, -y, -a 


T r y b war u n k o w y: byłbym wiedziony i t. d. 
byl bych veden, byla bych vedena, bylo by ch vedeDo 
byl bys vedt'n, byla bys vedena, bylo bys vedeno 
byl by veden, byla by vedena, bylo by vedeno 
byli bychom vedeni, były bychom vedeny, była bychom vedena 
byli byste vedeni, byly byste vedeny, byla byste vedena 
byli by vedt'ni, byly by vedeny, byla by vedena 
C z a s p r z y s z ł y: będę wiedziony i t, d. 


budu veden, vedena, vedeno 
budd veden, vedena, vedeno 
bud e veden, vedena, vedeno 
budeme vedeni, vedeny, vedena 
budete vedeni, vedeny, vedena 
budou vedeni, vedeny, vedena 
Tak samo: 
budu kry t, budu kupo van t, d,
		

/096_0001.djvu

			87 - 


c z a s p r z e s z ł y, T r y b o z n a j m u j ą c y : 
byłem wiedziony i t. d, 


by), -a, -o jsem veden, -a, -o 
byl, -a, -o jsi veden, -a, -o 
byl, -a, -o veden, -a, -o 
byli, -y, -a jsme vedeni, -y, -a 
byli, -y, -a jste vedeni, -y, -a 
byli, -y, -a vedeni, -y, -a 


T r y b war u n k o w y: byłbym wiedziony i t. d. 
by) by ch veden, byla by ch vedena, bylo bych vedeno 
byl bys veden i t, d. 
byl by veden i t. d, 
byli bychom vedeni, byly bychom vedeny, byla bychom vedena 
byli byste vedeni i t. d. 
byli by vedeni i t, d. 
P r z e c h o d n i k t e raź n i e j s z y: będąc wie- 
dziony i t. d, 


on jsa veden, ona jsouc vedena, ono jsouc vedeno 
oni jsouce vedeni, ony jsouce vedeny, ona jsouce vedena 


P r z e c h o d n i k p r z e s z ł y: bywszy wie- 
dziony i t. d. 
byv veden, byv vedena, byv vedeno 
byvśe vedeni, byvśe vedeny, byvśe vedena 
W mowie potocznej tych form wogóle się nie 
używa, 


Przy odmianie czasownika zmienia się czasem 
spółgłoska k na C, h na i, r na f; n. p,: 
peku - pei!d - pei!e - pei!eme - pei!ete - pekou 
mohu - mllid - m41e - mdieme - muiete - mohou 
tru - Ud - Ue - tfeme - tfete - trou 
beru - befeś -- bere - befeme - betete - berou 
Rozróżniaj: 
ja kryji, biji, trpim, prosim, teśi, kuji 
oni kryji, biji, trpi, prosi, teśi, kuji 
umfm, umli, uml, umime, umlte, lImiji 
sazim, saziś, shi, sazime, sazite, sazeji
		

/097_0001.djvu

			- 88- 


(noszę) knihy do skoly. Pastyf honi (wypędza) doby- 
tek na pastvu. 
Czynność powtarzająca się tylko niekiedy, nie- 
regularnie: Zpevnik jen nekdy do śkoly nosivam (no- 
szuję - w języku polskim nie używa się tej formy), 
Dfte nekdy rukama tleskava. Pastyf hornva take na 
naSi louku. On denne hodinu se prochaziva, 
Z tych form tworzymy czasowniki dokonane 
przez dodanie przybraneki n. p.: 
Pnnesu knihy. Rozsekam dfivi, Vynosim stlil 
(wyniosę). 
Rozróżniaj więc: bodnu - bodam, tlesknu - 
tIeskam, nesu - nosim - nosivam, honi - honiva, 
prochbi - prochbiva, sednu - sedim - sedavam 
- sedam - sedivam, sadim - posadim, vedu - do- 
vedu - voclim, letim - litam - vylitnu - litavam, 
pijf - pivam - zapiji, lehnu - lezim - lehavam, 
kleknu - klecim - klekam - klekavam, piśi - 
oapfsi - psavam, vezu - pfivezu - vozim - vozi- 
vam, jdu - odejdu - chodfm - chodivam, . 
Z jednego przykładu widzimy już wielkie bo- 
gactwo form i różniczkowanie wszelkich odcieni: 
Sednu - siednę, sedim - siedzę, sedam - sia- 
dam, sedavam - często siadam, sedfvam - często 
siedzę. 


Czasownik oznacza czynnosc chwilową lub 
trwałą, jednorazową lub powtarzającą się częściej; 
sŁąd też różne formy czasownika, 
Czynność jednorazowa chwilowa: bodnu (bodnę), 
hoclim (rzucę), tlesknu (klasnę), 
Czynność jednorazowa trwała: nesu (niosę) knihy 
do skoly. Vftr vane (wieje). Strom roste (rośnie). Pa- 
styf zene dobytek na pastvu, 
Czynność powtarzająca się regularnie: Bodam 
(bodę) jehlou. Dite rukama tleska (klaska). Nosim
		

/098_0001.djvu

			lIramatycznych. różni.cych się od IOnD 
polskich. 
Czeskie: u (BID, im, em) 
chlap4v, kupc4v, dub4v 
lub: chlap4, kupc4, dub4 
chlap4m, kupc4m, dub4m 
rybam, duśim, panim, kostem 
slovłm, d
tem 
Czeskie: ech lub ich 
chlapech, dubech 
kupcich, ohnich 
slovech, d
tech 
Czeskie: u (i) . 
tu, rybu, duśi 
budu, vedu, minu 
kryji, slyśim 
Czeskie: ou (i) 
dobrou, rybou, tou 
mnou, tebou, sebou 
moii - mou, ji 
naśl, v&śi 
jsou, budou, jsouce, vedouce 
minouti, minou, vedou 
kryj i, kupuji, sazeji 
nesouc, plynouc 
kupujic, kryjic 
veda, plyna, kupuje, kryje 
nesouce, plynouce, kupujice, 
kryjice 
Czeskie: ti (czytaj ( lub t) 
byti, pros iti 
minouti, um
ti 
kryti, vesti 
volati, sazeti 
kupo'lati 
Czeskie: bych, bychom 
vedl bych, byl bych 
vedłi bychom, byli bychom 
Czeskie: e 
vedeme, volame, kupu;eme 
sazlme, umlme 
vedme, miilme, pros me 


8. Zestawienie lorm 


Polskie: ó 
chłopów, kupców 
chłopom... 
rybom.., 
_łowom... 


t. d. 


Polskie: ach 
w chłopach i t. d. 


Polskie: ę 
tę rybę, duszę 
będę, wiodę, minę 
kryję, słyszę 
Polskie: ą 
dobrą, rybą, tą 
mną, tobą, sobą 
moją - mą, ją - nią 
naszą, waszą 
są, będą, będące, wiodące 
minąć, miną, wiodą 
kryją, kupują, sadzą 
ona, ono: niosąc, płynąc 
kupując, kryjąc 
on: niosąc i t. d. 
oni: niosąc i t, d, 


Polskie: ć 
być, prosić 
min4ć, umieć 
kryć, wieść 
wołać, sadzić 
kupować 


Polskie: bym, byśmy 
wiódłbym i t. d, 


Polskie: y 
wiedziemy i t. d. 


wiedźmy i t. d, 


- 89-
		

/099_0001.djvu

			Przymiotniki czeskie są: 
1. bez końcówki: rad, slab, zdrav, pileni 
2. z l końcówką na wszystkie 3 rodzaje: cizi" 
pesi; 
3. z 3 końcówkami, na każdy rodzaj: dobry, do- 
bra, dobre; 
4, utworzone z rzeczowników: otcuv, otcova, 
otcovo; matćin, matćina, matćino. 
Bez końcówki są także przechodniki rodzaju mę- 
skiego, n, p,: 
on wiódłszy, minąwszy 
prosiwszy, woławszy 
lecz: 
ona (ono) wiódłszy 
minąwszy i t. d. 
ma końcówkę. 
Podobnie w stronie 
jestem wiedziony 
jestem wiedziona 
jestem wiedzione 
byłbym wiedziony 
byłabym wiedziona 
byłobym wiedzione 
będę wiedziony 
będę wiedziona 
będę wiedzione 
byłem wiedziony 
byłam wiedziona 
byłom wiedzione 


Polskie: de 
wiedziecie i t, d, 
Polskie: ej 
dobrej, naszej 
tej, mej, jej 
bliżej, najbliżej 
Zaimek polski: 
go, jego 
te, one (r. żeński) były 
te, one (r, nijaki) były 
ona była 
moja, nasza 


90- 


Czeskie: te 
vedete, kryjete, sly
lte 
Czeskie: e (e, i) 
dobre, naśi 
te, me, ji 
blife, nejblize 
Czeski: 
(ho, je ho), lei 
ty, ony byly 
ta, ona byla 
ona byla 
moje, nde 


on ved, minuv 
prosiv, volav 


ona (ono) vedśi 
minuvśi, prosivśi, volavśi 


biernej: 
jsem veden- 
jsem vedena 
jsem vedeno 
byl bych veden- 
byla bych vedena 
bylo bych vedeno 
budu veden- 
budu vedena 
budu vedeno 
byl jsem veden- 
byla jsem vedena 
bylo jsem vedeno
		

/100_0001.djvu

			- 91- 


9, Spis wyrazów gramatycznych. 


1. Podstatoa jmena, 
jmena vlastni, 
jmena obecna, 
hromadna, latkova. 
Rod muzsky, zensky, 
stfednf. 
Cislo jednotne, 
mnozne. 
Sklonovanf, 
pad, 


2, Sloveso, ćasovanfj 
zpusob oznamovaci, 
rozkazovaci, 
podmińovaci, 
neurćitYi 


prechodnik pfitomny, 


minuly; 
pfićesti minule 
ćinne, trpne; 
osoba. ćislo, ćas, 
rod 6nny, trpny. 
3, Jmeno pfidavne, 
stupno.vani. 
4. Zajmena urćita, 
neurcita, 
osobni, zvratne, 
pfivlastńovaci, 
ukazovaci, tazaci, 
vztazna. 


5, Ćislovky zakladne, 
fadove, druhove, 
nasobne. 


l. Rzeczowniki, 
imiona własne, 
imiona pospolite, 
zbiorowe, tworzywne" 
Rodzaj męski, żeński, 
nijaki. 
Liczba pojedyncza, 
mnoga, 
Deklinacya, 
przypadek. 
2. Czasownik, konjugacyai. 
tryb oznajmujący, 
rozkazujący, 
warunkowy, 
nieokreślony (bezokoli- 
cznik); 
przechodnik (imiesłów) , 
współczesny, 
przeszły; 
imiesłów przeszły 
czynny, biernYi 
osoba, liczba, czas, 
strona czynna, bierna. 
3, Przymiotnik, 
stopniowanie, 
4. Zaimki określone, 
nieokreślone , 
osobiste, zwrotne, 
dzierżawcze, 
wskazujące, pytajne, 
względne, 
5. Liczebniki główne, 
porządkowe, wielorakie" 
wielokrotne,
		

/101_0001.djvu

			,6. Pnslovce mista, 
l:asu, zpusobu, 
pffćinnosti. 
7. Pfedloiky. 
8. Spojky soufadicf, 
podfadfci. 
, 9. Citoslovc:e. 
Veta, slovo 
slabika, hlaska 
samohlasky, souhlasky 
tvrde, mekke, obojetne 
abeceda 
Vet y oznamovaci 
tazaci, podmioovacf 
(pfacf, zvolacf) 
rozkazovaci 
Veta jednoducha 
stazena, slozena 
hola, rozvita 
Podrnet, pfisudek 
pffvlastek, pfe dm et 
pffslovecne urcenf 
perioda 


- 92- 


6. Przysł6wki mieJsca, 
czasu, sposobu, 
przyczyny, 
7. Przyimki. 
8. Spójniki współrzędne, 
podrzędne. 
9. Wykrzykniki. 
Zdanie, słowo 
zgłoska (sylaba), głoska 
samogłoski, spółgłoski 
twarde, miękkie, obojętne 
abecadło 
Zdania oznajmujące 
pytające, warunkowe 
(życzące, wołające) 
rozkazujące 
Zdanie pojedyncze 
ściągnięte, złożone 
gołe, rozwinięte 
Podmiot, orzeczenie 
przydawka, przedmiot 
określenie przysłówkowe 
okres 


11. O pisowni. 
Kiedy piszemy długie i, a kiedy krótkie i1 
1. Piszemy długie i, jeżeli w słowie pokrewne m 
stoi w tern miejscu e, e lub e. 
Piszemy więc pirko, gdyż pochodzi od perko, 
hnch, hnsnj, hnsnik, gdyż pochodzi od hresiti, 
mira, vira, gdyż pochodzi od mefiti, vefiti, 
kaminek, plaminek, gdyż pochodzi od kamen, 
plamen. 
2. Końcówki miękkie zgadzają się co do długości 
z końcówkami twardemi.
		

/102_0001.djvu

			- 93- 


4, przypadek l. p,: ji, moji, dusi, naii zemi - 
krótkie i. gdyż tu rybu też ma krótkie u (pol- 
skie ę). 
7. przyp. 1. p.: ji, nasi, zemi, dusi - długie i, 
gdyż tou rybou ma także długie ou (polskie ę). 
2" 3. i 6. przyp. 1. p,: ji, naSi, zeme - długie i, po- 
nieważ te zeme ma także długie i (polskie ej). 
2. i 7. przyp, l. mn,: jich, naiich, jim, naiim, jimi, 
naSimi - krótkie i. ponieważ tech, tem, temi 
ma także krótkie e. 
1, osoba l. p.: tesi, feii, on - krótkie i. poniewat 
nesu, vezu, beru ma także krótkie u (pol- 
skie ę). 
3. osoba l. mn.: tdi, fezi, on - długie i , ponie- 
waż nesou, vezou, berou ma także długie on 
(polskie ą). 
W przechodniku tdic, feiic, onc - długie i, 
ponieważ przechodnik nesouc, vezouc, be- 
rouc ma także długie ou (polskie ą), 
W przydawce pesi; pesiho - długie i. ponieważ 
w przydawce dobry, dobreho jest także dłu- 
gie y, e. 
Piszemy długie e, 
gdzie w wymowie słychać raczej y lub i; 
piszemy chlev, bo się wymawia chlfv (chliv); 
piszemy kamenek, bo się wymawia kaminek; 
piszemy dobremu, bo się wymawia dobrymu; 
podobnie: plamenek, pramenek, kostelek, do- 
breho. 
Piszemy długie U, 
1. !!dzit: w słowie pokrewnem jest o (polskie ó), 
n, p, Bóh - Boga, vule - voliti, 
dukaz -- dokazati, stul - stolik. 
vul -- volovina, vuz - voziti; 
2. w 2. i 3. przypadku l. mn,: 
chlapuv , oracóv, chlapum, oracum (chłopów.. 
chłopom);
		

/103_0001.djvu

			- 94- 


3. w przysłówkach: domu (do domu), dolu (do- 
łem), vubec (wogółe), vuci (w oczy), vukol 
(wokoło). 


Piszemy długie ó; 
1. na początku słów, n. p,: uroda, urodny, umysl, 
umysłny, uceł (cel), ucta (uszanowanie), 
ucast (udział), ukol (zadanie), urad, uloha (za- 
danie) i 
2. wewnątrz słów złożonych, gdzie jest ó na po- 
czątku drugiego wyrazu, n. p.: ne-uroda, bez- 
ucelny i t. d. 


Piszemy ze - z, ve - v, ke - k i t. d.: 
ze zeme - z vody, v tom - ve vśem 
ze vśeho - z ust, v koś, v oku 
k tomu - ku Praz e 
k nebi - ku prikładu 
k le su - ku pomod 
koku - ku praci 
ke vśemu. 


Piszemy s: 
jeżeli wyraz oznacza rozdział, odsunięcie lub 
gromadzenie, n, p.: spadnouti, skaceti, składali, 
sloiiti, svrhnouLi, shoditi, smyti, stfratij - sbi- 
rati, spinati, spona, spojiti, svafiti, siepiti, srusti. 
Piszemy z: 
w znaczeniu w górę, - stać się czemś, jakimś, 
n. p,: zpinati ruce k nebi, zrust (wzrost), - 
zchudnouti, zkratiti, zkrvaveti, zkriviti, zkaziti- 
zkaza, zcerniti, ztratiLi - ztrata, zpiti se, zpuso- 
biti - zpusob. 
W języku polskim odwrotnie; mamy: zbierać, 
zlepić, złożyć - a schudnąć, skrócić, skrzywić, 
sposób i t. d.
		

/104_0001.djvu

			- 9,5- 


IlI. Tworzenie wyrazów. 
Imiona żeńskie tworzy się z męskich z końcówką a, 
OvR; n. p.: Frantisek Novotny - Marie Novolmi 
(żona lub córka), Karel Novak - Anna Nova- 
kova (żona lub córka), Nemec - Nemcova, 
Krejci - Krejc - Krejcova, 
Przypona dlo - wyrazy dwuzgłoskowe: 
krótka samogłoska: bidlo (drążek), sidlo, bydlo, 
bradlo (poręcz); 
długa samogłoska: kfidlo, mydlo, pradlo, iradlo, 
zfidlo (źródło), vfidlo (ciepłe źródło); 
więcejzgłoskowe wyrazy mają zawsze krótkie 
samogłoski; n. p.: tahadlo, vahadlo, schova- 
vadlo, napajedlo, lehadlo, divadlo, Cihadlo, 
fikadlo, liCidlo, misidlo, pfikryvadlo, ryso- 
vadlo, posypadlo, 
Przypon a tel: 
długie z zasady: pntel, więc także: nepfitel, pra- 
tele, pfatelsky, pratelstvi i t. d.; 
wszystkie inne krótkie: kazatel, hlasatel, skla- 
datel, davatel, vykonavatel, zachovavatel, 
nalezatel, ctitel, kftitel, kfisitel, zasila tel, za- 
cinatel, najimatel, uiivatel, obyvatel, doby- 
vatel... i pochodne wyrazy. 
Przypona c: 
jednozgłoskowe są długie: hrac, prac, śtvac, 
chtic, dfic; 
z wyjątkiem: mlec, bici 
więcej zgłoskowe są krótkie: vazac, pomahac, 
nakladac, pfechovavac, pohanec, roznaśec, 
palic, zaklinac, upominac, najimac, fidic, po- 
kryvac - i pochodne; 
wyjątek: hlidac.
		

/105_0001.djvu

			- 96- 


Przypona nny, nni: 
jeżeli słowo kończy się na n i styka się z koń- 
cówką oy lub ni, 
Więc od: kamen, plamen, ramen, cen-a, sukn-o, 
prkn-o, vin-o, vin-a, den, stehn-o... 
mamy: kamenny, plamenny, dvou-ramenoy, 
cenny, soukenny, prkenny, vinny i vinny, 
denni, stehenni. 
Powinniśmy pisać: cennik, dennik, kamennfk, 
soukennfk, zakonnik; 
jednak mimo tej reguły piszemy: nadenik, sou- 
kenik, zakonik, soukenfce i t. d. 


Przypona ik, ik'r, ick'r: 
Przypona ik jest zawsze długa; n. p,: ,konik, 
kosik... 
w wyrazie kHk - ik nie jest przyponą, więc jest 
krótkie, 
Jeżeli do przypony ik przychodzi jeszcze przy- 
pona 'i, wtenczas i się skracaj n. p.: kosikał, 
pemikar, pilnikU, knoflikar i t. d. 
Również przypona ick'i ma krótkie ij n, p.: pun- 
Ućkał, slovickar, kosikarka, kosikarstvi i t, d
 


Kiedy piszemy cyfry, kiedy wyrazy? 
Piszemy: Ze 100 nemocnych zemrel l, uzdraviU 
se 3. - Byl jednou (raz) jeden kral, ten mel 
tri syny. - To se stalo 1. ledna. - To se 
stalo prvniho dne v roce. 
Piszemy cyfry w zdaniach o treści statystycznej,. 
w oznaczeniu daty, liczeniu i t. p, 
W opowiadaniach piszemy liczby słowami.
		

/106_0001.djvu

			- 97- 


Tworzenie imion zdrobnialych: 
List - listek - listecek, kef - kHk - kefik - 
kficek - keficek, dfra - dirka - direCka, 
svfce - svicka - svićicka, slovo - sltivko 
- slovicko, blana - blanka, hlina - hlinka, 
lipa - lipka, misa - miska, iila - iilka, 
houba - hubka, baje - bajka, blme - 
banka; kffdlo - kfidelko, steblo - stebelko, 
jadro - jaderko, platno - platenko, rame - 
ramenko, dite - defatko, hffbe - hfibatko, 
pŁaće - ptacatko, kuzle - kozlatko. 
Uważaj na zmianę długiej samogłoski I 
Lecz; zvife - zvifatko (długie i), 
TaUcek, maUćka, matinka, syna cek, dce- 
ruska, starousek, stafenka, panenka, dusinka, 
belounky, beloucky, obilicko, 
Adam - Adamek, Jakub - Jakoubek, MarUn 
Marlinek, Michal - Michalek, Vaclav-- 
Vaclavik, Slavik - Slavicek, Vlk - VI cek, 
Kolat - Kolafik; Vana - Vanek - Vani- 
cek, Broi - Broika - Broiek - Broiik. 
Z imion miast utworzono imiona mieszkańców: 
Afrićan,' American, Holandan, Slezan, Italiao, 
Sevefan (mieszkaniec na północy), Asiat, 
Praian, Egypfan. 
Rzeczowniki utworzone z czasowników (bezokoli- 
cznika) mają bądź długie, bądź krótkie a, n. p,: 
lani, ssani - od lal, ssal (pol.: lanie, ssanie) 
psani, spani - od psal, spal (pisanie, spanie) 
dani lkani - od dal, lkal (danie, łkanie), 
Wyrazy więcej zgłoskowe mają zawsze długie ani, 
n, p,: 
vylani, pokani (pokutowanie = pokuta), roz- 
lani, pozvani, sepsani, volani, kopani, kupo- 
vani i L d,
		

/107_0001.djvu

			ROZDZIAŁ CZWARTY. 


Z wroty i zdania, 
najpotrzebniejsze w życiu codziennem. 


l, Ogólne zwroty mowy, 
Pozdrowienia. Dobry den, Dobre jitro (rano). Dobry 
vecer, dobrou noc. Ma ucta (moje uszanowanie). 
Tytuły. Pane, muj pane, muj miły pane, muj pfiteli. 
Pane doktore. pan e profesore, pan e rado (radco), 
Pani, milostiva pani, milostpani. Slecno (panno), 
mila slecno, slecinko (panienko). 
Powodzenie. Jak se vynachazite? (powodzi). Jak se 
mate? Jak je s vasim zdravim? Mate se dobre? 
Dekuji. velmi dobre. Jak se ma vas pan otec. 
vase pani matka, vas pan manzel? - Pozdra vte 
Pana N., vaseho bratra, vasi manzelku, celo u ro- 
dinu! Me poruceni Vasi pani choti (żonie), Tesi 
mne, ze Vas opet (znowu) vidim; Kde jste byl od 
te doby, co jsme se nevideli? Kam jdete? Smim 
Vas kousek (kawałek) cesty doprovoditi? Jdeme 
tou samou cestou (cesta = droga), 
Pożegnanie. Zde (tu) Vas musim opustiti. Nyni (te- 
raz) musim odejiti. S Panem Bohem, mejte se do- 
bre! Śfastnou cestu! Na shledanoul (do widzenia). 
Budte zdrav! Veselou zabavu, Pfijdte brzy (wnet) 
zase! Musime se rozlouciti. Dekuji Vam za Vaśi 
laskavou navstevu (odwiedziny). Navśtivte me
		

/108_0001.djvu

			-99- 


zase! Poniżeny slużebnik (sługa), Poniżena slu- 
żebnice. Vaś slużebnik, 
Prośba. Prosim velmi (bardzo). Sm im prosili? Mam 
k vam prosbu. Prosim poniżene. Smel bych Vas 
prosili o,.. Chci Vas prosili o uslużnosL - V y 
dovolite? Dovolte mne... Racte mi dovoliti? 
Smim Vas prositi za pfimluvu (wstawienie się), 
Chtel byste dobre slovo pro mne prohoditi (prze- 
mówić)? Smim se na Vas odvolati? Chtel byste 
mi da ti odporuceni (polecenie)? Odslouzim se 
Vam sradosti. 
Dzięki. Dekujil Dekuji srdecne! Dekuji pekne! Budu 
Vam velmi vdecen. To Vam nezapomenu. Je to 
malickosL Nemluvme vice o tom. To nestoji za 
fec (mowa), Nemate zac (niema o co). Neni pfi- 
ciny, Ućinil jsem to rad. Vy jste velmi laskavy 
(jaki Pan dobry). 
Twierdzenie. Ano, ano (tak, tak)! Ujiśfuji vas, że to 
je pravda. Slibuji vam, ze... Rucim vam za to. 
pfisaham vitm, ze... Spolehnete (liczcie) na lo, 
Muzete slovum mym veriti. Je to docela (cał- 
kiem) jiste (pewne). Verte mne. Na mou ces!! 
Me cestne (honorowe) slovo, 
Przeczenie. Nikoli (nie)! Ja to neverim. Je to mozna? 
T o neni k vire podobno. Kdo vam to povidal? 
Mluvite to opravdu (na seryo)? To neni pravda. 
Neverim tomu ani za mak (mak = trocha). Vy 
se mylite. To je povesf vymyśłena. Chcete mi 
bachorku (bajka) vypravovati. To je bachorka, 
Zdziwienie. Co? Skutećne (doprawdy)? Je to mo- 
zna? Kdo by tomu był vefil! Jak je to można! 
Nepochopuji toho (nie pojmuję), Divim se tomu 
velmi. To je mi velmi divno, Je to k vire nepo- 
dobne, Je to neslychane, Co mluvite! 
Prawdopodobne. To ITIuże byti. Nedivim se tomu. 
Toho mohl clovek ocekavati. To je pravde po- 
dobne. To neni nemożne. Nevidim v tom nic ne- 
mozneho. To se rozumi. To je prirozene (natu- 
ralne) .
		

/109_0001.djvu

			- 100 - 


Przygnębienie. To mne velmi rmouti (smuci). To 
mne miramne mrzi. T oho je mi lito (żal). T o mne 
pfivede k zoufanj (rozpacz), Zoufam nad Lim. 
Jaka skoda! To je velka skoda. To je velmi 
smutne. To je velmi nepffjemne. To je velmi ne- 
mile! To je vel mi ukrutne, To je velke neStestf. 
T o je strasne. 
Niezadowolenie. Nejsem s vami spokojen (zadowo- 
lony), Nestydite se? Mel byste se stydeti. Jaka 
hanba (wstyd)! To je hanebne. Jak jste to mohI 
uciniti? V y jste velmi nespusobny (niegrzeczny).- 
Proc (dlaczego) jste to ucinil? Vy jste hoden 
hany (nagany), Nemate pravdu. Pfestailte! Ne- 
budu toho trpeti. Neciilte toho vice. Tichof 
Mlcte! Żadne odpovedi, prosfm, 
Pytanie, odpowiedź. Co chcete? ceho si pfejete 
(życzycie)? Cfm mohu slouiiti? Poracfte mi, 
panel Co delati? Uvidime, Napada mi myslenka 
(myśl). Bylo by lepe, Co noveho? Mam dobre 
zpravy (wiadomości). Co pocneme? Nevim, co 
pociti, Zacneme to jinak. Co tomu fikate (mó- 
wicie)? Co o tom myslite? Uciilme to, Radeji 
bych... (raczej bym). Lepe jest... Nebylo by lepe... 
Jsem jineho nahledu (zdania), 


2, Czas. 


Która godzina. Kolik je hodin? -' Je jedna hodina. 
Jeste nenf jedna hodina. Bude hned poledne, Za 
pet minut jedna. Jii je jedna hodina. Jedna ho- 
dina odbiła. Prave bila jedna, Je ctvrt na dve. 
Je pul druhe, Je tri ctvrti na sesL Jeste nenf po- 
ledne, Je teprv (dopiero) poledne. Je pulnoc. 
Jsou prave tri hodiny, Budou hned ctyry hodiny. 
Jsou Ui hodiny odbite. Hodiny prave biji. 
Zegar, zegarek. Vase hodinky jdou napred. Vase 
hodinky jdou pozde, Spravte sve hodinky dle 
mych. Me hodinky jdou napfed o deset minut. 
Me hodinky zustaly stati. Nejsou natahnute, Za-
		

/110_0001.djvu

			- 101 - 


pomnel jsem je natahnouti. Nejdou, Jdou vase 
hodinky dobfe? Jdou napfed. Jdou nazpet. Ne- 
jsou spravene. Pero se zlomilo. Po sIu je k hodi- 
nafi. 
Pory dnia. O desiti rano, O sesti većer, O ctyrech 
hodinach z rana, O pulnoci, Pfi svitani. Rano, 
k poledni, vecer. Pfi soumraku (zmroku). Kdyi 
se setmiva (ciemnieje). Jest poledne, pulnoc, de- 
set dopoledne, ctyfi odpoledne, jedenact v noci, 
osm minut na sedmou. 
Pogoda. Jake je pocasi (pogoda)? Je spatne (brzyd- 
kie) pocasi. Je pekne pocasi. Je pfe krasne po- 
ćasi. Budeme miti krasny den. Vyjasiiuje se. 
Slunce se ukazuje. Slunce zapada, Slunce vy- 
chazi. Je posmoumo (s = ch), Je mlhavo (mgli- 
sto). Mlha pada. Je destivo. Nebe je cele zamra- 
ceno, Je zima, Taje, Je velmi teplo. Je dusno. 
Je pfijemny cas. Je velmi chladno. 
Deszcz. Prsi. Pocina prseti. Prsi hodne (dosyć mo- 
cno). Prsi jen se leje (ulewa). Prselo, Bude prseli. 
Je jii sucho, Je vel mi blativo. Prasi se velmi 
(prach = proch - kurz). 
Burza. Blyska se, Je blyskavice, Blyskalo se celou 
noc, Hfmi, Hrom rachoti (grzmot huczy), Blesk 
(piorun) udefil. Hfmelo cely den. Pocasi je bouf- 
live. Budeme mili boufku. Padaj i kroupy (grad), 
Zimno. Pada snih, Snezi. Snih pada v chomacieh 
(płatkami). Mrzne. Mrzlo. Pada jini (szron). Dela 
se naledi. 
Wiatr. Je velky vitro Ani vetfik nevane. Veje chladny 
vitr, letni vitr, teply vitr, 
Noc. Noc byla pekna, jasna, tmava, hvezdnata, 
osvetlena mesieem. Hvezdy sviti. Mesie sviti. 
Vidite mlecnou drahu? Marne plnoluni (pełnia), 
Marne novy mesie (nów), Prvni, posledni ctvrL 
Mesie ma kolo. 
Wiosna. Nemeli jsme letos Zś.dne zimy, Je pekne 
jaro. pfal bych, by bylo jaro. Ptaci sveholi na 
stromieh. Stromy pocinaji puceti. Snezenky jiź
		

/111_0001.djvu

			- 102 - 


kvetou. Pole se zelenaji. Stromy jsou v plnem 
kvetu, 
Lato. Obavam se, ie budeme mili velmi horke leto. 
Nyni (obecnie) marne senosec (sianokosy). Vcera 
jsme zacali iiLi: Jsme uprosUed ine (żniw), Dnes 
budeme psenici, iito, jecmen, oves sekati. :lito 
je ve snopech. :lito se podarilo, Klasy nejsou plne. 
V iite je sne( (śnieć), 
Jesień. Leto jii uplynulo, LisLi iloutne, Listy poci- 
naj i padati. Rana (poranki) jsou jii chladna. Obili 
se miali. Cepy jdou podle taktu. Budeme museH 
brzo topiti. Tmi se jii casne (wcześnie). Nyni 
(teraz) pi'ijdou dlouhe vecery. 
Zima. Mne je zima prave tak mila jak leto. Je chu- 
melice (zawieja śnieżna). Snih hned roztaje. Snih 
praska pod nohama, Budeme miti sanici (sanna). 
Umite se klouzati (ślizgać)? Marne opet (znowu) 
oblevu (odwilż). Budeme miti tuhou (tęgą) zimu. 
Dnes v noci mrzlo. 
Rano. Vy jste jii vstal? Jii hodinu jsem vzhuru 
(w górze = na nogach), Vstal jste velmi casne. 
Vstavam obycejne casne, To je vyborny zvyk 
(zwyczaj), Jak jste spal dnes noci? Spal jste do- 
bre? Vyborne. Ani jednou (raz) jsem se nepro- 
budil. Nespal jsem dobre. Ani oka jsem nezavrel. 
- To je krasne rano. Pojd'me trochu na cerstve 
poveUi. Ćerstve povetri dela chu( (apetyl). 
Wieczór. Tmi se. Mil. Musime lampu rozsvititi. Je 
jii tak tma, ie si kazime oci pfi cteni (czytaniu). 
Je jii otec doma? Jeste ne; on prijde ale hned. 
Jsme vsichni pohromade. Je cas jiti spaL Neni 
(nie jest) pozde (późno), Jdeme obycejne brzo 
(wcześnie) spaL Spanek (sen) pi'ed pulnoci je 
nejlepsi. Dobrou noc. Pi'eji vam dobrou noc, 
Daty. Dnes jest pondeli, utery, sti'eda, ctvrtek, pa- 
tek, sobota, nedele, svatek. - Kdy pojedete do 
Vidne? V nedeli, utery, na velikonoce, na svatky 
svatodusni (święta Świętego Ducha - Zielone 
Świątki), na vanoce (święta godowe), - Kdy
		

/112_0001.djvu

			- 103 - 


prijde Vas bratr? Na Novy Rok, na vsechny 
svate (Wszystkicłt Świętych), na nebevstoupenf 
Pane. - Kdy pojedete na jih (południe)? - 
V zime, v le te, na podzim, na jare (jaro - wio- 
sna). - Jak dluho jste tu? Ćtyri nedele (cztery 
tygodnie), 8 dni, od 1. ledna, od 15, unora, 
bfezna, dubna, kvetna, od 20. cervna, cervence, 
srpna, zari, od 10. fijna. - Kdy odjedete? - 
V polovici listopadu, koncern prosince. - Kam 
pujdete dnes, zitra, pozejtri? Kde jste byl vcera, 
predevcirem, v nedeli? 
Liczby. 87 = sedmaosmdesat, 580 = petsetosmde- 
sat, 1882 = tisic osmset dvaaosmdesat, 1914 = 
Lisie devetset Ctrnact. - Kdy odjedete? Prvniho, 
ti'etiho, patnacteho, posledniho (ostatniego) 
kvetna. - Kolikateho jest dnes? Druheho, jedena- 
dvacateho bfezna (marca). - Kolikrat jste byl 
ve Vidni? Jednou (raz), dvakrat, ti'ikrat, mnoho- 
krat. Jsem po prve, po treti v Praze. 
Monety. Kolik mate penez? Jednu korunu 30 ha- 
leru, dve koruny, tri marky 15 fenikuv, osm ru- 
blu 60 kopejekj malo, mnoho, nekolik korun. 
Mam jen jeSt e polovici, jedne ti'etinu, ctvrtinu, 
desetinu svych penez. 
Miary, wagi. Kolik? 2 metry; 30 decimetru, 8 centi- 
metru, 2 milimetry; 2 hektary, 17 aruv, 3 jitra 
(morgi), 800 sahu pole, 2 sahy drivi na topenf 
(opał); 6 hektolitruv, 50 litruvj 2 kilogramy, 
25 dekagramu, 7 centu (centnarów); l tucet per 
(tuzin piór); 2 kopy vajec; 10 archuv papiru; 
5 kilometru cesty (drogi). 
Wiek. Kolik je vam let? Kolik je let vasemu panu 
bratru? Je mi osmnact let. Je mi jedenact a pul 
roku, Bude mi brzo dvacet let. Pristi mesie bude 
mi sestnact let. Na vanoce bude mi ti'icet let. 
Nevypadate tak stary. Vypadate starsi. Mel jsem 
vas za starsiho. - Kolik let je vasemu stryci? 
Muze miti sedesat let. Je mu asi (około) sedesat 
let. Je pres padesat let. Je sedesatnik. Bude jemu
		

/113_0001.djvu

			- 104 - 


nekolik sedesat let. Je v nejlepśfm veku. Je 
stadf muz. Je starec. Zacina starnouti. Je mu 
nejmene sedmdesat let. Je mu vice nei osmdesat 
let. 


3. Ciało ludzkie, 
U iryzyera. (U holice lub kadefnika.) Ostfihejte 
vlasy, oholte vousy, velice kratce, na polou, 
dlouhe 3 mm; vlasy nazpet (w górę), rozdelene, 
pncesane, vousy pnstnhnouLi, vous namazati, 
pasek na vousy, vlasy namazali olejem; - po- 
mada na vlasy, na vousy. 
U lekarza. Pane doktore, jsem nem ocen, neni mi 
dobre, jsem seslaben, jsem nervosnf. Ci Um 
(czuję), ze jsem churav, ze jsem velmi nemocen, 
Co je vam? Kdy jste se zachladil? Od ktere doby 
jste nemocen? Jak to zacalo? Kde ciUt e nyni 
(teraz) bolesf? Mate chuf (chęć) k jfdlu? 
C h o r o b y, Mam velke boleni hlavy. CiUm bolesf 
v zaludku. Mam chuf ku zvraceni. Mam bolesf 
ve vnitfnostech,. Mam boleni zubu, silny katar, 
plicni katar, katar nosni, katar hrtanu. - Mam 
huceni v usich, loupani v nohach, zimnici (go- 
rączkę), tIuceni srdce, pichanf v bocich. 
Trpim bezsenno sU, tvtdou stolici, zanetem (ża- 
palenie) plic, zanetem slepeho streva. - Mel 
jsem krvotok, krvaceni nosu, behavku. 
B a d a n i e, Ustrojte se, pane (rozbierz się Pan)! 
Lehnete si, dychejte z hluboka, zakaslejte, ukazte 
jazyk. Vas jazyk je trochu obhaleny. Nechte mne 
vaś puls ohmatati (wyczuć). Puls jde tuze (zbyt) 
cerstve (prędko). Puls jde tuze pomalu, Puls je 
zimnicny (gorączkowy), Mate dost silnou zimnici. 
P r z e p i s y. Nemoc jest nebezpecna, neni nebez- 
pecna, jest bezvyznamna (znaczenie), Musite 
byti opatrny (ostrożny), zustatj v posteli. Musite 
si odpoCinouti, nenastydnouti (nie zaziębić). -- 
Co smim jisti? Lehke pokrmv, moucna jidla; ne- 
piti kavy, nejisti pokrmu masitych. - Uzivejte
		

/114_0001.djvu

			- 105 - 


leku denne tfikrat, pfed kazdym jidlem, kazdou 
druhou hodinu, lzici kavovou, s vodou, s m1ekem, 
na cukru. - Uzivejte pilulek kazdodenne, prasku 
s mlekem na lacny (czczy) zaludek. 
W kur a c y i. Jak jste spal? Jak se mate dnes? Ci- 
Um, ze je mi lepe. Nebyl jsem tak rozcileny (roz- 
drażniony) a spal jsem trochu, Zimnice je menśi. 
Zimnice skoro pfestala. Mohu vas ujistiti, ze to 
nebude mili nasiedku (następstwa), Za dva neb 
za tti dni budete opet zdrav. Uzfvejte jen dale 
leku, 


4. Ubranie. 


U sukiennika. Potfebuji latku (materyę) na oblek ce- 
stovnf (ubranie podróżne), na oblek letni, plaśt 
zimni, na svrchnik, na kalhoty (spodnie), Ta latka 
se mi nelibi (nie podoba). Dejte mi tmavejśi, sve- 
tlejśi, pruhovanou, kostkovanou, cernou, modrou, 
hnedou, śedou (siwa), popelavou. Jest latka 
trvala, nevybledne. Co za metr? Zda se mi velmi 
drahe. Prosim neco lacinejśiho (tańszego), neco 
lepśiho. Vfce nemohou dati. 
U krawca. Vezmete mi miru na oblek dle nejnovejsi 
mody, Vesta (kamizelka) hluboko vystfizena, 
kabat s dlouhymi śosy, Rukavy nepfiliś (niezbyt) 
uzke, s teplou podśivkou, dobfe vatovane. Kdy 
mohu pfijiti na zkouśku (próba)? - Chci kno- 
f1iky z te same latky. Nedelejte mi kalhoty tuze 
uzke. Rukavy u kahatu nechci tuze kratke. Chci 
kabat na jeden knoflik zapnouti. Rad zapinam 
kaba t docela. --- Limecek (kołnierz) jest pfilis 
vysoky. Rukav je pfiliś dlouhy, śpatne (żle) 
vśity. Kabat je pfiliś tesn)'. Nemohu zdvihnouti 
ramene. Nemohu pohodne (wygodnie) vykraco- 
vati. 
p rób a. Kabat dobre pfileha. Kabat dela zcihyby 
(fałdy). Kalhoty jsou o dva centimetry kratke, 
Do kabatu ani nemohu, Kabat je na zadech tuze
		

/115_0001.djvu

			- 106 - 


siroky. Musite mi to zcela jinak udelati, Kabat 
spina mne pod ramenama, śaty mne dobre slusI. 
Bielizna. Preji sobe limec stojaty cislo 40., limec 
dvojity, par manset, naprsenku (przód koszuli}, 
kosili platenou, sifonovou; kosili turistickou, fla- 
nelovou; knofliky do kosile, do manset. - 
ro- 
sim par rukavićek vlnenych, koźenychj 3 pary 
ponoźek (skarpetek) bavlnenych, bilych, cer- 
nych, popelavych. 
Inne. Prosim destnik (parasol na deszcz), slunecnik 
(parasol na słońce), hedvabny. - Prosim nakrc- 
nik (krawatka), dluhou formu, motylovou, va- 
zanku, - Prosim hulku (laska), brejle (okulary), 
skfipec (cwikier), par sli (szelek), klobouk (ka- 
pelusz) slameny, sportovy, cylindr, capku. 
Ubranie damskie. Prosim bluzku hedvabnou, bluzku 
kimona, plUf, pelerinu, oblek hedvabny, sukni, 
spodnicku, zasterku (fartuszek). 
B i e I i z n a. Potrebuji hedvabny satek kapesni, 
puncochy, podvazky, satek na hlavu, sal, cepec 
na noc, zavoj (welon) snubni (ślubny), zavoj 
cerny. 
I n n e: Prosim klobouk damsky se pstrosim perem 
(pstros = struś), stuźkou hedvabnou, jehlici do 
klobouka, jehlu na sili, jehlici ku pleteni, nite 
(nici), naprstek, nuźky (nożyce), kosićek. 
Szwaczka. Mate jehlu? Dejte mi niti, hedbavi (je- 
dwab), bavlnu, vlnu! Jake barvy? Prosi m o cer- 
venou; tato barva je tuze tmava, svetla, Chd 
satek obroubiti. Prisite mi pevne (mocno) tento 
knoflik. Af (acz - niechże) mi holka (dziew- 
czyna) rozparany (rozpruty) sev zasije. Af mi 
diru zamriźkuje (zaceruje). Nif se vźdy pre- 
trhuje. Musim pradlo zpraviti. Musim zaslony 
zamrizkovati. Musim puncochy plesti (robić). 
Mam vacek (sakiewka) hackovati (robota szy- 
dełkowa). 
U szewca. Potrebuji par bot s vysokymi holinkami 
(cholewkami), s nizkymi podpatky (obcasami),
		

/116_0001.djvu

			- 107 - 


sirokymi spiekami, z kuze teleci, oskarky, kozIo- 
vice, sevro, - z mekke, kuzej se sirokou podesvi, 
boty pro turisty, s podpatky gumovymi, - Zku- 
sim botu. Bota tlaei, jest pfilis velika. Noha do ni 
se nevejde. Podesev jest slaba, Bota praskla. 
Spravte mi ji. Dejte novy podesev, nove pod- 
patky. 


5, Mieszkanie. 


Wynajęcie pokoju. Mate pokoj prazdny, pokoj s po- 
steli? Potfebuji vetslho pokoje, svetleho pokoje. 
Bohuzel (niestety), vsecko obsazeno, Pokoj za 
4 koruny jest jest e prazdny. 
p o ł o ż e n i e, Kde lezi onen pokoj? V prvnim pa- 
Ue, v 2, patfe. Kam jdou okna? Na dvur, na ulici. 
Jest pokoj ten svetly, tmavy, eisty, teply, dobre 
provetfany, peknym nabytkem opatfeny? 
O ś w i e t I e n i e. Jak jest osviHlovan? Osvetleni 
plynove (gazowe), svetlo elektricke, lampa pe- 
trolejova, osvetleni acetylinove, zarovka petro- 
lejova, - Jak jest rozumeti cene? s osvetlenim, 
bez topiva (opału), s obsluhou. 
Wad y. Ukazte mi ten pokoj! Pokoj ten jest maly, 
studeny, pfilis drahy, Steny jsou spinave (bru- 
dne), Calouny (tapety) roztrhane. Podlaha ne- 
vyeistena. Tu jest hmyz (robactwo), Sem vchazi 
malo svetla. Tu vyrusuje (przeszkadza) hluk (ha- 
łas) z ulice. Dobre, vezmu si ten pokoj na tri dni, 
na 14 dni, na mesie. 
M e b l e. PoUebuji jeste druhe zidle (krzesło), Po- 
stavte v nej pohovku (sofa). Postavte postel 
koknu, ke kammim (piec), k te stene, do toho 
kouta. Dejte mi druhou podusku, perinu, eiste 
prosteradio. 
U s ł u g a. Tu je zima. Zatopte (zapalcie)! Jiz netopte! 
Jest dosti teplo, Tu jest spatny vzduch (powie- 
trze). Provetrejte pokoj. Otevfte dvere! Zavrte 
okno! Tahne (ciągnie = jest przeciąg).
		

/117_0001.djvu

			- 108 - 


T o a I e ta. Ptineste cerstve vody, vody k piU, my- 
dlo, hfeben, prasek na zuby, kartacek na zuby, 
kartac na bty, na ObUVi Cisty rucnfk. 
W i e c z ó r, Chci jii spati. Vzbuate me rano o 7. 
hodine! Kde jest zachod (kloset)? Klic od ki 0- 
setu, dżbanek na vodu, karafinku na vodu, skle- 
nici na vodu. 
R a n o, Ocistete mi stfevfce, svrchnik (zarzutka). 
Zi1menil jste mi boty. To nenf moje bota. Boty 
nejsou peclive (starannie) vycisteny, tu je jeste 
blato, Na klobouku plno prachu, 
Mieszkanie. Potfebuji velky byt (mieszkanie). Po- 
tfebuji tfi svetnice, Mohu ty svetnice (pokoje) 
videti? Pfilehaji okna dobfe? Jsou kamna v po- 
fadku? Calouny (tapety) se mi nelibi. Podlahy 
musi byti opet (znowu) natfeny, Vsechen naby- 
tek je z akajoveho (mahoniowego) dfeva, Zde 
jsou dve lenosky (krzesła z oparciem), novy ko- 
berec, krasne zrcadlo a velmi ciste zaelony (fi- 
ranki), Loinice (sypialnia) je tuze tmava. Tato 
okenni tabule je rozbitaj musi byti nova zasa- 
zena, Kde pak je spiiirna? Je byt vlhky (wilgo- 
tny)? Zda se mi, ze pachne stuchlinou, Jsou 
svaby (karakony) neb sŁenice (pluskwy) v dome? 
Je puda (strych) a sklep (piwnica) pfi bytu? Ma 
byt tak e vodotrysk (wodociąg)? Co zadate za ten 
byt? Pak ho najmu na jeden rok s cvrtletni vy- 
povedi. Poslete mi smlouvu (kontrakt) k pod- 
pisu. Kdy se mohu pfistehovati (wprowadzić)? 
Lista zgłoszenia. Jake jest vase jmeno? Prosim o 
jmeno, Jak se jmenujete? Stav (stan): svobodny, 
zenaŁy, vdovec, 
Z a wód. Povolani: hornfk, femeslnik, delnik, ufed- 
nik, tiskaf (drukarz), knihaf. 
S k ą d? Odkud? z Bochni,' Lobzova u Krakova, 
Karvina, 
esova, Orlove ve Slezsku, 
C e I p o d r 6 ż y, Cesta zabavni, v zalozitostech ob- 
chodnich (w sprawach handlowych), na leceni, 
na navstevu (zwiedzenia) vystavy, vystavy pni-
		

/118_0001.djvu

			- 109 - 


myslove, vystavy umelecke. - Navstevuji mu- 
seum, mesto, zahradu zoologickou, botanickou. 
Hledam si mista, prace. 
Jak d ł u g o? Dva dni, tri nedele, dva mesice, ne- 
urcihi (nie oznaczone), 
Z k i m? Kdo jede s vami? Moje źena, muj syn, ma 
sestra, ma teta, muj bratr, milj bratranec, Jake 
priikazy (dokumenta) mate? Mam pas cestovnf, 
navśtfvenku (bilet wizytowy), 
Przepisy hotelowe. Zvoni se na pokojskou (poko- 
jówka) jednou, na cisnfka dvakrat, na sluhu tfi- 
krat. Ceny jest rozumeti: bez topenf (opał), 
s osvetlenim, bez obsluhy. Za topeni pIaLi se 
denne l K, svfce 20 h, mydlo 40 h. Cast (część) 
dne pocita se za den cely. Pokoj jest vypovedeti 
pred 6, hodinou vecer. Kdo pozdeji (później) da 
vypoved', musi zaplatiti za cely nasledujici den. 
Klfc treba odevzdati vratnemu. Cenne veci 
a vetśi casti peneźni treba odevzdati majiteli ho- 
telu na potvrzeni, źe je odebrał. Za otevrenf 
dvefi po 10, hodine vecer naleźi vratnemu zpro- 
pitneho (napiwek) 20 h. Boty treba postaviti na 
chodbu (korytarz). Ucet (rachunek) jest vy- 
rovnati kaźdeho tydne, 
Robotnik. Hledam (szukam) prace, zamestnani (za- 
jęcia), prace polni, sluźby, - Jsem truhlafem 
(stolarzem), krejcim, pekarem, feznikem, mecha- 
nikem, zamecnikem (ślusarz), delnikem polnim, 
pacholkem ke konim, kocim (kuczerem), kuchar- 
kou. - Umim kositi, kopati, ryti, orati, jezditi. 
U g o d a. Jaky dostanu pIat? 3 marky na den, 18 K 
na tyden, 60 K mesicne, beze stravy (wiktu), se 
stravou, s celym zaopatfenfm, s obydlim (mie- 
szkaniem) a topivem, se stravou i pradlem a 2 li- 
try mleka denne, l kilo chleba denne, 15 kilo 
bramboru na tyden, 3 kilogramy ryźe na tyden. 
Chd pisemni kontrakt. - Umfm dobre polsky, 
trochu cesky, rozumim trochu nemecky, ale ne. 
umim mluviti. Umim cisti, psati.
		

/119_0001.djvu

			- 110 - 


R o d o w ód, Jmenuji se N. N., jsem miboźenstvi 
rimsko.katolickeho, evanjelickeho; svobodny, 
źenaty; narozen r, 1881, pfisluźny do Halice, 
obce N" okres (powiat) tarnovsky, Zde (oto) jest 
moje legitimace, me vysvedceni skolni, muj vojen- 
sky pas, 


6. Pokarmy i napoje. 
Napoje. Pfineste mi bilou klivu, cernou kavu. Dejte 
mi Ulek caje (herbata), caje s rumem, caje s mle- 
kern, punce s citronem, Pfeji si kakao s mlekem, 
cokolady s mlekem, sklenici tepleho mleka, stu- 
deneho (zimnego), sladkeho, kyseleho mleka, 
Pieczywo. Prosim o chleb, bily, cerny, pecivo<, rohlik, 
housku (bułka), kolac, kousek dortu. 
Przekąska. Chci neco jisti. Co mohu dostali? Jest 
sunka, gulas, uzenky (kiełbaski), vejce (jaje), sar- 
dinky, slanecci (śledzie), brynza nebo syr. Pfi- 
neste mi varene sunky, slaninu s chlebem a ma- 
slem, par uzenek se krenem, s horcici (musztar- 
da), jitrnici (kiszka), uzenac krakovsky (kieł- 
basa). Dejte mi gulas teleci, smaźena ja tra (wą- 
troba), smaźeny mozecek, kotlet, jitrnice se ze- 
lim, jelito se zelim a brambory (kartofle), 2 vejce 
varene na mekko, housku s maslem, syr svycar- 
sky, brynzu liptovsku, tvaruźky s mblem. 
Z u p y. Chci obM. Prosim o listek jidelni (spis po- 
traw); polfvka (zupa) hrachova, ryźova, nudlova 
(makaronowa), polivku s vajickem. 
p o t r a w y m i ę s n e, Dejte mi kousek masa hove- 
ziho (wołowego), vepfoveho, pecene veprovou, 
pecenou hus, pecene kufe, videńske rizky (szny- 
cel), kotlet teleci, 
D o d a t k i. Co ktomu? Smaźene brambory, bram- 
bory se zelim (kapusta), salat hlavkovy, salat 
okurkovy, okurky kysele, okurky v octe, kom- 
pot, omacku (sos). 
O w o c e, Dejte mi ovoce: jablka, hrusky, slivy, tfe- 
sne, merunky (morele), orechy vlaske, orechy
		

/120_0001.djvu

			- 111 


liskove, rybiz, angreśt, jahody (poziomki), ma- 
liny, boruvky, hrozny vinne (winogrona), pomp.- 
rance! 
p r z y p r a wy. Dejte mi suI, pepf, ocet, olej; - vi- 
dlicku, nui, liici, taliI'. - Ciśniku (płatniczy), 
platim. Prosim, ucet (rachunek), Vy jste se zmy- 
iiI. Zde jest zpropitne (napiwek). Dekuji. Prosfm, 
Trunek. Co chcete piti? sklenici piva, male pivo, 
lehke pivo, pivo bavorske, plzenske, jasne, 
tmave; - kalisek Iikeru, hofke, slivovice, jefa- 
binky, ctvrtku bile ho vina, osminku cerveneho 
vina, sklenici vina »Malaga«, rakouskeho (au- 
stryackiego), uherskeho, francouzskeho, sampan- 
skeho. Chci sladke vino. 
N i e a I k o h o I o we. Nepiji lihovin (alkoholu). Pfi- 
neste mi vody sodove, limomidy se śfavou (so- 
kiem) malinovou, se sfavou citronovou. Lahev 
(flaszka) vody mineralni, krondorfske, bilinske, 
karlovarske, ceresu, Ciste vody. 
Gazety. Mate noviny? denniky, tydenniky, obraz- 
kove, polske, nemecke, ceske, adressni knihu? 
Tytoń. Prosim o cigaro, papirosy, dutinku (tutki) na 
pa pi rosy, strojek (maszynka) na papirosy, tabak. 
Mate sirky (zapałki)? Mate ohen? Prosim o 
ohen, Kde jest popelnicek? 


7, Handel i poc:zta. 
Handel papieru. Prosim pohlednice (widokówki) 
cerne, barevne, anglicke, francouzske, umeleckć 
(artystyczne), sportovni, s kvetinami, s krajinami 
(krajobraz), se zvifaty, rucne malovane. Po cem 
kus? - Prosim o papir dopisni (listowy), v pouz- 
dfe (mapa), v skfince (kaseta), damsky format, 
pansky format, mens i format, ruiovy, modry, se 
zlatou ofizkou; - tucet per klapsovych, driatkn 
(rączka), tuiku (ołówek) cervenou, modrouj - 
arch papiru pergamenoveho, 2 archy pijaveho 
(bibuła), 
aliciho (pakunkowego), gumi; - lahev
		

/121_0001.djvu

			- 112 - 


(flaszka) inkoustu (atrament) ćerneho, ćerve- 
nehoj gumu arabskou. 
Księgarnia. Prosim o plan Vidne, Prahy, mapu ce- 
stovni (podróżną), jfzdni fad (rzkład jazdy). Pru- 
vodce (przewodnik) po Alpach, po cechach, nej- 
novejsi vydani. Ta mapa jest pfilis velika. 
Ukaite mi jinou! 
K s i ą ż k i. Prosim o seznam (spis) knih, lehkych 
romanu, deI pfirodovedeckychi - knizku o sbi- 
rani rostlin, motylu, brouku (chrząszczy), nero- 
stuv (minerałów). 
O p r a w a. Chd vytisk (druk = książka) svazany 
(oprawny), sesity (broszurowany), v platne, v pa- 
pife se hfbetem platenym, v kufli (w skórce), 
s ofizkou (brzeg) cervenou, zlacenou, s titulem 
na pfedu, na hfbete. 
G a z e ty. Prosim o dennik, tydennik, noviny spor- 
tovni, cestovni, humoristicke a satyricke, ume- 
leckć (naukowe) a literarni. Co stoji pfedplacenf 
mesicne, ctvrtletne, pololetne, roćne, se zasilkou 
do domu? Zaplatim hned, do 8 dnu, v lhutach 
(ratach) mesićnich po 2 K. 
Na poczcie. Napisy: listy doporucene (rekomando- 
vane), posta listovni, posta nakladni (wozowa), 
prodej znamek (znaczków), pfijimani zavazadel 
(paczek), ufad telegrafni, telefonni, postovni spo- 
ritelna (kasa oszczędności), vplaceni, vyplata. 
D r u k i i z n a c z k i. Prosim o dopisnice (korespon- 
den cni listek), znamky 10 halefove, tfihalefove, 
poukazka postovska (przekaz), adresa na dobirku 
(adres przesyłkowy), pfikaz postovsky (zlecenie). 
N a d a n i e l i s t u. Chci list doporuciti (rekomendo- 
wać). Adresa neni pfesna (dokładna). List nema 
adresy. Kdo jest zasilatelem (nadawca). Jest 
neco poste restante? 
L i s t o n o s z. Listonos, jest neco mne? Jsou penize 
. mne? -- Mam pro Vas list doporuceny, balicek 
(paczek) postovni, tiskopis (druk), depesi.
		

/122_0001.djvu

			- 113 - 


8. W podróży. 
Z fiakrem. Jste fiakfe volny? Zavezte me na Kra- 
lovske Vinohrady. Jeate do hostince (hotelu) 
»Central". Zavezte me na nadrazi (dworzec ko- 
lejowy). Co stoji jfzda? Zamlouvam si povoz na 
hodinu. Co platim za hodinu? Jeate rychleii. vol- 
neji! Zastavtel Ukazte sazbu (taryfa)1 ladate 
pfilis mnoho. V noci jsou ceny vyssi. Musil jsem 
cekati hodinu. 
Z przewodnikiem. Mluvite polsky. nemecky. cesky? 
Racte rozumeti cesky? Nikoli, ale rozumim ne- 
kolika slovum. Trochu; ale kdyz budete mluviti 
zvolna. snad se domluvime. Proveate me po me- 
stel Ukazte mi v meste vsecko, co jest pameti- 
hodne: nejvetsi kostely, nejpeknejsi palace, nej- 
slavnejsi pomniky, nejzivejsi (najbardziej oży- 
wione) ulice. zahrady a parky, narodni divadlo 
(teatr). Co chce te za den se stravou (z wiktem), 
beze stravy? Kolik dni potfebujeme na prohle- 
dnuti (zwiedzanie) mesta? Vezmeme si fiakra? 
Dopoledne jdeme pesky (pieszo), odpoledne je- 
deme fiakrem, tramvaji, lanovou drahou (linowa 
kolejka). parnikem (parostatkiem) po Vltave. 
W teatrze. Pujdeme dnes vecer do divadla, do 
opery? Dostaneme ale listky? Poslu hned ku 
kase, Vecer je tezko dobre misto obdrzeti (otrzy- 
mać), Ktere misto mate nejradeji? Jdu obycejne 
do prvniho pofadi (pierwszego rzędu). Myslim. 
ze v parketu se nejlepe vidi a slysi. Po kterem 
aktu je velka pfestavka (pauza)? Odlozte sve 
viki u satnika (w szatni). Racil byste mi, pane, 
pujciti (pożyczyć) svuj program? Lze (można) 
dostati dobre kukatko (lornetka)? - Kdy zacne 
dnes pfedstaveni? Kdy se konci? Dnes je mnoho 
lidi v divadle. Jak se vam libi slecna (panna) L...? 
Uprava (scynerya) je vyborna. Ma divuplny (cu- 
downy) hlas. Ona hraje s velkym vyrazem. Pro- 
gram se mne nelibi. Bavil jsem se vyborne. Nudi1 
isem se,
		

/123_0001.djvu

			- 114 - 


\V tramwaju. Kde stoji tramvaj? Zde (tu). Kam je- 
dete? Neni mista (miejsca). Cekejte, ihned pti- 
jede druhy vuz. Nyni (teraz) ptesedate. Poć as 
jizdy neses.toupiti. 
Na dworcu. Kde jest nadrazi? Vedte me tam, Jak je 
to daleko? Jsme u cile (celu). Posluho, doneste 
kufr do cekarny (poczekalni), na peron, k via ku' 
Kde jest pokladna (kasa)? Kde se kupuji listky 
(bilety)? Kde se podavaji zavazadla (pakunki)? 
P r z y k a 's i e. Prosim o listek treti tfidy (klasy), 
druhe tfidy, prvni tfidy, do Vidne, do Brna, 
Prahy, Opavy; - vlak (pociąg) osobni (osobowy), 
rychlik (pospieszny), delnicky vlak, smiseny vlak. 
Prosim o dva listky, pul listku pro deti, listek 
zpatecnf. Kolik pla Um? 
N a p i s y. Jizdni fad (rozkład jazdy), Cas odjezdu 
vlaku do Prahy, do Vidne: rychlik 21
 v noci, 
osobni 820 rano, osobni 12°" v poledne, rychlik 
3<1 odpoledne (po południu), osobni 6°0 vecer. 
VI ak c. 475 jezdi jen v nedele a svatky. Rychlik 
ć. 726 ma jen 1. a 2. tfidu. Penize maji byti od- 
poćftaDl
 (odliczone) po hotove, Varujte se pfed 
kapsUi (złodziejami kieszonkowymi). Cekarna 
II. tfidy. Restaurace III. tfidy. Vychod. Vchod. 
Pfistup. V stup se zabraiiuje. Pruchod (przechód) 
zapovfda se. Pfistup k vlakum do Ratibofe, do 
Prahy. Voda pitna. Pro pany. Pro damy. Pted- 
nosta drahy (naczelnik). Vratny (portyer). Satna 
(garderoba). C. k. posta. Odjezd vlaku oznamuje 
se v cekarne. V stup na peron povoluje se n;:\ 
ukazani listku. Sedati do Vidne, Hulina, Pferova. 
p r z y w s i a d a n i u, Pane konduktere, kde jest 
vlak berlinsky? Jest to vlak do Terstu (Tryestu)? 
Ano (tak)' Nikoli (nie)! Prosim o lepsi kupel 
Sednete zde (tutaj). Tu vsecko obsazeno. Tu 
neni mista. Cl1ci misto u okna, pro nekufaky, 
damske kupe. 
W wag o n i e, Zavazadla (pakunki) nesmeji byti na 
lavici. Deite, pane, klobouk do sitky na horu.
		

/124_0001.djvu

			- 115 - 


Nechcete vymeniti misto se mnou? Kam jedete, 
pane? Smim kouiiti? Prosim nekufte! Otevfte 
okno! Zavfte okno, panel Tahne tu, 
N a p i s y. Nenahybejte (nie wychylajcie) se venl 
Zapovida (zakazuje) se plivat na podlahu. Teplo. 
Studeno (zimno). V cas nebezpeci jest zatahnouti 
za znameni (znak = sygnał) o pomoc. Svevolnc 
zatahnouti za znamenf o pomoc podleha trestu 
(karze). Neni dovoleno brati ssebou zvifata do 
osobniho (osobowego) vozu. 
:Zwiedzanie Pragi. Rano se podivame na Hradcany 
(zamek królewski), potom pujdeme do musea, 
pak do Rudo1fina na vystavu. Zitra pujdeme na 
vysehradsky hfbitov (cmentarz), kde odpocivaji 
cesti (czescy) vytecnici (zasłużeni): Zeyer, Bo- 
:lena Nemcova, Neruda, Dvofak, Jelinek. Vecer 
rad bych sel do divadla. A neracite vedeti, co 
hraji dnes v divadle? Budou davati Dalibora; ale 
musite si koupiti listek (bilet) u denni pokladny 
(kasy), abyste se vecer nemusel tlaciti. Podivejme 
se jeste do Zemske (krajowy) nebo do Zivnosten- 
ske (przemysłowy) banky, pak do Mestske spo- 
fi teIny (kasa oszczędności). Prohledneme Staro- 
mestskou radnici (ratusz), Petfinskou rozhlednu 
(obserwatoryum Petrzyńskiego), odkud jest kra- 
sna vyhlidka (widok) na Prahu. 
Z k o n d u k t o r e m, Panove, prosim listky (bilety). 
Kam (dokąd) jedete, pane? Do Vidne, do Prahy. 
Ztratil jsem listek. Musite se novy listek koupiti. 
Dejte mi jizdni listek, chci jeti (jechać) dale. Do- 
platim. Kde musim pfesedati? Kolikrat (ile razy) 
musim pfesedati do Prahy? - pfesedati do 010- 
mouce. Tu pfesedate. pfesedate v nasledujici 
(następnej) stanici (stacya - przystanek). Nyni 
(teraz) pfijde vase stanice. Tu vystupujete (wy- 
siadacie). Tu vsichni (wszyscy) vystoupi. Pane 
konduktere, upozornete me (zwrócić mi uwagę), 
kdy bude moje stanice. Mam spojeni (połączenie) 
v pferove do Vidne? Cekate 20 minut. pfiiede
		

/125_0001.djvu

			- 116 - 


vlak v cas (na czas)? Marne 10 minut opozdeni 
(spóźnienia). To vyrovmime. 
N a s t a c y i. Ktera je to stanice? Kolik jdte stanic 
do Prahy? Jak dlouho stojf tu vlak? Jedeme 
hned dale. Ciśnfku (kelner), sem pivo, ale rychłe' 
Dejte mi cerstve vody, teplych uzenek (kiełba- 
sek), nove noviny (gazety), pomerance, vinne 
hrozny (winogrona). Vstupte, panove, jii jedeme. 
Koń c o was t a c y a. Odevzdati listky (oddać bi- 
lety). Jedu dale. Mam listek okruinf (okrężny). 
Pane pfednosto (naczelniku), preruśuji (przery- 
wam) tu cestu, zaznamejte (zaznaczcie) to na 
listku. 
U r z ą d c ł o w y. Kde jest celni urad? Mate neco 
vycliti (do oclenia)? Mam jenom (tylko) pradlo 
i oblek (ubranie). Mate tabak nebo cigara? Je- 
nom k vlastnf (własnej) potfebe. Kolik cigar smim 
mili s sebou? To zboif (towar) podleha vyclenf. 
Ty veci (rzeczy) musim zabaviti (skonfiskować). 
Od toho zboii musite platiti 4 K cla, 8 K pokuty 
(kary). Prosim o kvitanci (kwit) celni. 
W y m i a n a p i e n i ę d z y. Kde mohu si vymeniti 
penfze? Kde jest smenarna (kantor wymiany)?' 
Chci si vymeniti penfze. Vymente mi: koruny na 
marky, koruny na ruble. Kolik plaUte za korunu, 
za marku? Pfepocital jste se (przeliczył). Po- 
sluho, sem (tutaj)! Zamknete kufr. Dejte mi klic. 
Zavolejte kociho (woźnicę). Doneste kufr na vuz. 


9. Listy, kwity, weksle i t. p. 


Listy. Każdy list obejmuje: 1. tytuł, 2. wstęp, 3. treść, 
4. zakończenie, 5. podpis, 6. datum, 7. adres. 
T y t u ł y. Miły Petfe! Milovany pfitelil Draha pff- 
telkyne! Draha sestro! Nejdraiśf otce! Drahy 
Panel Velevazeny pane uciteli! Vysoce vazeny 
pane rado (radco)! Veledustojny pane dekane 
(dziekanie)! Nejdustojnejśi pane kanovnfku (k:l- 
noniku)! Cteny (szanowny) panel Blahorody
		

/126_0001.djvu

			- 117 - 


panel Urozeny panel (szlachcicowi). Urozeny 
pane barone! Vysoce urozeny pane hrab
 (hra- 
bio)! Milostivy panel (hrabia). Vase Jasnosti! 
(książę). Milostivy knfze a pane! Vase Cfsafska 
Vysosti (członkom rodu habsburskiego). Nej- 
osvfcenejsf Pane Arciknfze! (arcyksiążę). Vase 
Cfsafske a Kralovske Apostolske Velicenstvo 
(Mość)! Nejmilostivejsi Cisafi a Pane! 
W s tęp. Odpusf, ze tak pozde odpovidam na Tvuj 
list. 
Odpusf, ze T 
 obtezuji dnes malou prosbou. 
Dopisem ze dne 8. dubna t. r. zpusobil jsi mi ve- 
likou radost. 
Vzpominaje Tveho slibu (przyrzeczenia), ze chce s 
mi byti ve vsem pomoce n, chapu (chwytam) 
se pera, bych... 
Duvefuje (ufając) ve Vasi dobrotu, osmeluji se... 
Jiz casto jste mi podal dukaz (dowód) o Svem 
upffmnem pfatelstvi. To dodava mi odvahy, 
ze... 
Neosmelil bych se obtezovati Vasnosti timto li- 
stem, kdyby neslo o v
c duleżitou (ważną). 
Snad se Ti zavdecim, oznamim-li Ti, ze... 
Mam cest oznamiti Vam, ze... 
Tesim se, moha (mogąc) podati VaSnosti zpravu, 
ze... 
Racte mne laskave prominouti (wybaczyć), ze se 
odvaZuji pfednesti Vasnosti ponizenou prosbu. 
T esi mne, ze Ti mohu sdeliti, ze... 
Pokladam si za cest Vam oznamiti, ze... 
Vase Blahorodi laskave promine, ze se osmeluji... 
W t e k ś c i e piszemy zaimki odnoszące się do osoby, 
której piszemy, dużą literą; n. p.: 
Ty, Tvuj, Vy, Vas, VaSnost, Tva Milost tak roz- 
kazala, Vase Milost, Vasnost, (Jegomość), VaSe 
Laska, Vase J asnost, VaSe Velicenstvo (Wasza 
Mość), Jeho Laska, Jeji Laska, Jeho Milost, Jeho 
Jasnost, V ase hrab
cf Milost, Vase Osvfcenost,
		

/127_0001.djvu

			- 118 - 


Vde Cisafska Vysost (Wysokość), Vaśe Cisafske 
a Kralovske Velicenstvo. 
Z a koń c z e n i e. Zusta.vam... Zij blaze (błogo) a 
zachovej v lasce (miłości)... Vyplii pfani sveho... 
Pozdravuje Te (Vas) upfimne... Pot es brzy li- 
stem... Na brzkou (prędką) odpoved ceka... 
Uctive se znamena (kreśli)... Ujisfuji Vas svou 
uctou a jsem... Ractei pfijati ujiSH
ni o me ucte... 
Z celeho srdce Te pozdravuje... Z celeho srdce 
pfeje Tobe vseho dobreho... 
Spolehaje na Tvou lasku... 
Ocekavaje brzkou odpoved... 
Tese se na brzkou shledanou, zustavam... 
Porouceje se v dalsi pfatelstvi V de... 
Z plne duse zadaje, by Vas Buh potesiti racil... 
Opakuje (powtarzając) svou ponizenou prosbu, 
znamenam se... 
S netrpelivosti ceka odpovedi od Tebe Tvuj... 
Doufam, ze laskave pfijmd me pozvani, a zu- 
stavam... 
Nemusim Te ujisfovati, ze se mi nad miru zavde- 
cis vyplnenim me prosby... 
S Boheml Nezapominejte na Sveho... 
Vseho dobreho Vam pfeje Vas... 
Za laskavou odpoved prose, znamenam se Vasno- 
sti oddany... 
Vasi Milosti nejoddanejsL. 
V di Jasnosti nejoddanejsi sluzebnik... 
Vasi Cisafske V ysosti nejponizenejsi... 
Porouceje se Vasi pfizni, jsem vzdy... 
Ocekavaje laskave odpovedi, piSi se v plne ucte 
oddany... 
Opetuje upfimne diky, zustavam Vdi Urozenosti 
oddany ctitel... 
Jsem a vzdy trvam se vsi uctou Vasi Dustojnosti 
pravy ctitel... 
p o d p i s umieszczamy pod zakończeniem po stronie 
prawej, w listach do krewnych wystarczy imię,
		

/128_0001.djvu

			- 119 - 


do przyjaciół i znajomych imię i nazwisko. do ob- 
cych także stan i zamieszkanie. 
D a t u m piszemy pod zakończeniem po stronie lewej 
lub na początku listu w prawo nad tytułem. 
A d r e s, Velevazenemu panu 
panu A n t o n i n u C t i b o r o v i , 
rediteli mesfanske skoly pro hochy 
v Plzni. 
Jungmannova Wda ć. 15. 
Panu F r a n t. U r b a n k o v i , 
obchodnfku 


v Praze. 
Vaclavske namestf 3. 


Jeho Blahorodf 
panu A r n o s t u B l a z k o v i . 
lekarnfku 


v Brne, 
Pekafska ulice 37. 


P r z y kła d y. 
Velecteny pane doktore! 
Matka se nam nahle rozstonala (zachorowała). 
Raćte k nam pospfsiti! 
Ve vsf ticie 


N. N. 


Mila Lidmilo! 
Prosim. pujć mi na dnesek »Kucharku« od Ret- 
tigove! 


Tva 


Milada,
		

/129_0001.djvu

			- 120 - 


Mila pfftelkynel 
Jsouc pozvana dnes većer na pies, lituji velmi, 
ze Tebe nemohu u sebe videti. Odpust mi la- 
skave a potes mne jiny den svou miłou navstevou 
(odwiedzinami). 


Miły pfitelil 
Zejtra vecer jsme doma a Ty bvs nam velkou 
radost ućinil, kdybys nas v obycejnou hodinu 
navstfvił a s nami povecefel. 


Drahy pfiteli! 
Je mi naramne lito, ze nemohu zftra većer 
Tvemu a Tve milostive choti (małżonki) laska- 
vemu pozvani vyhoveti (dogodzić). Nahla chura- 
vost mne nuLi (zmusza) doma zustati. 


Pfichazeje prave z cesty, rad bych s Vami co 
nejdfive prorniuviI. Pnjdte jakmile budete mfti 
kdy (kiedy = czas). Oćekavam Vas touzebne. 
Co myslis, kdybychom sli dnes većer do diva- 
dla (teatru)? Pis mi, ja obstaram bilety a ty pn- 
jdes pro mne. 


Dnes je krasne poćasi, proto Vas oćekavam 
odpoledne o 4. hodine. Pujdeme k myslivne na 
prochazku a budeme tam kavu pitio 
Nejsrdecnejsi pfani k Tvym dnesnim naroze- 
niD/im. 


Mnoho stesti k novemu roku! 


Nejdraisf braUe! 
Ke Tvym jmeninam pfeji Ti ze vseho srdce 
StesLi. Buh popfejz Ti dlouheho zivota a staleho 
zdravil Podrz v mile upomince svou vernou 
sestru.
		

/130_0001.djvu

			121 - 


Mila sestro! 
Byla jsi tak laskava, ze jsi o mych jmeninach 
nezapomnela. Za Tvoje srdecna pfanf dekuje Ti 
z cele ho srdce 


Tvuj bratr. 


Velevazeny pane feditelil 
Racte dobrotive prominouti, ze se osmeluji 
psati VaSnosti jmenem sve matky. - Muj bratr 
N. N., zak I. tfidy mesfanske skoly, nema posud 
vsech potfebnych knih skolnfch. Nase matka, 
chuda vdova, nemuze mu opatfiti vsech potfeb. 
- Vedouc, ze raCfte pujcovati hodnym zakum 
chudym skolnf knihy, prosi uctive, byste racil 
dobrotive pujciti tez N. N. nektere ucebnicc. 
Jmenem bratrovym mohu slibiti, ze knih tech 
usetff (nie zniszczy) a pilnostf jakoz i mravnym 
(obyczajne m) chovanim stane se hodnym toh') 
dobrodini. 


V nejhlubSf ócte 
Vasnosti oddany 
N. N. 


Rachunek. 


Ucet 
objednaneho truhlafskeho zbozi 
pro pana N. N., kupce zde (w miejscu). 
10. ledna 1915. Novy psaci stUl z ofecho- 
veho dfeva ..,., .. K 64.- 
10. ledna 1915. Zidle k nemu. , . . " 12.-- 
24, dubna 1915. LesŁeny stojan na knih y " 30.- 
Uhmem '. K 106.-- 


s óctou veskerou 


N. N., 
truhlaf.
		

/131_0001.djvu

			- 122 - 


Kwit. 


Kvitance 
na 80 K, pravim osmdesat korun, ktere nfzepsany 
dnesnfho dne od sklenare pana Frantiśka Hory 
za dodane zamecnicke prace spravne obdriel. 
V Praze, dne 20. zari 1915. 


Josef Cerny, 
zamecnik. 


K v i t a n c e. 
Vyznavame timto, ze jsme obdrzeli od pana K... 
v Praze sumu tisic korun, kterou jsme mu dle 
dluzniho listu od l. ledna tohoto roku pujcili (po- 
życzyli). 
V Plzni, dne 1. prosince 1915, 
Bratrf Drchalove. 


Skrypt dłużny. 


D I u z n i u p i s. 
Podepsany vyznavam timto listem, ze zdejśf 
kupec pan Jan Hudec dneśnfho dne mne pujcil 
a hotove vyplatil 650 K, t. j. ś e s t s e t p a d e - 
s a t kor u n, 
Zavazuji se, ze zase zaplatim tuto jistinu i 
s 59'; uroky (odsetki) panu Janu Hudcovi nebo 
jeho dedicum dne 15. srpna 1916. 
Tomu na svedectvf stój zde podpis mój i dvou 
dozadanych panó svedkó! 
V cizkove, dne 1. rijna 1915. 


Zamówienie. 
p, T. (pleno titulo = pełny tytuł) 
Racte mi poslati co nejdrive pośtou seznam 
knih. 


Zustavam 


N, N.
		

/132_0001.djvu

			- 123 - 


Objednavam (zamawiam) Umto jeden balik" 
obsahujicf 40 metru zbytku (resztek), v delce 
3--15 m v cene 18 K. Zasiłku vypravte postovnf 
dobirkou (pobranie pocztowe) na moji nize uve- 
denou adresu, 


Weksle. 


V Praze, 1. ledna 1915. 
Po videnf zaplaUte na tuto prvnf smenku na 
rad pana K... 236 korun (dve ste tficet sest kor.). 
Cenu jsem v hotovosti obdrZel. Tuto sumu vtah- 
nete dle zpravy do uNu (na rachunek). 
Panu N..., kupci v Kromerizi. 
V Chrudimi, dne 1. brezna 1915. 
Za mesfc ode dneska zaplatite na tuto prvnf 
smenku na rad pana W.., sumu dve ste korun, 
Cenu jsem obdrZel. Vtahnete ji do uNu dle 
zpravy. 
Panu B..., kupci v Brne. 
Ode dneska za pul roku zaplaUm panu K... neb 
na jeho rad sumu dvou set dvaceti korun. Cenu 
jsem od neho obdrZel ve zbozi. 
V Litomericich, 1. ledna 1916. 
Wypowiedzenie mieszkania. 
Velecteny panel 
Hodlaje (mając być) prestavovati (przebudo- 
wany) dum c. 26., v nemz mate najaty byt (mie- 
szkanie), davam VaSnosti ctvrtletni vypoved" 
slusne zadaje, abyste se vystehoval (wyprowa- 
dził) z toho bytu v nejblizsi lhute (terminie), t. j. 
1. ledna 1916. 
Jsem ve vsi ucte oddany 
Karel Cech, 
majetnfk domu cislo 26,
		

/133_0001.djvu

			- 124 - 


.Umowa. (Kontrakt.) 
Smlouva o ucenf. 
Dnesnfho dne jest ucin
na mezi panem Janem 
Ćemym. knihafem v Rokycanech. a panem Ja- 
nem Dai'ikem, rolnfkem z Borku, tato smlouva 
o ucenf: 
1. Knihaf pan Jan ćerny se zavazuje: 
a) ze pfijfma ctrnactileteho Vaclava, syna 
pana Jana Dai'ika, dnesniho dne do 
uceni a ze ho vyuci za Ui leta femeslu 
knihafskemuj 
b) ze ho bud e pfimefene (odpowiednio) 
stravovati (wiktować); 
c) ze ho bude uzfvati jen ku praci fe- 
meslne; 
d) ze ho bude po celou dobu ucenf pilne 
posflati do pokracovaci skoly priimy- 
slove. 
2. Pan Jan Danek, otec jmenovaneho ucne, 
zavazuje se navzajem: 
a) ze zaplatf panu Janu Ćernemu hotove 
sto korun toho dne. kdy syn jeho Va- 
clav vstoupi do ucenf, a opet (powtórnie) 
sto korUD toho dne, kdy dostane za vy- 
ucenouj 
b) ze bude davati po celou dobu ucenf synu 
svemu Vaclavovi potfebne pradlo (bie- 
lizna). satstvo (ubranie) a pefiny (pie- 
rzyny - pościel); 
c) ze zaplati vselike skody. ktere by ucei'i 
Vaclav po cas uceni jakymkoli zpiiso- 
bem ucinil; 
d) ze da syna sveho Vaclava, kdyby se 
snad rozstonal (zachorował). na sve 
utraty (koszta) doma oseUovati (pielę- 
gnować) a leciU.
		

/134_0001.djvu

			- 125 - 


Tato smlouva byla dvakrate sepsana a obłD1li 
pany svrchu jmenovanymi vlastnf rukou pode-o 
psana. 
V Rokycanech f dne 1. zaff 1915. 
Jan ĆernYf 
mistr knihaislcy. 
Jan Dan
kf 
rolnik, 


Najważniejsze skrócenia. 


atd. = a tak dale 
a p, = a podobne 
a j. = a jine 
b. r. = bUlclho roku 
t. r, = tohoto roku 
III. r. = minuleho roku 
na pi, = na priklad 
I. m. = tohoto m
sfce 
ćis, = ćfslo (numer) 
I. j. = to jest 
c. k. = cfsatsky kralovsky 
sir. = strana 


dr. = doktor 
p, = pan 
pi = pani 
sIc. = slecna (panna) 
K = koruna 
h = ha\er 


nar. = narozen 
zem, = zemfel 
r, m. = rakouske mince 
(waluty austr.) 
po Kr. = po Kristu 
pi, Kr. = pred Kristem
		

/135_0001.djvu

			ROZDZIAŁ PIĄTY. 


Krótkie powiastki. 


Laska k vlasti. 
Na pod zim vyvedla babicka jednou za krasneho 
'dne sverence sve na straii, odkud daleko by lo videti 
po hranicich prusko-ceskych. Barunka, unesena jsouc 
kraso u pfirody a zadivavsi se do hor kladskych, 
vzpomnela si na Sibilino proroctvi o zkaze zeme ce- 
ske, ktere od babicky byla slysela a zvolala: 
»Ach, babicko, ja mam nekdy strach, ze vam 
to ani povedeti nemohuj vidte, vy byste take ne- 
chtela, aby ceska zeme na koiiskych kopytech byla 
roznesena ?« 
»Blahova, jak bych mohla takovemu nestesti 
chtiti; vzdyf se kazdy den modlime za zdar ze me ce- 
ske, vzdyf je to nase matka. No tedy, kdyz bych vi. 
dela matku hynouti, melo by mne to byli jednostejne? 
Coz byste vy delaly, kdyby vam chtel nekdo maminku 
zabiti? « 
»Kficeli bychom a plakali,« ozvali se chlapd 
a Adelka. 
»Jste deti,« usmala se babicka. 
»To bychom ji pomahati museli, vicfte, babicko?" 
fekla Barunka a oko jf zahofelo. 
»Tak, devce, tak, to je to prave, kfik a plac nic 
nepomaha,« pravila stafenka a polozila ruku na hlavu 
vnucky. 
»Ale, babicko, my jsme mali, jak bychom mohli 
pomod?« minii Jan, jehoz mrzelo, ze babicka milo 
,o nem soudi.
		

/136_0001.djvu

			- 127 - 


"Nevite, co jsem vam povidala omalem Davi- 
dovi, ktery skolil Goliase? Vidfte, i maly mnoho muze, 
kdyz ma pevnou duveru v Boha, pamatujte si to! At. 
vyrostete, vzpomeiite si na babicku, co vam iikavala. 
Vite, ze jsem zanechala dobreho t.ivobyti, ktere mi 
podaval prusky kral. Kdyz pochovala jsem tam muze, 
ktery slouzil v pruskem vojsku, rekI mi pan generał, 
ze budu dostavat rocne nekolik tolaru a stalou praci 
z milosti kralovske; chlapec ze pfijde do vojenskeho 
ustavu a devcata ze mohu dati do krcilovskeho ustCi.vu 
pro zenske. Byly by tam byvaly deti sice dobre za- 
opatfeny, ale byly by se naucily cizi leci a cizim mra- 
vum a konecne docela zapomnely na svoji krev. Proto 
jsem zadala za propustenf a radeji pracovala do 
upadu, nei bych si byla dala deti odciziti. Milujte tedy 
i vy ceskou zemi jako matku nade vsecko; pracuj te 
pro ni jako hodne deti a proroctvi, jehoz se bojite, se 
nevyplni. Ja se vas jako muznych nedockam, ale na- 
deji se, ze na babiccina slova budete pamatovati,« 
dofekla babicka pohnutym hlasem. 
"Ja jich nikdy nezapomenu,« septala Barunka, 
schovavajic tvaf do babiccina klinu. 


sveriti se 
zkaza, zkaziti 
zkaieni 
blahova, zdar 
na zdar! zda i Buh! 
miniti, skolili 
duv
ra, duvłrny 
rikavala, rici 
rci! reć 
listav, ustava 
rnrav, mravny 
nad
ji se 
pohnouli 
pohnuli 
pohnuty 


miłość, pieścić 
łaskawość, łaskawy 
dzieci, które jej były powie- 
rzone 
zwierzyć się 
zguba, zepsuć - skazić, 
zepsucie 
naiwna, pomyślność 
czołem! szczęść Boże! 
mniemać, ubić 
zaufanie, poufny 
mawiała, rzec - powiedzieć 
powiedz! mowa - język 
zakład, ustawa 
obyczaj, moralny 
mam nadzieję 
poruszyć 
poruszenie - wzruszenie 
wzruszony 


laska, laskati 
laskavost, laskavy 
sverence
		

/137_0001.djvu

			- 128 - 


BruSka. 
Novakovic Madlenka spechala klesu. V prave 
ruce nesla kosik s obedem, v leve drZela krasnou 
hrusku. kterou ji maminka pfjnesla z mesta, 
Na kraji lesa se zastavila. Poslouchala róY, 
ktere se rozlehali borem, V zpominala pfi tom na otce 
i bratra, Od rana do vecera kaceli borovic:e v pan- 
skem lese. Jen v poledne si odpocivali na chvilku. 
Mad!enka vfdala. jak jim v tuhe praci plyne po tva- 
fich pot, a nejednou se zadivala na tatinkovy d!an
t 
jak bylo po nich naseto tvrdych mozolno 
Bylo ji nahle tatinka lito. Rychle vloiila do ko- 
siku svoji krasnou hrusku a chvBtala na paseku, Tam 
odevzdala kosik a zabehla ke studance pro vodu. 
Schvalne tam dlouho prodlevala, aby taUnek sned! 
hrusku sam. 
Otec otevfel kosik a mile se usmał. Pak pohledel 
na syna. ktery sedel opodal na pafezu a sUral si s cela 
mokre vi asy, Byl jeste mlad, ale zastal jii kus kruine 
prace. 
»Tu mas. Vite.« fekl otec a podaval mu hrusku. 
Ale sotva Vit hrusku pfijal. vzpomnel si ńa chorou 
sestru Verunku. Pred tyd.nem se rozstonala a nemoc 
dosud polevila jen mime. 
Kdyi se vratił z lesa, daroval hrusku Verunce a 
pfal ji. aby se brzy pozdravila nadobro. 
Ale v noci. kdyi ostatni rodina oddychovala jiZ 
ze sna a jen matka se skloniła k churave dceri, sahIa 
Verunka za hlavu k pelesti, vzala odtud zlatoZlutou 
hrusku. a podavajic ji matce, zaseptala vroucne: »Ne- 
spala jste jii. maminko, nekolik noci. Mne by snad 
hruska uskodila. ale dej Bóh, aby obcerstviła a posił- 
nila vas,» J o s e f K o i i s e k. 


rana, kaceli boro vice 
tuhy, naseto, mozoli! 
chvatala, kruiny 
prodlevala, parez 
rozstonala, sotva 
pole vii a, ostatni 


ciosy, ścinali sosny 
twardy, nasiane nagniotki 
spieszyła, mozolny 
zwlekała, pień 
rozchorowała, ledwie 
zmniejszyła, ostatni
		

/138_0001.djvu

			- 129 - 


V rabec. 
Vracel jsem se z lovu, Sel jsem sadovou alejf. Pes 
bezel pfede mnou. Nahle zkratil kroky a kradl se, 
jako by vetfil zvet. 
Pohledl jsem dolu stromofadim a zpozoroval jsem 
mladeho vrabce se zluU kolem zobaku a s puchem na 
hlave. Spadl s hnfzda (vichr silne zachvfval bfizami 
ve stromofadi) a sedel Dehnute; neveda si pomoci, 
rozpinal kfidelka sotva pefim obrostla. 
Zvolna pfiblIzil se muj pes k nemu, kdyz nahle 
stary vrabec, na hrudi cerny, sletev prudce s blIz- 
keho stromu, padl psovi pfe d samou tlamu - a vse- 
cek POCUChŚD a najeien, zoufale a zalostne piSte, 
dvakrate skocil proti rozevfene, zubate hube. Chtel 
defatko sve zachrlmiti, zakryl je sam sebou, ale cele 
jeho ulko se chvelo zdesenim, hlasek jeho zdrsnil a 
ochraptel, ubozak ztmul, obetoval se! 
Jakym as ohromnym tvorem zdal se mu pesl 
A pfece nemohl zustati na sve vysoke, bezpecne 
vetvi. Sila, mocnejsi nei jeho vule, pudila jej odtam- 
tud. Muj Hektor se zastavil a couval. Patme uznaval 
take on tuto silu. 
Zavolal jsem rychle na psa, pak odesel jsem na- 
plnen uctou. Ano, pocitil jsem uctu k tomu malin- 
kemu hrdionemu ptaku, k jeho lasce. Laska, pomyslil 
jsem si, je silnej si nezli smrt i nezli strach ze smrti. 
Turgenev. 


vrabec, nehnut
, sotva 
na hrudi, tlama 
pocuchan, zdrsn
l 
zlrnul, obHoval, v
tvi 
pudila, couval, hrdinnv 


wróbel, nieruchorno, ledwie 
na piersi, paszcza 
rozczochrany, stał się szorstki 
zdrętwiał, ofiarował, gałązce 
pędziła, cofał się, bohaterski 


Duiicky V lese. 
pfed lety sklśtily pruske koule tfi statne vojiny.. 
Padli v lese. Hrob na rychlo vykopany pfijal tam 
jejich tela a milosrdna ruka zatkla do neho prosty
		

/139_0001.djvu

			- 130 - 


kfizek bfezovy bez napisu. Kfiz ten zetlel na polo, 
poklesl k zemi - nikdo ho nevztyCi znova. Nikdo 
nepfichazi, aby se tu pomodlii, nikdo nepfinasf sem 
vence, Jen miłosrdny mech a vfes ozdobuje ten op u- 
steny hrob neznamych obłti valky, 
Je posmourny, chladny den podzimni. Suche listi, 
zeiloutle a zarudle pokryva na studene zemi poslednf 
uvadla kvitka. Pevci uleteli. Haj pohfizen je ve 
smutne mlćeni. Jen chviłkami se ozyva tichounky 
teskny seIest listu, jenz volnym, krouzivym letem po- 
kiesa dolu mezi mrtve listi na zemi. 
A jest to den, kdy se chystaji zivi k navsteve 
zemfeIych. Sem nezabIondi nik do. 
A pfece - slys! Opodal ozvaI se chrupot suchych 
vetvf pod neći nohou, Belhave krok y zvolna se blizf 
a ted videti mezi zezIoutlym lisUm vetvi shrbenou 
stafenu s nosi na zadech. 
Jest udychana, unavena chuzi. Nadesla 
i hodny 
kus lesem, ale stare nohy ji uz neslouzi. Ohlizi se po 
miste, kde by si odpoćinuIa. Diva se chviIi na za- 
rostly rov, na zvraceny kfiz, pak sejima tfesoucima 
se rukama nusi, stavi ji opatrne na zemi a useda vedIe 
ni kosifelemu hrobu. 
Nese na prodej do blizkeho mesta vence. Mno- 
hou slzu jiz uroniła do tech vencu, nei je do nuse sIo- 
iiła, a nyni pfi pohledu na opusteny hrob projela 
znova ostra, palćiva bolest jejf srdce. 
Mela syna svarneho, dobreho, svou pychu a po- 
techu. Vzali ji ho na vojnu. Jak horoucne ho libala, 
jak kfecovite objimala, kdyi loućil se s ni pfe d od- 
chodem do daIeke zeme. Kolik noci probdela, vysi- 
Iajic upenlive prosby k nebesum za sveho miIaćka. 
SIzami i polibky pokryvaIa jeho do pisy, v nichZ vy- 
pravovaI o svych pochodech v zemi bosenske. Pak 
dopisy pfestaIy - a pak udefila ji pojednou v srdce 
strasliva zprava, ze mi1aćek jej i zahynul v daIeke ci- 
zme. Kdo vyliCi muka ndfastne matky! ProkvetaIy 
vIas jeji zbeIel od te doby upIne, postava nahrbiIa se 
hIuboko k zemi.
		

/140_0001.djvu

			- 131 - 


Ó, ten daleky, neznamy hrob, kde pohrbeno bylo 
vsecko jeji blaho, vznasel se pred ni ustavicne, Snad 
nema ani nizkeho omseneho rovu, jako Lito zde, snad 
neleii na nem ani zvraceny krfz brezovy! 
V zdychala aslkala drahnou chvili. Pak sahla do 
nuse, vyjimala venec za vencem a prohliiela je uslze- 
nym zrakem. V zala jeden a poloziła na ztraceny hrob 
neznamych vojinu. Zdeptala pak jeSte modlitbu, po- 
iehnala hrob tfemi krizky, a slozivsi ostatni vence 
do nuse, belhala dale. 
Hrob osamel znovu, 
Posledni paprsky denni padaji zarudlfmi koru- 
nami na sveii venec, jejz tam poloziła svata laska a 
bolest materska. 


s vat o p l u k Ć e c h. 


Duśićky v lese 
sJ..latily, vojrny 
ol>
tI, chystaji 
s mUl na zCely den jsi konal povinnost, ted nesmis odpirati.« 
Ale hoch stal pevne. 
Tu se obratil setnfk k majorovi, a povida: »Nas 
maly bubenfk se bojf pft. Nikdy z neho nebude po- 
radny vojak!« 
"CO to?« rekI major zertovne, »ty odpiras po- 
slouchati rozkazu?(( 
»Pane,(( odpovedel chlapec, »nikdy jsem neodpf- 
raj poslusnosti a VYJ1asnaioval jsem se konati povin-
		

/141_0001.djvu

			- 132 - 


nost jako vojakj ale pili rum, to musim odepffti, po- 
nevadź vfm, źe by mne uskodil.« 
»Nuźe,« pravil major pfisnYm hl asem, aby ho 
zkoulel, »rozkazuji, aby ses napill« 
Tu hoch, upfev jasne modre oci na tvaf majo- 
rovu, praviI: 
"Pane majore, otec muj umfel jako opilec; a kdy! 
jsem pfisel na vojnu, slibil jsem mamince, źe neoku- 
sim lihovin, a slovu dostojim, Je mi lito, źe nemohu 
poslechnouti vaśich rozkazu, ale snesu radeji vse, neZ 
bych pohaniI maminku a zrulil slib.« 
Nebyl-liź to statecny hoch? NauciI se, kdy fici 
pevne: »Ne!« - Dustojnici meli radost z jeho pevno- 
sti a jednali s nim od te doby s velikou laskavosU. 
Z anglicke citanky. 


hrdina, bubenlk 
lihovina, zavdati 
v)'nasnazoval, pfisnym 
zkouśel, uprev 
opilec, slibil, zru
il 


bohater, dobosz 
napój alkoholowy, napić się 
dokładałem starania, surowym 
wystawić na próbę, wlepiwszy 
pijak, ślubowałem, zła.mał 


V dzid. 


"Jiź tedy, miIy hochu, se rozloucime,« zavzdy- 
chala matka, »nezapomeii na nas a na nasi dedinu. 
Zdrav se nam vraf!« Pfi tech slovech pocelovavśi 
tvafe i usta sveho ditete, odkrociIa od vlaku, jeDŹ za 
chvili pronikave zapiskI, tUce zasupal a vyjiźdel ze 
stanice. 
Z okna posledne zamaval biły sa tek a vlak zmizeI 
v priikopu.., 
Jifik Zarubu odjiźdel daleko z vlasti. Pfal si byli 
obchodnikem. Otec jeho, fide se vźdy zasadou »Lepśf 
kovaf neźli kovaficek,« chtel mfti syna vsestranne 
kokolu svemu pfipraveneho. Mesfanskou a obchodnI 
skol u mel doplniti zkulenostmi obchodnimi v cizine, 
kde by se zdokonalil nejen v cizfch jazycich, ale po- 
znal sveH a jeho obchod. Rikavalf otec: "Jen kdo cizI 
praci zna, oceni a uplatni praci svou,« A jeśte pfed
		

/142_0001.djvu

			- 133 - 


odjezdem napominal Jifika: »Nezavirej oci pfe d cizi- 
nou, zkoumej ji, poznej ji, ue se od ni! Potfebujeme 
pracovitych, podnikavych a vytrvalych lidi, kteri 
s praci poji myślenku.(( 
Ta mlada hlava stala tyden pozdeji osamocena 
na hluene ulici marsejske*) pfed obchodem, kde byl 
piijat za piirueiho. Śum a ruch, jemuz do te doby ne- 
byla zvykla, uchvacoval ji zmatene. Co tu bylo 
chvatu zimnicneho proti tichym lanum rodne jeho vsi, 
proti klidnym ulicim maleho mesta, kde chodil do 
mesfanske skoly! Misto bujne zelene zahrad zdi vy- 
sokych domu, sede a zamlkle, misto sirokych pohledu 
do klidnych, vonnych poli dlouhe ulice, plne zivota 
a kfiku. 
Nikoho neznal, nikdo si ho nevsimal. Piipadal si 
velmi nepatrny v tomto okoli chvatu. Unavovalo ho 
to, pocalo mu byti uzko - a domov jeho tak daleko! 
V takovych chvilfch dral se neodolatelne do 
srdce jeho stesk po domove. A bylo-li kdy, spechal 
za mesto v stranu, kde leiely jeho Cechy, Tam na 
oblohu vysoko se dival a citil, ze se jeho zraky setka- 
vajf se zraky matieky, tatieka, bram, ze s vysokych 
oblaku vane dech rodne ho kraje. 
Pak posilen opet se vracel k praci v obchode, 
Prace nejlepe zapuzovala teskno a ukracovala jeho 
pobytu. 
Vsechnu pili prvych mes1cu venoval ,Jifi fran- 
cuzstine, ktere se byl jiz ucH v mesfanske a obchodni 
skole, S namahou, ale neochabuje, vlidne ptal se po 
vsem a take kazdy rad mu odpovidal a vysvetloval. 
Po praci vychazel na ulici mezi lid, aby hovofil fran- 
couzsky. Vedel, ze nemluvi vzdy spravne, ale stalym 
hovorem chtel nabyti dokonalosti. . 
Nic mu nebylo za teiko. Nevyhledaval kavaren 
ani hostincu, V jejich omamujicim kouii a alkoholu 
byla hlava leho bez myslenek. Vytykal si pak, ze se 
zde miji s ocelem, za kterym byl poslan do dziny, Za 


0) Marsej (plśe se Marseille), mhto prfstavnl v jiz. Francii.
		

/143_0001.djvu

			- 134 - 


to chodivał rad do divadla, kde okfivał krasnym ume- 
nim francouzskym. Za prazdnych veceru eftał fran- 
couzske knihy a noviny. V nedeli pak radostne oce- 
kavał noviny ceske. jez ho dochazeły z vlasti. 
Po devfti mesicich młuvil płynne francouzsky. 
Te doby zavołał si Jifiho majiteł obchodniho zavodu 
a fekł kratce: "Pane, jste snazivy mładik a dosahł jste 
za dobu. sveho pobytu u nas znaeneho vjsledku. 
Mohu vas potfebovati v kancełafi zavodu jako kor- 
respondenta v jazyce ceskem a nemeckem a zvysuji 
vam mesicni sluzne na 200 franku.« 
»Dekuji vam, pane, za uznani.« lekł Jifi radostne 
rozechven. Ocekaval jiz chviłe, kdy bude moci pie- 
jiti z kramu do kancełafe. 
V krame poznał usłuznost a jemoy vkus Fran- 
couzu, Zamilovał si jejich uhlazenost v jednani, Cistotu 
a vzorny pofadek v obchode, Nabył zkusenosti, jak 
zevni uprava obchodu a dochvilna piesnost i ochota 
laika odberatełe, V kancełafi seznamil se s novymi 
strankami obchodu. Było mu jednati v zaleiitostech 
obchodu zamofskeho. poznał ze zkusenosti prospech 
burs, bank. pojisfoven i jinych peneznich ustavu. uvi- 
deł v cisłech obchodnich knih vyhody rekła'my. Vy- 
soko mezi ctnostmi obchodnikovymi stała mu solid- 
nos t. Majetnik zavodu, jsa vjtecny ob chodnik. s ufed- 
nik y kancełlife mivał obchodni porady, Jaka to była 
vyborna skoła pro Jifikal 
Jiz nebyvało mu tak teskno, smutky prvych dnu 
se ztratily a zmenily ve hiejivou touhu po jeho mi- 
łych. To svefovaval maticce sve do psanf. 
Mijeł druhy rok. a jak se blizil jeho navrat domu, 
tak se stupiiovala zadost pracovati doma pro sebe, 
pro sve a pro rodnou zemi. 
A kdyz, vraceje se, pfejizdeł hranice vłasti. słza 
radostna zakaliła mu oko. srdce jeho se zachveło a 
podtil. ze v te zdŚDlivi chladne cizini se. naucil vice 
a vieleji milovati svuj narod. 
Jarosłav MancaL
		

/144_0001.djvu

			v cizin
, vlak 
pial, obchodnlkem 
iid
 se, ukol 
zkuśenostmi, v cizin
 
zkoumej, podnikavych 
poj., pozd
ji 
chvatu zimnićneho 
dral, stesk, cltil 
zapuzovala teskno 
neochabuje, teskno 
hovoril, hovorem 
ucel, divadlo, vlast 
snazivy, vysledek, rozechv
n 
jcmny vkus 
uhlazenost v jednani 
l.kdenosti 
zevnl uprava 
dochvilna pfesnost 
laka, v zalditostech 
jsa vytećny 
hrejiva touha 
v zdanliv
 chladne cizin
 
vreleji 


135 - 


w obczyźnie, pociąg 
tyczył (chciał), kupcem 
rządził się (kierował), zadanie 
doświadczeniami, w obczyźnie 
doświadczaj, przedsiębiorczych 
łączą, później 
pośpiechu gorączkowego 
rozdzierał, tęsknota, czuł 
zagłuszała tęsknotę 
niesłabnąc, uprzejmie 
mówił, mówieniem 
cel, teatr, ojczyzna 
gorliwy, wynik, wzruszony 
delikatny smak 
ogłada w postępowaniu 
doświadczenia 
zewnętrzne uporządkowanie 
punktualna ścisłość 
wabi, w sprawach 
będąc znakomity 
ciepła tęsknota 
w pozornie chłodne; obczyźnie 
goręcej (szczerzej) 


Matysek. 


Pamatuji se dobfe na tu noc, Byl jsem ze spanf 
vyburcovain temnou raoou, jako by praskly dvefe 
u syPky. Potom nekdo zaklepal na okno a volal do 
sveHnice, kdo chce videt jak u Matyska hotf, af 
vstane a jde se podfvat. 
Otec vyskocil s postele, ja jsem se dal do kfiku 
a prvnf ma myślenka byla zachranit kralfky. 
Devecka me vstrcila do kalhot a do stfevfcu a 
pospfchali jsme ven. 
»6 jel« zvolal otec, »ui je vsecko na popel.« 
Za lesnatyro chlu.mem, ktery se tahl napffc roz- 
lehlym sedlem, slehal Lichy a zafivy plam en. Nebylo 
slyseti ani śumu ani praskotui krasny, teprve pfed 
nekolika tydny dostaveny dum hofel jak olej, Vzduch 
byl vlainy, nebe pokryto mraky. ObCas jeśte zabru- 
cel hrom, ale boufe se pomalu vzdalovala.
		

/145_0001.djvu

			- 136 - 


Blesk pry se nekoIikrat zaklikatil - vypravoval 
muz, kterY nas vyburcoval - byl to nU ovcak - na 
nebi udelal kfiz a potom sjel pfimo doló. Ale pry uf 
nezhasl; jeho svetly konec pry zóstal a rychle rostl 
a rostl, a tu pry si on, ovcak, pomysIiI: Ten jiste sjel 
na Matyska. 
»Pojdme se pfec podivat, snad budeme moci po- 
mahat,« vzpomnel si otec, 
»Pomahat chceś7« zaraził ho ovcak, »Kam sletel 
bozi posel, tu nehnu ani rukou. Co Pan Bóh dela, do 
toho se nem a mfchat clovek, Kam posle Bóh hrom, 
tam take chce, aby hofelo, Proto si parnatuj, kam 
hrom uhodił, tam se oh en ani neuhasf.« 
»Jako tva hloupost,« zvolal otec a rozhnevan, 
jak jsem ho zffdka kdy dosud videl, zakfikl pasakovi 
do ocf: »Jaky jsi ty hlupak!« 
Odvratil se od neho a rychle me za ruku odva- 
deI. Sestoupivse hloubeji, sIi jsme podel potoka, od- 
kud jiz nebylo videti ohne, nybri jen zafi jeho na 
oblacich. Otec nesl dzber a ja jsem radił, aby jej hned 
naplnil vodou z potoka, ale on ani neposlouchal, je- 
nom sam k sobe nekoIikrat opakoval: »Matysku, Ma- 
tysku, proc prave tebe takove ndtestf potkalo/« 
Znal jsem dobfe maleho Matyska, Byl to ciperny, 
vesely muzik, asi ctyficatnik; obIicej mel posety 
dólky od neltovic, ruce opalene do hneda a drsne 
jako kóra lesnfch stromó. Co se na nej pamatuji, byl 
dtevorubcem, 
»Vyhofi-Ii nekdo jiny,« fekl otec, »nu tak vy- 
hofi.« 
»Coz u Matyska je jinak?« ptam se. 
»Tomu shoti vsecko. Vsecko, co vcera mel a dnes 
ma a zitra mohl mUi.« 
»Snad hrom zabił Matyska sameho?« 
»T o by bylo 'nejlepe, hoc hu. Pfeji mu zivota, Bóh 
vf, pfeji mu ho - a pfece by ch teki, ze by bylo nej- 
lepe, kdyby ho byl zasahl sameho,« 
»To by ted byl uz jiste v nebi,« povidam, 
»Jen tak neslapej do mokre travy! Jdi pekne za
		

/146_0001.djvu

			- 137 - 


mnou a dr! se mne za kabat! Povim Li neco o Matys- 
kovi.« 
Cesta pomalu stoupala. Otec vypravoval: »Bude 
tomu ale tficet let - tenkrat Matysek pfisel sem do 
kraje. dite chudych rodicu. S pocatku slouzil sedIa- 
kum za pasaka. potom. kdyz vyrostl. sel k drevorub- 
cum; byl radny pracovnik. vidycky pilny a ietrny. 
Kdyi se stal pfed8kem, vyprosil si od majetnika lesa. 
aby mu dovolil vymytit kousek mokfiny, kde rostla 
jen kysela trava. a prenechal mu jej v dozivotny ma- 
jetek. protoze by byl tuze rad mel kus vlastniho po- 
zemku. Bylo mu povoleno, a kaidy den, kdyz drevo- 
rubci meli vecer po praci. Matysek odchazel na svou 
myf, vysekaval chrasU kopal prikopy, vybiral ka- 
meny. palii kofeny ruzneho bejli a za dve leta vysusil 
cely pozemek; ma kousek zitneho policka a rostla 
mu tam dobra trava. Kdyz potom se pokusil tez o ka- 
pustu a poznal, jak vyborne chutnala zajicum. zaiadal 
si o lesnf stromy. Ty mu nedali darem jako kyselou 
myC. ale musil si je odslouziti. Nechal jim tedy mzdu, 
porazU stromy, otesal a prifezal je jako tesaf - 
vsecko po vecerech, kdyz ostatni dfevan jiz davno 
odpocivali a dymky koufili, Potom si zacal najimati 
jine dfevare na vecerni praci, ktere samojediny clo- 
vek nemuze zastali. a tak si vystavel dum. Pet let 
o nem pracoval, ale potom, vsak jsi videl sam, jak tu 
stal zlutocervene natren s jasnymi okny a ozdobnou 
stfechou - bylo radost se nań podivat. Hezky state- 
cek vznikl na kysele myti a Matysek z opusteneho 
sirotka se vysvihl na fadneho majetnika domu a ho- 
spodare. Pred Um smekni, hochu! Pfisti mesic mel 
mili svatbul A ted' je naraz vsecko ztraceno. 
Vsecka pilnost a vsecka ta mnoholeta prace je zma- 
rena. Matysek stoji zas tam. kde byl dfive,« 
Stali jsme na vysine; pfed nami hofelo hospodaf- 
stvi Matyskovo a dum prave se boril do plamenu. Byli 
tu lide s haky a dzbery, ale na za ch ranu nebylo ani 
pomysleni; stali a divali sef jak posledni ohofele 
tramy padaly. Pozar nezufil, nehlucel, nepraskal, ne-
		

/147_0001.djvu

			- 138 - 


lital divoce ve vzduchuj cely dum byl v jednom pla- 
meni, ktery klidne vydaval zar a vystupoval k nebi, 
odkud piisel. 
Kus od statku byla hromada, na kterou snesl Ma- 
tysek kamenf z kysele myt i. Na ni sedel ted maly, 
opaleny, podubany Matysek, dfvaje se do ohne, jehoz 
horko salalo k nemu. Byl oblecen jen zpola, maje pfe- 
hozeny cerny nedelnf pIU f, jedinou to vec. kterou 
zachranil. Lide k nemu neslii muj otec byl by rad fe ki 
slovo soustrasti a utechy. ale ani on se k nemu neod- 
vaiil. Matysek tu sedel opien tak. ze jsme mysIeli, 
ze uz vyskocf, vypustf straslivou kletbu proti nebi a 
vrhne se do plamenu. 
Konecne. kdyz ohen uz jenom se plazil po zemi 
a z popela vycnfvaly jen hole zdi, zvedl se Matysek. 
Sel k ohni. vzal uhel a zapaliI si dymku. 
Byl jsem tehdy maly a mnoho jsem nepfemyślel, 
ani jsem nebyl pfftelem koufenf. jakoz posud nejsem; 
ale na to se dobie pamatuji: kdyz jse
 v rannfm śeru 
videl Matyska u spalenisŁe, jak vtahuje z dymky a vy- 
pouśtf modravy koui, tu mne bylo nahle v prsou 
horkoi jako bych citil, oc vetsi je tento muz nei jeho 
neśŁestf. 
Zapaliv dymku, vratil se opet na hromadnici a 
dfval se do krajiny, Co si myslil. vedeli byste asi radi, 
ja tez, 
Pozdeji Matysek prohrabal popel a vytahl z neho 
sekyru. Nasadil ji na nove topurko, nabrousil u sou- 
seda na bruse a - sel do prace, Od te doby uplynulo 
mnoho let: okolo kysele myti se rozkladajf krasna 
pole, na spalenisti stojf novy dum, Deti jej ozivujf a 
hospodaf. nas Matysek, ucf sve syny praci a odhod- 
lane vytrvalosti. 


Matysek, vyburcovan 
raDOU, chlumem, vzduch 
vldny, obćas, zaklikatil 
ncśtovice, 
etrny 
pfedakem, vymltit 


Podle P e t r a R o s e g g era. 


Matysek, wyrwany 
hukiem, pagórek, powietrze 
wilgotny, czasem, załamał 
ospa, oszczędny 
przodownikiem, wytrzebić
		

/148_0001.djvu

			139 - 


pozemek, myf, mzda 
porazil, smekni, soustrast 
kletba, vrhne, citil 
oć v
UI 
odhodlana vytrvalosl 


grunt, wyrąb, płaca 
ścinał, ukłoń się, wspólczucie 
klątwa, rzuci, czuł 
o ile większy 
energiczna wytrwałość 


Jak se odstraiiuje zło. 
Byl jeden ćlovek, ktery chodiI po svete a ces to u 
pi'emyślel, jak by vymital zlo, ale nemohl nic vy- 
mysliti. 
Jednou uzfel, ana chudobna zen a hnala na pastvu 
krlivu a telatko. Telatko vbehlo do pekneho zraleho 
zita, Byli tam take muzsti a Li vzali klacky, vbehli za 
Łelatkem do zita a vyhaneli je. Honili je z leva na 
pravo a z prava na levo, telatko bylo polekane, uz 
kolikrate chtelo ze zita vyskociti, ale muzstf mu v tom 
nadbehli a ono zase nazpet skoćiIo. 
To vida poutnik pravil: »Hospodyfl.ko, sama si 
pekne na telatko zavolej,,, A hospodyfl.ka volala: »Na, 
Łelitko moje, na, moje, na, na!" Telatko poslouchalo, 
stfihalo usima, najednou se rozbehlo a beielo rovnou 
k hospodyni. I byla tomu hospodyne rada, nebo se 
bala, ze ji muZśti telatko ubijij take muZśti byli radi 
a telatko bylo tez rado. 
clovek sel dale atakto pfemysleł: Cim vice muz- 
sti telatko klacky honili, tim vice oni i telatko zita po- 
slapalL Vidim ja nyni, ze se zlo zIem jen rozmnozuje. 
Kdyz zena na tel e pekne zavolala, rovnou k ni beielo 
a jen malo stebel poślapalo, V i d i m, z e s e z I o o d- 
s t r a fi. u j e n i k o l i p o z l e m, n y b r z p o d 0- 
bre m, 
Potom piisel k dedine, Vz v prvem dom e poza- 
dal hospodyne, aby ho pienocovala. Hospodyne drhla 
stul, a kdyz jej odrhla, utirala jej ipmavjm uteruem. 
Ale stul se neutira, nybrz jeste vice mBie. 
Divaje se na to poutnik praviI: »Co to delIiS, ho- 
spodyfl.kol V y m a c h e j s i n e j p r v u t e rak v ć i- 
s t e v o d e a potom teprv utirej stul.« 
Hospodyne tak ućinila a pekne stul utfela.
		

/149_0001.djvu

			- 140 - 


Rano se poutnik ubiral dale. Za soumraku pfiśel 
kpasakum. Lehl si k nim. Vidi, ze sehnali dobytek 
a pocali kIbli ohen, Nalamali sucheho roili, pod- 
palili je, ale nedavśe mu rozhoreti se, nalozili na ne 
syrovou chvoj. Zapraskala chvoj a ohen zhasl. Nala- 
mali jeste jednou sucheho rośti, zapalili a hned zase 
mokrou chvojf zahazeli, dokud se jeste dobre neroz- 
hofelo. 
f{ekl jim pocestny: "Nenahlete tak s tou syrovi- 
nou; n e c h e j t e o h e n n e j p r v e d o b f e r o z- 
h o f e t i a t e p r v p o t o m p r i k I a d e j t e, pak 
chytne i syrova chvoj,« 
Udelali tak a ovśem potom i syrovina chytla a 
vzplala ve velky ohen. 
Na dalsi ceste pfemysIelotom, co videl, a skla- 
dal z toho pouceni, jak bude ve svete vymitati zlo. -- 
Śel, śel, aż priśel zase do jine dediny. V stoupil 
do chalupy a tu slyśel, kterak selka nafika, ze se 
muZ jeji opij i. Obratila se k poutnikovi a pravila: "Jsi 
jiste moudry, nebo putujeś svetem; porad' mi, jak bych 
odnaucila muze sveho se opijeti? Kdyz mu zlofecim, 
on zlofeci mi jesŁe vice; nedavno jsem mu nedala nic 
jfsti, i vratil se do hostince a pil znovu, Porad', dobry 
clovece, co mam s takovym muzem delati?« 
I rozpomenul se poutnik na telatko a na hospo- 
dyni atakto k zarmoucene zene promluvil: »Po ziem 
ho nenapraviś, ale po dobrem. Chceś-li okno nebo 
siUI dobfe oCistiti, musB si napred uterak v ciste vode 
vymachatij a chceś-li muze od hfichu oCistiti, m u s f ś 
n e j p r v e o c i s t i t i s e b e. Dobfe me poslouchej: 
Pracuj pilne od rana do vecera, bud' Cistotna, ticha, 
viidna, bud' zbozna, hospodarna, v pravy cas prosti- 
rej na stul chutne upravena jidla a kofalky ani 
k ust um nepfikladej. Az se tv uj muz bude chystati do 
hostince, pohledni mu Ibkyplne v oci a mekkym hla- 
sem ho popros, aby brzy prisel, ze je tobe i detem bez 
neho smutno, Doufam, ze tvou prosbu splni a brzy se 
stnzliv navrati, Bude si zajiste v hostinci vzpominati, 
jak cely den pilne pracujes, jak ani halere zbytecne
		

/150_0001.djvu

			- 141 - 


neutratiś, jak jsi nan vlfdna, jak pekne jsi ho prosiła, 
aby se brzy navratił a jak nan budes s detmi cekati. 
A navrati-li se skutecne brzy, dekuj mu srdecne i deti 
svolej, af otce lfbaji a s nim se raduji. Bud' nadale pra- 
covita, ticha, laskyplna, deti svoje chovej v Cistote a 
ved' je k dobremul Douiam, ze se takovymto zpuso- 
bem bude muz tvuj ponenahlu odnaucovati, ai docela 
pfestane piti lihove napoje. Jen si pamatuj, c h c e -I i 
clovek druh e ociSfovati, mus f nejprv 
o c i s t i t i s e b e a zafiti pfikladem.« 
Selka podekovala za poucenf a slfbiła, ze bude 
muze takovym zpusobem napravovati. Ale na chvili 
se zamyslila a fekla: »Coz, kdyby pfece maniel 
prosby me nevyslysel a nadale se opijel?« 
I vypravoval jf poutnik o pasacfch a syrove 
chvoji. Z toho vyvodił pouceni: "Take tve srdce musi 
vzplaoouti ve velkou lasku, aby se vznalo laskou 
i srdce ŁVeho muze, Polituj ho, ze jest v moci zle na- 
ruzivosti, zaplac nad nim, pros ho opet a jeśte vrouc- 
neji, i deti pfived', af otce se sepjatyma rukama prosi, 
a douiam, ze slzy lasky jej obmekci. Jen pffklad a la- 
ska lidi napravuje. Minime-li napraviti lidi nasilim, 
zatvrzujeme srdce jejichj kdyz jsi muzi svemu zlofe- 
ciła, pił jeśte vice. Zlost dela ze zivota peklo, laska 
promenuje zivot v raj. Parna tuj si: zlo se odstranuje 
pfikladem a laskou,« 
Tak domluvil poutnik a odesel. - 
pfisel do jine dediny, kde se dva sousede uz dva- 
cet let soudili. Hospodafi, jejich zen y a deti ze za- 
hrady na sebe pokfikovali, pfi kaidem potkani si 
spatne slovo povedeli aneb aspon skarede na .sebe 
pohledli. Obe rodiny mely zivot na utrapeni. Po- 
cestny pfisel do zahrady a uvidh tam hospodyni, śel 
k ni. V ypovedela mu, jake trapeni maji se zlym sou- 
sedem. V tom uvidela sousedova synka a zlostne pra- 
vila: »Hle, tamto je jejich kluk, porad', co mu mam 
udelati, abych se pomstila na jeho matce,« 
»Dobrou radu ti dam,« odpovedel poutruk, »jest- 
liże mne poslechnes,«
		

/151_0001.djvu

			- 142 - 


"Poslechnu. jen rychle porad!« 
"Utrhni pekne cervene jablićko, vlidne na 
chlapce zavolej a dej mu je.« 
Rozhnevami hospodyne tak udelala a chlapec 
ryc hl e bezel s jablićkem k matce. Matka se otazala: 
»Kdo Li dal tak pekne jablićko?« Chlapec odpovedel: 
>,Nase sousedka a jeste se tak pekne na mne usmala.« 
I divila se matka: ,)Tak. ona Li dala jablicko a 
jeste se pekne usmala? Podivejme sef Ona ma tedy 
me dite rada. Zda se, ze pfece neni tak zla, jak jsem 
si o ni myslila. Divna to vec, Bez ji rychle ruku po- 
libii, i ja vyjdu na zahradu a vlidne na ni hlavou 
kyvnu.« 
A potom poslala detem sousedcinym za jablicko 
hmek medu; a tak chodilo dale. az se obe rodiny 
usmifily a zily v sousedske lasce jako znovu zrozeny. 
Podle T o I s t e h o. 


jak se odstraouje zlo 
vymltal, poutnlk 
drhla, śpinavy ut
rak 
rośtl, syrova chvoj 
stfizłivy, vzplanouti 
narufivost, nasili 


jak się usuwa zło 
wymiótł, pątnik (pielgrzym) 
szorowała, brudna ścierka 
zarośla, surowa (świeża) gałąź 
trzeźwy, wspłonąć 
namiętność, przemoc 



testena a. zebrak. 
Po ceste vlekl se zebrak a reptal na svou chu- 
dobu. Podivne zdalo se mu. ze je tolik lidi nespokoje- 
nych se svym osudem. ,)Hle,( pravil. ,)tam jde clovek, 
ktery jmeni poeit' do tisicuv a pfece jak otrok se dfe, 
jen aby mel jeste vice. Povidali si vćera o Cloveku, 
ktery pozbyl vseho. protoze dychtil mili vice nd jeho 
sousede. Jaky to posetilec! Ja byl bych spokojen, mili 
aspon nekolik zlatych.« 
Usel sotva nekolik kroku, kdyz tu z nenadani 
potka pani Stestenu. »Dcivno jiz touzila jsem Li po- 
moci , ( fekla. »Podrz si klobouk. naplnim Li jej zlatem. 
Ale pamatuj si. upadne-li jen jeclinypeniz, vsecko 
zlato se obrati v prach.«
		

/152_0001.djvu

			- 143 - 


:!ebrak byl bezmala bez sebe radosti. Silal sesly 
klobouk a śtestena sypala mu do neho zlate penize, 
takze klobouk byl tezsf a tez si. 
»Mas uz dosti?« tazala se zebraka. 
»Ne, jeste ne,« odpovedel zebrak. 
»Klobouk se pocina trhati.« 
»Na tom nesejde, vzal ho das!« 
»Rozmysli si to - nemU jeste dosti?« 
»Jeste aspon jeden!« 
Takove tiie jiz klobouk nesnesI. Śev praski a 
otovrem vysypaly se penize na zem a obratily se 
v prach, śtestena odesla a zebrak byl zase tak chud 
jako drive. 
»Hm, to byl povedeny kousek,« rekI. »Aspon 
kdyby mi byla nechala tolik, co stal ten kloboukl« 
Z a n g I i c k e c i t a n k y. 



t
st
na a iebrak 
reptal, chudoba 
osud, jm
ni poćita 
liie, stal 


Bogini szczęścia i żebrak 
szemrał, ubóstwo 
los, majątek liczy 
ciężar, kosztował 


Dobre deti. 
Pan Bóh rozhneval se na lidi a poslal na celou 
ze mi po nekolik let po sobe velike sucho; co lide za- 
sili, nic nevzeslo, nic se neurodilo. I nastal veliky 
hlad, lide mfeli i dobytek hynul hladem. A byl teh- 
daz v jednom cafstvi mlady car, a jak obycejne se 
deje, ze mlady me ke mlademu, tak i on nikoho ne- 
trpel kolem sebe, v rade, v ufade, ani u vojska, neZ 
samy toliko mlady lidj a jakoz mladi, nezrali rozu- 
move radili, tak i nezrala byla jich rada. Vidouce 
vsude vókol bidu velikou, poradili cafi, aby dal 
vsech starych lidi utopił, aby pry mladym nejedli 
darmo chleba. I pohrozil caf po jich rade kazdemu 
pokutou smrti, kdo by stareho cloveka pfechovavaI. 
Tu rozesli se bificove po vsi zemi, vsude vyhlasujice 
vóli cafskou, a kde ktereho starce vyslidili, utopili 
ho bez milosti.
		

/153_0001.djvu

			- 144 - 


I byli v jednom meste tti bratn, a meli otce sta- 
nckeho; avsak ho nevydali na smrt, nez ukryli ho 
doma v komofe. I sedel tam stafecek nekolik me- 
sIc u, a synove mu ptinaseli, co meli. Minula zima 
a pfislo jaro, cas sije, ale nikdez ani zrnka nebylo 
k zasetf. I ptisli ti tfi synove k otci svemu o radu, co 
delat? "Strhejte, deLi, stawu stfechu se stavenf, 
dosky vymlafte a vymlatky zasejte.« Synove tak 
uciniIi a Pan Buh dal stestf: za tyden zazelenalo se 
osenicko jako routa; za mesie, za dva stalo obili jako 
les, a byla smes obili vselikeho: zito, psenice, jecmen.. 
Vsickni lide tomu se divili a povest o tom roz- 
nesla se po vsf zemi, az i k samemu cafi se dos ta la. 
I porucil car, aby se ti tri bratri pred nim postaviIi. 
Bratti velmi se toho ulekli: »Ted,« pry, »bude s nami 
zle/« a sli zase kotci: »Tato, porad, co delat!« - »Jen 
jdete, deti! a( bude, co bude, a cari pouhou pravdu 
povezte,« Kdyz tam pfisli, car hnevive se tazal, proo 
schovavajf obili, kdeźto byl takovy hlad, ze mnoho 
lidi pomfelo hladem? Bratri vśecko povedeli, co 
a jak bylo, od pocatku az do konce: »a nyni, nejmilo- 
sLivejsi cafi, naloz s nami, jak chces!« 
Tu ,carovo celo se vyjasnilo, i porucil, aby bez 
meskani pfed nej otce starecka pfivedli; a pak jej 
posadil sobe po boku podle sveho trunu i poslouchal 
rady jeho az do smrti, a jeho synum odmenU hojne. 


Ine, nezrali, pokutou 
sije, pouhou 
tazal, odm
nil 


19nie, niedojrzali, karą 
zasiewu, czystą 
pytał, wynagrodził 


Os ud. 
Dva bratti pfebyvali spolu v jednom staveni, je- 
den jich pracoval vsecko a druhy neustale jen zahalel 
a pil i jedl z hotoveho. I pozehnaval jim Pan Buh na 
vsem: na konIch, na hovezim, skopovem i vepfovem 
dobytku, na vcelach i na vsem jinem. 
Ten, ktery pracoval, pomyslil si jednou: »Cof 
bych ja taky za toho lenocha delal? lepe, kdyz se
		

/154_0001.djvu

			- 145 - 


rozejdem a kazdy sam za sebe bude pracovati a on 
nech( dela. co chcel« I fekl tedy jednou svemu bra- 
trovi: »Bratfe. neni tak dobfe: ja vsecko delam a ty 
mi v nicem nechces pomod. nybrf jen jg a pijes z ho- 
toveho. luminii jsem si. abychom se rozdelili.« 
Druhy zacal mu to rozmlouvati: »Neciń toho. bratfel 
marne se tak obadva dobfe; ty vladneS vsim. svym 
i mym. a ja jsem spokojen. cokoli ty ucinis.« Ale on 
zustal pfi svem, a tak i druhy konecne svolil a rekI 
jemu: »Kdyz jinak dati nechces, tehdy deI sam, jak 
rozumfs.« 
Nacez one n poradne vsecko rozdelil na dva dily 
a kazdy si vzal svuj dil. Lenoch najal sobe k dobytku 
skotaka. ke konim konaka. k ovcfm ovcaka. ke ko- 
zam kozaka. ke svinim svińaka a ke vcelam vcelaka, 
i fekl jim: »Zustavuji vsecko sve jmeni vam a Panu 
Bohu;« a byl ziv potom dom a tak jako prve, A ten 
druhy bratr namahal se pfi svem jmeni sam tak jako 
driv. opatroval a dohlizel, ale nevidel prospechu za- 
dneho. nybri samou skodu, den ode dne vedlo se mu 
porad hure. az konecne zchudnul tak, ze uz ani op'- 
nek nemel na nohou. nybri choclil bos. 
Tehdy fekl k soM sam: »Pujdu se podfvat 
k svemu bratrovi. jak se jemu vede.« Atakto jda. 
pfisel na louce ke stadu ovec; ale ovcaka pfi nich ne- 
bylo zadneho. nybri sedela tu nejaka pfekrasna 
panna i pfedla zlatou ni(. "Pomahej Pan Buh/« fekI 
a otbal se ji. ci to jsou ovce? A ona mu odpovedela: 
"Ci jsem ja, toho jsou i ty ovce.« - »A cf jsi ty?« - 
"Ja jsem tveho bratra stesti!« Tehdy on se rozhnevaI 
a rekI ii: »A kde je moje stesti?« Panna odpovedela: 
"Tve stesti od tebe je daleko.« - »A mohu-li je na- 
jiti?« - »Muzes. jdi si ho hledaL« 
On slyse to, a vida, ze ovce jeho bratra jsou 
pekne. aniz pekneisi byli mohou, nesel uz ani dale se 
podivat na ostatnf ieho stada. nybri sel odtud zrovna 
k bratrovi. Kdyz ho bratr spatfil, zaplakal nad nim a 
rekI: »Kam jsi se podel za ten casJ« A vida ho naheho 
i boseho, dal mu hned opanky a neco penez, Kdyz
		

/155_0001.djvu

			- 146 - 


pak nekolik dni spolu hodujice pobyli, zdvihl se po- 
tom onen bratr a sel domu. Piijda domu, vzal torbu 
na rameno a chleba do ni, a do ruky hul, i sel do sveta 
hledat sveho stesti. 
Jda takto svou cestou, prisel do nejakeho veli- 
keho lesa, a v tom lese nalezl nejakou starou śedivou 
devku, ana tu pod jednim kerem spił i naprahl hul 
a uhodil devku po zadech. Ta pak sotva se zdvihla 
a sve krhave oci otevrela i promluvila k nemu: »De- 
kuj Panu Bohu, ze jsem zaspala, neb kdybych byla 
bdela, ani tech opaQek bys byl nedostal.« I otazal se 
ji: »A kdo jsi ty, ze bych ani tech op anek nebyl do- 
stal?« Odpovedela: »Ja jsem tve śtesti,« On slyse 
to, zacal se biti v prsa: »Jsi-li ty moje śtesti, Buh te 
zabiJ a kdo mi te dal?« A ona hned na to: »Osud me 
tobe dal.« - »A kde je ten Osud?« - »Jdi a hledej 
si ho!« a po te zmizela, 
Tehdy śel ten clovek hledat Osuda, Jda takto 
svou cestou, pfiśel do jedne vsi a videl v te vsi velike 
hospodarske staveni a v nem veliky ohen, i pomyslil 
sobe: »Tuto musi byti nejaka veselka nebo svatek,« 
I vesel do staveni a videl tam na ohni veliky kotel, 
vafila se v nem vecere a pri ohni sedel hospodar. 
ćlovek dal hospodaii: »Dobry vecer!« a hospodar mu 
podekoval: »Dej Buh stesti!« pak ho pobidł, aby si 
k nemu sedl, i pocal se ho vyptavati, odkud je a kam 
jde? a on mu vsecko vypravoval: jak byl taky hospo- 
darem, a jak zchudnul, a ze nyni jde kOsudu se 
zeptat, proc je chudy. Potom otazal se hospodare, 
proc takove mnozstvi jidla vafi? a hospodar mu reki: 
»Oj, braUe! ja jsem hospodarem a mam vseho dos t, 
ale sve celedi nikterak nemohou nasytiti, vsecko 
jakoby drak poziral; vsak sam uhlidas, az zacnem ve- 
cereti, co budou delati.« A kdyz sedli k veceri, jeden 
druhemu jidlo vydirali, a za chvilku ten veliky kotel 
byl prazdny, Po veceii pfisla uklizecka, sebrala kosti 
vsecky na hromadu a hodila je za pec. I pocal se 
tomu diviti, ze holka hodila kosti za pec; tu nenadale 
pfiśly dve stare ośklive postavy, suche jako straSidla,
		

/156_0001.djvu

			- 147 - 


i pocaly ty kosti cucati. I otazal se ten ćlovek ho- 
spodafe: »Co to mas tam, bratfe, za peci?« A on mu 
odpovedel: »To je, bratfe, milj otec a moje matka, 
jakoby se byli ukovali na tom sveU, nechteji nikterak 
s neho sjiti.« Rano pak pfi od chodu fekl mu hospo- 
dat: »Bratfe, zpomeil si take na me, najdes-li tam 
nekde Osuda, i zeptej se ho, jaka to nehoda, ze ne- 
mohu nikterak nasytiti sve celedi, a proc mi otec 
a matka nijak neumiraji.« On mu to slibił, ze se 
zepta, pak se s nim rozloucił a sel dale Osuda hIedaL. 
Jda takto dlouho svou cestou, pfisel jednoho ve- 
cera do jine vsi, a prosił v jednom staveni, aby ho 
pfijali na nocleh. Oni ho piijali a ptali se ho, kam 
jde, a on jim vsecko zevrub povedel, co a jak. A oni 
ho tu pocali prositi: "Pro Boha, bratfe! kdyz tam jdes, 
zeptej se take o nas, proc se nam hovezi dobytek ne- 
dafi a jde pofad na miziDu?« On jim take pfipovedel, 
ze se Osuda zepta, a druhy den sel dale. Jda takto 
svou cestou, pfisel k nejake vode i zacal volaLi: "Oj 
vodoJ oj vodo! pfenes mel« A voda se ho zeptala: 
"Kam jdes?« A on ji povedel kam. Tehdy voda ho 
pi'enesla a fekla mu: "Prosim tebe, bratfe, zeptej se 
Osuda, proc v sobe nemam zadneho plodu?« On pfi- 
povedel vode, ze se zepta, a sel potom dale. Jda takto 
dlouho, pfisel konecne do jednoho lesa a tu nasel ne- 
jakeho poustevnika, i zeptal se ho, zdali by mu ne- 
mohl povediti o Osudu? A poustevnik mu odpovedel: 
"Jdi tudy pres horu a pfijdes zrovna ke dvoru 
jeho; ale kdyz stanes pred Osudem, nemluv nicehoz, 
nybri cokoli on bude delaLi, i ty delej, dokud on sam 
tebe se nezepta.« 
ćlovek podekoval poustevnikovi a sel pi'es horu, 
Kdyz pi'isel do dvoru Osudovych, bylo se nac podi- 
vati: bylo tu jako na carskem dvoi'e, sluhove i sluz- 
kyne, jen se vsecko hemiilo, a Osud sam sedel za pfi- 
pravenym stolem a vecerel. ćlovek vida to, sedl si 
take za stul a zacal vecei'eti. Po vecei'i lehl si Osud 
spa t, a on si take lehl. Okolo pulnoci nastalo stra- 
slive iinceni a z neho bylo slyseti hlas: »Oj Osude!
		

/157_0001.djvu

			- 148 - 


oj Osudel narodilo se dnes tolik a tolik dusi, nadel 
jim, co chces.« Po te Osud vstal, otevrel skrini s pe- 
nezi, i zacal po svetnici hazeti samymi dukaty, rka
 
»Jako mne dnes, tak jim aź do smrti.« 
Kdyź se rano rozednilo, uź nebylo tu tech dvoru 
velikych, nybrź misto nich prostfedni staveni; ale 
i v tom op et bylo vseho dosl. Kdyź bylo k veceru, 
sedl si Osud k vecen, a on si tak e s nim sedl, ale 
nikdo nepromluvil ani slova. Po veceri sli spal. 
Okolo pulnoci nastalo zase strdlive fincenf a z neho 
bylo slyseti hlas: »Oj Osude! oj Osude! narodilo se 
dnes tolik a tolik dusi, nadel jim, co chces.« T ehdy 
Osud vstal i otevrel skrini s penezi, ale nebylo v ni 
dukatU, nei toliko sUibrne penize a sem tam nejaky 
dukat. I zacal Osud po svetnici rozhazovati penize, 
rka: »Jako mne dnes, tak jim ai do smrti.« 
Druheho dne rano vsak uź ani toho staveni tu 
nehylo, nybrź misto neho stalo tu mensi. A tak Osud 
delal kaźdou noc, a kaźde rano potom jeho staveni se 
zmensovalo, aź naposledy z neho zustala jen mala 
chaloupka. Tu vzal Osud motyku a pocal kopati, 
a ten clovek vzal take motyku a zaca I kopati, a tak 
kopali ten cely den. K veceru vzal Osud kus chleba, 
rozlomil jej na puly a dal jednu jemu. T ak vecereli 
a po veceri sli spal. Okolo pulnoci op et nastalo 
straslive nnceni a z neho bylo slyseti hlas: »Oj Osude! 
oj Osude! dnes narodilo se tolik a tolik dusi, nadel 
jim, co chces,« T ehdy Osud vstal, otevrel skłini i za- 
cal rozhazovati same stripky a sem tam nejaky peniz, 
jako dostavaji nadennici mzdy, łka: »Jako mne dnes, 
tak jim az do smrti.« 
Kdyź nastalo rano, zmenila se chalupa zaUm 
u velike' dvory, tak jako bylo prvniho dne, Tehdy 
Osud otbal se jeho: »Co chces?« A on mu vypravił 
vsecku svou nesnbi od pocatku aź do konce, a źe 
pnsel se ho zeptat, proc mu nadeliI nestesti, Tehdy 
mu reklOsud: »Vsak jsi videl sam, jak jsem prvn£ 
noc rozhazoval dukaty i co se potom dalo. A jak 
mi bylo tu noc, kdyź se kdo narodil, tak mu bude at
		

/158_0001.djvu

			- 149 - 


do smrti, Ty jsi se narodil v chude noci a zustaneś 
chudym aZ do smrti; a Lvuj bratr narodil se v ś(astne 
noci a zustane 
(astnym az do smrti. Ale pon
vadz 
jsi se tak odhodlal atolik vystal, poradim ti, jak si 
muze
 pomoci. Tvuj bratr ma dceru Milici; ta je take 
lak ś(astna jako jeji otec. Ai. płijdeś domu, vezmi 
Milici k sobe, a l:eho koli nabudeś, rikej, fe to vśecko 
jeji jest.« 
On tedy Osudu podekoval a pak mu jeśte rekI: 
"V te a te vsi jest jeden bohaty sedlak, ma v
eho dost, 
a jen v tom je ne
(astny, ze se mu l:eled nikterak na- 
sytiti nemuze: snedi na jedno posedeni jidla plny ko- 
tel a maji jeśte malo. A otec i matka toho sedlaka 
jakoby se byli ukovali na tom svete, zestarli, zcernali 
a vyschli jako straśidla, a nemohou umfiti. I prosił 
mne ten sedlak, kdyz jsem byl u neho na noclehu, 
abych se teb e zeptal, jaka toho pricina?« I odpove- 
deI mu Osud: "To je vśecko proto, ze necU otce sveho 
a matky SVej hazf( jim jfdlo za pec: ale kdyby jich ke 
stolu posadil na prvni misto, a dal jim prvni cisi ko- 
ralky a prvni ciśi vina, tehdy by jeho l:eled ani z po- 
lovice tolik nesnedla, a ty duśe by se odebraly na od- 
pol:inuti.« 
Potom op et se zeptal Osuda: "V te a te vsi, kdyz 
jsem tam v jednom staveni byl na noc, stezoval sobe 
hospodar, ze se mu hovezi dobytek nedari a jde po- 
rad na mizinu; i prosił mne, abych se tebe zeptal, jaka 
loho pricina?« A Osud mu odpovedel: "To je proto, 
ze na svuj svatek zabij i nejhorśi dobytce; kdyby za- 
bijeI, co ma nejlepsiho, vśecek dobytek by se mu be- 
hal.« 
I zeptaI se ho jeste take na vodu: "Jaka toho pri- 
Cina, ze ta voda nema v sobe plodu?« A Osud mu 
rekI: "Proto nema plodu, ze jeste zadneho cloveka 
nezadavila; ale neiertuj s ni, nepovidej ji toho, dokud 
tebe neprenese, sic poviS-li ji to, hned te zadavi.« 
T ehdy on Osudu podekovaI a seI domu. Kdyz 
priśeI k te vode, otazala se ho: "Co rekI Osud?« A on 
odpovedeI: "Prenes me a pak ti povim,« Kdyz ho
		

/159_0001.djvu

			- 150 - 


voda pfenesla, dal se na uŁek, a kdyz uz byl daleko- 
dost, obratił se a zavolal: "Oj vodo! oj vodol zadneho. 
cloveka jsi jeste nezadaviła, a proto nemas plodu.« 
Kdyz voda to uslysela, vylila se ze bfehu a za nim" 
a on v utek, a s tezi utekl. 
Kdyz pfisel do vsi k tomu cloveku, kteremu se- 
dobytek nedarił, on sotva se ho dockal: "Pro Boha, 
braUe, zeptal-li's se Osuda?« - "Zeptal, a Osud fekl r 
ze kdyz svuj svatek slaviS, vzdy nejhorśi dobytce za- 
bijis; ale kdybys zabił, ktere mas nejlepsi, ze by se Li 
vsecek dobytek behal.« On slyse to, rekI mu: "Zu- 
sŁan, bratfe, u nas; do naseho kfeslneho svatku ne- 
marne nei tfi dni; a bude-li to pravda, odmenim se- 
tobe.« Tehdy on tu zustal az do toho svatku. A kdyz 
ten den pnśel, zabił hospodcif nejpeknejśiho volka, 
a od toho l:asu zacal se mu dobytek behaLi. I darova[ 
mu potom hospodar pet kusu doby tka, a on jemu po- 
dekoval a śel dal. 
Kdyz pfiSel do vsi k onomu hospodari, ktery mer 
nesytou celecf, hospodaf sotva se ho dockal: »Pro 
Boha, bratre! jak je? co fe ki Osud?« A on mu odpo- 
vedel: "Osud fekl, ze nectfs otce sveho a matky sve, 
a hazis jim jidlo za pec; ale kdybys jich posadił za 
stul na prvnf misto a dal jim prvni cisi kofalky a prvnf 
ciSi vina, nejedla by Li celecf ani z polovice tolik, a 
otec i matka odebrali by se Li na odpol:inutf.« Kdyf 
hospodaf to uslysel, porucił zene, aby tchana i tchyni 
hned umyla i ul:esala a pekne je oblekla; a kdyz pfi- 
sel vecer, posadił je hospodaf za stolem na prvnim 
miste i nalil jim prvni cisi kofalky a prvni cisi vina. 
Od toho l:asu nemohla celecf ani z polovice tolik jisLi, 
jako potud jedla, a druheho dne otec i matka zemreli. 
Tu mu dal hospodar dva volky, a on mu podekovaI 
a sel domu. 
Kdyz prisel do sve krajiny, potkavali ho znamf 
a ptali se: "Ći pak jest to dobytek?« A on odpovidal 
kazdemu: »Me bratranky Miłice.« Kdyz pfiśel domu, 
zasel ihned k svemu bratrovi a prosił ho: »Bratre! dej 
mi Milici, aby mou dcerou byla; vidis, ze nemam ni-
		

/160_0001.djvu

			- 151 - 


koho,« A bratr mu odpovedel: "Dobfe, brati'e, vezmi 
si Milici.« I odvedl si Milici domu a potom mnoho 
jmeni nabyl, ale vzdycky ffkal, ze je to Milicino. 
Jedenkra.te vysel si na pole k obili se podivat, 
a bylo krasne, ze peknejsi byli nemohio. Na to sel 
tudy nejaky clovek pocestny a zeptal se ho: »{;i je to 
obili?« a on se omylil a fekl: »Moje.« Jak mile to 
vyfknul, obili chytilo a zacalo hofeLi, a on vida to, 
bezel za Um clovekem: »Pockej, bratfe! neni moje, 
nybrź Milicino, me bratranky,« A tak se obili hned 
udusilo a on s Milici zustal sfastnym. 
K. J. E r b e n. 
budynku, bydle 
pszczołach, poczem 
dział, kyrpce 
Los, pobudził (zachęcił) 
ssać, szczegółowo 
zgubę, roiło się 
szczęk, odważył 
niezadławiła 



tavenl, hov
zlm 
vćelach, naćd 
dil, op'nek 
Osud, pobldl 
cucati, zevrub 
mizinu, hemzilo 
finćeni, odhodlal 
nezad'vila 


Stolista ruie. 
{;lovek mel putku s Kurentem O zemi, Kdyz se 
spolu nemohli O sve pravo smluviti, popadli se a po- 
tykali se spolu na zemi plnych sedm let, a nemohl 
ani Kurent cloveka, ani clovek Kurenta pfemoci. 
T ehdai take rozkopali a rozryli zemi, ze se takovou 
stala, ,jako je posud; kde prve byvaly same prostranne 
roviny, vydupali patou propasLi a nahrnuli hor a 
vrchu. Kdyz pak tou putkou byli uoaveni, padli oba 
dva jako mrtvi na zem a leżeli takto sta let; tu pfisel 
na zemi silny Dobiin a svazal cloveka i Kurenta a za- 
cal panovati nad svetem. Tu se ti dva probudi1i a vi- 
douce se svazane konopnymi provazy, podivili se, kdo 
na ne ty pavuCiny vlozil. I vstali a roztrhli provazy 
co prave pavuciny, popadli Dobfina a svazali zlatymi 
okovy a dali jej ohnivemu drakovi, aby dracici zapli- 
tal vlasy a umyval ji bile ruce. 
T ehdy fekl Kurent cloveku: »Hle, unavili jsme 
se putkou a usnuli jsme, i pfisel na nas nicema, a zacal
		

/161_0001.djvu

			- 152 - 


panovati nad svetem. Dali jsme Jej sice ohnivemu 
draku; ałe budeme-li se i dałe jeśte haśtefiti. pfijde 
na nas jiny. siłnejśi nad Dobfina a pfemóze mne i tebe, 
i budeme trpeti jako nyni poietilt Dobfin. Nuze vy- 
znejme si pravdu: tys hrdina. a tuśim. ja take, hory a 
propasti nam toho dosvedćuji, any se nam rozpukały 
pod patama. Tehdy słyś a vez: mam zahradu a v te 
zahrade osudnou bylinu. stolistou rózi. Kofeny 8rymi 
prodrała se az do zemskeho dna, kdeito jimi vaze 
straślive zvife, zivy oheii. Darmo se zvife spina a 
te ch kofenu. okovó svych. hledi zbaviti; ałe beda 
nam. kdybys tu rózi stolistou vytrhł ze zeme: zvife. 
zivy oheii. prodrało by se z vezeni a spaliło by zemi 
a vśecko. co je na ni. ano i mofe by se vysuśiło a ne- 
zóstało by nic po nem nei ohromna propast. T akovy 
maś u te róze kofen. Ale ani na vrch jeji nesahej, 
Mohł bys ho sic e snadno utrhnouti. nenie ani pevny 
ani vysoky. ałe ma v sobe divne siły: błesk a hromy. 
a ty by rozbiły tebe i zemi, i vśecko, co je pod ni a nad 
ni. a jen ta sto lista róze by zóstała; a prośło by na sta 
bozieh łet. nei by około ni zase nova zeme narostła 
a zase zivoćichove se rozpłodiłi. T akovy maś u te 
róze vrch. Ałe je na ni take listi nevidane: mnohy 
den sedał jsem pod nim a posłouchał jeho miłych feci 
a pisni tak libeznych, ze jich ani zpevna vila nikdy 
nevypusti1a z ust. T oto listi vśak neni nebezpecne i 
móześ ho natrhati a druheho dne vyroste jine lepśi. 
Ałe posud jsem se ho nedotknuł, nybrz pozoroval 
jsem v noci. jak padało a zase vznikalo, a snadno jsem 
tomu porozumel, jak chodi na nebi hvezdy a mesie: 
vśecko to vznika i zapada tak, jako listi na rózi sto- 
liste. Nuze pojd. a( osudna ta bylina rozhodne a smi- 
Hme se. Prvni list bude tvój. druhy mój a tfeti nici, 
a tak dal, aż je vśecky otrhame; a kdo utrhne posłedni 
list, budiz panovnikem na zemi. Nema vśak panovati 
na veky. neb hrdinovi było by to necestne. nybrz jen 
na jednu bozi hodinu, toLiz na sto zemskych let; a 
kdyz ta hodina miner a( potom zase panuje ten, komu 
se poprve toho śthtf nedostalo, nech( to jsem ja
		

/162_0001.djvu

			- 153 - 


anebo ty, a budeme se takto stiidati phitelsky bez 
soudu a bez nebezpecneho sporu. Ovśem je tezky 
pocatek, a protoz, aby jeden do druheho nemel za- 
dneho podezfeni a vśecko aby se dalo z dobre vóle 
a bez obmyslnosti, a( rozhodne stolista róze, pn ktere 
neni klamu.« 
I svolil k tomu clovek, hrdina hrdinovi dóvefoval. 
Po te śli do zahrady, aby róze stolista mezi nimi roz- 
ho dla. ćlovek utrhl list, Kurent utrhl list a tfeLi list 
nikomu nena.lezel. »Ja Lvój, ty mój, każdy svójj ja 
tvój, ty mój, kazdy svój,« tak oba hrdinove fikali, 
trhajfce osudne listy, Ale rózi stoliste nebylo po vóli, 
aby na zemi panoval jen jeden; i zbyly konecne tri 
listy, jeden clovekovi, druhy Kurentovi a tfeLi nici, 
a ten jeden na rózi zóstal. 
Tu videl Kurent i clovek, ze nikomu jeśte neni 
souzeno, ani aby vladl, ani aby se pokofil; i roześli 
se spolu v zalosti a bloudili po śirem svete, boje se 
jeden druheho, ano i v noci usnouti se bali, A kdyz 
minula bozi hodina, sto zemskych let, tu se Li dva 
hrdinovc opet seśli. I śli zase k rózi stoliste. aby roz- 
hodla, a ta nyni ustanovila tak, aby se Kurent poko- 
fil i aby panoval clovek, jenz utrhl posledni list. 
Tehdy poklonil se jemu Kurent. 
Ale clovek neumel panovati, nybri lehl si na ro- 
vinu. chte sobe odpocinouti a usnul. I lezel takto 
celou bozi hodinu, sto zemskych let, a zvifata pfi- 
chazela a posmivala se jemu, a v uchu jeho lihly se 
mu Iiśky a v hustych vlasech hnizdili loupeini jestfa.- 
boye, Byl( ten cIovek velmi zpozdily, ale pfi tom 
velmi silny; dlouhy byl jako pole, jehoz neni konce 
videti, a hmotny jako lesnata hora, Kdyz pak minula 
bozi hodina, pfiśel k ospalci Kurent a nemile ho ze 
sna vytrhl. ćlovek videl, ze panovani sve prospal 
a ze nyni, jak umluveno, musi jed.nu bozi hodinu, sto 
zemskych let, slouziti. I zacal panovati Kurent, ale 
neusnul, nybrz uzival vlady sve, az pak i vlady do- 
konce se zmocnil.
		

/163_0001.djvu

			- 154 - 


Pozval totiz cIoveka na obed a pfisluhoval i li- 
chotil jemu. az i v kratce tento na sve poddanstvi za- 
pomne!. I zpozoroval to Kurent a natocil jemu cisi 
vfna. prave ze sve vlastni vinice. I dal se zpozdilec 
osiditi a vypil. ale bylo mu kysele a nadaval: »8patny 
napoj u spatneho hospodafe/« Kurent se proto nic 
nerozhneval. nybrz natocil jemu jinou ciSi. stareho 
cerveneho vina: »Pi a nehan. co je boziho.« Tu se po 
druh e clovek osidil a vypil. i nebylo mu kysele. nybri 
rekI: ,>Yyborny nap oj u vyborneho hospodare!« I na- 
tocil mu Kurent jeste cisi treli. vina vyborneho. co 
ho dal prvni vinny ker. nejprve sazeny, v prvnim pod- 
zimku prvniho stvofeneho roku. 
Tu se po treli clovek osidil. a to na veky. Vypiv 
vino. objal Kurenta i zvolal: ),Aj. jaky to dobry napoj 
u dobre ho hospodafe! tohoto vina mi nalevej a budu 
Li poddan s telem i s dusi, netoliko jednu bozi hodinu, 
nybrz na veky vekiiv. 
I zradoval se Kurent a pobizel cloveka na sladke 
vino. a clovek pil a neustale se zaklinal, ze mu ne- 
tfeba svobody, dokud je vina u Kurenta. A Kurent 
se jemu smal. vida, jak clovek vinem pozbyl sily. a ze 
se jiz nikdo s nim nemiize o vladu zemskou potykali. 
K. J. E r b e n. 
potyczka, wytupali (wydeptali) 
znużony, widząc 
pajęczyny, smokowi 
durny, nimfa 
pOJ;!odzimy, zmieniać 
sądzono, tęgi, oszukać 


putku, vydupali 
unaveni, vidouce 
pavućiny, drako vi 
poietily, vila 
smlrime, sUldati 
souzeno, hmotny, 


ośiditi 


Poc:tivj dratenik. 
"Jak znamo. cestuji casem rad pesky, Ma-li ci- 
zina rozum zbystfiti, nesmi cestujicf na svet jen 
z kocaru se dfvati. 
Jedenkrat sesel jsem se na ceste z f{ezna sem na 
noclehu v hospiidce vesnicke s drotarem. Spali jsme- 
na slame a rano z hospody vysli zaroven. Ackoli 
tvar jeho mirna, uprimna. priciny k podezfeni mi ne- 
zavdavala, pfece, pfichazeje klesu, zavolal jsem
		

/164_0001.djvu

			- 155 - 


k sobe psa, jenz me tehdy na cestach provazival, ruku 
jsem poloził na kohoutek pistole v zanadi'i a v druhe 
pevne drzel jsem sukovitou hUl. Mel jsem sice jiz ten- 
krat zkuśenost i pfesvedceni, ze pod ośumHym ki 0- 
boukem tak moudra hlava byva jako pod peknym, 
a pod sprostou halenou ze srdce casto bije slechetne, 
mnohdy ślechetnejśi, nei pod drahym suknem ił hed- 
vabim: pfece nemohl jsem se zbaviti podezreni, vi da 
se v hlubokem lese samoten s neznamym drotarem. 
Nikdy jsem Lech lidi vice si nevśimal, nez co na pot- 
kani jsem je vidal bidne svetem se potloukati v osu- 
melem, zamaśtenem śate, ne mnoho lepśi nei cikany 
opovrzene. Slychal jsem zpozdile matky deti jimi 
straśiti, od lidi pficitati jim rozlicne neplec:hy, ba i 
zlodejstvi a vraidu, aekoli diikaziiv zadnych nemeli. 
V zpominky ty nedaly vzniknouti diivere. Drotar vy- 
pravoval mi cestou, kde vśude chodił po Nem
cku, 
a tesił se do Cech, kde pry jest prece jen nejlepe. Po- 
vazoval me za remeslnika a ptal se, kde jsem chodil 
a kam jdu, Ja vśak ve slepe nediivere nepovedel jsem 
mu zcela pravdy, hodlaje se od neho v nejblizśim me- 
stecku odtrhnouti. 
Pfiśli jsme k poledni do hospody v male dedince, 
V sednici sedeli tfi muzi, hlasity hovor vedouce. Kdyz 
jsme tam veśli, umlkli, bystre si nas, dokonce mne, 
prohlizejice. Drotar dal si naliti palenky, vyta.hl 
z tasky kus chleba a zacal obedvati. Ja mel v po- 
cestni lahvi jeśte vino, a hospodska pfinesla na moji 
iadost, co v dome bylo, cerny chleb, syr a vejce. Po- 
bidl jsem drotara, by se mnou obedval, coz on pi'ijal, 
nic se nezdrahaje. Muzi se mne oei nespustili a po 
chvili zeptali se, kam jdeme. RekI jsem, co tfeba. 
Po obede, nemaje u sebe drobnejśfch penez, platil 
jsem stfibmym tolarem. Drotar pfekvapen na tolar 
hledel, bylo mu divno, ze ja tovaryś tolik penez mam, 
po prosbe nechodim a pansky si vedu. Maje strach, 
by se na peniz nezlakomil, rekI jsem, ze to miij po- 
sledni, ale ze se nestaram, v cechach ze najdu ry- 
delku dosti.
		

/165_0001.djvu

			- 156 - 


Kdyz jsme z hospody vysli, zdvihli se Li tfi, a ze 
jdou s nami stejnou cestou, pravili, Na moji otazku 
fekli mi. ze chodi po koupi obili, coz se mi zdalo 
pravde podobno. Mne se Li chlapi take nelibili. ale 
byl jsem pfece rad. ze jdou s nami. nebo( nam bylo 
jfti dlouho jeSte lesem. nez bychom do mestecka do- 
razili. kdei jsem minil odtrhnouLi se od nich i od dro- 
tara. Dni se jiz kratily, pocasi bylo nejasne; jeśte 
jsme konce lesa nedosli, slunce se sklanelo. Jeden 
z muzli sel mi po jednom boku. po druhem drzel se 
pes Bello adrotar; druzi dva zlistavali pozadu. Tu 
najednou dostanu ze zadu do hlavy ranu. ze jsem za- 
vravoral, a v temz okamzeni Bello na jednoho ze 
zadnich muzli skocil a na druheho drotar, Ja mel 
tolik pfitomnosLi ducha, ze jsem k stromu skocil, on 
se oprel a pistoli z naprsi vytrhI. Drze ji v prave ruce, 
levou jsem holi se branil proti dvema; Bello mi sta- 
tecne pomahal, adrotar zapasil se tfetim, Dorazeli 
na mis nozi a ja vida. ze bychom se jim jinak neubra- 
nili, stfelil jsem a jeden z mych proLivnikó klesI. 
V tez e chvili i drotar porazil sveho protivnika, a treti 
vida to, dal se na utek. Drotar mel prorazenu hlavu 
zeleznym prstenem, jei Bavori radi nosi a jichz pfi 
pranicich pouzfvaji; ja krvacel z nekolika ran a Bello 
tez byl popichan. Nezbyvalo nic jineho, nei bojiste 
opustiti, a co sil y staci, k mestecku pospisiti. Lotry 
nechali jsme tam leieLi. majice je za mrtve, 
A vsak sotva ze jsem z lesa ven se vyvlekl, pre- 
padla me mdloba, padl jsem, Drotar, nemoha mne 
vzkfisiti. vzal me na zada, a nedbaje na vlastni sla- 
botu., vlekl dale. Na stesti prijizdely od mestecka 
vozy; na jeho pokrik vozkove pnsli. nalozili nas a do 
mesta odvezli, kde nas v hospode slozili. Ovsem ze 
se hned po zlocincich patralo, ze byl drotar vysly- 
chan, ale o tom vsem, ani o jeho peclivosti a starosti 
o mne nedovedel jsem se az treli den. kdyz byla silna 
horecka popustila, a ja pameti nabyI. Drotar sedel 
se zavazanou hlavou u me postele, BelIo vedle neho; 
-oba skakali radosLi, kdyz jsem zacal mluviti. Nej-
		

/166_0001.djvu

			- 157 - 


prvnejśf drotarova prace byla, ze mi snesl na postel 
papiry, tobolku, hodinky i vak, coz byl vśe opatroval, 
zadaje, bych se pfesvedcil, zdali mi nic neschazi. Pak 
vytahl svuj sacek, vysypal pfede mne asi za pet to- 
laru sUibmych penez. ,Co mam s nimi delati?' ptam 
se ho, a on mi na to, bych si je vzal, ze mi je pujcf, ze 
nebudu mfti beztoho dosti penez, bych v hospode za- 
platil. 
ćtyfi, pet tolaru je malo penez pro naśince, ale 
kdo na zlate po krejcaHch sUada, kdo se za bohace 
povaZuje, kdyz ma dve, Ui sta, tomu je to jiz kapita- 
lem. A drotar dal mi svoje jmeni po mnoho nedel 
stfadane aniz vedel, kdo jsem a zdaz mu je kdy 
oplatim. 
S praktickeho stanoviska nazvalo by se to blb- 
novstvim, mne vśak pravilo srdce, ze jednani jeho jest 
ślechetne, a kdyz jsem, ruku mu podavaje, dekoval, 
a on mi fekl: ,Ej, ci by hodne bolo, aby brat bratu 
nepomohl!' tu mi veru pfed Um sprostyro clovekem 
s veśkerou vzdłlaoosti a vłdłnim bylo se rditil Byl 
jsem zahanben a svedomi mne vytykalo, ze jsem se 
prohfeśil proti tomu cloveku, maje ho za śpatneho i 
zlocinu schopneho, z pouheho pfedsudku: jeho prosta 
mysI hloubeji nez moje pojala ucenf kfesfanske lasky, 
ze jsme vśichni bratffmi. 
Ti Ui chlapi, co nas, vlastne mne oloupiti, ne-li 
zabiti chteli, byli povestnf zlodejove; my nezabili za- 
dneho, jen omracen byl jeden a druhy od sUelne rany 
schromenj nepidil jsem se vice po nich, Mica, tak se 
jmenuje muj ochrance, jest mym śafafem; velice se. 
divil, kdyz jsem mu konecne fekl, kdo jsem.(( 
B o z e n a N e m c o v a:, 


halenou, ośum
lem 
zpozdile, neplechy 
vraidu, palenky 
vyd
lku, zavravoral 
prstenem, vak 
vzd
lanostl a v
d
nfm 
rditi, nepldil 


siermięgą, wytartym 
zacofane, zdrożności 
morderstwo, wódki 
zarobku, zawrót głowy 
pierścień (bokser), tłumok 
wykształceniem i wiedzą 
rumienić, nie śledziłem
		

/167_0001.djvu

			- 158 - 


Jak se babicka setkala s cisaiem Joseiem. 
»Kdyz se stavel Novy PIes (Josefov), byla jsem 
vyrostek,« zaeala babieka vypravovati. 
»Ved1e naseho statku bydlela vdova NovotIui 
v male chaloupce. tivila se delanim vlnenych huni. 
Kdyz mela trochu dila hotoveho, nosila je do Jaro- 
mefe nebo do Plesu na prodej. Byvala u nebozky 
mamy peeena varena a my deti byvaly u ni kolikrate 
za den. Nas tatfk stal jejimu synu kmotrovstfm. Kdyz 
jsem uz kousek prace zmoci mohla, iikavala mi No- 
votna, kdyz jsem k ni pfisla: »Pojd sednout za stav 
a ue sej bude ti to nekdy dobre. temu se elovek 
v mladu nauei, k staru jakoby nasel.« Tu dobu byval 
cisar Josef velmi easto na Novem Plesu. Povidalo se 
vsude o nem, a kdo ho videl, vciZil si toho, jako nevim 
eeho. 
Kdyz jedenkrate Novotna sla s dilem, prosila 
jsem nasich, aby mi dovolili jiti s ni, ze by ch se rada 
podivala do Plesu. Mama videla, ze ma kmotra tezke 
brime, proeez rekla: ,Jdi si, muzes aspon pomoci 
kmoUe nesti/' - Druhy den za chladu jsme sly a pred 
pole dnem pnsly jsme na luka pred PIes. Leielo tam 
srovnanych drev, sedly jsme na ne a obouvaly se. 
.Kmotra prave povida: »Kam pak ja asi smutna devka 
ty houne mam nejdfive zanesti?« Tu pfichazi od 
Plesu jakysi pan a pfimo k nam, V ruce nesl cosi 
podobne ho fletni; chvilku po chvilce kladl si to ke 
ivan a zacal se pomalu kolem dokol a toeiti. »1 po- 
divejte se, kmotra,« povidam, »to je nejaky muzikant, 
piska na fIeLnu a sam se k tomu toei,« 
»Hloupa holka, to neni fIeLna ani muzikant, to 
bud e nejaky pan, co dohlizi ke stavbej vsak je tu vi- 
davam choditi. To ma takovou rourku, v te je sklieko 
a skrze to se diva; a to pry je daleko videti. To vidf 
vsude, kde a kdo co dela.« 
»Ale, kmotra, jestlize nas videl, kdyz jsme se 
, obouvaly?« povidam.
		

/168_0001.djvu

			159 - 


»Nu, a co z toho? Vzdy( to neni nic zleho,« 
smala se mi kmotra. 
Za te feći pfisel pan at k mim. Mel na sobe se- 
divy kabat. maly klobouk tffrohy, v zadu visel mu cop 
s masII. Byl jeste mlady pan a krasny. jak by ho vy- 
maloval. ,Kam jdete. co to nesete1' ptal se a zastavil 
se u nas, Kmotra fekla. ie nese do Plesu na prodej 
dilo. 
»Jake je to dilo?« ptal se dale. 
>,vlnene houni, panaćku. vojakiim pfikryvaLi sej 
snad by se Vam nektera libila?« fekla Novotna. roz- 
vazala rychle uzel a rozlozila jednu po dfevech. Byla 
to na miste hodna zena. ta kmotra, ale kdyz se dala 
do prodeje. to byla az hriiza feena. 
»To dela tviij muz. ne?« zeptal se ji zase pan. 
»Delaval, delaval. zlaty panaeku; ale uz je o 
znfch dve leta, co dodelal. Dostal ubyte. Ja nekdy 
ke stavu pfihledala. naueila se tkali, a ted' je mi to 
k dobremu. Ja take fikam Madle: »Jen se ue, Madlo! 
temu se naueiS, o to te ani drab neoloupi.« 
»Je to tvoje dcera?« ptal se zase pan. 
»Nenf moje, je to kmotfina; ale pomaha mi nekdy. 
Nehled'te na ni. ze je malaj za to je spora a do prace 
jak oheii. Tuto houni ona udelala sama a sama,« Pan 
mi poklepal na ramena a pekne se na mne podival. 
Jakteziva jsem nevidela tak peknych modrych oći; 
nic jinak nez jako charpa. 
»A ty nemas deti?« obratil se pan na kmotru. 
»Mam jednoho hocha.« pravila kmotra; »dala 
jsem ho do Rychnova na ućeni. Pan Biih mu dava 
dar Ducha svateho. a ućeni mu jde. jak by hral; zpiva 
hezky na kruchte. rada bych tedy nejaky ten gros na 
nej obetovala. aby z neho byl pan pater.« 
»A coz. nebude-li chtiti jim byti?« fekl pan. 
»1 bude, panaćku: Jifik je dobry hoch!« povidala 
kmotra. 
Ja zatim divala se ustavićne na tu trubićku a 
myslila jsem si. jak to asi skrze ni kouka ten pan. Ale 
on mi to snad zrovna na oćich videl; naiednou se
		

/169_0001.djvu

			160 - 


obrali ke mne a povfda: »Ty bys asi rada vedela, jak 
je skrze ten dalekohled videti, ne?« - Ja se zacer- 
venala a nemohla jsem ani oci pozdvihnouti. Ale 
kmotra vyjela: »Ona myslila Madla, ze je to HeLna" 
a Vy ze jste muzikant. Ja ji to vśak povedela, kdo 
jste.« 
»A ty to vis?« smal se pan. 
»Inu, ja nevim, jak Vam fikaji; ale Vy jste pfece 
z tech, co tu chodivaji dohlIzet na ty lidi, a skrze tu 
trubicku se na ne divate, ne-li?« 
"Pan se smal, az se za boky braI. »No,« povidal, 
"to posledni jsi, matko, uhodla, ChceS-li se skrze tu 
trubicku podivat, tedy se podivej!« ObratiI se ke 
mne, kdyz se byl hodne nasmai, a pekne mi polozit 
trubicku k oku. T o jsem vam, Iidicky, sve divy spa- 
UiIa, V Jaromefi zrovna lidem do oken js,=>m videla 
a kazdeho pekne pozorovala, co dela, jako bych stala 
u neho; a daleko az na polich lide co pracovali videla 
jsem jako pfed sebou. Chtela jsem to dat take kmoUe, 
aby se podivala; ale ona mi povidala: »Co pak 
si mysliś, to by se pekne sluśelo na mne starou zenu, 
abych si hrala,« 
»Ale to neni na hrani; to je k poUebe, matko!« 
fekl ji pan. 
»Inu, nech! si je; ale pro mne se to nehodf,« fe- 
kla kmotra a zivou moci se podivati nechtela. Mne 
pak pfipadlo, kdybych videla skrze to sklIcko Josefa 
cisafe, a divala jsem se na vśechny strany; ze pak byI 
ten pan tak velice hodny, fekla jsem mu, koho bych 
rada videla, 
»Coz Li tolik na cisafi zależi? Maś-li ho rade? fe 
zeptal se mne pan, 
"Bodej! bych nemela,« povidam, »kdyz ho kazdy 
clovek pro jeho dobro tu a hodnost chvali. Vśak se 
za nej take każdy den modlIme, aby mu dal Pan Btih 
dlouhe panovani i te jeho panimame.« 
Pan se jako usmal a povida: »Chtela bys s nim 
take mluviti?«
		

/170_0001.djvu

			- 161 - 


»1 zachran Pan Buh' Kam pak bych dala oći?« 
povid'm. 
» Vidyf se mne take nestydfs, a cfsaf je pfece 
ćlovek jako ja.(, 
»Ono to pfece nenf takove, pana.c:ku!(, ozvala se 
kmotra. »Cisaf pan je cfsaf pan, a to je pfece jen neco 
fici. Ja slychala, ze kdvz se elovek podiva cfsafi do 
oei, zima pochazi 
 horko rozpaluje. Nas konsel s nfm 
uf dvakrate mluvił a fikava to.« 
» V as konsel nejspfse nema dobreho svedomi a 
proto nemu ze smele se podivati nikomu do oći,« fekl 
pan a psal pfi tom neco na maly listek. T en listek 
pak dal kmotfe a povfdal ji, aby sla v Plesu do z'so- 
barny, a na ten listek ze ji houne zapIaLi. Mne dal 
stffbmy tolar, fka: »Nech si ten peniz na pama.tku, 
abys nezapomnela na Josefa cfsafe a jeho panimamu' 
Modli se za neho, modlitba vrouciho srdce je Bohu 
mila' Aż pfijdete domu, muzete fici, ze jste mluviły 
li J osefem cisafem 1« Dofekl a rychle odesel. 
My klekly, a zadna. nevedely jsme, co delame 
leknutfm a radosti. Kmotra zaeala mi lati, ze jsem se 
tolik opovUiła; ale sama opovUiła se take dost. Ale 
kdo pak by si to byl pomyslil, ze je to cisaf pan. T e- 
siły jsme se z toho, ze snad pfece se nemrzel, kdyz 
nas obdaroval. V za.sobarne vyplatili Novotne tfi- 
krate tolik za houne, nef co zadala. My domu zrovna 
letely, a kdyz jsme tam pfisly, nebylo vypravovanf 
konce, a vsickni nam toho zavideli. 
Mama mi dala tolar provrtati, a od te doby no- 
sim jej na krku. Ui mi bylo kolikrate dosti zle, a 
pfece jsem se ho nevzdala, »
koda, veena skoda, ze 
toho pana zeme kryje!« dokonciła babieka svoje vy- 
pravovani s povzdechem. 
»Ba skoda!« dotvrdiIi ostatni. 
B o z e n a N e m c o v a. 


fletn
, houn
 
skrze ni kouka 
konśel, zbobarny 


flet, gunia 
przez nią patrzy 
radny (ławnik), magazyn
		

/171_0001.djvu

			- 162 - 


»Petr Obrovec.« 


V plnem lesku majoveho slunce zaskvily se ji- 
trem veie roćovskeho klastera; zdalo se, ze vysoka, 
stfhla okna jsou ze zlata a nasedivele steny ze jsou 
potazeny zlatohlavem. 
Poustevnfci sv. Augustina dosud kleć eli na mo- 
dlitbach; probdeli celou noc, sUfdave odzphujfce 
zalmy kajicne, vzdy ve chvilkovych pfestavkach. 
A kdyz dozpivali vers: »Respexit in orationem humi- 
Hum et non sprevit preces eorum«, objevily se za hfi- 
maveho zpevu na vysine roćovske prvni hluky bratr- 
skych rot, v pfedu na vraniku Obrovec, po boku mla- 
dinka divka, upoutana skonem svym k ofi jeho, za 
nim nekolik jizdnych cet, a za temi selsky lid s cepy 
na ramenou a v rukou se sudlicemi. 
Hlukove Obrovcovi hodili na tvrz pana Herborta 
z Kolovrat smolne vence, a okamzite vyvalily se do 
vyse ćeme sloupy dymu a za nimi spousty plamenne. 
Roćovem tahli bez zastavky bez ustani zpiva- 
jfce, jako by chteli buditi mnichy k uvitani. 
Ve ćtvrt hodine lezelo kolem klastera k dvema 
tisfcum hłav a mezi temi dobrych pet set lidu bran- 
neho. 
Petr Obrovec zatroubil v roh a braUi se uz ani 
nemohli doćkati, az pokyne velitel kutoku. 
Roh Petra Obrovce zadunel straslive po druhe. 
V okenku nad fortnou objevila se hlava stafić- 
keho ptevora. 
»Ve jmenu Boha trojjedineho ptam se vas vsech, 
co Udate od strazcu svate Panny a Matky bozi ro- 
ćovske? « 
Kmet mluvil hl asem pevnym, odhodlantm a pa- 
travym zrakem rozhledl se po zastupech v hrobovem 
mlćenf. 
»Chceme tu, mnichu, odbyti svatbu. Nevestu 
jsem si tu pfivezl a tyhle davy vsecky pfivedl za 
svedky,« s posmechem odvetil Obrovec.
		

/172_0001.djvu

			- 163 - 


Pi'evor stai'ecek zachvel se hruzou nad i'eci mi- 
.celnika; teprv nyni si vśiml utnipeneho, umuceneho 
obliceje mlade divky po boku Obrovce, a veru, ze byl 
v rozpacich, co by mu mel odpovedeti. 
"A potom, abys mis vycastoval. Vśak s tebou 
nemam co mluviti. Marcela zavolejl« 
"Bratr Marcel!« rozlehlo se śepotem v davech 
kolem klastera. 
Bratra Marcela znali daleko śiroko pro jeho vy- 
mluvnost a potom pro jeho dovednost ve vede Aesku- 
lapove, - Bratr Marcel byl na pravem bi'ehu Oharky 
nepomerne vice tim, cim Obrovec na levem, - Pan 
Buh prova.zel umeni je ho zvlaśtni milosti. Nebyla-li 
"jiz duśe na jazyku a jestli nevydechovaly plice smrtel- 
nym chropotem naposled f Marcel pomohl każdemu. 
- Lid zi'el v nem dobrodince nejneziśtnejśiho, a pro to 
ślo jmeno je ho od ust k ustum jakoby v podiveni, ze 
jdou bratru Marcelovi zapali t nad hlavou krov a tu 
dobrou hlavu je ho snad cepem rozpoltit. 
Obrovec vśiml si okamzite hnuti v zbtupech, 
vladl sice jimi vsemi jako loutkou, ale vzdy a pi'i 
kazde pi'ilezitosti zastupu m svym duvei'ovati pi'ece 
nemohl. 
»BraUe mujl - Bratre muj!« ze vsi sily zavolala 
divka po boku strasneho hejtmana, zalomila rukama 
a zaitkala, ze opetne rozvlnilo se mezi lidem kolem 
klaśtera tajemne sumem. 
Petr Obrovec se kolem rozhledl po hlavach 
braUi, capka zase svezla se mu ponekud ke strane 
a na cele objevily se dva pruhYf dve śavle ki'izem 
pi'es sebe f cervene jako krev, i zdalo sef ze po celem 
tele se rozsirily. 
V davech zavladlo okamzikem ticho jako na 
hi'bitove. Ono znameni na cele umelo pusobiti kou- 
zeloi. 
»Jsme oba sirotci, braUe, jsme bez otce f bratr 
mladsi ubił« - volala v placi k okenku nad fortnou 
.Jii'ina,
		

/173_0001.djvu

			- 164 - 


»Mnich Marcel? - Student Detfich?« zhruba 
otazal se Obrovec. 
Bratr Marcel zahryzl se do rtiiv a zraky upfel na 
dfvku - na sestru. 
»Ja fku, mnich Marcel - student Detfich?c 
znovu zahucel hrozive Petr Obrovec. 
T eprv nyni setkaly se oci re1toloikovy s ocima 
n
kdejsiho »pfitele«. Ale nesklopil jich pfed Obrov- 
cem, al: v t
chto soustfedila se vasen vseho druhu. 
»Co UdiS ode mne, Petfe Obrovce?« Hlas Mar- 
celiiv znel jaksi dute tak, jako kdyi vyzvaneji hrana 
nekteremu bratru na obou veiich klasternich. 
»Abys mne oddal, mnichu, se svou sestrou! Sly- 
sis? Pro to jsem pfitahl pod Rocov.« 
Mnich upfel zraky sve na mladinkou divku na 
belousi opetne a potom obratil je k jasne, lazurove 
obloze. 
»Neslysel-lis, Marcele? - Ja nerad ztracim slov. 
Ptam se te po druhe, zdali oddas mne s Jifinou? - 
Oddavky anebo cerveneho kohouta. Vyber si, ale 
rychle, mnichul« 
»Na rukou tvych lpf krev otce jejiho, bratra je- 
jfhoi krev otce meho a krev bratra meho vola o 
pomstu!« 
»Pomsti si ji tedy; ale nynf mysli rychle a jednej 
jeSte rychleji!« 
"Pro Biih, pfiteli, nepodvoluj se; zaskocim je 
s celedi, zivou ci mrtvou ji dostanul« naseptaval fe- 
holnikovi do usi Cenek Divicky; oci mlademu muZi 
az pfechazely a hlava mu sla kolem, protoie Jifina 
byla slicna nad obycej i v te umrlci belosti. 
»V chvilince shofi kostel vas, klaster vas, nene- 
chame kamene na kameni a z vasich hlav ani za je- 
dinou nestojim. Ruka sestfina je cenou vypalnou, ro- 
zumite mi?" 
A jeste nei dopovedel, zaficela od okenka nad 
fortnou klastemi stfela; lukovnfk mifil dobfe, letela 
pfimo k srdci Petru Obrovci. Ale Petr Obrovec se 
zachechtal, ai cloveku usi zabrnely, stfelu zachytiI
		

/174_0001.djvu

			- 165 - 


levici, daleko mrstil ji od sebe; v davech kolem kla- 
stera napialo se okamzit
 ke stu sipek a ke stu sUel 
namiteno do okenka nad fortnou. 
»Ai teknu, brattf! - Kys mlekobradek se ne- 
muze dockati.« 
»Z klUtera tveho vypustili, otce prevore, proti 
mn
 sipl OdpousUm to tob
 a vsem pro okamzik, ac 
Petr Obrovec jeste nikdy neodpustil.« 
Mlada divka mela ruce sepate a zraky uptene 
k nebesum. 
»Ptam se te naposledy. - Chystej se, luky a su- 
dlice vzhuru, cepy nad hlavy!« 
»BraUe milj - drahy bratre muj! - Zachraii 
klUter, chci byti zenou Obrovce - zachran stanek 
Bohorodickyl« zaupela Jitina; vsecky sve sil y sebrala, 
aby tuhle poslednf vetu mohla pronesti. 
»Bratti, v klistere nechti, jsou tvrdohlavci, se- 
tadte se, cepovnici vpted, palcatnici za nimi a za 
t
mi sudlice!« 
Petru Obrovci svitily oci jako dravci, cervene 
pruhy na cele zdalo se, ze jsou jeSt
 jednou tak dlouhe 
a jeste jednou tak siroke. A po boku jeho skorem 
umfrala mlada divka uzkosu ne o sobe, ale o zivot 
bratruv, jemuz ho chtela zachovati. 
»Otce prevore, tahle holka mi dba za zivoty 
vase a za klaster ruku svou!« zahucel jeste jednou 
Obrovec, ale nerad, protoze se mu uz v tele penila 
krev a ty davy kolem cekaly na znameni kutoku. 
»Rychle, braUe milj' -'Pro vsecky svate prosim 
te ja!« 
Jifina sepnula ruce sve vzhiiru ke klasteru, a 
zrak jejf, ten udeseny, vyUesteny zrak vypravil bratru 
Marcelovi vse, co nemohla a co nechtela tfci sestra 
jeho neSfastna. 
Cenek stmul nad oblicejem Jitiny s Um vyrazem 
utrpeni, s kvetem bez pelu. 
Davy lidu op
t sebou pohnuly, jako kdyz do mot- 
skych vln zaduje prudky vitr,
		

/175_0001.djvu

			- 166 - 


»Ani jediny z vas nepozdvihne paii na obranlr 
Maticky bozi rocovske?« zvolal mohutnym hlasem 
otec pfevor oteviraje fortnu klaśterni. »Ani jediny 
z vas, kdoz jste ve stinech zdejśiho klaśtera vyrostli, 
jenz chodite sem po tficet let rok co rok vyprosit si 
jeji orodovani?« 
A ti, co byli z Rocova a okoli, klopili k zemi 
zraky, sila je opouśtela, do hlavy hnala se jim krev; 
ale aby nekdo odpovedel, ani jediny nebyl s to, pro- 
toż e Petr Obrovec ,videi każdemu z tech dvou Lisic do 
tvafi a kazdeho by byl dal na nejbliżśim strome obe- 
siti cepovnikum s leveho bfehu Oharky. 
»Nikdo tedy, - nikdo?« zabedoval otec pfevor., 
»Tedy pojcl'te a vrhnete se na nas, a mate-li tolik od- 
vahy, prosUilejte hrudi naśe.« 
Petr Obrovec se pfi tehle feci kmetove dal do 
smichu. 
»Ty mlciś, Marcele? - U vśech d'ablu, ja jeśte 
nikdy tak dlouho neotalel.« 
»BraUe, ne k vuli sobe, k vuli zachraneni kla- 
śtera pfijmi obet sestry sve!« zaupela znova Jifina. 
»Pfijimam!« pravil tiśe feholnik, 
»Pfijimaś! - tedy nas odda.ś, a ty, pfevore, vy- 
castujeś. Bude parny den a my marne cestu dalekou.« 
Petr Obrovec seskocil s vranfka, Jifine tak też 
dvorne pomohl a divka se uż nebranila; jedine lice 
jeji byla belejśi rubHe a oci beze svitu jako dve vy- 
haslych hvezd. 
Bratfi - sedlaci navalili se do chramu s nacel- 
nikem a skfipali zuby, że nemohli zkusiti sil svych 
na fortne klUternf, a stary pfevor ani ocim nevefil. 
az teprve kdyż videl na stupnich oltafe bratra Mar- 
cela, pfe d nim Petra Obrovce a vedle divku mladin- 
kou skorem ve mdlobach, 
»Ne, nepfijfmam tve obiti, ty dcero ślechetna, 
nechf radeji zahyneme, nechf se tyto posvatne klenby 
obrati radeji v ruml« zvolal z pl na hrdla otec pfevor 
a prodral se aż k samemu oltafi.
		

/176_0001.djvu

			- 167 - 


"A myslis, ze potom pusUm z rukou holubici ? - 
Posetilcel « 
Obrovec provodil tato slova opcHnym smichem. 
V teze chvfli rozezvuceły se vśak prostornym. 
preplnenym chramem carovne hlaholy varhan. Au- 
gustian, jem k nim byl pfed chvilkou zesedl, aby za- 
hral bratffm posłedni piseii, zacal veSkerym mistrov- 
stvfm svym vzneseny zpev: ,,0 sanctissima, o piis- 
sima...« 
Vsechen lid zatajil uzasem v prsou dech, bez- 
cetne ruce se mimodek spinały, na bezcetnych rtech 
lpela bezdeky slova: Zdravas,.. 
Petr Obrovec ztichl, jako by byl onemel. Tvaf 
mu zbelela a na cele vybledlo osudne znameni k ne- 
poznani. 
Jirina klecela vedle neho modlic se a po prve 
po boku Petra Obrovce se usmivala, Zraky jejf, zdało 
se, ze nabyvaji nebyvaleho lesku, vybledle tvare ze 
rozkvetaji v niże nejplnejśi a rty ze rdi se nejpuvab- 
nejśi cerveni. 
Hlaholy varhan ozyvaly se tkliveji a touzebneji, 
porad vrełeji a upenliveji... 
Petr Obrovec stoji posud jako pena. Zraky upira 
k oltari, palcU v pravici se mu trese, o hłavu jeho po- 
kouśf se zavraf, musi se opadne zelezo opfiti. 
Varhany dohnivaji: Ora-ora-ora pro nobis; 
zvuky jejich jako by jeden umlkl za druhym a kazdy 
tiśeji, jemneji, jako by umiraly, jako by se loucily... 
Petr Obrovec nahle sebou trhl. Zdalo se, ze chce 
neco se sebe sethisti. Potom se prudce obratil k za- 
stupum. 
"Ven, bratff!« zavełel temne, jak nikdy nemel ve 
zvyku mluviti. "A ty, Jifino, odpusf Obrovci, a ty. 
Marcełe, take mi odpusf, muzete-li a chcete-li,« - 
Prvni ze vśech byl venku z chramu a take prvnf 
octl se na koni. Belouse od vranika odvbali. Obro- 
vec rozrazil mu hlavu palcatem, krev setfel ve trave, 
sahl po rohu, zahoukl jednou, dvakrU; zvuk rohu 
Obrovcova rozłehł se udolim po tfeti a selske hluky
		

/177_0001.djvu

			- 168 - 


tahly bez hovoru, ti
e, beze zp
vu na vyśiny za Roco- 
vem k Tejnici, odkud take vystupovaly cemav
 
sloupy dymu z kostela klarisek. Ale z t
ch, co byli 
z okoli a z Rocova, netahl uz s Obrovcem ani jediny. 
V e ctvrthodin
 bylo v uzlabin
 opet ticho, jako 
byva po cely rok; jedine prostorami chramu zaznf- 
valy zp
vy dfkii. - 
Va c I a v B e n e ś T f e b f z s k y. 


zaskv
ly, ćet 
audłicemi, odhodlanym 
vyćastoval, loutkou 
z3Śtkala, kouzeln
 
feholn'kovy, zn
1 
zachechtal, lip 
vln, paif 
orodnvanl, klopili 
ob
ti, touiebn
ji 
chramu 


zajaśniały, plutonów 
kopijami, energicznym 
uraczył, lalką 
załkała, w sposób czarodzieJski 
zakonnika, brzmiał 
zachichotał, strzała 
fal, ramiona 
orędowanie, spuścili 
ofiary, rzewniej 
kościoła 


Poh'dka O Starosti. 
Byla kdysi matka, ktere Pan Biih dal syna
ka, 
ale byla tak chuda a opu
t
na, ze nikoho nem
la, kdo 
by mu śel za kmotra. A ona vzdychala a mysIiIa si: 
»Kdyz pak asi najdu kmotficka?« 
Tu k nf kdysi na vecer za soumraku pośla pani 
v sedych śatech a s śedym satkem na hlav
 a pravila: 
»Jdu tvemu synkovi zakmotru a postaram se o to, 
aby se stal hodnYm 
Iov
kem a nenechal t
 umfft 
hlady. Ale musfs mi za to darovati jeho duśi.« 
Tu se matka zachv
la a pravila: »Kdo jsi?« 
»Jsem Starost,« ódv
tila śeda panI. 
A matka plakala, ale trpfc velikym hladem, da- 
rovala te panf dusi sveho syna, a ona ho nesla ke kttu. 
A syn jejf rostI a pracoval tezce, by jf opaUil 
chleba. AVSak nemaje duse, nem el take radostf a 
mladf a casto vycftave se dfval na matku, jako by S8 
ptal: 
»Matko, kde zustala ma duśe?( 
Tu se matka roztruchlila a vysla hledati mu dusi.
		

/178_0001.djvu

			- 169- 


Ptata se hv
zd na nebi: »Darujete mi duśi?« 
Ale ony praviły: »Jest pff1iś nizky.« 
A ptala se kv
tin v ladach; praviły: »Jest pff1iś 

karedy.« 
A ptala se ptaku na stromechj praviły: »Jest pff- 
lis zasmusiły.« 
A ptala se vysokych stromu; pravily: »Jest pfi- 
U! pokomy.« 
A ptala se chytrych hadu; pravili: »Jest pffliś 
hIoupy.« 
I śla placky svoji cestou. A v tese potkala mla- 
dou, krasnou princeznu, obklopenou velikym komon- 
stvem. 
Vidouc matku plakati, sestoupila se sveho kon
 
a vzala ji s sebou na svuj zamek, vystav
ny ze zlata 
a drahokamu. 
Tam se ji tazala: »Rci, proc placeś?« 
A matka pozalovala princezn
 sve utrpeni, ze 
Demuze synu svemu opaUiti duśe a radosti a m1adf. 
I pravila pńncezna: »Nemohu nikoho vid
t pla- 
katil Viś co? - ja tvemu synu daruj i svou dułH.« 
I klesla matka pfe d ni alibala ji ruce. 
»Ale,« pravila princezna, »jen tak toho neucinfm, 
on se za to musi o mne uchazeti.« 
I śla matka ke svemu synovi, ale Starost zahalila 
mu hlavu śedym zavojem, tak ze oslepl a nemohl pńn- 
cezny vid
ti. 
A matka prosiła: »Mila Starosti, propusf jej.« 
Ale Starost se usmala - a kdo jejf usm
v vid
l, 
musil zaplakaŁ - a pravila: »Musi se sam osvobodit.« 
»Jak toho dosahne?« ptala se matka. 
»Musf mi obetovat vśecko, co miluje,« pravila 
StarosL 
I trapiła se matka velmi a ulehla a zemrela. 
Ale princezna cekI. po dnes na sveho napadnika. 
H e r m a n n S u d e r m a n n.
		

/179_0001.djvu

			- 170 - 


Kral Jecminek. 
Morava byla bez panovnika. 
A nezemfel ji kral Svatopluk, ani v boji nepadl 
anii jinak zahynul. Ale zmizel beze stopy, ie nebylo 
po nem ani slechu ani dechu. 
ZaUm, kdyi tak beze stopy zmizel, pomyśleli na 
Morave voliti jineho panovnika. I hledali, kdoby 
stolce byl nejhodnejśi. TenkraŁ iil na Prerovsku na 
hrade Chropini zeman, pan rozlehlych statku, muf 
bohaty, u panu, zemanu velmi vazeny, od lidu milo- 
vany. Vladlf na svych statcfch lidsky a, maje dar 
ducha, soudil moudfe a spravedlive. 
I rekli si pani a zemane: »Nac jinde vladafe hle- 
dati, kdyi ho marne mezi sebou?« A tak zvolili chro- 
pioskeho pana, vśichni jednostejne bez ruznice a 
sporuj volbu jejich chvalili po vśi zemi a radovali se 
z noveho krale. 
Ten, aby poznał vśecky konCiny sve riśe, objii- 
deI zemij vśude ho vitali s mnohym płesanim a veli- 
kou słavou, a( jeł na połedne koncinami, kde reva 
zrala, a( jel urodnou Hanou, plnou boiiho poiehnanf, 
a( na pulnoc i vychod dolinami mezi lesnatymi kopci. 
Vśude se mu chteli zachovati, a pani a zemane pfed- 
haneli se, aby ziskali si je ho pfizeo, lichotili mu, ra- 
dovanky strojili a hlucne hody. 
Kdyi se pak vratil na chropiosky hrad, nic ho tu 
jii neteśiło, ani oddana pffchylnost jeho neine panf. 
Styskalo se mu po hlucnych zabavach. I strojil hody 
a zval hojne hosti, Pani a zemane sjiideli se ze vśech 
koncin zeme, ie sotva jim stacily mestecko i hrad. 
Tam slaveny bohate hody, velike veseli, ne je- 
dnou, ne dvakrat. Pres tu chvili se sjiidelo panstvo, 
besedovalo, hodovalo s vladafem a piło. Kdyi se ve- 
cer vracel delny lid s pole, hfmelo na chropioskem 
hrade veself. Zvucely pohary, struny a zpevy pfi 
za.fi pochodni a svici. A kdyi lid, pospav po lopotne 
praci, zahy z rana se zase braI na pole do dila, byvalo 
na hrade jeśŁe hlucno a veselo.
		

/180_0001.djvu

			- 171 - 


I hledeli vazne ke kralovu sidlu, starostlive mlu- 
viii, jaka to spniva, co z toho bude, mluvili o tom, jak 
s povyśenosti pfiśla chropińskemu panu pycha, jak 
zhrdl, jak je shivou omamen, jak mysli, ze jen jemu 
samemu slunce sviti. 
A pokazde vzpominali pi'edobre pani kralove. 
Z te duśe ji litovali, co zkouśi, jak tezko vśe nese 
dobroLiva pani, jak se strani pustych tech hodu. 
Lid se na darmo nestaral. Krali jiz nestacilo 
vlastni bohatstvi; pro to jal se ukladaLi nove a velike 
dane, a bernici jeho nesmeli n'
omu poshoveLi a tiskli 
vśechny, i chude. 
Lid pocal krale nenavideLi a klei mu. Jen o kra- 
lovne se smyśleni nemeniło. Ba jeśte s vetśim pohnu- 
Um si o ni mluvili, jak za ne u krale prosi a oroduje. 
Pravdu mluvili; zadny vśak nevidel slz, jeż kralova 
v samote proplakala v hoi'kem placi, jak krali z iizko- 
sti o neho a z lasky srdecne mirne domlouvala, jak 
se kral na ni osopoval, jak htube odbyta, se sklopenou 
hlavou vychazela z jeho komnaty, div ze neklopytla, 
jak se ji tmelo v ocich hanbou a slzami. 
Az jednou kral, kdyz opet uloził novou berni a 
kralova zase za lid prosiła, rozvzteklen vytrhl na ni 
mec a hnal se po ni tak prudce, ze div vyklouzla za 
dveff. 
V tom divokem hnevu porucił vojinum, aby ji te 
ch vii e hned z hradu vyvedli, ze ji nechce mili na 
ocich. Kdyz pak vyhledl oknem ku brane a spatril 
ubohou pani, pojat byl na novo takovym vztekem, ze 
vyraziv z komnaty, za ni hnal s dobytym mecem, 
Kralova ho jeśte v cas zahledla. Ve smrtelne 
iizkosti hledala nejakeho iitociśte. Ale nikde nebylo 
ochrany, nik de zastity. Jenom łan dozravajiciho jec- 
mene stal u cesty, lan śiry a pozehnany, jenz se na 
slunci svitił krasne belavy zablesky klasu i jejich 
ośtin. 
V raz pohnula se hładina lanu. Uboha kralovna 
prchala jecmenem, az pojednou v nem zapadła, zmi- 
zela jako ve zlate tuni. A jiz se obił i zavi'elo, zLiśiło
		

/181_0001.djvu

			a nehnute stalo mofe klasu, zlate se svitic a skryvajic 
ndfastnou pani kralovym zrakum, , 
Vesnicke zeny ji pak ndly a vedle ni defatko, jez 
se jf tu narodilo, Odnesly je do vsi a tam je peclive 
o
etfovaly a dfteti, kralovu synu, daly jmeno Jecmi- 
nek na pamatku toho, ze se narodil v jecmeni. 
Ale kral, jakmile se dovedel o tom utulku, dal 
manzelku i syna odvesti kamsi daleko; kam, nikdo 
nezvedel. Nez co seslo z oci, neseslo z mysli. Casto 
se mihala krali usouzena tvaf milostne jeho panf, ca- 
sto si vzpominal na sveho synka. T o nejcasteji, kdyz 
nabaziv se hosU a puste rozko
e, bloudil samotou. 
Pak pojala ho takova tesknota, takova touha, aZ 
posleze vyslal po si y, aby mu hned zase pfivedli zenu 
i dfte. Ale poslove se vratili na chropiilsky hrad sami 
a vydeseni oznamovali, ze pani kralova i kralevic 
zmizeli z toho ukrytu a ze nikdo nevi, kam se podeli. 
Kral zaleknut rozkaz al ztracenych hledati. 
Ichvatali Chropinsti, z Pferova, z okoli a vsichni 
ochotne a radi, nebof sli pro milou kralovou. Take 
kral vyjel s druzinou patrat po sve rodine. Jel tam, 
onam, neminul zadneho zakouU, pI:ojizdel krajem, 
projizdel horami, po dedinach se shanel, po hradech 
se vyptaval, sliboval, i po lesich hledal a slujich, nei 
v
ude marne jako vsichni. 
Tak dojel posleze do sireho, tmaveho hvozdu a tu 
shledl u jeskyne stareho poustevnika, zarostleho bi- 
tymi vousy. Ihned se ho dychtive vyptaval, nevi-li 
o jeho pani, nevi-Ii o synu Jecminkovi. I pokrocil pou- 
stevnik a stanuv proLi chropiilskemu panu pfisne se 
mu dival do oci a pfisne jako soudce a prorocky 
k nemu prorniuviI: 
»Pro viny sve nejsi hoden sve manzelky ani 
sveho syna. Vez, ze ho nenajdd, ani neuvidis, Ale 
on pfijde, A jako ty jsi byl metlou moravske zeme, 
bude on jeji spasou. A jako tobe kino u, budou jemu 
zehnaLi, nebof az bude Morava nejvice nepfciteli sklf- 
'.tena, on moravsky lid osvobodi. A bude pozehnane
		

/182_0001.djvu

			- 173 - 


vladnouti kral Jecminek v osvobozene vlasti. Ty pak 
jdi a chi pokani/« 
Sklicen, zoufaje si, vratil se kral na svuj hrad. 
Jiź citil svou vinu. Paliła ho a se svedomfm mucila 
ho touha po manzelce a synu, Jako mrak chodU 
chropif1skym hradem. Lidem se vyhybal, samoty 
hledal, aż pojednou zase si nazval hosti a dvotanu na 
hyfive hody. Chtel jimi umlceti svedomf. Ale cizi, 
vesely ryk a zpev ho neutesily, Na raz nechal boha- 
teho stolu, nechal hostf a tekal v noci sinemi, nadvo- 
fim, aż zoufaje si skocil do hradni, bezedne studne. - 
Poustevnikova vestba o synu chropif1skeho pana 
roznesla se jako vetrem po vsi moravske zemi a de- 
dila se po vsechny veky od pokoleni do pokolenf. Ud 
neptestal cekati krale Jecmfnka. V chropif1skem 
zamku meli stul a pokoje pro nej stale uchystany, aby 
ho dustojne pohostili, 
A kdyz nesel, hledali ho Chropif1Stf, z Prerova 
mesta, Zalkovstf i jinde v Pterovskem kraji. Każdym 
rokem shromazd'ovali se po mestech a dedinach a 
v zastupu, se zbrani v ruce tahli dedinami, poli a le- 
sem, a hledali touzeneho krale Jecminka. 


* * 


Kdyz byvalo za roboty hrube zle, lid utesoval se 
tou vestbou o lepsi budoucnosti. Za cisa re Josefa, za 
nehoz poddanym zna cne uvolneno, zdalo se lidu, ze' 
slibena doba nastava. Proto nechtel uveiiti a ne- 
vefil, ze cisat Josef umfel. Po dedinach si vypravo- 
vali, ze usel jen pfed pany dilu jeho nepfejicimi a ze' 
v pfestrojeni meska mezi lidem, dediny obchazi, ute- 
suje. A lid mu tikal zase Jecminek a Mjil o nem, ze 
nosi dlouhy kabat, modrava nohavice do bot vzdy se 
lesknoucich, tfeba bylo biaŁa po kolena, Pfe s ten 
oblek ma modravy plasf. Kdyz v nem kraci, nikdo. 
ho nevidi, leda ten, ktery chce, aby ho videI... 
A I o i s J i r a s e k.
		

/183_0001.djvu

			- 174 - 


Z pism vecernich. 


Umlklo stromti sumeni 
a listek sotva dy
e, 
a placek dfima krasny sen 
tak tichounce, tak tiSe. 


Na nebi vzeslo mnoho hvezd 
a kolem je tak volno; 
jenom v tech iiadrech teskno tak 
a u srdce tak bolno. 


Ve kvitkti pekny kalisek 
se bila rosa sklada - 
mtij Boze, a ta rosa tez 
se v moje oci vkrada. - 


Pozehnany, jenz pomazan 
na pevce rukou Pane; 
on v soudy bozi nahledl 
i v lidskych flader bane, 


On zna ten velky svetti zalm, 
i zpev, jej z zpiva ptace; 
on srdce tluktim rozumi, 
kdy plesa i kdy place. 


Co jinym lidem tajemstvim, 
to pfed nim rozestfenej 
on vtidcem lidu boziho 
do zeme zaslibene. 


On kralem velkych kralovstvi, 
on knezem lidstva spasy, 
a co v nem leZi pokladti, 
jsou neskonale krasy. 


V i t e z s'l a ,v H a l e k.
		

/184_0001.djvu

			- 175 - 


Ma zemi. 


V malebnem kruhu stoji hory, 
jak zahrady by hraze pevne, 
a na nich sum i lesu sbory 
ptevazne slovo v teci jemne, 
A vyrostłe v tom venci vdecnem 
se miłe haje k horam vinou, 
a mezi nimi v zpevu vecnem 
po ruznych cestach reky plynou. 
A jako porozbehle stado 
ty pahorky, ty vrchy, hory: 
v jich tidoli tak srdce rado 
si tajne vede rozhovory. 
Tam nahore sve sede steny 
ten ssuty hrad si veme hUda, 
a stejne stale, beze zmeny 
on dej svych vesti vypovida. 
On mnoho zna, on preził mnoho, 
on svedkem byval mnohych dejuv, 
on preckal casu, lidi mnoho 
a mravu, zvykuv, obycejuv. - 
Tam buji pole, luhy, baje, 
tam jezero se kryje v hloubi, 
a kolem lipa v kvetu maje 
se splita s dubem v stinne loubi. 
Na vetvi ivatla mlade ptace, 
a jeho slova - same zpevYi 
kol neho tisic druhu skace, 
a ono jim sve srdce jevi. 
V te ch tidolich, v tech bajich miłych 
se mladei v pestre kruhy splita, 
a bujna radost srdci ciłych 
se v lehkem tanci volne zmita.
		

/185_0001.djvu

			- 176 - 


A zp
v o zavod s ptaćky v haji - 
zde pozastav a pfihled blizej 
kde tak se srdce otvfrajf, 
tam srdce zbyva mnohe Uze. 
Zde p
kn
 tak, zde volno, milo, 
zde srdce se jak dom a cfUj 
asem-li srdce zabloudilo, 
nemozna vfc se rozloućiti. 


Tou zahradou - to zem
 ma je, 
ta zeme krasna, kraj ten blahy, 
miij Eden a miij tidel raje - 
ma kolebka, milj domov drahy/ 
V f t 
 z s l a v H a l e k.
		

/186_0001.djvu

			ROZDZIAŁ SZóSTY. 


Slowniczek czesko-polski. 


abatyie, abeceda 
aćli, aUt 
akutni, alespoil 
almu!na, alpsky 
ano - ana 
andii, aneb, angreit 
ano, apo!tol, arci 
arch, ariik 
asi. aspoil 
af 


baba porodni, babićka 
babatko 
baćkora, bafati, bachofice 
bachorka, bachorkaf 
baje, bajeslovi 
6aUk, baliti, bam bitka 
baliatt, baliatka 
banka, balika, bankef 
bankovka, bankovnl 
banł, baosky 
barina (baiina), barvotisk 
baseo, basnłni 
basnicky, basnictvf, basnićka 
basnik, basnifka 
b6.zeil, blizlivec 
baienl, baziti 
bdfti, bdi\lost 
bdłnf, bdłlf 
bedlivł, bedna, bednaf 
błdovati, bedro 
błh, błhoun 
bekati; błlasek 
Dłlm, błloui 
be
n, beranovity, berla 


przeorysza, abecadło 
je:teli, akacya 
ostry, chociat 
jałmutna, alpejski 
podczas gdy - poniewat 
anioł, albo, agrest 
tak, apostoł, owszem 
arkullz, arkuszek 
okolo (mote), przynajmniej 
niech 


akuszerka, babcia 
dzieciątko - cacko 
papuć, pykać, salceson 
baś6, bajarz 
bajka, mitologia 
pakunek, pakować, pistolet 
baniasty, baniacz (gąsior) 
bank, bańka, bankier 
banknot, bankowy 
bania - zaglębie, g6rniczy 
moczar, druk kolorowy 
poemat, wierszowanie 
poetyczny, poezya, wierszyk 
poeta, poetka 
bojaźń, tch6rz 
potądanie, potądać 
czuwać, czujność 
czuwanie, czujny 
starannie, paka, bednarz 
biadać, biodro, 
bieg, biegun 
beczeć, bielinek 
bielmo, biały koń 
baran, uparty, berło
		

/187_0001.djvu

			bemi, berunka, beseda 
besldka, b
sniti 
bezd
ćny, bezd
ky 
bezuhonny, bezuspiiny 
bezvidoml, bezviUI 
bezvladl, bibie, bida 
bidlo, bidnice, bilek 
bifić, biti, bit!. bitevni 
blaboliti. blaho, blabobyt 
blahovy, blahy, blana 
blankyt, blato, blaze 
blbec, biecha, bleptati 
blin. bliti, blizenec 
bloud, blouditi, blouzniti 
blud, bludićka, bludiU
 
bobek, bobtnati (botnati) 
bobule, bod, bodak 
bodati, bodec 
bodIak, bodry, bohda! 
bohoslovl, bohuzel! bojacny 
bojiUi, bolehlav 
boltec, borec 
boro vice, bortiti se 
bota, botka, bombel 
boubelafek, boubelaty 
bouchati, bouchnouti 
boule, bourati, boufe 
bourec, brać. brada 
bradlo, bradyf, brambor 
brana, brany, branec 
branini, branice, bralna 
brav, brazda 
brćadlo, brfal, brdo 
brebentiti, bfećka, bfećtan 
bfevno, bfezen 
bfezi 
bfezliak 
bfezost, bfezovy 
brh, bfidlice, Micho 
bflmi, bfinkot, bfitkost 
bflza, brk 
brkati, brie, brlob 
ba-nini, brn
ti, brnkani 
brok, bfoskev 
broućek, brouk 
broukati, brslen, brt 
brućenl, brusinka 
bruslaf. brusie, brvy, bryle 
hrzda, brzo, brzky 


178 - 


podatkowy, biedronka, biesiada 
altanka, szaleć 
mimowolny, mimowoli 
zacny - nienaganny, daremny 
nieświadomość, cisza 
bezrząd, biblia, bieda 
drążek, nędznica, białko 
hycel, bić, bicie, bojowy 
paplać, błogość, dobrobyt 
naiwny, błogi, błona 
błękit, błoto, błogo 
dureil, pcGła, paplać 
lulek, wymiotować, bliźniak 
błazen, błądzić, marzyć 
błąd, błędny ognik, labirynt 
wawrzyn - bobek, pęcznieć 
jagoda, punkt, żądło 
bość - kłuć, bodziec 
oset, żwawy, bogdaj' 
teologia, niestety! bojaźliwy 
pobojowisko, cykuta 
kuncha, zapa$nlk 
sosna, paczyć się 
but, bucik, bąbel 
dziecko pyzate, pyzaty 
trzaskać (drzwiami), buchną
 
buła (gaz), burzyć, burza 
jedwabnica, wiola, broda 
skała, balwierz, ziemniak 
brama, brony, popisowy 
obrona, przepona, torba 
nierogacizna, br6zda 
drumla, barwinek, pag6rek 
bredzić, bryja, barwinek 
belka, marzec 
ciężarny (kotny) 
marcowy (zając, piwo) 
ciężarność, brzozowy 
br6g, łupek, brzuch 
brzemię, brzęk, ostrość 
brzoza, szypułka pi6ra 
brzęczeć, szczudło, barł6g 
pancerz, huczeć, brząkanie 
śrut, brzoskwinia 
robaczek, robak 
mruczeć, trzmielina, barć 
mruczenie, bor6wka czerwona 
łyżwiarz, łyżwy. brwi, okulaJOJ 
hamulec, wnet, wczesny
		

/188_0001.djvu

			bubak, baben, bubenlk 
bublnek, bublanl, bublina 
bubnovanf, bubreti 
buclaty, b6ćek 
bućeti, bud! 
budićek, buditel 
budiiI 
budoucl, budoucnost 
budu, B6h, buchta, bujary 
bujeti, bulik, bunićina 
bulika, buraceti, burcovati 
burić. buiiti, buvol 
b6iek, bydliśt
 
bydliti. bych. byli 
bystre. byt, byf i 
byti, bytl, by tost 
bzi, bzućeti, bzukot 


cachati se, car, car 
carstvi, cecek, cediti, cednlk 
<:ejch, ceknouti, celek. celer 
celiti, celkern, celni, celost 
celovati, cely, cent 
oCepen
ti, cepovati 
cesta, cestar 
cestnik, cestićka 
cestopis, cestovatel 
ceta, cibule 
cld
ni, cidić, efditi 
<:igareta, cihla. efcha 
cikan, cikaniti, cH 
c1n, cinkati, clnovec 
cip, cisaf 
cit. citelny. clt
nl 
citera, cltiti, citlivka, citlivost 
citlivy, citoslovce, civiti 
clvka, cizacky 
cizina, cizinec 
cizopasnik, clo, clona 
cokoliv, cop 
copaf 


-copafst vi 
coul, coura, couvati 
	
			

/189_0001.djvu

			cucky, cudnost 
cuchanice, cuchta, cukati 
cukr, homole cukru 
cukrU, cukrenka 
cukrkandl, cukrovar 
cukrovinka, cukrovka 
cumlati, cumlik 
cvakati, cvećek 
cvik, cvilikati, cvok 
cvrćek, cvrkot, cvrlikati 
cyklus, cynicky, cypriś 


ćacky, ćaj, ćajnice 
ćajovnlk 
ćaka 
caloun, ćalounlk, ćalouniti 
cap, cara, ćarka 
ćarkovati, ćarod
j 
ćarokrasny, ćarovati, cary 
casomlra, ćasoslovl 
ćasovani 
ćast, ćasto 
castovati, casty 
ćecetka, cedic, ceh 
ćechrati, ćejka, ćekanka 
ćekarna, ćekatel 
celed, ćeledin, celednlk 
ćelist 
ćeliti, ćelnl, ćelo 
cenich, cep, cepel 
cepice, cepiti, cepobiU 
ćepovanl, cepyfiti se 
ćeriti, cermak 
ćernati, ćerno 
ćert, cervanky 
ćervec 
cervcovy . 
cerven, cerveli 
ćervena ti se 
ćervenka, cervlcek 
ćerviti se 
cervivHi, ćervnovy 
ćervovity 
ćesa ti 
ćeska reć 
ćeslo 
ćesnek, cest, ćestnł 
ćełtina 
ćeta, cetar 


180 - 


pakuły. wstydliwośĆ" 
plątanina, flądra, drgać 
cukier. głowa cukru 
cukiernik, cukierniczka 
cukier lodowy, cukrownia 
cukierek, burak cukrowy 
cmokać, smoczek 
tykać (zegar), ćwiek 
wprawa, świergotać, ćwiek 
świerszcz, świergot, świerkać. 
cykl, cyniczny, cyprys 
zuchowaty. herbata, czajnik 
herbata (krzak) . 
czako - nadzieja 
tapeta, tapicer, tapetować 
bocian, kreska, przecinek 
kreskować, czarodziej 
czarowny. czarować, czary 
iloczas, chronologia 
konjugacya 
część, często, 
częslować (raczyć), częsty 
czeczotka, bazalt, wiśta 
czochrać, czajka, cykorya 
czekalnia. aspirant 
czeladź, parobek, czeladnia 
czeluść - szczęka 
stawić czoło, czołowy, czoło 
nos (psa), czop. ostrze (noża} 
czapka, czepić, capstrzyk 
wyszynk, jeżyć się 
kędzierzawić, raszka 
zczernieć, czarno, 
czart, zorza 
czerwiec (owad) - czerwieil 
purpurowy 
czerwiec (miesiąc), czerwoność 
rumienić się 
raszka, robaczek 
zapładzać się , 
robaczywieć, czerwcowy 
robaczkowaty 
czesać - obierać (owoce) 
czeski język 
czeluść (u pieca) 
czosnek, zaszczyt, chlubnie 
czeszczyzna 
pluton, plutonowy
		

/190_0001.djvu

			c:etba, ćetn
, ći, ćl 
cidlo 
ćihadlo, clhana 
cihaf, clhati 
cich, ćile, ćili 
ćilimnlk, ćilost 
ćlm, ćin, ćin
nl 
cinitel, ćiniti 
cinky 
cinnost, ćinohra, ćlnsky 
cinbk, cinze 
cIpek, cipera 
ćiperny 
cirost, clselnlk 
cIslice, cfslo 
ćlsti, ćistiti, ćisfounky 
clśe, ćlśka 
ćfinlk, ć!śnice 
cltarna. cltati, ciUt clti 
civa, ćizek 
ćlanek, clen 
clun, ćmoud, ćmyra 

oćka, ćoud, ćp
ti 
ćrta, crtati 
ctenar. ćtenl 
cUl ćtu 
ćtveracky; ctverak 
ctverec, ctvrt, ctvrtka 
ctvrtleti, ćtyri, ćtyricet 
ctyrst
n, ctynihelnfk 
cuba 
l:ud, Ćudsko 
cum
ti, ćun
, ćvalihati 


dalny, Dan 
dan
k, Dansko 
darce, dareba 
darkyn
, das 
daseo, datel 
datle, dav 
davenl, davić, daviti 
dcera, d
cko, d
d 
d
dbl, d
dic 
dMina, d
doułek 
dehet, d
j, d
jepis, d
jiny 
d
kan, d
kovati 
d
lati, d
lba 
dele, delka 
d
lnfk, d
lo 


181 - 


czytanie, licznie, czy, czyj? 
zmysł czucia 
sidło, czaty. 
sidlarz, czyhać 
węch, żwawo, czyli 
szczodrzeniec, żwawość 
czem, czyn, czynienie 
sprawca, czynić 
ciężarki (gimnastyczne) 
czynność, dramat, chiński 
dom czynszowy, czynsz 
nagłośnia, zuch 
zuchowaty (czuperny) 
czystość, cyferblat 
cyfra, liczba 
czytać, czyścić, czyściutki 
czasza, kieliszek 
cześnik - kelner, kelnerka 
czytelnia, liczyć, czucie, czuć 
nerw, czyżyk 
członek, człon 
czołno, swąd. miesiączka 
soczewica. czad, cuchnąć 
szkic, szkicować 
czytelnik, czytanie 
czytaj I czytam 
figlarny, figlarz 
kwadrat, ćwierć, ćwiartka 
kwartał, cztery, czterdzieści 
czworościan, czworokąt 
suka 
finlandczyk, finlandya 
gapić się, prosiątko, bajać 
daleki, Duńczyk 
Daniel, Dania 
dawca, łajdak 
dawczyni, dyabeł 
dziąsło, dzięcioł 
daktyl, tłum 
dławienie, dusiciel, dławić 
córka, dziecko, dziad 
dziedziczenie, dziedzic 
wieś, dziadek 
dziegieć, akcya, historya, dzieje 
dziekan, dziękować 
robić, dzielenie 
dłużej, dłul!ość 
robotnik, działo
		

/191_0001.djvu

			d
loha, demant, den, dh 
deset, d
siti, d
snost, dHf 
deśtnlk, dcśfovka, dHina 
d
va, d
vće 
devka 
dik, d'l 
d'lna, 	
			

/192_0001.djvu

			drnćeti, drobotina, drsnaty 
drUky, drtiny, drubU 
druh, druhdy, drvośt
p 
drzy, drzadlo, drzba 
drzgreśle, dub, duben 
dub
nka, dudak, duha 
duchod, duchodnl, dukaz 
ddl, duldity, dun
ti 
dupati, durazny, durditi se 
dus"k, dusIedek, Clusot 
dustojny, duU, dutina, dutka 
dutky, dUv
ra, duzina 
dVefe, dvlfka 
dvofak, dvorec 
dychUnI, dyka 


eben, ejhlel 
Eliśka, Elsasko 
erb, eso 
Evropa, expedice 


fabor, facka, faleśny 
fazol, fena, ferina 
fermeż, fialka, fićeti 
fjf\ena, f'k, filec 
fintiti, flama, floutek 
fliukati, fośna, fou\taćka 
founHi, frćeti 
hejif, frnHi, funus 
galeje, garda 
granat, gymnasium 


habr, haćkovani 
bad, hadaćka, had
 
hlldka, hadanka, hadr 
hafl ha fan, hafati 
hachle, hajemstvl 
hśjenl, hajiti 
bajny, halam a, halena 
haliti, haluz, hambalek 
hamiiny, hana, hanba 
hance. hanobenl, hanopis 
haraburdi, harditi 
hartusiti, hasić 
bastroj, hdtefiti, 
haf, Hata 
hatiti, hav, havM 
bavlf, havran 


183 - 


brzękać, drobiazg, szorstki 
flaki, trociny, drób , 
druh (rodzaj), kiedyś, drwal 
bezczelny, rllczka, własność 
sknera. dllb, kwiecień 
dębianka, dudarz, tęcza 
dochód, podskarbi, dowód 
dół, ważny, dudnieć 
tupać, dosadny, dllsać się 
azot, skutek, wrzawa 
godny, dęcie, dołek, nagana 
rózga, zaufanie, dęga 
drzwi, drzwiczki 
dworek, folwark 
dążność, sztylet 
heban, otóż! 
Elżbieta, Alzacya 
herb, as 
Europa, ekspedycya 
wstęga, policzek, fałszywy 
fasola, suka, filut 
pokost, fiołek, gwizdać 
strojnisia, ,figa, tłumoczek 
stroić, włóczęga, fanfaron 
parskać, deska, dmuchawka 
sapać, furczeć 
kochanek, sapać, pogrzeb 
galera, gwardya 
granat, gimnazyum 


grab, dzierganie 
wąż, wróżka, wężyk 
waśń, zagadka, szmata 
hau! pies, szczekać 
ochlica, knieja, 
obrona, bronić 
gajowy, prostak, siermięga 
owijać, gałllź, grzęda 
haniebny, nagana, hańba 
zrzędziciel, zniewaga, paszkwil 
rupiecie, trzeszczeć 
burczeć, strażak 
potwór, kłócić się 
zarośle, Agata 
zagmatwać, zawój, gawiedź 
górnik, gawron
		

/193_0001.djvu

			hazeti, hazuka 
hbity, hebky 
hedvabf, hejno 
hejsek, hekanf 
berec, herećka 
herka, hermanek 
herna. heslo 
hezky, hezoućky 
hlad, hladina 
hladltko, hlahol, hlaholiti 
hlas, hlasati, hlbiti 
Maska, hlava 
hlaviśU, hlavnićka 
hlel hled 
hledati, hled
ti 
hlediśt
 
hlemyzd, hIen, hlesnouti 
hl'dać, hlidka 
hllza, hlodati, hlomoz 
hloub, hloućek, hit 
hlubina, hlućeti 
hluk, hlupak 
hmatati, hmat 
hmota, hmozdff 
hmoiditi se, hmyz 
hned, hn
d 
hniloba, hnis, hnlsti 
hniti, hnouti 
houp, hnus, hnuU 
hobl1k, hod, hodiny 
hoditi, hodlati 
hodn
, hodnota 
 
hoch, hokynU 
hokynUka, holćićka 
holinka, holirna 
holka, holkU 
holomek, holub 
homole, honem 
honositi se 
hofćice 
hofe, horećka, horekovati 
horenl, horko 
hofky, hoflavy, horlenl 
hornatina, hornina 
Hospodin, hośfk, houba 
houf, houn
, houpati 
housenka, houska, housle 
housti, houiti 
hovado, hovHi 


184 - 


rzucać, kaptur 
zwinny, gibki 
jedwab, stado 
chłystek, stękanie 
aktor, aktorka 
kobyła, rumianek 
szulernia, hasło 
urodziwy, ładniutki 
głód, powierzchnia 
tarło, dźwięk, dźwię(:zec: 
głos, głosić, głosić się 
głoska, głowa 
kolba, tyfus 
otóżl spojrzenie 
szukać, patrzeć 
punkt widzenia 
ślimak, śliż, pisnąć 
doglądacz, straż 
zołza, gryźć, łomot (łoskot) 
głębia, kupka, łyk 
głębina, hałasować 
huk, głupiec 
dotykać, dotyk 
materya, moździerz 
trudzić się, owad 
wnet, brunatna barwa 
zgnilizna, ropa, gnieść 
gnić, poruszyć 
gamoń, obrzydzenie, poruszenie 
hebel, rzut, zegar 
rzucić, postanawiać 
dużo, wartość 
chłopiec, przekupień 
przekupka, dziewczyna 
cholewa, golarnia 
dziewczyna, kobieciarz 
kiep, gołąb 
stożek, szybko 
chełpić się 
gorczyca (musztarda) 
zgryzota, gorączka, narzekać 
górny (gorzenie), gorąco 
gorzki, zapalny, zapał 
pogórze, formacya gór 
Bóg, chłopiec, grzyb 
hufiec, koc, huśtać 
gąsienica, bułka, skrzypce 
grać na skrzypcach, gąszcz 
bydlę, pobłażać
		

/194_0001.djvu

			hovor, hovofiti 
brab
, hrab
 
hrad, hradba 
hradiit
, hraditi 
hrach, hrao 
brana, hran
nl 
hranol, hrav
, hraz 
brazda, hrb, hrbitov 
brbol, hrćeti, hrdina 
hrdlićka, hrdlo, hrdy 
hfeb (hfeblk), hfebec 
bfeblćek, hfib 
bffb
, hffćka 
hHdel, hf'ch 
bfijt
, hfrziti 
brkot, hrkati 
hrnec, hroch 
brochtati, hrouda, hroutiti 
Lrozen, hrozinka 
hroznaty, hroznyś, hrst 
brtan, hrubec 
brud, hruza 
huba, huba tka, hubeny 
hubićka, hubićkovati 
nubitel, hubka, hubovati 
budba, hudebnlk, hudlar 
hudla ti, huhoa ti, 
bukot, hul, hulakani 
hulan, hUlćićka, hulka 
bul vat, hunać 
hdfe, husa 
huspenina, husU, huf 
hVbda, hvozd 
hybati, hyćkati, hykati 
byl, hynouti 
hyfi1, hyzditi 


c:habost, chamrad, chapati 
chasa, chatrć, chatrny 
chladek, chlllcholiti, chlap 
chlast, chlipny, chlopen 
chlum, chlup, chmat 
c:hobot, chomać, chomout 
chopiti, chof 
chouliti, choutka, chovanec 
chfadnouti, chrllm 
chrast, chfastal 
chrćeti, chfest, chrchlati 
chfip
, chrnHi, chrobak 


185 - 


rozmowa, rozmawiać 
hrabia, grabie 
gród, okopy 
zamczyszcze, obwarować 
groch, kryształ 
krawędź, krystalizacya 
graniastosłup, lekko, tama 
drążek, garb, cmentarz 
guz, wyrczeć, bohater 
turkawka, gardło, hardy 
gwóźdź, ogier 
gwoździk (goździk), grzyb 
źrebię, zabawka 
grządziel, grzech 
miejsce zabaw, zanurzać 
turkot, trzaskać 
garniec, hippopotam 
rechtać, gruda, burzyć 
grono, rodzynek 
gronisty, boa, garść 
krtań, grubianin 
pierś, groza 
gęba, konewka, chudy 
usteczka (całus), całować 
niszczyciel, gąbka, pyskować 
muzyka, muzyk, partacz 
rzępolić, gadać przez nos 
huk, laska, burda 
ułan, laseczka, laska 
gbur, kudłacz 
gorzej, gęś 
galareta, gęsto, huta 
gwiazda, gąszcz (suszarnia) 
poruszać, pieścić, wiokać 
gil, ginąć 
hnlaka, oczerniać 


słabość, hołota, łapać 
czeladź, chata, nędzny 
chłód, koić, chłop 
pijatyka. lubieżny, zastawka 
pagórek, włos, chwyt 
cypel, kiść, chomąto 
ująć, małżonek (małżonka) 
naginać, chętka, wychowanek 
wycieńczeć, kościół 
chróst, chruściel (derkacz) 
charczeć, chrzęst, chrząkać 
nozdrze, chrapać, robak
		

/195_0001.djvu

			chromy, chroust, chrpa 
chrstati, chrt, chitan 
chrupati, chrup 
chl
nl, chUć, chUti 
chudak, chudy 
chumelice, chuf, chuva 
chuze, chvastavy 
chvat, chvatny, chvoj 
chvost, chvośt
, chyba 
chyb
ti, chystati, chyie 


ihned, inkoust, intrika 


jadro, jllhen, jakkoliv 
jakmile, jaksi, jalovice 
jankova ti se, J anov 
jantar, jaro 
ja s, jasan 
jasbl 
jasot 
jbtvl, jatra, jazyk 
jećeti, jećmen, jed 
jedle, jedlik, jedly 
jedna tel, jednati, jednota 
jednou, jehla, jehlan 
jehlice, jehn
, iehn
d 
jek, jektati,- jelikof 
jemn
ti, jemnost 
jen, jenf 
je pice, jeptiśka, jefab 
jetabek, jeskyn
. jesle 
jest1i, jestrab, jeśitnost 
jeśt
, jeśt
r, jetel 
jeti, jeviśU, jeviti se 
jevo, je z, jezovec 
Jezulatko, Jet'ś, jdto 
jho, jlcen, JidU 
j1delna, jldlo 
jih, jihnouti 
jicha, jikra, jl\ 
jilec, jilek, jilm 
jinak, jinam (jinde) 
Jindfich, jindy, jlni 
jinoch, jinovatka, jiny 
JifI, jirićka, jifinka 
jirovec, jist
, j'sti 
jistina, jistiti. jisto 
jlśka, j1ti, jltrenl 
jiUenka, jitro, jiUnl, jiUni 


186 - 


kulawy, chrząszcz, bławatek 
pcyskać, chart, krtań 
chrupać, uzębienie 
chcenie, chuć, chcieć 
biedak, szczudła 
śnieżyca, smak, niańka 
chód, chełpliwy 
pośpiech, prędki, choina 
ogon, miotła, wada 
brakować, przygotować, chata 


zaraz, atrament, intryga 


jądro, dyakon, jakkolwiek 
iak tylko, jakoś, jałówka 
upierać się, Genua 
bursztyn, wiosna 
jasność, jesion 
radosne wykrzykiwanie 
okrzyk radosny 
jestestwo, wątroba, język 
jęczeć, jęczmień, jad 
jodła, pasibrzuch, jadalny 
agent, pertraktować, jedność 
raz, igła, ostrosłup 
.szpilka, jagnię, kocianka 
jęk, jąkać się, ponieważ 
delikatnieć, delikatność 
tylko, który 
jętka, zakonnica, żóraw 
jarząbek, jaskinia, jasełka 
jeśli, jastrząb, próżność 
jeszcze, jaszczur, konicz 
jechać, scena, zjawić się 
jaw, jaz, jaźwiec (borsuk) 
Jezusek, Jezus, gdyż 
jarzmo, gardziel, Judasz 
jadalnia, jadło 
południe. tajać 
podlewka (sos), ikra, ił 
trzonek, kąkol, wiąz 
inaczej, gdzieindziej 
Henryk, kiedyś, szron 
junak (młodzian). szron, inny 
Jerzy, jerzyk, georginia 
kasztan dziki, iście, jeść 
kapitał, zapewniać, zapewne 
podlewka (sos), iść, jątrzenie 
jutrzenka, rano, ranny, jutrznia.
		

/196_0001.djvu

			jitrocel, jiva, j'zda 
jlzdarna, jlzlivy 
j'zva, jiz, jiznl 
jmeli, jm
nl, jmouti 
Josef, jsoucnost, jun 


kabelka, kaboniti se 
kaceli, kad, kader 
kafr, kahan, kachna 
kajlcl, kajka 
kakati, kaleti, kalhoty 
kalich, kaIriek 
kaliłU, kaliti, kalny 
kalous, kam 
kamenopis, kam'nek 
kamkoli, kamna 
kamsi, kamzlk, kancelar 
kan
, kanec 
kalihati, kaoka 
kanouti, kapalina 
kap
, kapesnlk 
kapie, kapoun 
kapr, kaprad 
kapsa, kapuce 
kapucin, karanec 
kuban, karbanice 
Karel, karkulka, kartać 
kartoun, kasarna, kasati 
kastrol, kaina, kati se 
kaviar, kavovina 
kaz, kazajka 
kazatel, kbeli 
kazić, kaziti, kaznice 
kbel, kde, kdes 
kdy, kdys, ke, kecati 
kejkle, keI, kelimek, ker 
kei, klabositi, klacek 
kI ad, klada, kladivo 
kladka, kladny, klani 
klany, klapaćka, klapot 
klas, kIbli, klatba, klati 
klatiti, klavlr, kIec 
kleć, klećeti 
kleit, klekati 
klemp'f, klenba 
kleni, klenot 
klenouli, klenuU, klepaćka 
klepeto, klepy, klesati 
klest, klestiti 


187 - 


babka, iwa, jazda 
ujeżdżalnia, uszczypliwy 
blizna, już, południowy 
jemioła, majątek, ująć 
Józef, obecność, junak 


torebka, zasępiać się 
ścinać, kadź. kędzior 
kamfora, kaganiec, kaczka 
kający się, gęś puchowa 
kwakać, broczyć, spodnie 
kielich, kieliszek 
kałuża, mącić, mętny 
puhacz, dokąd 
litografia, kamyczek 
dokądkolwiek, piec 
dokądś, gemza, kancelarya 
kania. dzik 
plamić, plama 
ciec, ciecz 
kapa, chustka do nosa 
kaplica, kapłon 
karp, paproć 
kieszeń, kaptur 
kapucyn, więzień 
namiętna gra w karty, karciarka.,: 
Karol, czepiec, szczotka 
katun, koszary, podkasać 
rondel, fontanna, kajać się 
kawior, kofeina 
skaza, kaftanik 
kaznodzieja, karność 
kazicie., kazl
, dom poprawy 
kubeł, gdzie, gdzieś 
kiedy, kiedyś, ku, bredzić 
gusła, kieł, tygiel, krzew 
oby. bredzić, klocek 
teza, kłoda, młot 
kłódka, dodatni, kłucie 
rozczepiony, grzechotka, klekot, 
kłos, kłaść, kląt\Wa, kłuć 
trząść, fortepian, klatka 
kosodrzewina, klęczeć 

lejt, klekać 
blacharz, sklepienie 
klęcie, klejnot 
sklepić, sklepienie, kołatka 
nożyce (raka), plotki, upadać 
zraz, karczo\Wać
		

/197_0001.djvu

			kleśt
, kletba 
klevetiti, klevetnice 
kli, klić, klićiti 
klićka, klid 
kiiditi, kliditi se 
klih, klika, kliky haky 
kllmati. klinkati, klisna 
kilU, klm, kliziti, klnouti 
klobasa, klobouk, klofati 
klokan, klokoć 
klokot, kloktati 
kloniti, klopytati, kloub 
kloudny, klouzati 
klovatina, klubko 
kluk, klućik 
klukovina, klus, kluziśt
 
kluzky, klystyr, kmen 
kment, kmet, kmit 
knedllk, knejp, knh 
kniha, knihkupec, knihovna 
knihtiskał, knlry 
knlie, knizka, knof\fk 
kliourati (kliućeti), kobka 
kobliha, kocabka, koćar 
koćl, koćka 
koćovati, kofłik 
kojenec 
kojiti, kokoika 
kokotice, kokrhati 
kok ta, kol 
kolba, kl)lćava 
kolek, koli 
kolik? kolkovati 
kolmice, kolna 
kolohnat, kolo toć, kolouch 
kominlk, komo\iti 
komonstvo, komorna 
koiladra, koilak 
konak, kooar 
konani, kona tel 
konćina, konćlf, konejśiti 
konipllsek, koomo, koniel 
kQnvice, kopać, kopi 
kopist, kopriva 
koprneti, korab 
kofalka, kord 
kofitel, kormidlo 
kormoutiti, koroptev 
koryi, kosoćtverec, kostel 


188 - 


kleszcze (obcęgi), klątwa 
robić plotki, plotkarka 
guma, klucz, kiełkować 
klamka, spokój 
uprzątać, wynosić się 
klej, zakręt, bazgranina 
drzemać, dzwonić, klacz 
kleszcz, kląć, kleić, kląć 
kiełbasa, kapelusz, dzióbać 
kangur. pistacya 
bełkot, bełkotać 
nachylać, utykać, slaw 
schludny, ślizgać się 
żywica, kłębko 
chłopiec, chłopczyk 
żakostwo, kłus, ślizgawka 
ślizki, lewatywa, pień 
batyst, starzec, mig 
kluska, gnyp, ksiądz 
książka, księgarz, biblioteka 
drukarz, wąsy 
książę, książka, guzik 
skowyczeć, sień 
pączek, łódka, kocz (powóz) 
woźnica, kotka 
kuczerować, kielich 
dziecię przy piersiach 
karmić, tasznik 
kanianka, piać 
jąkała, około 
turniej, łasica 
stempel, palisada 
ile? stemplować 
prostopadła, wozownia 
obieżyświat, karuzel, jelenie 
kominiarz, obcinać 
świta, pokojowa 
sikora większa, koniak 
koniuch, koniarz 
działanie, wykonawca 
kraniec, rapier, łagodzić 
pliszka, konno, radny 
konewka, motyka, dzida 
kopyść, pokrzywa 
truchleć, okręt 
wódka, szpada 
wielbiciel, ster 
zasmucać, kuropatwa 
skorupiak, romb, kościół
		

/198_0001.djvu

			kostra, kostr bat y, kosy 
koUal, koit
, kotnik 
kotouć, kotrmelec, koudel 
koukati, koukol 
koup
, koupel, kout 
kouti, koutnice 
kouzelnlk, kouzliti 
kov, kovanf, kovU 
kovkop, kovovy, koteluh 
koteny, kotna ty 
krab, krabice 
kraćeti. kradmo 
krahujec, krajeć 
krajlc, krajka 
krajsky, krakorati 
kra!, krap 
krap
j, kra pet 
krasa, kraska 
kraslice, krasocit 
kratce, krha 
krb, kfeć, krećek 
kfehkost, krejćl, kiep elka 
kresba, kreslenf, krha vy 
kflda, kf'dlo, kfls 
kiivice, krivka 
krivule, krk 
krm
, krn
ti 
krocan, krok vice, krom
 
kropać, kroupy 
krouiek, krov 
kfovl, krtek 
krtice, krtinec 
krtiti. krtonotka, kruh 
kruchta, krunyf, krtip
j 
krupice, kruiny 
krtita, kruU 
krutina, krutidlo, krvaceti 
krychle, krvsa, kjtice 
kterak, kub
na, kuckati 
kuć era (kudrna), kudy 
kuchati, kuchta 
kuchyn
, kujon, kukaćka 
kukatko, kukle 
kukurice, ktil, kulećn'k 
kulhavy, kuli ch 
ktilna, kulikati 
kupllf. ktir, kura 
kurak, kurd
j, kute 
kus, kutiti, kutna, ktizle 


189 - 


szkielet, chropowaty, skośny 
badyl, miotła, kostka 
tarcza, koziołek, kłak 
patrzeć, kąkol 
kupno, kąpiel, kąt 
kuć, położnica 
czarodziej, czarować 
metal, kucie, kowal 
górnik, metalowy, garbarz 
skórzany, skórkowaty 
rak morski, skrzynka 
kroczyć, ukradkiem 
krogulec, krajczy 
. kromka, koronka 
obwodowy, gdakać 
król, rupiecie 
kropla, kapka 
,piękność, śliczna kobieta 
krasanka, poczucie piękna 
krótko, krowa 
ognisko domowe, kurcz, chomik 
kruchość, krawiec, przepiórka 
rysunek, rysowanie, kaprawy 
kreda, skrzydło, pleśń 
angielska choroba, krzyw o dziób 
retorta, kark 
pokarm, biednieć 
indyk, pion, oprócz 
kropidło, grad 
krążek, więźba 
krzewy, kret 
skrofuł, kretówka 
chrzcić, turkuć (podjadek), krąg 
chór w kościele, pancerz, kropla 
grysik, kruchy 
indyczka, srogo 
zakręt, cyrkiel, krwawić 
sześcian, szczur, czupryna 
jak, żona nicślubna, kaszlać 
kędzior, kędy 
wypatroszyć, kucharka 
kuchnia, łobuz, kukułka 
lornetka, poczwarka 
kukurydza, kół, bilard 
kulawy, sowa 
wozownia, skrzeczeć 
rajfur, chór, kora 
palący, skorbut, kurczę 
kawał, ryć, habit, koźlę
		

/199_0001.djvu

			kdte, kutel 
kutelna, kvap 
kvesti, kv
t 
kvićala, kvitance, kvitek 
kvoćna, kyćel, kyj 
kyl, kyla, kynouti 
kyp
ti, kypreti 
kysati, kyselina, kyśka 
kyta, kytara 
kytice, kyvadlo. kyz 
labuf, labutnlk, laciny 
lad, ladem, laditi 
l'hev, lahoda, lahUdka 
lllhvićka, laje 
lakadlo, \akau 
la10ch 
\ant lao, lani 
lano, lany! 
\liska, laskati 
lastura, lał, latati 
IUi, latka, latro 
lazebna, \azeli 
laze, lebka 
'lecos, leć, led, leda 
ledek, leden, lednaćek 
led vi. ledvina, lehati 
lehatka, lekati, leknin 
lekofice, lemovati, lemovka 
lenoch, lepost, lepy 
les, lesk, lest 
Ideni, ldtiti 
Idtidl(l, let, leto 
letohradek, letopis, letora 
letos, letovati 
lev:\k, levhart 
levny, Id, lhanl 
lhostejnost, lhtita 
libani, lib
 
libeznost, 1!biti 
libra, libtistka. lic 
licom
rnfce, lićenl, lid 
lih, liha, lihovar 
licha, lichobUnik, lichoceni 
lilek, limec 
lis, I:ska 
lisovati, listek 
listf, listina 
liUk, lijiti se, liśka 


skóra, stożek, 
kręgielnia, pośpiech 
kwitnąć, kwiat 
kwiczoł, kwit, kwiatek 
kwoka, biodro, kij 
tram, kiła, skinąć 
kipieć, pulchnieć 
kisnąć, kwas, kwaśne mleko 
udo, cytra 
bukiet, wahadło, żwir 
łabędź, smakosz, tani 
ład, ugorem, stroić 
flaszka, wdzięk. łakoć 
flaszeczka, gmin 
przynęta, wabić 
podgardle 
łan, łania, łajanie 
lina, trufla 
miłość, pieścić 
muszla, łata, łatać 
łajać, materya, sążeń 
łazienka, łaźnia 
ażyo, czaszka 
nieco, paść, lód, tylko 
saletra, styczeń. zimorodek 
lendźw, nerka, lęgać 
sofa, lękać, grzybień 
słodzień, oblamować, galon 
leniuch, pięknpść, piękny 
las, połysk, podstęp 
rusztowanie, glansować 
czernidło, lot, lato 
willa, rocznik, temperament 
tego roku, lutować 
mańkut, lampart 
tani, łgarstwo, łganie 
obojętność, termin 
całowanie, miło 
wdzięk, podobać się 
funt, pasya, prawa strona 
obłudnica, opis, lud 
alkohol, drążek, gorzelnia 
brózda, trapez, pochlebianie 
psianka, kołnierz 
prasa, leszczyna 
prasować, kartka 
liście, dokument 
li., r6tnić się, lisica
		

/200_0001.djvu

			liAta, litati, llti 
lftice, lito, lity 
lity. Ikati. ln
ny, lnouti 
lod. lodstvo, lokali 
lomenice, lomoz, loni 
lopota, lot, loubi 
19ućenl, louda, louh 
louka, louskllćek 
loutka, loinice 
Iplti. lu
"rna, luć ba, hij 
luna, luoak, limo 
lupa, lupić 
lu!t
nina. luśtiti 
l4za. Iyko, Iysy, lytko 
Ize, Ulce, Uićka 


macek, maccśka 
maćeti, majak 
maJitel, makati, makovice 
maIatn
ti, malba 
m'lem, malicherny 
mel k, malta 
mamidlo, mam 
mamlas, man, mandel 
mandle, man
, maniel 
marjBnka, mllselnice 
masity, maso 
mas tek, masti se 
mastićkar, maskara 
rodle, matenice 
maternfk, matice 
matny. matoha, matrika 
maturita, mavati, maz, maz 
mazdra, mazdfivka, mazlfćek 
mec, med, m
d, medak 
medle, meduoka, medv
d 
mech, m
ch 
m
churina (m
chyf). m
kce 
mela, m
lćina 
m
na, men
, mUice 
m
fić, m
mko 
mermocf, merulika 
mh'c, mesti 
m
sto, meśita, mdkati 
mdne, metelice, metla 
meze. mezek, mezera 
m..zi. mhouriti, mlć 
mih, mihule 
micha. mlchati 


191 - 


listwa, latać, lać 
jędza, żal, lany 
srogi, łkać, lniany, 19nąć 
łódź, flota. łykać 
szczyt, hałas, przeszłego roku 
troska, łut, altana 
pożegnanie, włóczęga, ług 
łąka, dziadek do orzechów 
lalka, sypialnia 
19nąć, latarnia, chemia, łój 
księżyc, jastrząb, łono 
soczewka, łupieżca 
owuc strąl.:zkuwy, łuszczyć 
zgraja, łyko, łysy, łytka 
można, łyżka, łyżeczka 
niedojda, bratek 
maczać, latarnia morska 
właściciel, macać, makówka 
gnuśnieć. malowidło 
o mało, drobnostkowy 
mały palec, zaprawa murarska 
mamidło, złuda 
dureń, wasal, mędel 
migdał, mimowolnie, małżonek 
majeran, maślni czka 
mięsny, mięso 
łojek, mylić się 
szarłatan, maska 
kokardka, plątanina 
macica, macierz 
zagmatwany, widmo, metryka 
matura, machać, mas, maź 
błona, dyfterya, pieszczoch 
miecz, miód, miedź, trzmiel 
zasię, melisa. niedźwiedź 
mech, miech 
pęcherz, miękko 
zgiełk, mielizna 
zmiana, mniej, korzec 
geometrya, podziałka 
koniecznie, morela 
miesiąc (księżyc), zamiatać 
miasto, meczet, omieszkać 
mszalne, zamieć, miotła 
miedza, muł, szpara 
między, mrugać, piłka 
mgnienie, minog 
mlecz pacierzowy, mieszać
		

/201_0001.djvu

			mljeti. milaćek 
lUilerad, milodar 
milost, mince 
mfn
nf. mir, mira 
mfsiti, missal. mlśek 
miśpule, mili, mlza 
mizeti, mizina 
mlad
, mladenec 
mlat, mlatićka 
mla to. mlazl 
mlha. mllti 
mlok, mIs 
mluva, mnohdy, luuoho 
mooukati, moci, moćaJ 
modla, modlitba 
modr, modrfn, mohutny. 
mok, morće 
morek, mofiti, morous 
moruśe, mosaz, mośna 
motati, motolice, motouz 
moudi, mouka, mourenln 
n:ovity, mozek 
mnifek, mraćivy 
mrafno (mrak), mramor 
mra\", mravenec 
mraveniśt
, mravnost 
mraz. mren
k, mrhać 
mrcha, mrize, mrkati 
mrkev, mroavy, mroz 
mrskac, mrśina 
mdtiti, nlrśtny 
mrtvice, mrtvola, mrva 
mrzak, mrzce, mrznouti 
mrzout. mrzutny 
msta, mśe 
mućedlnlk, mućenf 
mudrak, mudrc 
muj. muka, mura 
musa, milstek, mut 
muz, mys, myślenl 
mytina, myliti 
mzda, mżik 
mzitka, mzourati 


oatel nabadati 
nabaiiti se, nab
h 
nab
radlo. nabldka 
nllbozny, nabytek 
oacpati, nać 


192 - 


mieszać, ulubieniec 
bardzo chętnie, jałmużna 
łaska, moneta 
mniemanie, pokój, miara 
miesić. mszał, mieszek 
nieszpułka, mieć, miazga 
niknąć. nędza 
młode. młodzieniec 
boisko, młockarnia 
młóto, młody las 
mgła, mleć 
salamandra, łakoć 
mowa, częstokroć, licznie 
miauczeć, módz, moczar 
bożek, modlitwa 
błękit, modrzew, potężny 
płyn, świnka morska 
szpik. męczyć, gderacz 
morwa, mosiądz, torba 
motać, kołowacizna, sznurek 
jądra, mąka, murzyn 
ruchomy, mózg 
chmurka, pochmurny 
chmura, marmur 
obyczaj, mrówka 
mrowisko, moralność 
mróz, kiełb. rozrzutnik 
ścierwo, krata, mrugać 
marchew, mrukliwy, mors 
baciarz, ścierwo 
rzucić, rzutki 
paraliż, trup. trzaska 
kaleka, haniebnie, marznąć 
człowiek zgryźliwy, markotny 
zemsta, msza 
męczennik, męczenie 
mędrek, mędrzec 
mój, męka, zmora 
muza, mostek, męty 
mąż, przylądek, myślenie 
wyrąb, trzebić 
płaca, mgnienie 
płatek. zerkać 


maciel naganiać 
nasycić się, rozpęd 
waza, oferta 
pobożny, sprzęty 
napchać, Da co
		

/202_0001.djvu

			nać aty, naćepovati 
naćesati, nać iti 
naćrtek, nadace, nadany 
nadavati, n'dech, nadennlk 
n6dherny, nadcha, nadIti 
uadoba, na dor, nadpoćetny 
fladra, nadrail 
D'drika, nadśenl, nahy 
Dahled, nahnouti, nahoda 
nllhon, nAhoz 
nahradnik, nahrdelnik 
nahrnouti, n'hubek, nach 
nachvat, najednou 
najisto, najm
 
mikladny, nśklon 
nśkrćnlk, nakres, nakvap 
n'kyp, n'lada 
naledi, nalevka 
n41ez, nalezce 
n'maha, namatka, namel 
namhlćnlk, namhtek 
namhU, namhtka 
namezdnl, namitka 
nanos, napajeti, n'ph 
naplast, naplo 
napodobenl, naposled 
napov
da, napiesrok 
naprić, naprsnićka 
naramny, naraz 
naraziti, narez, narlzeni 
narknouti, narok, naruby 
naruiivost, naschvśl 
nasili, naskrz 
naskytati set nasIedek ' 
nasobeni, nas oska, nasp
ch, 
nastin, nastraha, nastrćiti 
nastroj, nastup, nastuzenf 
naśinec, nat 
n'ter, nauśnice, naves 
navht, navladni, navlaska 
navnaditi, navod. navrh 
navśt
va, navzdor, n'zev 
nazmar, nazor, nazp
t 
ne, neb (nebo), nebe 
neblahy, nebozez, nebozak 
l)ecuda. nedoplatek 
nedosp
ly, neduh, neduiivec 
n
ha, nehet 
Dehmotny, nehnuty 


193 - 


napoczęty, natoczyć (piwa) 
natrząść, napocząć 
szkic, fundacya, zdolny 
łajać, odcień, wyrobnik 
okazały, katar, nadziać 
naczynie, guz, nadliczbowy 
pierś, dworzec kolejowy 
sadzawka, zapał, nagi 
zapatrywanie, nagiąć, traf 
napływ, nasyp 
zastępca, naszyjnik 
nagarnąć, kaganiec, purpura 
prędko, naraz 
napewno, mianowicie 
kosztowny, nachylenie 
krawatka, zarys, prędko 
legumina, nastrój 
gołoledź, lejek 
wynalezienie, znalazca 
trud, trafunek, sporysz 
lunatyk, zastępca 
rynek, zaimek 
zaciężny, zarzut 
namuł, napoiĆ\ melodya 
plaster, pełność 
naśladowanie, na ostatek 
sufler, na drugi rok 
poprzek, półkoszulek 
ogromny, uderzenie 
natrafić. karb, rozporządzenie 
obwinić, pretensya, 'opacznie 
namiętność, naumyślnie 
gwałt, na wskróś 
zdarzać się, skutek 
mnożenie, lewar, w lot 
zarys, zasadzka, natknąć 
narzędzie, wstęp, zaziębienie 
jeden z naszych, nać 
pozór, kolczyk, plac wiejski 
premisa, prokurator, papilot 
przywabić, wskazówka, projekt 
wizyta, wbrew, nazwa 
nadarmo, pogląd, nazad 
nie, bo, niebo 
fatalny, świder. nieborak 
bezwstydnik, zaległość 
niedojrzały. wada, cherlak 
tkliwość, paznokieć 
niemateryalny, nieruchomy
		

/203_0001.djvu

			nehoda, nejapny 
n
kam, neklid, nelze 
nemluvn
, neodhodlany 
neplecha, nepravy 
neprftel, neprodlen
 
neprod1iśny, nerad 
ncrest, nerost, nesćetny 
nesmysl, nesnaz 
nesti, neśetrny 
neśłovice, ncśvar 
nef, netvor 
nevhta, nevhodny 
nevkus, nevllle 
nezazivny, nezbedny 
net, neiit, nickaminek 
nicmen
, nićema, nićitel 
nikl, nikoli, nisUj 
nit, nitro, noh, nopal 
noriti, Norsko 
notar, notn
, nouze 
Dovodoby, novoluni, novota 
nuceni, nudle 
nul1a, nuśe 
nutiti, nuzak, mU, nybri 
nyn
jśi, nynl 
nyti, nyvy 
obal, obalka 
obćan, obćas 
obdelnlk, obdiv 
obdobl, obec 
obelstiti, ob
ienec 
oMf, ob
tovati 
obezditi, 9bHnice 
obhajce, obhajiti 
obhlidka, obchod, obchodnik 
obili, objednati, objem 
obklićiti. oblak. oblast 
o
ek. obleva, obliba 
obloha, oblost, obluda 
obly. obm
r, obmftka 
obmysl, obnos, oboćł 
obojek, obor, obr 
obrad, obratel, obratlovec 
obratnik. obił 
obrn
nec, obrovsky 
obruba, obruć 
obryn
, obsah, obstavka 
obstojny, obtah 


194 - 


przygoda. nieporadny 
gdzieś, niepokój, nie można 
niemowlę, niezdecydowany 
swawola, nieprawy 
nieprzyjaciel, natychmiast 
szczelny, nierząd 
zbrodnia, minerał, niezliczony 
niedorzeczność, trudność 
nieść, bezwzględny 
ospica, brud 
siostrzenica, potwór 
narzeczona, niestosowny 
niesmak, niechęć 
niestrawny, dokuczliwy 
niż, wrzód, witryol 
pomimo to, nicpoń, niszczyciel 
nikiel, nie, komin 
nić, wnętrze, gryf, kaktus 
zanurzać, Norwegia 
notaryusz. tęgo, nędza 
współczesny, nów, nowość 
zmuszanie, makaron 
zero, kosz do noszenia 
zmuszać, nędzarz, nóż, ale 
teraźniejszy, teraz 
tęsknić, tęskniący 
okładka, koperta 
obywatel, czasem 
prostokąt, podziw 
okres, gmina 
podejść, wisielec 
ofiara, ofiarować 
obwarować, planeta 
obrońca, obronić 
oględziny, handel, kupiec 
zboże, zamówić, objętość 
otoczyć, obłok, zakres 
ubranie, odwilż, upodobanie 
firmament, owalność, smok 
owalny, obwód, tynk 
zamysł, kwota, brwi 
obroża. zawód, olbrzym 
obrzęd, krąg, kręgowiec 
zwrotnik, olbrzymi 
pancernik, olbrzymi 
obrąb, obręcz 
olbrzymka, treść, zajęcie 
Hdowalający, odcisk
		

/204_0001.djvu

			obuśek, obv
ti. obydleni 
obzor, cicas, ocel, ocilka 
octnouti se, oc 
oćichati, odboj, odbor 
odcestovati, odciziti, odćisti 
oddavky, od
nl, odepriti 
oderac, odh 
odevzdanost, odhad 
odhaliti, odhodlany, oditi 
odiv, odklad, odkvapiti 
odlesk, odliśny 
-odm
na, odmocnina 
odmrśtiti, odliati 
odnoz, odpoledne 
-odpor, odporućiti, odpraviti 
-odpurce, odrati 
,odraz, odrhnouti, odruda 
-odstaviti, odst
hovati 
-odsUn, odstup, odsud 
'Odtah, odtud 
-odvhna, odv
tvl 
'Odvod, ohaf, ohava 
oheb, oh las 
'Ohlavka, ohled 
ohnice, ohrada 
'Ohrnouti, ochechule 
'Ochlasta, oj, oklestit 
okolni, okov 
'Okraj, okresni, okruh 
'Okurka, oliti, omaćka 
omltka, omraćiti, omyl 
oody, onehdy, ooeo 
'Opak, opakovani 
opanky, opatek. opelichati 
opefenec, op
t, opHovati 
'Opice, opilec, oplata 
'Oplouti, oplzly. opona 
'OpovrZenl, opozd
ni, opraf 
'Opratka, oprava, opravdu 
opuka, or, orel 
oflzka, orlo; 
ornice, orsej, ortel 
'Orufl, osam
lost, os el 
osidlo, oskeruśe, osloveni 
'Osoćiti, osopiti se 
osrdi, osten, ostnaty 
'Ostouzeti se, ostrdity 
'Ostrov, ostruha 
ostruiina, ostuda, ostych 


195 - 


obuch, okres, zamieszkanie 
widnokrąg, ogon, stal, osełka 
dostać się gdzieś, o co 
obwąchać, bunt, oddział 
wyjechać, ukraść, odliczyć 
ślub, odzienie, odmówić 
zdzierca, odzież 
przywiązanie, ocenienie 
odsłonić, rezolutny, odziać 
widok, zwłoka, odbiedz 
odblask, odmienny 
nagroda. pierwiastek 
odprawić, odebrać 
odnoga, po południu 
opór, polecić, odesłać 
przeciwnik, obedrzeć 
odbicie, umyć, odmiana 
odstawić, przeprowadzić 
odcień, odstęp, stąd 
odtrącenie, odtąd 
przyprostokątnia, odnoga 
pobór. ogar, ohyda 
przegub, odgłos 
uździenica, wzgląd 
lopucha, zagroda 
ogarnąć, syrena 
pijanica, dyszel, obciąć 
okoliczny, wiadro 
brzeg, okręgowy, okrąg 
ogórek, oblać, sos 
tynk, odurzyć, omyłka 
ongi, niedawno, ów 
opaczność, powtarzanie 
kyrpce, napiętek, wylinieć się 
ptak, powtórnie. powtarzać 
małpa, opój, odpłata 
opłyn!łć. sprośny. zasłona 
pogarda, opóźnienie, lejec 
stryczek. poprawa, doprawdy 
opoka, rumak, orzeł 
oprawa, zegar wieżowy 
gleba, ziarnopłon, wyrok 
oręż, ustronie, osieł 
sidło, jarząb. odezwa 
oczernić, oburzyć się 
osierdzie, oścień. kolczasty 
blamować się, ostrożny 
wyspa, ostroga 
jeżyna, wstyd, nieśmiałość
		

/205_0001.djvu

			osud, osv
ta, osyka 
ośatka, ośemetny 
ośetiovati, ośiditi se 
ośklibati se, ośklivy 
oślapati, ośoupati 
ośt
diiti, ośum
ly 
otaleni, otaznlk 
otecl, oteklina 
otep, ot
z, otka 
oh apa, otop, otraviti 
otrhati, otrly 
otrok, otruby 
ovzduśi, oznobiti 
ozvućl, oziti 
oilti, oZralec 


pab
rek, pablesk 
paćesy, pad 
paditi, padoucnice 
padouch, pahyl, pacha tel 
pajdavy, pak, paklić 
pakostnice, palba, palca t 
palice, palivo, pamatka 
panenka, pan chart, panska 
papouśek, paprsek, parat 
paratko, parez 
pas, past 
pastorkyn
, paśtika, pata 
patrati, patiiti 
patrny, patro. pavlać 
pavouk, paidl, paie 
pUe, paiit. pazitka 
pecka, pećen
, pećlivy 
pejsek, pel, pelest 
peleś, pemza 
pcnUenka, penlz 
penkava, Peplćek, perl 
perka, perlik, peruf 
p
tiuhelnlk, petrklić 
petriel, pice, pid 
pichati, pikel, pile (pilnost) 
piloun, pilulka, pisanka 
piseil, plst, pitomy 
pivovar, piachy, plamen 
plan, plaśiti, plati 
platno, plavba, plech, pl en 
plenka, pies, pleso, plei 
pl ch. plice, plIseli, pUli 
pllziti se, plno. plocha 


196 - 


dola, oświata, osika 
plecianka, podstępny 
pielęgnować, oszukać się 
stroić minę, obrzydliwy 
wydeptać, zużyć 
obdarzyć, wiotki 
ociąganie się, znak pytania 
napuchnąć, puchlina 
wiązka, cugiel, kozica 
hultaj, opał, otruć 
oberwać, zahartowany 
niewolnik, otręby 
atmosfera, odziębić 
oddźwięk, ożyć 
ożąć, pijak 
ostatek, odblask, 
czupryna, upadek 
pędzić, epilepsya 
łotr, kikut, sprawca 
kulawy, ale, wytrych 
podagra, strzelanie, maczuga 
pałka, opał, pamiątka 
źrenica, bękart, pokojówka 
papuga, promyk, pazur 
wykłuwaczka, kloc 
paszport, pułapka 
pasierbica, pasztet. pięta 
badać, przynależeć 
oczywisty, piętro, balkon 
pająk, pacha, ramię 
paź, darń, szczypiorek 
pestka, pieczeń, troskliwy 
piesek. pyłek, krawędź 
jaskinia, pumeks 
pugilares, pieniądz 
zięba, Józio, pierze 
buciki, młotek, skrzydło 
pięciobok, pierwiosnek 
pietruszka, pasza, piędź 
kłuć, intryga, pilność 
piła, pigułka, zeszyt 
pieśń, tłok. głupi 
browar, płochy, płomień 
równina, płoszyć, płonąć 
płótno, żegluga, blacha, łup 
pielucha, bal, głębia, łysina 
pilch, płuca, pleśń. pluć 
pełzać, pełno, płaszczyzna
		

/206_0001.djvu

			197 - 


plośtice, ploutev, plouti pluskwa, płetwa, płynąć 
plst, pluk, plzky, plt pilśń, pułk, ślizki, ślimak 
poberta, pobidka, pobuda smyk, pobudka, drab 
pocestny, pocta, pocasi podróżny, cześć, czas 
poćet, poćty liczba, rachunki 
podel, podelni wzdłuż, podłużny 
podhla vnice, podkrovi poduszka, poddasze 
podloubi, podmasli podsienie, maśtanka 
podoba podobieństwo 
podpona przeciwprostokiltnia 
podrobn
. podrući szczegółowo, poddaństwo 
podruh. podsednik komornik, wierzchowiec 
podsili, podsv
U podsienie, podziemie 
podiev, podślvka podeszwa, podszewka 
podvod, podzemi podstęp, suteryny 
podzim, pohlavek, pohled jesień, uderzenie, pogląd 
pohnouti, pohod1f, pohodny poruszyć, wygoda, hycel 
pohov, pohovka, pohibiti spoczynek, sofa, pogrzebać 
pobreb, pohilnek, pohyb pogrzeb, skotarz, ruch 
pochop, pochoutka, pochilzka siepacz, łakoć, obejście 
pochyba, pojednou, pojem wątpliwość, naraz, pojęcie 
pojistiti, pokani, pokavad ubezpieczyć, pokuta, pokąd 
poklad, pokladna, poklesnouti skarb, kasa, upaść 
poklićka, poklop pokrywka, wieko 
pokrok, pokroutka, pokrov postęp, cukierek, całun 
pokuta, pokrvaceti kara, pokrwawić 
pokrytec, I?okus, pokyn obłudnik, próba, skinienie 
pól, Polak, poledne biegun, Polak, południc 
poleno, polibek, police polano, całus, półka 
polo, poloha, polovice napół, położenie, połowa 
pomateny, pomh obłąkany, stosunek 
pomlazka, pomluva, pomilcka śmigus, potwarz, wsparcie 
pond
lf, ponoika poniedziałek, skarpetka 
ponrava, popel pędrak, popiół 
popIa tek, popud podatek, popęd 
porad. poraziti, porUeti wciąż, zabić, wycinać 
poi'iz, poroba, posavad ośnik, niewola, dotąd 
poskytovati, posled dostarczać, wkońcu 
poslech, postih, postrk posłuch, regres, szupas 
posud, pośetily, posklebek potąd, durny. urągowisko 
pośly, pośta, potah zdechły, poczta, zaprzęg 
poUh, potkan, potucha pocięgiel, szczur, przeczucie 
pouhy, poup
, pouf czysty, pączek, pielgrzymka 
pouto, pouzdro, pouze pęto, pudło, tylko 
povel, povśimnouti si rozkaz, zauważyć 
povidy, pozd
, pozor zawsze, późno, baczność 
pOilnky, pracn
 dożynki, ciężko 
pradlena, pradlo praczka, bieli.zna 
prah, prach, prak próg, proch, proca
		

/207_0001.djvu

			pramen, prani 
prase. prasnice 
pravltko, prazdeil. prdel 
preclik. pfed 
predseda, prejny 
pfekvapeni, prelud 
preruśeni, preslik 
prezuvka, pribor. prijice 
piiklop, prikop, prikrov 
prileiity, prl1iś, prim
ti 
pfimka. primo. pripitek 
pf(saha. prisambUh! 
pfisn
, płlslroj. priłera 
pNśU. pritel, privrtenec 
prizemek, prkno, pro, proć 
prodleni, pron, prósa 
prosp
ch, prostfedek, proti 
proto. proud, prouha. provaz 
provdana, prozaUm 
prs, prsk. prskati 
prst, prsf, prs ten 
pd(, prudky, pruh 
prdhiedny, pru mysi 
prut, prve. prvok 
prvosenka, pry. pryskyf 
pryskyiice, pryz 
psan(, psUi, pstruh, płtros 
ptUi se, pud. puda. puhon 
pul, pule c, puma 
pupa. pupen, pusa 
pust, pdvab. pytel 
rab, fad, rad 
rada. rad
j(, rafika 
rachot, rakev. rak os 
Rakousko-Uhersko, ramlice 
rampouch, rana, rarach 
ras. fasa, ratiłt
 
ratolest, raz. raziti 
rćeni, rd(ti se, rebf(k 
reć, fecky, :A.ehor 
rejdi!t
, rek, :A.ek 
rekyd. reptati, ferab 
reieto. ret, fet
z. fev 
rez, rez, fez, fici 
fidce. fije 
ffjen, finkot, f(łe 
ffti. fiza, f(zek 
fizen(, rmoutiti, rob 


198 - 


zdrój, życzenie 
prosię. maciora 
liniał. próżnia, tyłek 
obwarzanek. przód 
prezes, życzliwy 
niespodzianka, widmo 
przerwa, szczebel 
kalosz. nakrycie. syfilis 
nakrywka, rów, wieko 
okazyjny, zbyt, skłonić 
prosta, prosto, toast 
przysięga, dalibóg! 
surowo. przyrząd. potwór 
przyszły. przyjaciel. zwolennik 
parter, deska, dla. dlaczego 
zwłoka, dlaiI, proza 
postęp, środek, wbrew 
przeto. prąd, pręga, powróz 
zamężna, tymczasem 
pierś. czeluść, bryzgać 
palec, gleba. pierścień 
pada (deszcz), prędki. pręga 
przeźroczysty. przemysł 
pręt, pierwej, wymoczek 
pierwiosnek, pono, pryszcz 
żywica, kauczuk 
list, pisać. pstrąg. struś 
pytać się, popęd. gleba, pozew 
pół. głowacz. bomba 
poczwarka, pączek, buzia 
post, wdzięk, worek 
niewolnik, rząd. zakon 
radca, raczej, wskazówka 
łoskot, trumna. trzcina 
Austro-Węgry, samica 
sopel, cios, zły duch 
hycel, rzęsa. dzida 
la torośl, cios, bić 
frazes, rumienić się. drabina 
mowa, grecki, Grzegorz 
miejsce gry, bohater, Grek 
bohaterka. szemrać, jarzllb 
rzeszoto, warga, łailcuch, ryk 
rdza, tyto, rzeź, rzec 
rzadko, ryk jeleni 
październik. brzęk, rzesza 
ryczeć, szata, sznycel, 
zarząd, zasmucać, niewolnik
		

/208_0001.djvu

			rob
. roU'k, rośti 
roub, rovnobUnik 
rozbroj, rozdil, rozhaliti 
rozhovor. rozlad, rozmar 
rozsah. rozstonati se 
rozsudek, roztomily 
rozvrh, rtuł 
rub. rubai 
ruće, rućenl. rudnouti 
ruka, rulik, rupati 
rdsti, ruzice. ivati 
rybiz, ryć. rYha 
rycblfk, rychta 
rYma, rypati, rys 
ryiavy. rytff, ryzak 
ryzec, ryzl, ryze, rzati 


sadra, sah, sahati, sal 
samovrah, sad 
s'lika. sazba. sa ze 
sazeć, sazeti, sb
h, sbor 
seć. sedlU 
sednice. sek 
Belka, sem, sesle, sestra 
setba, setnik, se'\'er. seznam 
shazeti. shledani, shluk 
schopnost, schuze. sice 
siłnice, slpavy 
Birka, sirY 
s( ł. slti. si U 
sketa. sklatiti. sklenouti 
sklep. sklo, sklon 
sklopec, skoba, skofice 
skoro, skot. skoupy 
skr'Ii, skrćek, skfftek 
skfivan, skrovny, skrz 
skulina, skutećni, skvost 
skvrna, siad, slama 
slanećek, slap. slatina 
siećna. sled, sled. slepice 
Ilet, sleva, slib 
slidil. slin. sliz 
sloh, sloha, slovutny 
sluj. slupina, sluśeti 
Ilu!n
, slza, smaćkati 
smalt. sm
na, sm
r 
smetak. smiln
. smir 
smlouva. smokev, smrk 
smrt. smrz. smysl 


199 - 


dzieciątko, łotr, zarośle 
zraz. równoległobok 
bunt, r6:tnica. obnażyć 
rozmowa, rozstrój, kaprys 
objętość, zachorować 
wyrok, miluchny 
rozkład, rtęć 
lewa strona. koszula śmiertelna 
rączo, poręka, czerwienieć 
ręka, warkocz. chrupać 
r6ść. rozeta, ryczeć 
porzeczka, łopata, rówek 
pociąg pośpieszny, dom sądowy 
katar. ryć, ryś 
rudy. rycerz, kasztan (koń) 
rydz. szczery, ryż. rżeć 


gips. sąg. sięgać, sala 
samobójca. smok 
szczęka. taksa, sadze 
zecer. sadzić, zbieg, zbór 
kośba, siodlarz 
izba mieszkalna. cięcie 
chłopka, tu, krzesło, siostra 
siew, kapitan. północ, spis 
zrzucić, zobaczenie się. tłum 
zdolność. schadzka, wprawdzie 
gościniec. ochrypły 
zapałka. osierocony 
sieć. siać, sit 
tchórz, strząsnąć. sklepić 
piwnica, szkło, pochyłość 
potrzask. skobel, cynamon 
prawie. bydło. skąpy 
skroil. pędrak, bożek domowy 
skowronek, szczupły, przez 
szczelina, istotnie, klejnot 
plama, sł6d, słoma 
śledź. wodospad, trzęsawisko 
panna, ślad, śledź, kura 
zlot, ulga, ślub 
szpieg. margiel. śluz 
styl. strofa, słynny 
warstwa, łupina, być do twarzy 
porządnie, łza. zgnieść 
emalia. zamiana, kierunek 
miotła. lubieżnie, zgoda 
umowa, figa. świerk 
śmierć, smardź, zmysł
		

/209_0001.djvu

			snach a, snar. sliatek 
snim, snlh, snilek 
snlsti, snoubenec, snuśka 
sob, sobec, soćenl 
socha, sochar. sochor 
sok, sotva. souboj 
soucit. soućet. soudobny 
soudruh, soulad 
soum
rny, soumrak 
souscd, sousto, soustrast 
soul, souUska. souzeni 
spać, spachati 
spala. spalnićky, spanek 
spanky. spar, spasiti 
spasitel, spiklenec 
spiskati. spisovatel 
splśe, splav, spleskly 
spolećnost, spolu 
spona. sporAk 
spofitelna. spousta 
sprcha, sraz. srdce 
srdnaty, srna, srp 
srst, srslKa, sdeti 
srub, stan, stat 
stal, statek, stav 
stavba, staveni. stavitel 
sthka, steblo, steh 
stehllk, sten, st
na 
st
nice, stUovati si, stin 
strast, strava, strćiti 
stfebati, stred, stfed 
sUeda, stfela. stfep. stfevo 
stflbro. stfih. strnad 
strniU
; strnouti, stroj 
strom, strućny, slruhadlo 
strujce. struk, stryc 
stri, stud, studeno 
studna. stuha, stvura 
sud. sudba. suk 
sundati, sup. sufovati 
svaćina. svada 
svah, sval, svati 
svatvećer. svaty. svazek 
sv
doml, svUenec, sv
t 
sv
tlo, sv
tnice, svice 
svitek. svodić, svrab 
svrask, svrhnouti. svudnik 
s}ć8k. sypka 
syr, syrovy, syrovy, sysel 


200 - 


synowa, sennik, ślub 
sejm, śnieg, marzyciel 
zjeść, narzeczony, zbiór 
ren, samolub, zazdrość 
statua, rzeźbiarz, drąg 
rywal. ledwie, pojedynek 
współczucie, suma, współczesny 
towarzysz, zgodność 
symetryczny, zmrok 
sąsiad. kęs. kondolencya 
ląd, wąwoz, zmartwienie 
śpioch, dopuścić się 
szkarlatyna, odra, sen 
skronie, szpon, zbawić 
zbawiciel, spiskowiec 
ukartować, pisarz 
prędzej. śluza, spłaszczony 
towarzystwo, razem 
klamra. piec kuchenny 
kilsa oszczędności, masa 
natrysk, spadzistość, serce 
odważny. sarna, sierp 
sierść, agrest, sapać 
zrąb, namiot, państwo 
artykuł, majątek, stan 
budowa, budynek, budowniczy 
strajk. źdźbło; sztych 
szczygieł, jęk, ściana 
pluskwa, żalić się, cień 
trud, wikt, włożyć 
chlipać. patoka. środek 
środa, strzała, czerep, jelito 
sre bro, krój, trznadel 
ściernisko, osłupieć. maszyna 
drzewo, zwięzły, tarło 
sprawca, strąk, stryj 
przerwa, wstyd. zimno 
studnia. wstęga, potwór 
beczka, przeznaczenie, sęk 
zdjąć, sęp, trapić 
podwieczorek, zwada 
spadzistość, musz kuł, zwiać 
wigilia, święty, tom 
sumienie. klient. świat 
światło, pokój, świeca 
naleśnik, konduktor. świerzb 
zmarszczek, zrzucić, zwodziciel 
włóczęga, śpichlerz 
ser, suro1Wy, sero1WY, suseł
		

/210_0001.djvu

			hceni, śachta, ialek 
iarvatka, ś&śek, śat 
iatećek, śatlava, bvle 

edivy, śedy, śeiik 
3icśule, śetiiti, śikmo 
łilenec, śindel, ślp 
lipek, 
iie, śkarpa 
łkatule, śklebiti se, śkrabośka 
łkrob, śkvar, śle 
Ileh. ślechta, ślem 

lep, śliupa ti 
los, śpaćek 

pan
l, śpatn
, _ śpek 
łperk, śpeta 
Iplna, śpinavy 
iplze, śpiflrna 
!plechał, śplhati, śprym 
Iroub, śfastny, śfava 
Itht
na, UhU 
IUtec, śł4Hka 
!tika, śtlr 
lUt, śtU ti, śtoudev 
!uhaj, śumar. śunka 
łupina, śuple 
łust, luśkati 
Ivab, śvadlena 
śvanda, śvarny, ŚVec 
heholiti, śvestka, śvih 
hihllk, śviznost 


tabak, tabule, tady 
tak, tahle, tahnouti 
tak
, takika, talov 
tą.mhle, t&śka, taUnek 
tazaci, tainy, teci 
tećka, ted, tehdy 
Ucha, tekutina, telatko 
Ulesny, telo, UlovMa 
tem
, tem
i, tence 
tenhle, tenky 
tep, tepna 
teprv, Terst 
tesak, tesai 
Usn
, thnopis 
test, t
sto. te ta 
tUce, tchan, tchyn
 
tiha, tipec, tisic 
tisk, tiśl
ny 
liUra, llach, tlama 


201 - 


ubieranie, szyb, filiżanka 
utarczka, błazen, szata 
chusteczka, areszt, szabla 
siwy, szary. bez 
strąk, oszczędzać, ukośnie 
waryat, gont, strzała 
dzika róża, szerokość, fosa 
pudło, beczeć, maska 
krochmal, żużel, szelki 
chłosta, szlachta, śluz 
ogon (u sukni), zażywać tabak, 
poła (sukni), szpak 
Hiszpan, źle, słonina 
klejnot, szczypta 
brud, brudny 
żywność, spiżarnia 
plusk, wspinać się, żart 
śruba, szczęśliwy, s
k 
fortuna, szczęście 
pędzel, szczotka 
szczuka, niedźwiadek 
tarcza, szlochać. stągiew 
wyrosteK, grajek, szynka 
łupina, szuflada 
Slmer, szeptać 
karakon, szwaczka 
żart, ładny, szewc 
świegotać, śliwka, smagnięcie 
c!egant, zwinność 


tytoń, tablica, tędy 
ciąg, oto ta, ciągnąć 
także, niby, ropa 
oto tam, torba, tatunio 
pytający, ciągły, ciec 
kropka, teraz, wtedy 
pociecha, ciecz, cielątko 
cielesny, ciało, somatologia 
ciemię, niemal, cienko 
ten oto, cienki 
tętno, tętnica 
dopiero, Tryest 
cieślica, cieśla 
ciasno, stenografia 
teść, ciasto, ciotka 
ciężko, teść, teściowa 
ciężar, pypeć, tysiąc 
druk, drukowany 
cacko, plotka, paszcza
		

/211_0001.djvu

			tlapa, tleska ti, tlupa 
tma, tmel, tnouti 
tobolka, toćna, tolice 
tolik, topeni, tof 
to uha, toul, tou
 
touziti, tovarna, tovaryś 
trakar, trampota, tiasofitka 
Uasti, traf, travić 
trdlice, tiemen, tiepiti 
trepka, trest, treta 
trh, trhati, Uida, triditi 
trlice, trmacenl, trn 
trosky, troufati, troup 
trpce, trpny, tipyt 
trs, truchlo, trup 
truska, trychtYi 
tryzeil, tryzniti 
triba, tucet, tudy 
tuha, tuhle, tuhy 
tuk, tuleil, tup
 
tuze, tuzba, tuzka 
tvar, tvrz, tyć 
tyden, tygr, tyl 
tyn, tyz 


ubor, ubrousek 
ubyt
, ubytovati 
ucpati, ucta 
ućast, ućel 
ućet, ućinkovati 
ućitel, ud 
udaj, udalost 
udatńy, uder 
ud
s. udice 
udidlo, uditi 
udoił, uhel, uhlazeny 
uhel, uh ona, uhoi 
uhoz, uhrana, uhrn 
uchvatiti, uchystati 
ujec, ujednanf, ujezd 
ukaz, ukladny 
uklid, uklłzeti 
ukol, ukon 
ukor, ukrop 
ukrotiti, ulehle, uleva 
ulita, uloha, umaćkati 
um
lec, um
ni 
um
ra, umrlćina, unava 
unor, upejpati se 


202 - 


lapa, klaskać, kupa 
ciemność, kit, ciąć 
torebka, biegun, lucerna 
tyle, opał, toć 
tęsknota, kołczan, tuz 
tęsknić, fabryka, czeladnik 
tragacz, kłopot, pliszka 
trząść, szlak, truciciel 
tarlica, strzemię, strzępić 
sandał, kara, bagatela 
targ, rwać, klasa, grupować 
tarlica, fatyga, cierń 
gruzy, ufać, truteń 
cierpko, bierny, połysk 
krzak, smutno, tułów 
żużel, lejek 
dręczenie, dręczyć 
handel, tuzin, tędy 
grafit, tutaj, sztywny 
tłuszcz, foka, tępo 
bardzo, żądza, ołówek 
kształt, twierdza, tyka 
tydzień, tygrys, tył 
zamek, tenże 


ubranie, serwetka 
suchoty, wkwaterować 
zapchać, uszanowanie 
udział, cel 
rachunek, działać 
nauczyciel, członek 
doniesienie, wypadek 
odważny, uderzenie 
strach, wędka 
wędzidło, wędzić 
dolina, węgiel, ogładzony 
kąt, wada, węgorz 
cios, urok, suma 
porwać. przygotować 
wuj, układ, wąwóz 
znak, podstępny 
sprzątnienie, sprzątnąć 
zadanie, funkcya 
upokorzenie, wodzianka 
poskromić, ugór, ulga 
skorupa, zadanie, zmiąć 
artysta, sztuka 
proporcya, trup, znużenie 
luty, drożyć się
		

/212_0001.djvu

			up
nf, upis, uplatek 
uplavice, uplnc 
uponka, upozorniti 
uprchlik, uprk 
ufad, urćity 
1iroda, urok 
useć, usen, usili 
uslovl, usm
v 
usnouti, usouditi 
usp
ch, lIsporadani 
uspomy, ustav 
usll. usUedi, ustfice 
ustrk. ustrnouti, ustroj 
ustup, usudek, usvit 
ujetriti, u
klebek 
lijtipek, utek, ut
k 
utery, utes, ut1y 
utok, utrata, utroba 
uvadly, uv
r, uvod 
1izce (uzko), uzel 
uzenf, uzenaf, IIzenky 
uf, uias, ufovka 


vaćek, vajlćko 
val, valćlk 
vana, vanoce 
vanouti, varhany, varle 
vaśen, vaz, vazba 
vćela, vćera, vćetn
 
vdana, vd
k, v
c 
v
da, v
doml 
vedro, v
dro, vejce 
velenf, veletok 
velice, velitel, velmi 
vel moc, ven 
venćf, venek (venkov) 
venku, verse 
v
rtel, v
ru 
ves, vesm
s 
vesmfr, vesnice 
vesta, vdkeren 
v
ta, vetd 
vMev, veUeti 
v
UI, vezdejjl 
vhod, vice, vidal 
vlla, vfnek 
vlra, vlth 
vkus, vlada, vlaha 
vlak, vlas, vlast 


203 - 


narzekanie, zapis, łapówka 
biegunka, zupełnie 
wąs, przestrzedz 
zbieg, galop 
urząd, określony 
urodzaj, procent 
odcinek, skóra, usilność 
motto, uśmiech 
usnąć, przysądzić 
wynik, uporządkowanie 
oszczędnościowy, zakład 
ujście, centrum, ostryga 
obraza, osłupieć, organ 
ustąpienie, opinia, świt 
szczędzić, drwinki 
przytyk, wątek, ucieczka 
wtorek, urwisko, wątły 
napad, strata, wnętrze 
zwiędły, kredyt, wstęp 
wązko, węzeł 
wędzenie, wędliniarz, kielbaski 
już, zdumienie, zaskroniec 


worek, jajeczko 
wałek, walec 
wanna, Boże Narodzenie 
wiać, organy, jądro 
pasya, wiązadło, oprawa 
pszczoła, wczoraj, włącznie 
zamężna, wdzięk, rzecz 
nauka, wiadomość 
upał, wiadro, jaje 
komenda, wielka rzeka 
wielce, wódz, bardzo 
mocarstwo, na dwór 
zewnątrz, ,wieś 
na dworze, zwrot 
ćwierć (korca), zaiste 
wieś, ogólnie 
wszechświat, wieś 
kamizelka, wszystek 
zdanie, starzyzna 
gałąź, starzeć się 
większy, powszedni 
w czas. więcej, patrzcie I 
nimfa, wianek 
wiara, zwycięzca 
gust, władza, wilgoć 
pociąg, włos, ojczyzna
		

/213_0001.djvu

			vlaUovka, vlećka, vlhko 
vlidny, vIiv,' vlk 
vlna, vloha 
vnada, vnlmati 
vnitf, vnuceny 
vodić, vodik 
voj, vojln 
volavka, volba 
vodavka, vor, vosa 
vous, vplouti, vrabec 
vrah, vraida 
vrba, vred, vrele 
vfesk, vrh, vrhati 
vrch, vridlo 
vrkati, vrouci 
vrtule, vrub, vrz 
vskutku, vstffc, vstup 
v
ady (v
udy), v
e 
v
fmati si, vtip 
vubec, vući, vudce 
vukol, vybidnouti 
vycpanl, vyćep 
vydaj (vydej), vyd
lek 
vyheli, vyhlidka 
vyhradn
, vyhubeni 
vyjadrenf, vyklenek 
vykon, vylet 
vykres, vym
nek, 
vymUek, ,,-yminka 
vymluva, vymoci 
vymol, vyilatek 
vyliaty, vyndati 
vyplaknouti, vyprask 
vypujćka, vyr 
vyflzenl. vysada 
vyseć, vyskati . 
vyskytati se, vysledek 
vysp
ti, vyst
hovati 
vystraha, vystfednl 
vyje, vyjeUiti 
vyjka, vytah, vytka 
vyzkoumati, vyznam 
vyzvMy, vyzle 
vzd!lenost, vzdati 
vzdech, vzdor 
vzduch, vzetl 
vzhled, vzlet 
vznik, vzpoura 
vztah, vztainy 


204 - 


jaskółka, tren, wilgotno 
uprzejmy, wpływ, wilk 
wełna - fala, zdolność 
ponęta, pojmować 
wewnątrz, wmuszony 
przewodnik, wodór 
wojsko, żołnierz 
czapla, wybór 
perfuma, tratwa, osa 
wąs, wpłynąć, wróbel 
morderca, morderstwo 
wierzba, wrzód, szczerze 
wrzask, rzut, rzucać 
wierzch, ciepłe źródło 
gruchać, serdeczny 
śruba, wrąb, skr.zypnięcie 
doprawdy, naprzeciw, wstęp 
wszędzie, wszystko 
zwracać uwagę, dowcip 
wogóle, wobec, wódz 
naokoło, pobudzić 
wypchanie, wyszynk 
wydatek, zarobek 
ognisko, widok 
wyłącznie, wytępienie 
deklaracya, nisza 
funkcya, wycieczka 
rysunek, dożywocie 
odbyt, warunek 
wymówka, wymódz 
wymulisko, wyciąg 
wyjęty, wyjąć 
wypłukać, chłosta 
pożyczka, puhacz' 
załatwienie. przywilej 
wycinek, wykrzykiwać radośnie 
pojawiać się, wynik 
dojrzeć, przesiedlić 
ostrzeżenie, przesadny 
wyżej, zbadać 
wysokość, wyciąg, zarzut 
zbadać, znaczenie 
wywiady, wyżeł 
odległość, złożyć 
westchnienie, upór 
powietrze, wzięcie 
wzgląd, wzlot 
początek, bunt 
stosunek, względny
		

/214_0001.djvu

			vztek, vztekly 
vfdy 
zabaliti, zf1blesk 
zabradli, zabsti 
z,ic1ona, zacpati 
zaćatek, zad
lati 
zadek, zadni, zaducha 
zahaliti, zi1hodno, zahrada 
zahy, zahyb 
zachod, zachrana 
zajatec, zajem 
zajfc, zakaznik 
zakefnik, zakladatel 
zakladnl, zaklopka 
zakmit, zakon, zakopnik 
zakukliti, ZŚlety 
zalibeni, zaliv 
zaloha, zaloina 
zalusk, zam
stnanf 
zamhouriti, zaminka 
zamotek, za mycka 
zandati, zśn
t 
zanofka, zapad 
zaplava, zapletka 
zi1polenl, zapona 
zapor, zapov
d, zare 
zatl, zśrmutek 
zaroveli, zaruba 
zaruka, zasilka, zasnoubiti 
zast
na, zast
ra 
zastihnouti, zastup 
zHkrt, za Ul 
zaśtita, zatćenf 
zati, zatopa, zavality 
zśvdavek, zav
j 
zav
r, zav
s 
zav
t, zavin 
z,ivitnice, zavod 
zavoj, zavrhnouti, zaznam 
zazvor, zUeh, zditi 
zMsily; zboff, zbraii. 
zbrkly, zbdjnfk 
zbyti se, zcela 
zcepen
ti, zcipnouti 
zdali, zdar 
zdarily, zde, zdejjl 
zdeli, zd
ny, zdfti 
zdivoćeti, zdomacn
ly 


205 - 


wściekłość, wściekły 
za wsze 


zapakować, blask 
poręcz, ziębnąć 
zasłona, zapchać 
początek, zarobić 
tył, tylny, astma 
owinąć, słusznie, ogród 
wcześnie, zakręt 
wychodek, ratunek 
jeniec, zajęcie 
zając, odbiorca 
rozbójnik, założyciel 
zasadniczy, wentyl 
blask, prawo, saper 
zakapturzyć, zaloty 
upodobanie, zatoka 
zaliczka, kasa zaliczkowa 
chętka, zajęcie 
zamrużyć, pozór 
kokon, wentyl 
zapodziać, zapalenie 
zawrotka, zachód 
powódź, intryga 
pasowanie się, haftka 
przeczenie, zakaz, zorza 
wrzesień, smutek 
zarazem, zarąb 
poręka, posyłka, zaręczyć 
kulisa, zapaska 
przydybać, zastęp 
dławica, gniew 
opieka, aresztowjłnie 
ziać, zalew, krępy 
zadatek, zamieć 
koniec, zawiasa 
testament, sztrudel 
spiralna, zakład 
welon, odrzucić, spis 
imbier, żar, zaznać 
szalony, towar. broń 
postrzelony, zbójca 
pozbyć się, całkiem 
zdrętwieć, zdechnąć 
czy, pomyślność 
udatny, tu, tutejszy 
wzdłuż, murowany, murować 
zdziczeć, swojski
		

/215_0001.djvu

			zdrahati se, zdrceny 
zdrmoliti, zdrtiti 
zebra, zed ' 
zednat, zednik 
zejmena, zejtra 
zeli, zemak 
zem
pis, zet, zevloun 
zevrubn
, zhnusiti 
zhotovitel, zhurta 
zhyzditi, zinek, zjev 
zkaleny, zkoumati 
zkouśeny, zkrehly 
zkroceni, zkuśebnost 
zkypreti, zle, zle, zlo 
zloba, zlolajny 
zIomek, zmar 
zmetati, zmizet'i 
zmocn
nec, zmrhati 
znalec, znam, znamka 
znasilniti, znasobiti 
znatel, zn
lka 
zn
ni, znićeni 
zobak, zohaviti 
zor, zora (zore), zornice 
zosobn
ni, zostouzeti 
zośkliviti, zotroćiti 
zoufalec, zouti 
zpatky (zpM), zpU 
z plna, zpozd
nl 
zpozorovati, zpr'va 
zpfima, zprosUedkovati 
zpruditi, zpruha 
zpurny, zpdsoba 
zpusobilv, zpytovati 
zrada, zr'dce. zrak 
zraly, zr'ti 
zrcadlo, zfejm
 
zfenl, zfetel 
zfldka. zfldlo, zfizovati 
zrnko, zrovna, zrujenf 
ztUka, ztuha, ztuchly 
zub, zulibati, zupIna 
zufiti, zUstatek 
zufenl, zvaci listek 
zvadly, zvanl 
zvMy, zv
d 
zvedeny, zvednouti 
zvelebenf, zvMfaly 
zvici, zvlUtnl 


206 - 


wzdragać się, znękany 
pumiąć, skruszyć 
żebra, mur 
wolny mularz, mularz 
mianowicie, jutro, 
kapusta, ziemniak 
geografia, zięć, gap 
dokładnie, obrzydzić 
wyrabiający, prędko 
zohydzić, cynk, 'zjaw 
mętny, badać 
egzaminowany, zdrętwiały 
poskromienie, doświadczenie 
spulchnieć, źle, złe, zło 
zlość, oszczerczy 
ulamek, zepsucie 
poronić, zniknąć 
pełnomocnik, zmarnować 
znawca, znany, znaczek 
zgwałcić, pomnożyć 
znawca, sonet 
brzmienie, zniszczenie 
dziób, zohydzić 
wzrok, zorza, źrenica 
uosobienie, zelżyć 
zbrzydzić, zniewolić 
desperat, zzuć 
wstecz, spiż 
spełna, spóźnienie 
spostrzedz, referat 
wprost, załatwić 
oparzyć, sprężyna 
krnąbrny, postać 
zdatny, badać 
zdrada, zdrajca, wzrok 
dojrzały, dojrzewać 
zwierciadło, widocznie 
widzenie, wzgląd 
rzadko, źródło, urządzać 
ziarnko, wprost, skasowanie 
ciężko, sztywnie, stęchły 
ząb, wycałować, zupełnie 
srożyć się, reszta 
zwężenie, bilet zapraszający 
zwiędły, zapraszanie 
zwiady. szpieg 
dobrze wychowany, podnieść 
upiększenie, zwietrzały 
wielkości, szczególny
		

/216_0001.djvu

			:zvon, zvrhlost, 
zvućeti, zvuk 
.zvdle, z"'yk 
lAbry, zadati 
zadoniti, zadost 

ha, iahavy, Uk 
Zalat, ialm, falny 
żal oba, ialtat 
.zalud, ialudek 
Zampion, :tarlivy 
iatva, fblunkl zdati 
idibec, zdimati 
iebernice, zebrlk, zeh 
iehliti, zehrati, zejd\lk 
.fel, :telezarna 
ieleznice, zelizku 
#.elva, żeli, zena 
2eneva, zenich 
ienska, zentour 
iernov, fert 
zertva, zezlo, zezulka 
.ihat, ihavy 
zhoucl, zlci, zidle 
iihadlo, iilobiU 
!In
, zin
nka 
ilrny, zivel 
zivnost, zivnostnlk 
!ivobytl, fivoćich 
'fivociistvo 
zh"11tek, zlzeD, zliala 
ilab. flba, fluć 
iluna. ilul, zluty 
iluva. fnec. 
ofie, fok 
Jrati, zravy, fula 
iJ."ać, haniti, hastal 
fvałlati, fvykati 
.zvykavec 


207 - 


dzwon, zwyrodnienie 
dźwięczeć, dźwięk 
samowola, zwyczaj 


skrzele, żądać 
żebrać, żądza 
zgaga, palący, uczeń 
więzienie, psalm, żałosny 
skarga, psałterz 
.
ołądź, żołądek 
pieczarka, zazdrosny 
żniwo, plusk! oczekiwać 
li oszka, wyżymać 
opłucna, drabina, zapał 
prasować, sarkać, kufelek 
żal. huta żelazna 
kolej żelazna, żelazko 
żółw, żniwo, żona 
Genewa, pan młody 
kobieta, kolowrot 
kamień młyński, żart 
ofiara, berło, kukułka 
podpalacz, żarzący się 
skwarzący, żegać, krzesło 
żądło, puls 
włosień, materac 
urodzajny, żywioł 
przemysł, przemysłowiec 
życie, zwierzę 
królestwo zwierząt 
stanik, pragnienie, dżdżownica 
żłób, zołza, żółć 
żołna, żółtość, żółty 
wilga, żniwia,rz, Zofia. wór 
żreć, żarłoczny, granit 
gaduła, bredzić, gaduła 
paplać, żuć 
zwierzę przeżuwające
		

/217_0001.djvu

			-208- 


SPIS RZECZY. 
Rozdział pierwszy: Pokrewieństwo języka czeskiego 
z językiem polskim - sLr. 1-19. 
Długie i krótkie samogłoski I. w = v 2. sz = 
. 
cz =-= Ć. rz = f, ł = I 3. g = h. Y = i 4. ń = 6, 
ie =
, [= Ć, d = dź, ti = ć 5. Brak miękczenia 6. 
Inne końcówki 9. Brak nosowego ą, ę 11. Inne samu- 
głoski 12. Inne spółgłoski 15. Opuszczenie liter 16. 
Przestawienie liter 17. Cechy charakterystyczne języka 
czeskiego 18. 
Rozdział drugi: Latwe opisy, opowiadania i anekdoty 
(80 ustępów) - str. 20---64. 
Czas 20. Rodzina 27. Ciało ludzkie 29. Odzienie 33. 
Dom i mieszkanie 34. Rzemiosła 38. Pukarmy i napoje 40. 
Handel 45. Zwierzęta 46. Ogród 51. W polu 53. Me- 
tale 54. Ziemia 56. Miasto i wieś 60. Bóg 64. 
Rozdział trzeci: Zwięzła gramatyka - str. 65-97. 
I. F o r m y g r a m a t y c z n e. Rzeczowniki 65. Przy- 
miotniki 69. Przysłówki 72. Zaimki 73. Liczebniki 76. 
Przyimki 77. Czasowniki 80. Zestawienie form gramaty- 
cznych 89. Spis wyrazów gramatycznych, różniących się 
od form polskich 91. 
II. O p i s o w n i 92. 
III. T w o r z e n i e w y r a z ó w 95. 
Rozdział czwarty: Zwroty i zdania, najpotrzebniejsze 
w życiu codziennem - str. 98---125. 
Ogólne zwroty mowy 98. Czas 100. Ciało ludzkie 104
 
Ubranie 105. Mieszkanie 109. Pokarmy i napoje 110. Han- 
del i poczta 111. W podróży 113. Listy (tytuły, wstęp, za- 
kończenie, adres), rachunki, kwity, skrypt dłużny, zamó- 
wienie, weksle, wypowiedzenie, kontrakt 116. Skr6- 
cenia 125. 
Rozdział piąty: Krotkie powiastki - str. 126--176. 
Laska k vlasti 126. Hrujka 128. Vrabec 129. Du!ićky 
v lese 129. Hrdina 131. V cizin
 132. Matysek 135. Jak se 
odstrailuje zlo 139. SUst
na a zebrak 142. Dobre d
ti 143. 
Osud 144. Stolista ruie 151. Poctivy dratenlk 154. Jak se 
babićka setkala s cisafem Josefem 158. Petr Obrovec 162. 
Pohadka o Starosti 168. Krat Jećmlnek 169. Z plsnl ve- 
ćernlch 174. Ma zem
 175. 
Rozdział szósty: SłoWDił::zek D
jważniejszych wyra- 
zów - str. 177-208.
		

/218_0001.djvu

			7(9-