/iii4366-1898-r_31-0001_0001.djvu

			. 
Pismo dla spraw gospodarczych, politycznych i społecznych rolników. 
Módl .i
 i pracuj. 


..Rolnik.. wychodzi raz na t
dzleń \'I" C z war t Ak. - ..Rol
lka" można tylko razem z ..K a t o II k I e m'. 
abonować za 1 markę 20 len.. na kwartał. - Ogłoszema za rządek (wiersz) czterołamowy 15 len. 


.r. 31. 


Bytom G.-8., 4-
o Sierpnia 1898. 


Rok V. 


wywaru kertoflanego, chciwe spożywanie wysło- 
dzin piwnych itp. tlcisłej paszy. 
Wypróbowane w praktyce tIrodki na urato- 
Chorobę tę zna katdy praktyczny gospo- wanie zwierząt chorobą tą dotkniętych są: 
dai'z, wie także, jak szybki jest tej choroby prze. 1) Na sztukę wyrosłego bydła, bierze się 
bieg, która w wielu bardzo razach, koticzy się bryłkę a ł u n u wielkotlci jaja kurzego, tłucze 
łmiercią, czy to wskutek paraliżu, czy uduszenia, miałko i rozpuszcza w wrzącej wodzie. Rozczyn 
czy też pęknięcia żołądka (żwacza). czy tet wresz- ten zadaje bydlęciu ciepło (ale nie gorlł co ) - 
cle, skutkiem rozdarcia się przepony, kt6re to a dalsze wzdymanie ustaje natychmiast, aż po. 
()statnie dwa wypadki następują najczętlciej, gdy woli, ustępuje zupełnie. Stosunkowo mniej, bie- 
rozdęte bydlę w boleści rzuca się na ziemię. Po- ne się dla cieląt. Powtarzając zadawanie lek ar- 
niżej podajemy powody, kt6re wzdęcie u bydła stwa tego przez 2 lub 3 dni, podobno usuwa się 
najczęściej wywołują, a które gospodarz znać po. u bydląt zapadłych, a w ten spos6b leczonych, 
winien dokładnie, by wiedział, czego mu wystrze- skłonność do wzdymania się, nawet lia przy- 
gać się trzeba. Są one następujące: szłotlć. 
Zrosiała, od deszczu zmoczona i w og61e 2) Bardzo prostym i pewnym przeciw wzdę. 
wilgotna, a także i zeszroniała, zielona, a przy. ciu u bydła tlrodkiem, jak r6wnież i przeciw kol- 
1em soczysta pasza _ tem niebezpieczniejsza, je- kom u koni, ma być s i a r c z y k P o t a s u. tak. 
Ali dłuższy czas leząc na kupie, zagrzała się, lub że wątrobą siarczaną zwany (Hepar sulphuricus). 
jeżeli zaraz po jej .pożyciu, bydło się poi lub Zadaje się go choremu bydlęciu, skąpo łytkę 
i;et dostaje paszę taką na czczo. stołową, poczem wnet choroba ustępuje. 
Dalej, nastaje wzdęcie, jeAli bydłu nie przy-. 3) Praktycznym i znanym po częśoi Arodkiem, 
"Zwyczaj onemu, zamiast po trosze i zwolna, daje się Jest także w o d a w a p i e n n a, którą przyspo- 
-do spożycia od razu większe ilości, np.: bujnej tlwie- Babia się. nalewając na 50 grm. tlwieżego, palone- 
.żej koniczyny, lucerny, poganki, wyki, a nawet I go wapna, l litr wody i mięszając dokładnie. 
bujnej Uustej trawy, młodej oziminy itp.. nie Wody takiej wapiennej, powinien sobie katdy 
przestrzegając mianowicie, by ono, na pastwisku przezorny gospodarz, na latowIł porę przyspoBO- 
'akiem postępując naprz6d, zawsze z wiatrem, a bić pewien zapas. by w danym razie miał jlł 
nigdy pod wjatr, pędzonem nie było. W czasie zawsze gotową pod ręklł. 
przed burzą. lub gdy powietrze jest wilgotne a Woda wapienna, przechowywaną być powin- 
parne. niebezpieczetistwo wzdęcia bywa najwięk- na w dobrze zamkniętych bulelkach, a 1/, litra z 
8ze. niej. stanowi .dawkę jednorazowIł. na sztukę wy- 
Dalej powoduj Ił wzdęcie gorczyca polna (Si- rosłego bydła. 
napis arvensiB) i łopucha (ogniszczka) (Raphanus _ 4) Dobrą jest także nalewka (infuBum) z 1/ 2 
.raphanistrum). Sił one najniebezpieczniejsze w II t r a w 6 d k i, n a 30 g r a m 6 w t Y t o n i u. 
.czasie dojrzewania. Zaprawiona w butelkach szczelnie zakorkowa- 
Niekt6re trawy trzcinowe i sitowiate także nych, gdy nahierze koloru brunatnego piwa, na- 
spowodować mogił wzdęcie, zwłaszcza, jetlli po- lewka użytą być może i to w ten spos6b, że na- 
kryte Bił rdzą. przód wpycha się bydlęciu w gardziel kulkę sza- 
Rozdymailł: zepsute. gnijlłce i w rozkład rego (zielonego) mydła wielkości włoskiego orze- 
'przeBzłe warzywa. a wreszcie zbyt chciwe picie cha, a za tem dopiero, wlewa się mu w gardło 


o wzdęciu u bydła (pakośniku) 
-or;,z klika 6rodków prze('h,' nieIIłu.
		

/iii4366-1898-r_31-0002_0001.djvu

			pelną filiżankę powyższej nalewki, a jeśli tylki) 
wszystko dość wcze
nie się stało, wzdęcie ustąpi 
niebawem. 
5) Jednym z lepszych Arodków przeciw 
wzdęciu bydła, jest także s p i r y t u s k a m f o- 
r o w y. Przysposabia się go w ten sposób, że 
nalewa się kamfory za 30 -40 fen. - 1/3 litrem 
mocnego spirytusu. Nalew ten, codziennie mie- 
Bzaó trzeba dokładnie, wstrząsając butlą, tak sa. 
mo skłócić go trzeba w butelce przed każdem 
użyciem. Z rozczynu tego daje się w razie wy- 
padku, wyrosłemu bydlęoiu, pełną łyżkę stołową. 
W gwałtownych razaoh, można po 15 minutach 
dawkę powtórzyć. Rozczyn ten kamforowy, skut- 
kuje również dobrze, przeciw kolkom u koni. A 
więo i kamforowego spirytusu. sporządzonego w 
sposób, jak wyżej, powinien także zawsze być 
zapas, w każdym domu gospodarskim.. 
6) Dobrym przeciw wzdęciu 
rodkiem. jest 
także a m o n i a k (Salmiakgeist.) Jedn
 dawkę 
dla bydła wyrosłego, stanowi 15 grm. amoniaku 
(łyżka stołowa) rozozynionego w 1/ 2 litrze wody. 
W gwałtownych przeoież razach, można tę da- 
wkę powtarzać co kwadrans lub co pół godziny. 
Działanie amoniaku popiera bardzo wódka, doda- 
na do każdej da wki w ilości 50 gramów. 
7) 'Vreszcie zaznaczemy jeszcze, jako bar- 
dzo i nieohybnie skuteozny środek, jeśli natych- 
miast skoro tylko spoRtrzeże się wzdęcie, użytym 
być może, t y n k t u r ę z i e m o w i t u (Colchi- 
cum) ; jest to wszakże trucizna bardzo mocna i 
dla tego nie każdemu, 
rodek ten może być przy- 
stępnym. Dawka, wynosi lyżeozkę od kawy na 
sztukę wyrosłego bydła, na owcę, wystarcza 4-5 
kropli. Zwykle jedna dawka wystaroza, wyjątko. 
wo tylko zaj
ć może potrzeba powtórzenia jej w 
kwadrans lub w pół godziny. Ktoby więc mógł 
mieć u siebie tynkturę ziemowitu, ten niechaj 
zawsze trzyma ją w zapasie - wszakże tylko 
pod 
cisłem zamknięoiem. 
Z wielu jeszcze 
rodków p rzeciw wzdęciu 
bydła, wybrall
my powyższych siedem, które w 
praktyce dowodnie już okazały. się najskuteoz- 
niejszymi. O trokarowaniu (przebijaniu), które 
tylko w ostateczności używanem być powinno, 
nie wspominamy wcale, jeBt ono .mnlej więcej 
znane każdemu. 
'Vzdęcie bydła jest w każdym razie choro- 
bą cięiką, chociażby więc i przeszło szczęśliwie, 
pozostawia zawsze po sobie osłabienie w orga- 
nach trawienia, a z niem znów skłonność do 
wzdęcia, stan, który bezwarunkowo usunąć trze- 
ba, zadając lekarstwa wzmacniająoe żołądek, jak 
np. rumianek, kmin, również jak Arodki, zawiera- 
jące gorycz, z solą. 


2 


Jak niszczyć ognichę, łopuchę? 


Dotychczasowe próby stwierdziły. że najeku- 
teczniejszym środkiem na niszczenie ogniohy, wy- 
cieńozająoej jarzyny. jest witryolej ielaza. We 
Franoyi, w Maju miała się nawet pod miastem 
Reims odbyli próba sikawek naj odpowiedniej- 
szych do tego użycia. Opryskiwanie roli sikawką 
winno być wykonywane, zanim ziarno jarzyny 
okryje ziemię, ale jak n ajpó
niej, by nie trzeba 
jeszcze raz roli rozozynem witryoleju opryskiwać. 
Najat6sowniej, gdy w jarzynie rozwija się trzeci 
Illb czwarty listek. Próby należy początkowo 
wykonywać na małej przestrzeni. 
Praktyczne tegoroczne próby niszczenia ło- 
puchy podaje rolnik Herbig z Wyrzyska ; robio- 
no je na królewskiej stacyi dla romontów w roz- 
maitych czasach: przygotowano rozczyn 15 pro- 
centowy witryoleju; do 100 litrów wody wlano 1& 
funtów witryoleju żelaza poczem dnia 18 Maja 
konewką oblano 10 kwadratowych metrów mie- 
szanki z owsa, j
czmienia i wyki, w tym wła
nie 
czasie, w którym łopucha rozwija piąty listek. 
CzynnoM tę wykonano o godzinie drugiej w naj- 
większym upale. W dwie godziny później spadł 
deszcz obfity i ten ubezwładnił działanie roz- 
czynu. 
Drugą pr6bę z tym samym rozczynem wy- 
konano dnia 4 Czerwca - wtedy ognicha już 
kwiUa, a już po 24 godzinach spostrzeżono skut- 
ki działania witryoleju. Liście zczerniały, a kwia- 
ty żółte zbielały. Po drugich 24 godzinach łopu- 
cha była zniszczoną, kwiat pozostał jeszoze doŚĆ 
dł
go, ale nie dał nasienia. Trzecią próbę o dby- 
to dnia 20 Czerwca z takim samym rozozynem; 
paroela, jaką oblano, obejmowała 5 kwadr. metr. 
Łopucha już wtedy okwitała i za więzywała się 
w nasienie. Po 24 godzinach liście zaczęły czer- 
nieć, a niezadługo potem roślina zniszczała. 
Mieszaninie - pisze w kotlcu 
Ziemianinc- 
oblanie takie nic nie szkodziło. Z począ tku po- 
kazaly się brunatne plamy i zda wało się, że wię- 
dnie. ale po 2 tygodniach ro
Iiny zupełnie zjędr- 
niały, nawet kolor ich stał się ciemniej zielonym, 
a ro
liny bujniejszemi, tak iż prawie na pewno 
twierdzić można, że witryolej działa na rolę uży- 
zniająoo. 


Drobne wiadomości. 


* Kakol w po
ladzie dawany zwie1"lętom i drobiowi jest 
niezdrowy; często trujący, gdy dawany .w większej ilo
ci, 
ale nie każdemu rodzajowi zwie1'7l\t szkodliwy. W cesar- 
skiej rolniczej stacyi doświadczalnej w Wiedniu robiono 
próby, czy wog61e i ile dawniej można kąkolu inwenta- 
rzowi? Celem pr6by zaczęto paść świnie; wziąto do tej
		

/iii4366-1898-r_31-0003_0001.djvu

			3 


próby rozmaitego wieku i rasy. Wykazało się, że od i zdrowiu ludzkiemu są szkodliwymi. Z drugiego powodu 
40 proc. czystego kąkolu zwierzęta te były zdrowe i ża- wydano zakaz chłodzenia mleka lodem, że grupy lodu roz- 
dnego skutku kąkol na nie nie wywierał. PowiQkszono puszczaj9c się i dajłlc wodą, która przyczynia sią do roz- 
dawki kąkolu z innem ziarnem do 70 procent kąkolu cieńczenia mleka, a wiadomem jest, że dolewanie wody do 
świnie nie chorowały, cbociaż przez kilka miesiQcy paszą mleka jest: fałszowaniem materyałów spożywczych, zatem 
tę im zadawano. Zato więcej szkodliwie oddziaływa pasza I podpadającym karze. 
z kąkolu na inne zwierzQta. Młode jagnięta niszczeją już * Niemiecka rada rolnicza wystosowała do rZ8,du 
po jednodniowej paszy, do której dodano 50 gramów ką- następu
ącą ucb\\:ałę: 
kolu na sztukę. Ciel
ta niszczej8, od dawki 200-300 Podskoczeme cen zbożowych napelnia rolnik6w nie- 
gram6w kąkolu. Konie, woły robocze, krowy i stare mieckich radości8, nie mał8" wszelako polepszenie to wyj- 
owce ?Jadują bez utraty zdrowia dawkę % do 1/4 mąki dzie tylko wtedy rolnikom na dobre, jeżeli ono będzie cią- 
z kąkolu domieszaną do zwykłej paszy. U krów dojnych głe i trwałe. Rolnicy domagają sią tylko miernych cen 
kąkol jednakże ujemnie wpływa na wydajność mleka. pokrywających koszta produkcyi; ceny niezmiernie wysokie 
Ż d śl ' nie są wcale rolnikom pożądane zwłaszcza, że w takich 

 J
kie rośliny 'Yymag
J, 
8pna? . a na ro ma wypadkach zyskuje tylko handlarz oraz za chwilowcm 
"!' . rOID1ctwl
 hodo,!ana m,e ro
wmle Slą n
l
zY
l
, gdy wapna podskoczeniem nadmiernem cen idzie zawsze obniżenie 
Jej zabrakme. - Jednakze nie w r6wneJ Ilosc
 
me 
ap
a tychże. 
te
') wymagaJą d
 .sw
go .rozr
stt
. 	
			

/iii4366-1898-r_31-0004_0001.djvu

			4: 


że ma być dobrą paszą dla krów. Dotychczas nigdy jej ł O cielaków, 38 owiec. Płacono za 50 kilogramów 
nie siewałem. Zapytuję przeto jakiej roli wymaga, jakiej z wyłączeniem cła: Za bydło: Woły: I gat. ży- 
uprawy i ile jej siać na morg (jutrzyną)? F. B. z R. I wej wagi 31-33 mk, wagi mięsa 56-60 marek, 
O d p o w i e d ź. Gorczyca biała skutkiem swego II gaŁ żywej wagi 27-30 mk, wagi mięsa 49 -55 
wzrostu szybkiego i wytrzymałości na zimno dostarczyć mk, III gat. żywej wagi --- mk., wagi mięsa 
rólnikowi może w krótkim czasie dużo i dobrej paszy. --- mk Krowy: I gat. żywej wagi 25-28 mk., 
Gorczyca działa bardzo dobrze na wydajność mleka wagi mięsa 48--51 mk, II gat. żywej wagi 20-24 
u krów. Lubi wprawdzie ziemie dobre, w dobrej kulturze, mk, wagi mięsa 40-48 mk. III gat. żywej wagi 
w pruchnicą bogatej wszelako byle rola była w sile - - mk, wagi mięsa - - mk. Jałowice: 
i kulturze to i na lżejszych gruntach siQ uda. I gat. żywej wagi 30 -32 mk., wagi mi"sa 55-58 
Pod gorczycą rola powinna być natychmiast po mk, II gaŁ żywej wagi 26 - 29 mk, wagi mięsa 
zwiezienIu żyta podorana. Po zoraniu trzeba rolą do- 50-54 mk. Bucłrnje: I gat. żywej wagi 28 -30 
kładnie zbronować, poczem sił} wykonuje siew gorczycy. mk., wagi mięsa 51-55 mk, II gat. żywej wagi 
Na mórg magedeburski i na dobrej ziemi (jutrzyną) liczy 25-27 mk., wagi mięsa 48 -50 mk. Za świnie: 
siQ 10 funtów ziarna; przy siewie nieco sp6źnionym (jak najlepszy towar żywej wagi 48-50 mk wagi 
w obecnym przypadku) lepiej wziąść nieco więcej ziarna mięsa 62-64 mk; dobry towar żywej wagi 
12 do 15 funtów na mórg. Siew przykrywa sią bronami, 44-46 mk. wagi mięsa 56-59; lichszy towar ży- 
niezagłęboko. Jeżeli z siewem trafiło sią szcząśliwie t. j. wej wagi 40-42 mk, wagi mięsa 51-44 mk. 
na czas ciepły a po zasianiu wilgotny, to ziarno wnet równo Za cielaki: żywej wagi 25 -33 mk Za owce 
powschodzi i rOBnienie postąpu.ie szybko. Po 6 tygodniach (ang.): naj!. tow. żywej wagi 29-30 mk., wagi mięsa 
gorczyca na 12 do 16 cali wysoka może już być ko- 58-60 mk, owce krajowe żywej wagi 22 mk., wagi 
szoną. Powinna nawet być wcześniej koszoną, ponieważ mięsa 49 mk Wywieziono do G6rnego 81ązka 
nalepiej spaść ją bydłem, zanim okwitnie. Spasając ją i Saksonii O świń. Pozostało 14 wołów, 76 świń. 
później staje się dla zawartego w niej olejku dla zwierząt 3 cielaki i 236 owif'c. 
niezdrowl\, a i mleko i masło staje sią wskutek właściwej 
gorczycy ostrości niesmacznem. Dalej: pasza z zielonej 
gorczycy obfita jest bardzo w ciała białkowate (azot) dla 
tego zawsze dobrze jest przyrzynać do niej odpowiednil\ 
iloŚĆ słomy, która zbyt silny skutek azotu łagodzi i przez 
to zapobiega możliwemu wzdęciu zwierzęcia (pakośnikowi). 
Dobrl\ paszą dla kr6w stanowi mięszanina gorczycy białej 
ze sporkiem olbrzymim (Riesenspargel); także gorczyca 
biała z (tatarką) poganką (w r6wnych częściach). Gorczycę 
na paszą można używać do
ć poźno w jesień, gdyż znosi 
ona przymrozki aż do 4 stopni. 


Ostntnte mtjwJższe ren)
 tar
o\Ve. 
I Kosztują 
 cAntnal'Y 
 
 
15 . _ &i.s .
 
 
CD o N ._ J...4 CD ......ł UJ 

 .
 
 
 
 q::< 
 kopa funt 
,11(.I.oj ",1(. .oj 011(. .oj 
1t. .oj .At. .oj J(,..oJ L'1(. .oJ ",1(. ..J 
Bytom. . _ 1 - - - - -- - - 5 - 3 - 3u - l 20 
Racibórz - - 15 
 UJ 391640 11 44lJ 1 250 - - l 
Ko;'le. -1- - -11- -1 1 5351' 220 1 2040 11 1 
Prudnik . 2030, 17 20:t6 30 16 60 1 560: - -11- ::jl- 
Nysa . 20 
 - 15 -1114 20!15 80 4 
o! 180'IL3 2011- 85 
Grotków . - Ln -IIL4 40 15 60 4liO 230 1 ,1680, - 90 
Niemodlin. - - 15 20i - - 16 -1144011- -1- - - 90 
Opole. -- - -11- -"1750 5 -- 11 2 5ó l 15 - - 
Strzelce 
O 50;]6 - 16 -1118 - 6 - 2 -- / 27 - 1 
Lubliniec . - -1- - I t -11- - 4 ł;O. 2 - IH - - 90 
Rybnik. . - -116 - - 17 - 570 1101 1 24 - 105 
Pszczyna . - -;15 501- - 16 - 4 - 250 1 24 - - 90 
Kluczborek 198°1'15601450 15 - 4- - 27521 - l 
Tarn. Góry 2040111640 15 -1117 50 11 - - - - - - - 
Syców. . - -11 1650 '- -111630 4 1 60 1 1 90 _ 1 - - 
Franksztyn 3260;11670 '1620 16 -II 4 -II 2 -116 gR1 1 1 


TnI'
 ilU b)"clto W Wrochuviu 
z l-go Sierpnia 1898. 
Bydła spędzono: 81 wołów, 1005 świń i 183 
cielaków, 663 owiec. Pozostało: - wołów, 17 świń, 


o 
- 
00 
'" 

 


Sprawozdanie łygodnlowe 
koniczyny, traw I nasion Oswalda Hiibnera w Wrocławiu. 
Prowancką lucernę oryginalnl\ 64-66 m., koniczynę 
czerwonl\ 35 -46 m., koniczynę białą :
o -45 m., koni. 
czynl\ szwed7kl\ 40 -54 m., koniczynę żołtą 12 -16 m., 
przelot 3()-45 m., inkarnatkę 13-1-1 m., angielski raj- 
gras imporl - - mk., śl
zki od"iew - - m., włoski 
rajgras imp. - - m., tymotką 18-24 m, gorczycą białl\ 
lub ż6łtą 14-16 m., rzodkiew olejną 16-1R m., wyk
 
piaRkowl\ 00 -GO mk., seradelę 11-12 mk. za 50 kilo. 
Łubin żołty 12-13,00 m., łubin niebies. 10-12 m., w)"ką 
13-15 mk., peluszkę 15,00-18 mk., groch 
 Wiktol")ac 
18-20 m., groch dla koni 14 -15 m. za 100 kilo m.tto. 


MASZYNY ROLNICZE 


wszelkle
o rodzaju, mianowicie na porę latow!ł 
pługi, brony, walce, żniwiarki ame- 
rykańskie, grabie konne, młocar- 
nie, wialnie, młynki i triery, pum- 
py, sikawki i t. d. 
poleca 207 
Sł. Koraszewski J (firma Wulkan) w Opolu. 
Stósownle do poszcze
ólnych życzeń dostarczam 
maszyn z w8zelkl
b ItoItnleJącJ'cb 'abr.Jk, po nu.jtań- 
...Jch 
('na('b rabr.Jt1znJ'
b. - W razie potrzeby wystar- 
czy napisać kartę pocztową z dok:ładnem podaniem 
adresu i stacyl kolei. 


I Hł-'II
\''''ER'a I WAGN"
RA'a 
rabr. tektury na dachy (Dachpappenfabnk) MYlIłowIce lPiosek) 
poleca 8we 
wyroby tektury na dachy, cement drzewny itd, 
Ceny rzetelne, materyał znakomity. 


illit. 


Redaktorodpo1Viedz. Tadeusz PaJacz w Bytomiu. - Nakładem i ozoionkanl1 drukami ..Katolika" IIpółki wydawniczej z ogr. odp. . Hyromiu