/img0001.djvu

			y 


POWIESCI 


LUDU POLSKIEGO NA ŚLASKU. 


Z UST LUDU ZEBRAł. 


. "'" 
LUCYAN MALINOWSKI 



 


.. 


W KRAKOWIE, 
NAKŁADEM AKADEMII UMIEJĘTNOŚCI. 
SKŁAD GŁÓWNY W KSIĘGARNI SPÓŁKI WYDAWNICZEJ POLSKIEJ. 


1899. 


,t
		

/img0002.djvu

			7
?'.{ 
'{, z 


.. 





ts
 
- 
JL 


, Ą 


Osobne odbicie z Tomu IV. ))z. II. Materyalów antropol.-archeol. i etnograf. 
Akademii Umiejętności w Krakowie. 


W
Ll(,t$ 71.,,# 
.s If ł f T i} CI/l 7 (J (r I C e- 
t! I ł f( r/ ff .11 o... I.t 
, ..... ""IJ " O -
I 
.l . 1> d'".,.. fi J I £A,"- 


. 



 
\.J 


W Krakowie, 1899. - Drukarnia Uniwersytetu JagielIoński
gO: pod zarza,.dem J. Filipowskiego.
		

/img0003.djvu

			Powieści ludu polskiego na Śląsku. 


Z Ust ludu zebrał 


Lucyan Malinowski. 


-
- 


w S TĘP. 


"Lulf śląski mówi równie czysto, jak i w innych 
okolicach naBzego etnograficznego obezarij., i obca 
-wtręty nie. są tu liczniejsze, aniżeli w słuwniku 
ogólnym". L. Malinowski. Zarysy ,;ycia ludowego 
na Śląsku. 


Ś. p. Pro(. L. Malinowski odbył w lecie roku 1869. podróż 
po Sl:;sku dla zbadania miejscowych gwar ludowych. O podr6ży 
tej ogłosił następujące prace: l) Listy z podr6ży po Śląsku w cza- 
sopismie "Na dziś". Kraków 1871. I, 289-313. 2) Uber die 
Oppelnsche Mundart in Oberschlesien. Leipzig 1873. 3) Zarysy 
życia ludowego na ŚI
sku. Warszawa 1877. Odbitka z "Ateneum". 
4) Studya śl
skie w Rozpr. Akad. Um. IX, r. 1882. 
Zebranego w tej podróży obfitego materyału etnograficznego, 
przedstawiaj
cego ze względu na ściśle zastosowan
 pisownię fone- 
tyczn
 wielk
 wartość dla dyalektologii śl
skiej, ś. p. Lucyan Ma- 
linowski, dla nawału innych prac, nie wydał. CzYni to obecnie 
podpisany z polecenia Komisyi antropologicznej Akademii Umiejęt- 
ności, zobowiązany do tego podwójnie, jako wdzięczny uczeń ś. p. 
Profesora i jako syn tego ludu, którego On język i zwyczaje z taką 
miłości
 badał. 
Na razie wychodzi część pierwsza tego cennego zbioru, Po- 
wieści ludu polskiego zebrane w Księstwie Cieszyńskiem. W dal- 
szym ciągu mają wyjść materyały zebrane na ŚIl}sku Pruskim. 
1*
		

/img0004.djvu

			2 


L. MALINOWSKI. 


[4) 


Wydawca zachował wszelkie właściwości graficzne rękopisu, 
tylko w Przypiskach poczynił kilka uwag. 
Według spisu z r. 1890 żyło w Księstwie Cieszyńsk!em J 77418 
Polaków, 73897 Czechów i 41714 Niemców. Polacy zamieszkują: 
zbit
 masą przeważn
 część kraju z wyj1}tkiem w
skiego pasu 
nad granicą morawską, gdzie mieszka ludność mówil}ca narzeczem 
mieszanem (polsko - czeskie m ), urzędownie zaliczana do Czechów. 
Niemcy, do których zaliczają się także żydzi (6070) i pewna 
część wynaradawiajl}cej się inteligencyi rodzimpJ, tworzą kolonie 
w większych miastach i w ogniskach przemysłowych, w Bielsku 
(11128 N. - 2249 P. - 416 Cz.), w Cieszynie (7664 N. - 
6170 P. - 599 Cz.), we Fryd ku (2639 N. - 292 P. - 4341 
Cz.), w Skocz owi e (1009 N. - 2083 P. - 9 Cz.), w sześciu 
wsiach koło Bielska (6757 N. - 1651 P.). 


Krak6w, w styczniu 1899 r. 


Dr. Jan Bystroń. 
\- 


I. K S i ę S t W O C i e S z y ń s k i e. 


Ustroń, na Czantoryi Wielkiej. Jura Blahut. 


Jednej vdóvy chuapec a seu furt az pryseu do jednej cha- 
uupli:i. V tej chauupce ńe naseu ńic, jlmy tela naśoU zabe na pc- 
kars1rim pecu, a ta zaba pfem6Viua ku temu chuapcu: kaj śe tu 
vźeu, ten chUapec Dodpovedźau: ja idem na suuzbe J dyby kl}udych 
śe mi trefii"ią" a ta zaba mu Dodpovedźaua: ty ńe pójdźes ńigdźi, 
ty tu u mńe dostańes, ty me bedźes f pecu tóPić, a me zagfevać, 
boch.ja jest zaba, a me jest źima. Ale ten chua]5ec, Ił śe bau, ale 
óna mu praviua: ty śe me ńe bój, a ty me dobre tóp, a ty śe 
u me bedźes dobre mM, a ńic inego ńe bedźes rol5uu pies cauy 
cas, povil u mńe bedźes suuzuu. Tag ón ta suuzuu rók, a suuzuu 
ten rók a seś tydńich, az te zabe vybavuu, a óna tag duugo bylia 
na tem pecu, povil tim 'rók a tych seść tydńich ten chi"iapec tam 
suuzuli J a ón jąm vybavuu. Tak óna pótem byfla zeńska, jak ina, 
a ten chiJapec śternaśće rokóv dy śe do ńej dostali, a óna pótem 
se go vźeua dyby jako za sve, ta ten chuapec ón u ńej dostavan, 
tak óna tego potem vźei:ia, a vźeua se go jak dyby potem, vedz
 
za vśedemnaśćich rókach, ja, a óna byua za te zabe, byua za. 
klenta sternaśće rókóv, a dyby ńe ten chUapec, tag óna by by:iia
		

/img0005.djvu

			(5] 


POWIEŚO( LUDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


3 


gdo {Je dokqnt, dyby śe ńe byu natrełiti.. Ale ta jego ne maua 
muza, to byua jako dyby śerota, tak ta matka ale dycky maua 
ó ńim ,pecyvo, kąny śe ón tez jej podźau, ale tak duugo ó Ilim 
:śe dovadovatia, az śe o ńim dovedźaua, tag bardzo velKi radoś 
maiia, iźe śe i tak vynahlz, jak śe i vynal:'tz, tak óna hnet po ńe 
posiiatia ta sama, co ten chuapec u ńe 8uuzyii tej samej macochy, 
tak óna potem hned jóm do śe15e vźeua. Toz óna jóm vźeua za 
matke. 


Ustroń. Na Czartoryi Wielkiej. Pasterz. 
Chleb tez jadamy, mulke pijemy, siw tez jemy. To zas Je 
{}brany jeden taKi, to roJJi ser. To jes zagrodzony talH kosl1r, tag 
potym prenoso, coby gnoja moc v ńim ńe bywo, tiovce to cawy 
nik paso śe na gorach, v źime śano je a v leće śe paśe. Dfevo śe 
nazyva jedla, tak śe veńdźe, a gawęźi śe obrqm15e, to uovce je- 
<łzo v źime. V leće śe paśe, rano śe .puśći, jak jest oto tak seM 
godźin, tak śe paśe do dvanasty, a styry godźiny odpocno. Jak 
:sq styry, to zaś śe idźepaść. Baca ser ro15i. '1'0 taka buda, sa- 
was tez jes, tak, a do tej budy baca nanośi drev, nakwadźe śe 
ogeń, a do kowa śe kole ńego lezy. To jest takovny bućor, na- 
:zyvaśe putyra, to śe naleje mleka, a potę śe to zaklaga; jest ta:JH 
klak, dy śe ćele mawe zar-źńe, to s tego 7,owondka śe to posoli 
a ususy, a potę śe to rozmocy, tak tq vodq zaklaga mlekn, a potę 
.śe to ....leje do tal{ego srutu, śe potem ta mulka, no zencyca, albo 
mulka vyleje, a ser wtem sruće dostańe, a mulkę potem tez do 
1Jstrońa dla panóv nosq. My tu sq tro: jeden krovilr, 'koźar,uo- 
vcar, ja doję krovy, a uovce uovcar s koźarem. Baca jest na dole 
y dźedźińe. No to SQ gazdove: do tego jest ich ośem. V źime 
{wvce śedzq v sope. Zaś l1)amy zwóp tam v leśe, co śe tam ido 
napić; vilk6v teraz ńema; ,'Kejśik to byva wy +il]{'i. 'D ovce strigo 
:śe nB, vosne po Jurim trefi, a na jeśeń kole Bartomeja. 


Ustroń. Na Czantoryi Wielkiej. Jura Błahnt. 
Jeden król maw tf6ch synóv. Tuz sow na rajze sóm ten 
król i tak poty sew dali furt cestóm, a potem nadesew do jedny 
mawej cbawup]{'i, a nadesew tam dvanaśćoro dźeći t>amych dźev- 
.cqt. A potym daw matce jei seść dukatóv, ze se jedne córke 
{jedno dźevce, veźńe) jak pójdźe na spadek. I tak śe tam ńe 
bavuw, vróćuw śe na spadek. Tak śe ty dźev]{'i, te najvękse 
radovawy, ze se ich ten król te najstarsQ cere veźńe, a ón juz 
ouw zonaty, a ón se zebraw te naj m wodS6m. Ta jak pfyjechaw 
<łó domu, tak śe ći synove radowali, ja, ze to je jeich śostra. 
Tag jQ tam radźi meli, óna królovna jóm mawa rada. I tak
		

/img0006.djvu

			4 


L. MALINOWSKI. 


[&J 


ś Mm jezdzovali na spacyr, a prisew jeden prync do mastale, 
tak ptisew ku pachowkovi, coby jechaw s prynceznóm na spacyr, 
a ón povedźaw pachowek, ze to ńima zadna pryncezna. Tak tt'm 
prync śe go pytaw, tego pachowka, ze k
 ón to swysaw, ze to 
ńima pryncezna. Povada, ze, jak to mu ńe pove ten pachowek, 
temu prynceznovi, ze tó staremu pove królovi. Tag mu to pove- 
dźaw, ze to ź jednej chawupki dźevce, ze to bywo. Tak ten 
prync zaraz sew k;u staremu królovi, povadaw mu, ze to ńema 
zadna pryncezna. Ci synove jóm chćeli ći ti'o, jak jóm zadnemu 
je ńe chćaw dać, tag i ten stary kazaw, ze' im jóm da, jak Zl} 
ich pośle na rajze Cna land), :\{.ery co najgwóvńejsego co pryileśe. 
Tag jechali ći do jednegó mastecka, a za tri dńi śe tam meli 
zebrać. Tak jeden ten nejstarsy do jednej dźedżin:\{'i sew. Tak 
se tam moc bywo chwopstwa na rynku, tak, a jeden chwop maw 
taKi vózecek mawy. Tak kostovaw dva tyśQnce. Tag ale ón śe 
pyta, co to jest za vózecek, co kostuje dva tyśQnce. A mu po- 
vada, ze, jak ón śedńe nóń, ze, ka chce, tam je v tem okamreńu. 
Tak se ón pomyślaw, coby byw v tym mastecku, tak tam zaraz 
byw. A ten drugi, ten postredńi, tak zaś maw jeilen ch wop ta:\{.e 
zdradwo, co se pomyślaw, a co chć!lw, to uvidźaw. Tak to zdra- 
dwo lwstovawo pótreći stóv:\{.i. Tag ón go kUIJUW to zdfadwo, 
a tak se podźivaw, a pomyślaw se dóm uvidź
ć svój. A ten nej- 
mllOdsy treći sew pod jedne butke. Tam natrefuw jedno zeńskóm, 
mawa tri japka, ta kostovawy tricet reńs:\{'ich, podźeśQntce jedno. 
Tuz mu ta zeńska povadawa, że jak :\{.ery je ńemocny, jak te 
japka (Cjabewka) jabewka, to v ty gadce to tak, ale tu tak ńe 
móvóm) zaraz uzdrovi, Tak sew, do tego mastecka se navróćuw. 
Tak śe tak zebrali v jednej gospodźe. Tak śe ta preukazowali. 
Tak śe ten nejmwod.Sy brat pytaw tego n
jstarsego, có ón ku- 
puw, a potym zaś śe pytaw tego postfedńćgo, tak śe go pytaw, 
coby mu ukazaw to zdtadewko. A tuz śe ón podźivaw do tego 
zdb",dewka, jak śe ón podźivaw do tego zdtadewka, tak se pomy- 
ślaw o svojem dome, tak nvidziaw svoich tych co(?) swuzoncych, 
ze pwakali, a womali bardzo ręnkami. Tak porad śedli na ten 
vózek, tak v tern okamreńu byli, dóma. Tak ten najmwodsy syn 
porad (pol'ad?) sew do izby. Ci strasńe byli ńemocńi, ten król 
a królovmi, a ta pryncezna. Tak porad i daw poty m japku: 
królovi i królovm'Jj i tej prynceźńe i zaraz uozdroveli. Tak śe 
potyn tak vźeli rade państvo vel:\{.e, tak sQndźili, kómuby dać te 
pryncezne. Tuz ten nejstarsy maw ta:\{.i vózek, co go zaden jesce 
ńe vidźaw, a ten P' stredńi ma.w ta:\{.e zdtadwo, ze go zaden ńe 
vidźaw. Tak sQndźili, pó cawych dńa.ch śedźeli, kómu by te 
pryncezne meli dać. Tag ńe mógli llOsQndźić. Tak potym brali 
sprosta chwopóv. Tak tak prisew jeden starusek, tag mu to 
rozpovedźeli, a ten starusek povedźaw: vy gwupcy ludźe, ze ten
		

/img0007.djvu

			[7] 


POWIEŚCI LUDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


5 


ma vózek, a ten drugi ma zdradwo, a ten tfeći, ze maw tfy ja- 
bewka, ze śe temu najmwodsćmu patri pryncezna, :\{.edy ich źjedli 
japka, aze ich vyzdroviwy te japka. Ze potym bardzó velkóm 
gośćine robili, a ćesyli. 


Z Ustronia. 9 lat na Wiśle. 
Jeden pón maw dźeuchę, a drugi pón maw kuchara. Ten 
kuchaf chćaw śe zalecać tej dźeus
. Praviw panu, az go puśći. 
Pan mu povadaw: kl}ny pójdźe. On povadaw, ze śe mu tu dźe- 
ucha .uzda,wa. I ón go puśćuw. Pnsew do tego pana ku tej 
dżeuse. On go vźęw do swuzby za kuchar'a. Tag ón ten pan 
praviw: Dobre, dyś prisew, bo móm starego kuch ara, prai se, 
pridas śe M. Byw tą parę dńich. Ten stary kucbar śe go py- 
taw, jako, śe nazywa. A ón pravi, ze mu ńe pove, ze śe spetńe 
nazyVa. On pra:viw, ze stare vina" mu mną (po ustrońsku) mnóm 
pizwo. A ta pańi śe go pytawa, jak śe nazyva, a ón praviw: 
ś ńq spać. Poty śe go dźeucha pytawa; jak śe nazyva, a ón 
povadaw: karc ńle wome. Poty śe go vrótny pytaw, jak śe na- 
zyva, a ón praviw: predwcorajsem. Ten kuchar sew po schó- 
dach, a zabraw śe s tl} dźeuchl}, a pańi bywa ńe rada. Pravi: 
co by sew ś nóm spać. A ón śe pytaw dźeiichy: cóz to mama 
pravQ, coby sli se mną spać. Dźeucha kfici: karc me wome, 
a matka pravi: vyproś nogi a poćeraj popod kolana. Zacęw być 
kfik. Kuchltf ućeka pD schodach, a stary kucbaf po schodach 
do góry. I ten dźubnyw do ńego. Ten śe vyvróćiw. Potę sew 
ku vrótnemu, coby go puśćiw, Ze muśi panu pręndko cośi goto- 
vać. I ón go puśćiw, a pón idźe ze zywQ po schodach, a pyta 
śe starego kuchara, cóz tu le zys ? A ón: stare vi no mn6m pizwo. 
Prai: byś ty tfi8ta djabwóv 
jad; jach ńe vedźaw, gdo mi vino 
vyzraw, a dyś me go ,ty vyzraw. Toz go zacęw lSić. I potem 
pfisew ku vrotnemu. Ne sew tu gdo? A ón praViw: predvcorańsę. 
A ten pravi: jeśi teraz tu gdo ńe sew. A ón praviw pón: ty 
pśaduSo, dy tu teraz gdośik muśaw preńś. A ón praviw: pred- 
vcorańsę. I tuz go znovu zacęw bić. 


Ustroń. Na Czantoryi Wielkiej. Jura Błabut. 
Jeden król maw tri pryncezny, ale ón śe o ńe bardzó dycky 
uobavaw, zeby śe im có jaka prygoda ńe stawa. Tag jeden raz 
uvidźaw męndzy ńemi taKi izeby śe im co ńe pfydawo, tag ón 
śe na tem potem rozgńevaw, tag ich daw do zaklentego zamku, 
zeby t
 vency stela ńe vySły, ale pote ón ku svoi storośći se to 
bardzo vźów do gwovy, ize co tez to poroImw, ize ich tam daw, 
ale tak se umeńuw, tak rosj>isaw ku jednym rowóm (vedzQ jak
		

/img0008.djvu

			6 


L. MALINOWSKI. 


[8] 


vsycy(?), iżeby mu tez byli pómocQm, jako ich t
 stela by bywo 
dostać. Tag jeden vojśk ale śe na tó llObraw, ze ón ich vybavi. 
I tak śe vybraw, a sew ich vybavić. Tak pi'ysew do persego 
gróńa, tam te graIJinecJB go pi'edeswy, ale ón im daw pokój, 
a prośiw ich, jak śe mu bedźe śćigać, coby mu óny by wy pómo- 
com, a zaś sew dali, .sew, az pi'isew do drugego gróńa; tam go 
pi'edeswy tri kacJB dźivo]{.e, ale ón ich zaś znovu prpśuw, żeby" 
mu bywy zaś potym pómocóm, a óne mu uodpovedżawy, iże ja, 
a vtym ód i1ego llOdlećawy. Tak zaś sew, az pi"'isew do ti'ećego 
gróńa, ten gavron gó predlećś'w, a ón tego gavrana prośuw, zeby 
mu byw pómocom, a ten gavron mu pi'iślul'mw, ze ja. Tak ón 
jak śe uz tam dostaw (tam, kan t{m zamek już byw, tak tam ńe 
móg ńijako do tycb...) jeny iże ńe móg do tych vrót śe dostać, 
bo za to iże t
m byw drak v ńich uVQzany, że do tych vrót 
zadnego puśćić ńe ehćaw, ale iże ón dźivnem spósobem śe do 
ńieh dostaw ,ale jak śe ón tam dostaw, tak teu djabów na ńego 
bardzo vystaw, ale ón śe go ńe baw, ón śe :go pyM,w, po coś 
pi'ysew, a ón mu iiodpovedźaw: j:ich prysew po ty tfy pryncezny, 
zebyż mi ich "vydaw, a ón mu, ten dj:ibów hnet na to iiodpove- 
dźaw: ja zapi'Qngnem dó .svoi kolasy, a pojademy do lasa, a be- 
demy roŚ{wać mak, a ty mi go musis vsycek pozMrać, a jag mi 
go ńe pozuerAS, aby jedno źarko chył'liwo, co ja móm porach 0- 
van e, tag bydżes Łag mój, .jak te tri. Tag ón zavowaw swoich 
gra1Jeńeckóv, tag ći gra1Jeńeckove mu na jego cas vyznaMny, 
ńiz ón spatKi pi'yjechaw, tak vsycek mak byw poztJerany, a do 
vertelika byw tag dany, jag byw"-vyśivany. A tak ten jak pry- 
jechaw, hnet śe na ńego rozgMv8.w, povedź:iw mu: tyź je ńe 
cwovek, ańi cert. Tak pośadali, a jechali spatKi. Jak pi'yjechali, 
tak hnet mu daw drugómkare, vźów tn lduee, od tych truch 
zamkóv, kąny óny bywy pózamykane, a vMw ich, a chynów ich 
prez te uokna s kazdy izby, kany óny by wy do tej jarug'i, a ta 
jaruga bywa bardzo velka, gwemboka, tak ón napytaw tych ka- 
cek zaś, zeby mu te kac]{.i bywy tak pómocóm, jak mu na tej 
eeśće ślubovawy. Tag óny vsycJB tri 'śe do tego dawy, te kluce 
mu vydostać. Tak te dve bardzo pręndko mu ichvydostawy, 
jeny, że ta trećft M. mógwa na zaden spósób mu go pUodać, ale 
tak śe dawa, dyz juz jegó minuta v godźińe dochodźiwa, tag go 
vydostawa, a hnet mu do iiokna mu go podawa. Ten pi'isew cert, 
pravise: mas to? a ón uodpovedźaw; ja će pytać ńe bedem, ze- 
byś me ich ty sew vydostavać, ale ja 'Be ich sam vydostaw. Ale 
djabów śe ale nadtem bardzo rozgMJvaw, povedźaw mu: jeśiś 
dźiśak maw konśt, jutro bedźes mlLw raz ta vęksy, jako dźiśltk. 
A posew, a prysew rano chnet vcas na ti'eći dźeń, bo ón liŻ ta 
byw tfy dńi, tak na treći dźeń mu pfykludźuw te najstarse "panny, 
bo ich ta pywo vęncy, tag jak mu ich pfykludżiw, a povedźaw
		

/img0009.djvu

			1 9 ] 


POWIEŚCI LUDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


7 


mu: teraz se vyóer, okerQ cj śe ty uvźemas, ale ón nad tem 
velKij starośći IJe maw, ón mu cbnet uodpovedźaw, ize ja, iże 6n 
-ch net se jóm puozna. Tak zapytaw tego gavranu, a ten gavran 
tri razyk śe i nad jeji gwovom zatocuw, tag 6n vyskocuw a wyr- 
vaw j6m z męndzy ńich, a podaw mu jQm. Tag 6na jag byua 
tam dana, tak zaraz v tych saćich uoblecona dostawa. Tak sew 
p6 te dmgóm, a zaś samo t6, jak s t6m starS6m śe tak stawo, 
zaź jóm vyrvaw, a zaź mu jóm podaw, zaś sew potem po te naj- 
mwodsom, co bywa rlOd jeich uojca ónemu poślubovana, ize jeśi 
ich vydostańe, ize mu ta najmwodsa bedźe dana. Tak mu 6n 
potym uod zwośći do'pola pozwychybovaw ich kąny 6ny bywy 
prez tych sternaśće rok6w svojego bydli mawy ka.; ich jeich 
uoćec uoddaw d6 tego zaklentego zómku ich tą uoddaw. Teraz 
jak śe 6n tam stela ś iJimi vyberaw, tag ón ich proś uw, zeby 
byy tak dobre, iżeby go ńe uodchodżiwy. Tak mu 6ny.śe 6ny 
zapryśQgwy, że go 6ny ńe odeiJdQ, ize tak moc za ńe vyćerpaw. 
rI'ak ta najmwodsa, co mu bywa rlOd rlOjca jejigo ślubovana, ize 
jeśli ich vybavi, mu bedźe dana, a pow6vke jego kr6lestva be- 
(}źe, jako dyby ś ńom, to 'mu bedźe dane, iże mu da. ,Ale 6na, 
jak prisli do persego lasu, tak óna ta najmuodsa sywa (źdjęła) 
peśćónek s palca, a 6nemu go dawa, a ón vźów ten perść6nek, 
:zavQulw go do snuptychle, a óne, jak tam bywy zavedźone tak 
z d6mu jesce mawa satke jedbavnom, tak zn6vu ta mwoda te 
-satke rostargawa, a zaż mu te powovice dawa, tak 6n jak uz śe 
mu 6ny zapryśQgwy, iże go cakać bedom, tak ón dostaw spać, 
ta jag dwugo tam sew, a tam byw, tak tez dwugo usamtovany 
{vedzom, jako bardzo śe urob'uw vel e tam), tak tam spaw tri 
nocy i tri dńi, a 6ny go tak pebie priprovadźiwy, ize śe go sty- 
-dźiwy, iże byw stary, tag óny ,go uodeswy, a swy. Pi'edesew 
ich jeden v
ndrovny, a povedźaw im: Dy śe go ńe b6jće, chodźby 
Dn prisew spatKi, tag vy śe go zapreće, povMe. ize to ńima ten, 
-co byw tam po nas vybavić. Ale óny mu to pi'.iślubovawy, 
ize śe 6ny,zapr6m, a 6n ś iJimi śe vź6w, a sew ś ńhhi do jeich 
,ehawupy, a povedżawy, ize to jes ten s6m, a óny śe jedna drugi 
zapryśQgwy, izeby tego starego ńe znawy. I tak do ti'ećego dńa 
iiiz ten prisew, ten stari vojak, co tag za ńemi pracovaw, a 6ny 
'Śe go ńe poznawy, bo 6ny juz na ślub jechawy, a vtym pry je- 
chawy do vr6t, dy ze svojego placu vyjeZdzawy, tak ta najstarsa 
śe go prelękwa, jag go poznawa, tak hnet tej mwodsej povedźawa, 
ize juz tu je, ale tak śe hnet povracali, a na ten ślub ńe jechali, 
.a hnet ta mwodsa. prelękńona, bo śe tej prezrady bawa. Tag 
bnet uoJcu svojemu povedźawa, tak co ś iJim vtedy śe zrob'iwy, 
ize go 6ny dockać mawy. Ale 6ćec chnet poswaw mu swoje 
'Baty, a chnet go uoblec daw, a 6n potem byw v koleśe do tego 
,kr6la pryveźony, a tam byw ku tem gośćć6m (gojśc6m) byli pfy-
		

/img0010.djvu

			8 


L. MALINOWSKI. 


[10] 


kludzony, a tam poteIh dźepro bywo m6Vone, jak ta n
jmwodsa, 
co mu ślubovam1 bywa, a tegó vźeli vandrovnego, co ich tak na 
chodńiku zbamQćuw, a do vęźeńa byw dany, a potem ten uz tam 
byw prec. A teraz dźepro ty cery prystomPiwy ku temu uojcu,. 
a bardzo go prośiwy, iżeby i to uodpuśćuw. Ale uoćec pytaw śe- 
ich: jest to ten? Ale óny chnet jednę gwosę krikwy: sóm ten, 
ale mychmy śe temu dawy zbamQćić. Tag ón vyjów ten IJerśćon, 
a pokazaw jej, a óna tez, a skwadali go do kupy. Poty m doby w 
satke, tak te satke skwadali do kupy, jako jQ óp.a rostargawa,. 
jak śe roschodźiIi. Tak zaś ta satka do kupy trefawa. Tak na 
stvarty dźeń znóvu ten król na svoje svadźbe vsyclbch povawaw,. 
a potem chnet na ślub jechali. Jak ślubu nabrali, tak potym 
vel:J{.i tryjumf dźedeli. Tak Jura Bwahut byw p6 vsy&im uod 
persego aż do uos
a,tMgo. Ale có ón pótym za zapwate uodebraw, 
dyż pritem triumfe vel:J{.e kanóny vykludzóne bywy, a ón jako- 
gwuPi buw, dyz mu jeden pravuw: ić ten kanon mi vypucuj. 
A ón mu tak pekńe zrol'mw, iże ńim na canturyje s tego kanóna. 
ńim vystreluw. Ale ón tam vpad na jedne kwode, a na tej kwo- 
dźe po jedny karkos:J{.i (takove te :J{.ewce), co kwoda vygńeta, 
a te :J{.iwce tyrMm; tag ónemu jedna dostawa, a teraz mu ś ńi 
dy&i ćece. 


Wisla. Ewa Pilch
 


Raz maw pón chawupę na jednej wQnce (na g6i"e pole), a na; 
tej wQnce maw kómorńika. Byw ch wop z bab,: tam i jednej nocy 
śe im śńiwo, jakoby voldi, ey śe meć z mwodźi dobre, a na 
starość źle, cy z mwodźi źle, a na starość dobre. A tak śe im 
śńiwo tri nocy raz po raz. I tak se óni potę uradźiii męndzy 
sóbQ, ze śę leI Jej ńleć z mwodźi źle, a na staroś dobfe. I priswo 
na drugQ noc, vsycko im zgorawo. I pón śe na ńich gMvaw, że- 
to schfalńe zapalili, ale óńi pravili, ize ńi. I potę, ze musQ cha- 
uupę postavić za svoje pMQndze. I óńi napytali cli"eva i postavili, 
i zaś im zgorawo, i óńi znovu dfewa napytali, i zaś postavili. 
pfiswo za :J{.erośi noc, zaś im zgorawo. I óńi zaś pytali Mewa, 
ale im juz ludźe ńe chćeli dać, ze tó óni na schfat zapalujQ. 
A jak postavili, prylatovaw ptak zwy, co im z dachu swomę 
vsyckę zezyraw. Zeznl.w. im raz, óńi zaś pobili; jak pobili, zaś 
prylećaw i zaś zezraw. Ońi gó chćeli jako dópaś, alp. ńe mógli. 
I jak po treći raz pOYJi1i, narobili na kaMę snopku śidew. A ze- 
śe precę ten ptak chyćiw. Jag go chyćili, dali go do klat:J{.i, a ten 
ptak bar-zo pekńe śPlwaw, co ńe bywo pp,kńejsej muzyki nad 
jego śpew. I ten pón chćaw tego ptaka od ńich kupić; dawaw 
im zań sto talarów, ale óńi se myśleli, ze, dy ón teli peńQndze- 
zóń dava, ze ón jesce jez vęncej vart, że go treba zańeś do króla,
		

/img0011.djvu

			[11J 


POWIRŚCI LUDU POLSKIRGO NA ŚLĄSKU 


9' 


ze go tam lepej pfedajQ, i vźęw go ten chw6p i Ms i pi'isew pod 
jednego chrostu (krzew), aby se spocnyw, a t
 lata w ptak po te 
chr0śće, a pytaw śe tego chwopa, kąny idźe. A ón praviw, ze 
neśe ptaka do króla, predać. Ten ptak śe go pytaw, jeśi ve, co 
ma za ńego chćeć? On praviw, ze ile ve. Ten ptak praviw temu 
chw6pu: ńe chĆt'Jj Mdnych penęndzy, jeny jako tam byvawa stara 
kucheń, to tam jes talwvy stary gnat, to ńic vęncy ńe chćej, jeny 
ten gnśtek. I chw6p sew. Jak prisew do króla, ukazaw tego 
ptaka. Tam śe vsycy dźivali temu, ptakovi, ze tak pekńe śpevaw 
i pytali śe go, có chce za ńego. On praviw, ze ón ńe chce Md- 
nych penęndzy, jeny, ize jes v starej kucheńi taki a taki gnat, 
coby mu dali. A Mi mu pravili. 'roś ty chw6pe dżivny, ze ty 
ńe chces, jeny takego kęz drewa. I dali mu go. I ón vźęw ten 
gnat na rarne i ńós, a ńe vedźaw, co ma ś rum zrooić. Jak pri- 
sew zaś v to rht:jsce, k
ny s tę ptakę rOIlflżiw, zaś śe ten ptak 
u 
ńemu nasew, a pytaw śe go, jeśi ve, co ma s tę gnatę robić. On 
praviw, ze ńe ve. Ten ptak praviw, ze jak śe mu bydże chćawo 
jeś, cóby zazvyrtaw tę gnatę, ze bedźe rhaw na ńim, có bydże 
chćaw. I ón zazvyrtaw i postaviwo mu śe, co chraw do pośi- 
leM. I sew dalej i zebraw śe zjednę iiorlopńikę. Ten mu pra- 
viw: dy byś mi daw chwope ten gnatek, to bych ći daw sv6j 
IHj. Jak se tę roję do źerne dźubńes, tó vejd
 tro hajducy, 
a bydą śe pytać, co p6n potrebuje, a co bydżes chćaw, tó ći 
d6ńesą. I 6n mu daw. Ten se vzęw gnat, a ten zaś kij. Jak 
posew dalej, dżubnyw li::.iję dó żerne, vyskocyli tro hajducy i py- 
tali śe, co pón poti'ebuje. On im praviw. Vr6ćće śe a chyćće to' 
vojacysko, a uJJijće go, a iiodJJijće ten gnat iiónemu, a prińeśće 
go hav. I óńi zaraz śli i zrobili tak, jako im 6n r6skazaw. I sew 
dalej, zebniw śe z dwgim, ten mn praviw: dybyś mi daw ten 
gnatek, tobych ći daw takovą srajtaflę , kalitę, a v tej kaliće jes 
gr6ch. Jak jg rozevfys, to śe ten gr6cll rozdźeli, a vel a bedźes 
chćaw rneć vojska ph seoe, to ći ś ńego veńdźe. I ón mu daw. 
Ten se vżęw kalitę, a ten gnat, jak posew dalij, dżubnyw kiję- 
do żerne i. vyskocyli tro hajducy i pytali śe, co pón (pim?) po- 
ti'ehuje. On im praviw: ićće, chyćće tego vojaka, a uJJijće go 
i iiodoUće mu ten gnat, pryńeśće go hav. I óni po raz pi'yńeśli. 
Tak juz rnaw th vecy za ptaka. Pi'isew dó domu, vlaz do izby, 
pochenyw ten gnat, a praviw sv
jej baJJe. nOto mas babo za 
ptaka. A óna mu zacęwa kIQńć. Idź mi do sto djabwów, ja tu 
mam doś takovych gnatkóv na placu, ńe potreja mi tu bywo 
s teligo śvatu jesce drevo nóśić. K
ś to vżęw, toto tam pon1z 
ńeś. Ale jag ón ukazaw baoe, co gnat pi'inośi, to juz óna potę 
bywa rada. A pan śe rozgMvaw, ze mu tegó ptaka ńe chćeli 
predać. I chćaw ich tap1 styl vygnać i skazaw po tego chwópa, 
coby do ńeg6 pi'isew. On mu iiodkazaw, ze pón ma telą cestę do.
		

/img0012.djvu

			10 


f.. MALINOWSKI. 


[12] 


ńego, do tego chwópa, jako ón do ńego. I pón śe rozjad, ze mu 
tak uostro uodkazaw i Mul na kóńa, jechaw, że chwópu vyl'Jije, 
.a s chawupy vyzeńe. I jak tam prijechaw, pocę w chwópa lJić. 
Ohwóp dźubnyw kiję do źeme. . Vyskocyli tro hajducy (purtase) 
i pytali śe: co pan potfebuje? On im praviw: Ićće, chyćće tego 
pana a ulJ
jće, a cheńce raz panę, po drugi końę, az do jego 
domu. I pan ńe vedźfiw, cohy ś ńim ro¥)jć, bo chodź go jako 
cMaw zmordovać, to mu chwóp clyc:Ki vyY)iw. I pisaw po vojsko 
do króla. Król mu poswaw regement vojska. I ten stę vojskę 
sew tego chwópa. Jeśi ten maw regement, to chwop se rozevriw 
tę kalitę i z ónego grocha mu vyswo chnet dźeśęńc regementóv. 
I pana zlJiw, co śe mu IU3móg ńijako vybrońić. ,I potę, jak pana 
-zńiscyw, to zroJJiw takovQ velką swavę, bo juz vsycko dóbro 
.tego pana pośadaw. I maw pes dve dżurKi v nośe i skońCywo śe. 


Wisla. Pawel Bujak (23 lata). 
Tuz raz maw jeden król tri cery, a maw gnibara, co mu 
groby ryw dla jego roaźiny. A maw jedne cere, bywo ji Emila, 
a ten grabat maw senka, :Keremu bywo na mano Edvard. A s tą 
Emilą razem ćhoażili do skowy, a tak dyc:Ki spówem 'kamraćili 
.aż do vzróstu, (aż uróśli). A jak kr61 vidźaw, żeby óńi śe chćeli, 
jakóby chćeć, a do manzelstva vstQmpić, tak sródze zakazaw svo- 
jej cere, ze by s tem chwapcem ńic ńe mawa. Ale óńi sv
jego 
kaml'actfa poprestać ńe m6gli. Tak p6te ten hól temu grabarovi 
bar-zo zakazóvaw, izeby tego svojego senka kąny prec zaprova- 
,dżuw, c6by s tą jego cerą zadnego kamractva ńe maw. Ale óna 
bywa naucona ś ńim, tag gó bar-zo zawovawa, jag ón uodchodżić 
maw, bo ón praviw svojemu uojcu, że dy go takkr61 ńe rad 
+idźi, ze Re p6jdźe do cudzego kraja kupectwa ucyć. A 6na, .jag 
ón uodchodźuw, tag mu kazovawa, zeby kole tegó kr6levs:Kego 
burku sew. A ón ńe maw ńic na ceste. Tag mu óna spuśćiwa 
-z vyśńego stoku pó sp:;lgaće po ćichn troche peńędzy (kapke), 
i 6n te peńąndze vźew i sew prec i prisew do jednegó masara 
i .pocęw śe tego remoswa ucyć, i bardzo mu to dobre EWO i byw 
tam kela rokóv u ńego. A jak śe .luz naucyw, to go potem ten 
masar ve velko ńevolą vźew i pocęw go vygańać. I ón sooe my- 
ślaw, se 6n tam v takovem ućisku ńe Mdźe, ze juz mozno król 
umriw, ('o go ńe rad vidźaw, ze śe może ku UQjcu vr6ćić. A 6na, 
jag ón uodesew, śe rozń{
mogwa i umriwa. Jak śe 6n ku u
jcu 
vr6ćiw, tak śe nejpirvej pytfiw uojca, jeśi jesce Emilija zyje, 
a uojćec mu povedźaw, ze juz umriwa. Tak 6n śe pytaw, jeśi 
śe kr61 jesce na ńego rozjada, ze s tą Emiliją kamractvo dźedaw, 
a uojćec mu povadaw, ze, dyby tam jesce delij byw, ze by go 
byw daw zaJJić, że jego cera sKer-zava ńego ze śvatu zeswa,
		

/img0013.djvu

			[13] 


POWIEŚCI LUDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


11 


a Jesce mu povadaw: Mozes być u mńe dźeń, abo dva, a;potemusis 
'. prec iś, bo će jednakó da zaJJić. Ale ón povadaw. Nech tam 
zroJJi có chce, ja śe ńe boje, jeny mi ukaśće ten grób, kany t.a. 
Emilija lezy. I uoćec mu ukazaw i ón sew v nócy po ćichu 
i ten grób vykopaw i te miwo Emil
ie uobudźiw. A óna Redy 
vstawa, to mu povadawa: Juz tak dwugo spe, co će śe ańi ńe 
mogem dockać. A ón je praviw: Dyć juz za tobQ [mały dźwięk 
nosowy] dwugo pragne, a ńe moge ńigdy dwuge casy s tobQ być. 
Tak terazy vstań, cobych će zakludźiw tfojemu uojcu, c6 će 
bar-zo zawovaw, a coby śe ón dovedźaw, ze me ón daremńe zaoić 
chćaw. Ale óna mu povadawa, ze óna do sv
jego uojca ńe p6j- 
dźe, ize óna racej u jego uqjca bedźe. I bywa tam tri dńi u ńego. 
A jak śe dovedźaw król, ize jego Cera znóvu uozywa, tak ska- 
zaw, izeby ta do ńego priswa, ale 6na ńe chćawa. Tag ón tam 
potem sew, a jag uvidźaw, ize óna żyje, tak śe pyta w, jako śe 
mógwa tak prinavr6ćić. Tad' óna povadawa, ize jQ ten, co go 
ón zaoić chćaw, uobudźiw, a ón povadaw: dyś ją, ty uobudźiw, 
tak se ją, ty teraz za zone veż, a jedno królestvo ći ś ńQ dQ. 
I pótem zr90ili sumne veśele (veśeli) i napekli chleba ze r-ży, 
a ty, coś to vykwooaw, vencyj ńe vfyj (=ł7.yj). 


Wisła. Paweł Bujak. 
V jednej dźedźińe byw kśą,ndz a rechtór, Reri Uóba gofawkę 
pili i vsycko' prepili, i ńimeli juz ńic na gorawkę. I pfisew je- 
dnego dńa kśą,ndz do rechtora, a praviw mu: pańe reehtór, ra- 
dZQ, jako kany co na gorawkę pfignać. Rechtór praviw: ja po- 
radzę, chnet bedemy meć pęńdźeś2t ręński. Ja bedę zwodźeję, 
a Mńi bedQ vrozę. Ma tu jedyn gazda sumnych parę vowóv, to 
mu ich pujdę ukraś, a zakludzę ich tam dó tego lasa, a uVQzę. 
A iióńi bedą vrozyć, to da pęńdżeśQnt ręńskich z radośćQ. I rech- 
tór sew v n6cy i vowy vźęw. I gazda rano vstaw i zlęk śe bar- 
zo, ze mu takóve sumne vowy gdośi ukrad, zeby byw volaw 
dvesta ręński straćić. I sew do dźedźiny. I kŚQndz go uvidMw 
i vowaw gó do fary i pytaw śe gó, co novegó? A Mu praviw: 
cózby bywo: wowy mi gdośi ukrad tej nocy. Kśą,ndz pravi: 
skoda bywo vasych vow6v, bo śće meli sumne, ale tu mą k/J>śi 
takovą kśą,skę, to bydę v ńej, to tam pove, kąny jesą,. I kŚQndz: 
cytaw i praviw gazdovi: ićće tam do tego lasu, tam ich ma uVQ- 
zane, a za chvilę juz ten zwodźej-. ;yeżńe, tag ićće, cobyśće ich 
tam zastali. I gazda sew i bywy i daw s chęćą pędżeśą,nt reń- 
skich kśędzovi, ize śe vowy vróćiwy. I nQ zaś meli na gorawkę. 
Jak ńe bywo pińędzy, to rechtor krad, a kśąndz vrozyw (2Japi- 
sał: viiozył!) I tak d yeki bywo doś forotu. A byw tam ńedaleko 
graf, Reremu zbójnicy ukradli, co tam meskali ńe daleko ńego"
		

/img0014.djvu

			12 


L. MALINOWSKI. 

 


[14] 


v leśe. I zasew po kśęndza i po rechtora i praviw im: dyśće 
tacy vrozove, tak mi ty pińąndze muśiće vyvrozyć, bo jak ńe 
vyvrozyće, to bydźe S vami źle. Pójdźeće do mńe veeor, dosta- 
ńeće gorśwJł:i, vela chceće, a, uoJJerće- (će?) se izbę, Jł:el"Q chceće, 
cy na vyrchu, ey na spodku, a cobyśće do rana vyvrozyli. Tem 
rupawo. Kśąndz pravi, zeby isto bywo lePi na spodku. I graf 
pfivstaw i pravi: jak chceće, to mozeće i na spodku być, ale 
v uoknach bywy kraty, toz choćby, to jednako ńe lza uućec. 
I graf daw gorawJł:i i zamknęw ich v izlJe: pijće, a vroZće. Kśęn- 
dzovi śe juz ańi gorawJł:i ńe chćawo, bo myślaw, jako bydźe 
i popriw śe na stów i spaw. A zbujńicy śe dovedźeli. ize kśąndz 
s reclltorę idą vrożyć na ńich. I też śe bali, że jak ich vyvrożą, 
że ich tam pochytajq i poJJiją. I praviw jeden ś ńich: tfeba ich 
iś poswuchać, co też tam rolJą. I sew jeden i poswuchaw. 
A rechtor se nalaw do Jł:eliska gof1iwKi, a vypiw, a capnyw na 
stów tę Jł:eliskę, a praviw se: to jes jeden. Ten zbujńik śe slęk, 
myślaw se: oho, już vedzą uo nas, żechmy my to. I lećow ku 
tem drugim i praviw im: już jes źle s nami, bo jenych tam pfi- 
sew, to rechtor povadaw: tu jes jeden. I zaś sew poswuchać 
drugi. Rechtor zaś se nalaw i vypiw, a pravi se: tu jes drugi. 
A bywo tam tych zbujnikóv tf
n:iśće. Tag każdy ś ńich sew, 
a co Jł:ery prisew, to dycJł:i tref IW na ten eas, jak rechtor Piw. 
I iiobeswo vsycJł:ich. Na uostatku sew Proćpak. A reclltor już 
też tfinasty Jł:elisek Piw. I już ńe myślaw vęc
j pić i praviw se: 
to już jes ten trinasty uostatńi. I ten Proćpak śe slęk, myślaw 
se: już ve uo nas vsycJł:ich. I vowaw pres uokno na rechtora, 
a praviw mu: veće vy co,ńe pravće iio nas. jeśichmy my to 
vźęli; pińąndze uukradźone vam pfińesemy, a vam też dobre za- 
pwacemy, co iio nas ńe poveće. Rechtor praviw: t6ż ićće, a pi'i- 
ńeśće radńi vęcej, niż meńi, bo jak co s tych pińędzy chyoi, to 
bydźe śle s vami. I Proćpak sew ku tem drugim i praviw: b'erće 
pińąndze, a ńeśće im tam, a vsypće im ich uoknę do izby. I tak 
srolJili. Jak pińąndze dali, rechtór ich uodebraw, zgańaw kśęndza, 
a pravi mu: vstavei, bo ńe uumes vróżyć! Se mńe jes vróż: 
uoto jesą pińąndze vyvrożone. KŚQndz śe sradovaw, i potę dźe- 
pro piw gorawkę z bębna. Ną na rano uoddali piń2ndze grafovi. 
I graf im zapwaćiw, i uońi posli. I ldąndz praviw rechtorovi, 
jakoż bydźe dali, już to rozńeśone po śveće, że uurńemy vrożyć. 
Temi razy nam to vyswo, ale jak jesCe po drugi, to bydźe ćiżba 
s nami. Rechtor pravi: to iźivy! kośćow zapalemy, a povemy: 
kśążka, cochmy Ś ńi vrożyli nam s kośćowem sgorawa, bo tam 
bywa v kośćele prave na ten eas i teraz już vrożyć ile bedymy, 
bo ńi mamy s eego. I tak zrooili i bywo po wsem.
		

/img0015.djvu

			[15] 


POWIEŚCI LUDU POLSKIEGO NA Sr,Ą8KU 


13 


" 


Wisła. Mędrkula. 


Byw jeden chwop bardzo ubogi, a maw kyrdel dźeći. A vżęw 
.dvoje dźeći, zakludźiw dó lasa, dźeuchę a senka i tam ich zosta- 
vi w, a posew prec, a zaveśiw kijoń na jedli, co vater tę bucha w 
po jedli. A povedźaw im, że ón t
 bedźe wupaw drevo, a ón 
posew prec. I tak te dżeći zostawy v ty Ide i chodźiwy po leśe, 
aż uroswy. I ten potę uż byw pachowek, a 6na bywa dźevka. 
I uroJJuw sofie flintę i strylaw zverinę, co śe chovali tę, żyvili tę 
męsę. I prisli v jedno mejsce, bywa tą chaw;upka. Tam byli 
zb6jńicy i ta dźevka śe zalecawa ty zbójńik2. Ci zb6jńicy chćeli 
tego bl'ata jeigo dać vilkg zeźrać. I pytali jej, coby mu povedźawa, 
coby sew po mwodego viIka, że śe i chce męsa ś ńego. Bo my- 
śleli, że go vilk zeżere. Ale ten vilk stary go pytaw, coby mu 
go ńechaw, że mu 6n sam pi'ykludźi, a iże mu bydźe barzo na 
velKi pómocy. I ón pi'isew zaś ku tę zbójilikQ. I óńi zaś ći zb6j- 
ńicy, żeby mu jesce kazawa po mwodego ńedźvedźa iś, że śe 
i chce męsa ś ńego. Bo myśleli, ze go ńedźVM rostarga. Ale ón 
mu ńic ńe zrolJiw. Povadaw mu, że mu go 8óm prykludźi. I 6n 
zaś prysew nazM. I óńi zaś kazovali t
j śostfe jego, coby mu 
kazawa iś ku staremu lvovi, co maw IIIwode, a pytać uo jednego, 
że go już potę zeźere. Ale ón mu povedźaw, że mu go s6m pry- 
kludźi. I zaraz pnswy vsydH tri, nejpervej vilk, potę ńedzvM, 
a potę lev. I potę już ile rozumeli inacy ze śvatu go zegnać, 
i nagotovawa ta śostra vody na misę, że mu bedźe gwovę mywa. 
A ty lvęta tego vilka, s tę lvę, s tę ńedźVedźę, bo go bardzo 
broń iIi, iże mu bedźe gwovę mywa. I nagotovawa solJe kr2żak 
(nóż). I potę go poder-zwa, potem rano vźęli pachowka i zagre- 
bali do z,eme. A tę psą rano ńic ńe dali jeś, ańi ich s chlevka 
ńe puśćiIi. I lev móViw: już jes !'Jeda, !:leda z nasf gazdą; ić ty 
vilku, tręś temi dźVerami. V/ilk trąs, ale śe ńic ńe mogwy ańi 
rusać. Potę sew medźvM, ale tez ńe m6g dżvery vychenuć. Potę 
sew lev. Jak sti'2s, to naraz vypadwyo Potę muśltw vilk śla- 
kować, keręndy go ńeśli. l potem muśaw nejpirwy vilk grebać. 
Potę zaś medźvM, petę lev, aż go zostali ze źeme. Potę muśaw 
vilk iś, a ożyvającQ źeIinę i naskubaw tego moc. A lev to upek 
v pysku, tak zaparyw v pysku. .Obwożyli go tQ źelinQ. I zaraz 
byw żyvy. I povadali mu: to ty mas taką sumnQ śostrę. Dyś j2 
ty chovaw uod maluckośći, a óna će teraz zaJJiwa. I prisew ześ 
ku tej śosti'e i vykopaw dźurę v tej izlJe, a vsadźiw j2 po pazu- 
ch/i, a mocno uotwocyw do kowa, coby śe ńe mógwa rusać, jeny 
rękami tu ponad źem, a vsycki zbójńiki poJ,}iw a porQmbaw na 
k2 S ki. To mas śostfycko, to jedz. A nalaw vody do kadKi. To
		

/img0016.djvu

			14 


L. MALINOWSKI. 


[16J 


Pl], a' posew pree, coby uo ńej vęcej ńe swychaw. I chodźiw 
po leśe prez tri roki. I pfisew do jednegó pana i daw śe tam za 
uovcafa, pas uovce i byw bar-za sy kovny. Podobaw śe tej pani 
i óna śe jego pytawa
 jeśi też ma jakQ śostrę, izeby śe jej barw 
pridawa. A ón móViw,. że ńe ve, ey jesce jest żyva, cy ńi, ale 
zeby też tam rad z:1zdfyć, jeśi jesce .żyje. I óna mu zaraz ka- 
zawa, żeby j2, jeśi je żyV8., pfikludźiw s sobQ. I ón zaraz sew. 
Ptisew tam, a óna jesce mawa jeden kQseek męsa, a kupkę vody. 
I vykopaw ją ze źeme i vźęw ze sobQ. A óna se vźęwa jednę 
koś s' tego zbójnika, jako sydwo, tak2 końCyt2. I jak prisli zaś 
do tej pańi, óna j2 bardzo rada vidźawa. I veCór bratu wóżko 
poswać i postaviwa tę koś hore końcę v wózku. I jak sew leżeć, 
to śe pi'cV)iw na tej kośći. I rano povedźawa, że nmfyw. A te 
psy zavrili źeleźnemi dźverańJ.i, a dźevęnćema pasami źeleznemi 
bywy te dźvere zaprite barzo mócno. To óna sooe myślawa, że 
ta ńigdy styl ńe vejńdą. I rano móviw lew: źle z nasy gazdą, 
idź vilku, tfęś temi dźVerarhi. Ale vilk ńe móg ańi rusyć. Potę 
sew medźvM i juz śe kapkę dźvere poeenawy rusać. Ale medź- 
vM tez. ustaw. Potę sew lev, jak strgs, to dźvere vypadwy. V'iIk 
muśś.w ślakovać, kerendy go ńeśli aż ku vodźe, na postfód mora 
uvidźeli truchwę. Muśaw vilk nejprody iś, a ledvo k2scek uod 
kraj a zasew, już go ńic ńe, bywo vidno z vody. Potę śe vróćiw. 
Muśaw iś medżvM. Zasew ńe barzo dalekó uod truchwy, ale ńe 
mog dojńś, też śe muŚllw vróćić. Potę sew lew tag bal'zo gwęm- 
bokó, że mu jeny ńekedy kapkę osy bywo vidno z vody. Aż 
dosew ku truchle i pł-ismyeyw na kraj, i muśaw vilk iś na uoży- 
vaj2c2 źeIinę. Jag go uobwożyli, to zaraz byw żywy. I fili do 
tego pana. Jag go śostra uvidźawa, to zaraz spadwa na źem, co 
śe tak polęnkawa. I ón śe pytaw tej pańi, co za karę zaswużywa, 
że go już po drugi ze śvata zegnawa. I VŹQńć pańskego kóńa, 
co nigdy lie byw na polu, uvązać u chwostu, a puśćić prec. 
I vęncy żaden ńe swychaw uo ńi. Tuż ten zostaw u pani. 


Wisła. Pa
veł Bujak. (Bujok). ł . . 
(Zapisał Emil Sniegoń, urodzony Wiślanin). t 
Tóż v PolsKi na Baoi góre jes móc vyrsckóv, co ich żaden 
Ul móg (mók) porachovać. A tam strasywo. Jakby tam byw gdo 
na nóc zuóstaw, tak go tam zamordovawo. I poswali dvanaśće 
studentóv, że ich óńi mns2 zrachovać. A jag ich ńe zrachuj g, że ł 
kórę dostan2. I sli, aż tam prys li i chodźiIi prez dźeń, a racho- ,. 
vali. Ale ile mógli porachovać. I śćigwa ich nóc. I óni tam mu- . t 
śeli zanócóvać. A tam ńe bywo chawupy. I óni se nakwadli 
v leśe uogen i pozlegali kole nego nogami ku uognu, a gwovańJ.i 
uod nogńa. A kazdy se gwovę pwaseę uovinyw, có ńe bywo za-
		

/img0017.djvu

			[17] 


POWJE;8CI LUDU POLSłHEGO NA 8L-\SKU 


15 


dnem u gwóvy vidno. .Jak priswo uo pównocy, pfiSWR potfora, 
Kara strasywa. A óńi vsycy spali, jeny jeden ńi. I potf6ra śe 
dźivawa nR tó kowo kole tego nogńa i povadawa: jach jes po- 
tfora, ale tu jesce vęksa potfora, bo same nógi, a gwovy żadnej. 
Boch juz pfeswa dve a tficet vyrliok6v, a jescech takovej drugej 
potfory ńe llaswa. I poswa prec. Rano, jak povstayali, pytaw śe 
ich tep., co ńe spaw, jeśi vedzQ, vela vyrsckóv? "0ńi pravili, że 
ńi. DOn praviw,- że Mn już ve, że dve a tficet, bo że potforę 
vyposwóchaw, Kera ich jesce za vęksQ potforę uuznawa, bo 2e 
już pfeswa dve a tricet vyrsokóv, a jesce takovej ne naswa. I Mńi 
już meli porachovaue tó, co żaden porachovać ńi móg. I śli z ra- 
dośćej du dómu. Nad cem t6 bywodźivne tam, có ich tam po- 
swali, że ich tak chnet porachovali. 


Wista - 61 lat. 
Byw chwopek, a maw śe mizerńe. Ań:uiw krove. Tak jej 
zaIliw, a potem tę SKórę vźęw jej, a vyMs jl} na górę. A potę 
ilośg bańę- A potem zapraviw do tej skóry. A potę śe vżęw s tą 
skórą śe vźęw ve śvat. Prisew do jednej gospody. Tam pytaw 
ilo nocl6g, a pytaw tego gospod
.ego, cóby mu t6 zachovaw, iże 
tó ma dr6ge recy. A Mn mu, povaclaw, aby ta ńe chodźiw na 
to zażerać, az na ti'eći dźeń. "On mu daw cośi godńe za ty l'ecy, 
a ten M móg vytrvać. A ten mu kitzitw dźurkę vypchac, a potę 
mu aby uucho pfitknyw, co tam coby poswuchaw, co tam ći 
vróz.e, co tam bed	
			

/img0018.djvu

			16 


L. MALINOWSKI. 


[18] 


ten gwuPi: tato, dejće mi tez sto reńskich, a ja tez p6jdę tych 
grusek chladać. A uoćec mu praviw: e, idź, ić, par lezeć na pecu. 
Ci so mQndri, a ńe mogo ńic najś, a tyż jes gwupi, a nasewbyś. 
Ale potę se myślitw. Na uostatku ći ich dQ, a chodź byś juz tam 
k
ny zuostaw, to mi juz tam uo ćę ńe pójdźe, i daw. A 6n se 
'vż
w fl.intę i uodebraw tych sto reński i sew prec i pi'isew do 
jednego lasu. Predeswa go liska, a ón ją, chćitw zastrelić, a 6na 
mu pogroźiwa predńQ wapkQ, a praviwa mu: ńe strylaj, bobych 
ći móg być na d6brej pómocy. I ón ńe stfeliw i liska śe stra- 
ćiwa. Idźe dalej. Zaś pnswa druga liska. On zaś chćitw strelić, 
a 6na mu zaś grożiwa, a zaś tak povadawa i ón zaś ńe stfeliw 
i liska ęe zaś straćiwa. Irlże dalej. Zaś go predeswa treća liska 
i ón zaś chMw strelić, bo se myslaw: tyź me ńe povinna dyclH 
bawamQćić. A óna mu zaś groźiwa, a 6n i povadaw: tyź ńe po- 
vinna se mńe dyclH bwazna robić, ja će juz teraz zaJJiję, juz me 
ńe upytas. Ale óna go jesce pytawa: ńe sti'elaj, mogę ći być na 
,dóbrej pómocy. A ón jej povadaw: Tuż ći jesce ten niz daruję; 
ale jak śe mi jesce raz. ubizes, to će juz' p6tem bez vSycJł:ego 
zaJJiję. I juz go n6c śćigawa, a ón byw ve velkim leśe, ńe bywo 
ńigdźe chawupy i prisew do jednego mejsca na jedną wą,nckę. 
Tam bywa cha w upka, a tam meli umartego, co go ńemeli naco 
pochovać, a ón maw pM\}ndze i pytaw tam n6clega, a 6ni mu 
pravili: m6gbyś tu nócovać, ale tu ńe bedźes lezaw, bo mómy 
umarteg6, a ńe mómy go ańi na có pochóvać. A 6n im praviw: 
dyć bydemy jakośi radżić, ieny vy me tu prenocujće. I ón im 
daw tych peńęndzy, co teg6 umartegó pochovali. I ńeco im jesce 
naddaw. Jak pfiswo rano, sew vcas, kąny śe zabraW. Jag vysew 
pted tę chauupę, zaź go ptedeswa ta liska i pytawa śe go kl}ny 
idźe, a 6n i praviw, jako co, a óna mu praviwa. Te gruski, co 
ty idźes chladać, jesQ uod nas ti'ista mil, ale śedńij na mńe, by- 
demy ta cbnet. I 6n śad i byli tam v uoka mgńeil.U, i prisli do 
jednego mejsca i óna mu praviwa: jag bydźe dvunasta, (rozmajće 
ta praVQ, ale nejvęcy dvunasta), to ić do tej izby, jes tam ten 
ptak v ldatce, a ty grus1i:i jes\} pod ńim, a ón śedźi na ńich. 
To veź tego ptaka, a veź 1i:era spatoś klatka, a te grus1i:i dejdo 
tPj klatki, a tego ptaka tez, a póć prec. A ón śe podzivaw ten 
ptak byw bardzo pekny, a, gruski tez. I ón so]Je myślaw. Na co 
bych ja braw takovQ bfidkQ ldatkę, dy ten ptak jest taki sumny. 
I ón vźęw sumuQ ldittkę i jak sew s tem, vacha go cbyćiwa 
i ptaka mu vżęli, i jego u]Jili i puśćili. I ón prisew i skar-zyw 
śe tej lisce, jako mu śe tam pI'idawo. A 6na mu praviwa: cemu- 
ześ me ńe poswuchnyw, a praviwa mu jesce. Tag zaś tam jes 
trista ńUI, ale ći jesce raz pómogę. I 6n zaś śad na ńe i zaś je- 
chali. Jak prijechali zaś do jednego mejsca, tag mu zaśpraviwa 
samy te swova. A 6n śe podżivaw (obok podźivaw) zaś jesce na 


...
		

/img0019.djvu

			[19]: 


POWIEŚCI LUDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


17 


.tego ptaka, a ten ptak byw sUliny i ón zaś tag zroJ)iw i 'zaś 
vżęw pekńejsQ klatkę i ptaka, gruslH, i zaż go chyćili i zaź go 
uJ)ili i tó mu znovu vźęli i ón śe zaś skar-zyw tej lisce, a óna 
mu praviwa. Toź me juz po dva razy ńe poswuchnyw, ale jesce 
,(Ii ten raz pómogę, jakoź me ty do ti'óch razy ńe zaJ)iw, tag ja 
ći tez do ti'óch razy pómagać bydę; ale jak me ten raz ńe po- 
swuchńes, to će juz uodejdę, a pomagać ći ńe bydę, bo tam jesCe 
jes trista ńlll. A jak tam jesce raz prijechali, tag mu zaś kazo- 
vawa v samo takove mejsce iś, a praviwa mu: Teraz me poswuchńij, 

bo ńi. I ón sew i vźęw ptaka i grUSEj i Kera btidka klatka, 
ale śe mu to precę ńe podobawo, takovego pelmego ptaka v ta- 
kóvej bfidJh3j klatce ńeś, ale se myślaw: juśće teraz poswuchnę, 
i zebraw to i sew s tę i vacha go ńe pocuwa i vysew i ukazaw 
lisce, ize juz to ńeśe, a to śe premeńiwo vsyckó ve zwote vecy. 
A ]iska mu praviwa: dybyś me byw poswuchnyw za persę razę, 
to byź juz byw móg być dóma. I praviwa mu: teraz ić, a ńe 
vstavej śe ńigdźi, az pfidźes dó domu. I ón sew i prisew ku jednej 
karcme. Tam mu pravili, ze tam v tej karcme jesQ dV8. chwopi, 
có juz tam davno pijQ, tag ón praviw, zeby ich ńe dbaw vidźeć. 
Jag ich uvidźaw, to ich poznaw, bo to byli ći jego bra
a, :K:ery 
pred ńim pośli, a grusek ńe chladali, jeny patryli goi'aw:K:i i dwugu 
natfepali i ńe ńleli cem zapwaćić i sruty ś ńich vżęli i cy sadzy l) 
zuostali. I ón ten dwuk za ńich zapwaćiw i ónych vyręncyw. 
I sli ś ńim. I jak prisli do ńe jednego mejsca, tak śe óńi ći dva 
móVili jeden do drugego: ves ty co, ten jes gwupi, a te grus:K:i 
nasew, a mychmy SQ mQndfi, a ńe naślichmy ńic. Jakóz śe iiob- 
st
jemy pred tatQ? V/es ty có, praviw starsy, zabijmy gó, a veźmy 
,te vecy uod ńego, a povedzmy iiojcu, zechmy my tó vynaśli, tó 
bedemy meć chonor pred uoceIn. I zabili gó, ale jag óńi uode ś li, 
tak priswa ta liska i uozyviwa gó i praviwa mu: pechaj ś ńimi, 

le ić pokryjom,ńe za ńimi az dó domu. A jag óPi pfisli dó domu, 
tak pokazali uocu te vecy, nad cę uoćec maw velkQ radóś. A ten 
pi'isew za ńimi i óńi gó uvidźeli i zlękli śe i byli na vysńim stóku, 
i zeskltkali z tiokna i pozabijali śe, bó ńimógli pred gańbQ uobstać, 
jak ten povadaw, jakó có. I ten uoćec zroJ)iw velkQ swavę i strelbę 
i sti'ylali s kanonóv i mńe tez nabili do jednegó kęsa (kanon), 
boch śe tez tam plQnt, i strelili i zańóswo me az tu na Viswę 
i teraz juz tu bydę az do śńlerći. 


Wisła. -.-.. Zuza Mędrek (Mędrkula) lat 20. 
Miltw pón strasńe sumną,m pańą" a ńe bywo sumńejsej na 
śveće, a cerę jesce mawa sumńejsQ. I potą umi'ywa ta pańi. Po- 


") Nadzy. 


2*
		

/img0020.djvu

			18 


L.MALINOWSKI. 


[20] 



ywa temu panu, zaby se ne vżęw podl
jsej, jako óna bywa, 
jeny sumńejsi}. I ón potę jechaw po sveće, chładaw tn-łł.ej !3nmnej 
pani, ale ue móg najś. I potę chćaw tę cerę vżQć, ale óna go n& 
ch6awa, bo to byw uoćec vwaśny jei. I ón se jeny bar
o urii
 
maw. I ónR zaswa, mawa kąśi patkę. A ta patka bywa carovńica
 
I pytawa i, coby i te
 poradiiwa, kl}ny by śe mawa podżoo. 
I óna i praviwa, 
oby povedźawa temu i'i'Ojcu, coby jej naW tal{b 
!3aty, jako gVazdy na t1.eł'Je, ze go potę bedże chćM. I ón zata& 
pojecbaw d'O jarmaka i kuPiw tal{i saty i priiIós jej. I óna zaś 
d'O tej patK.i s
a, ze jej jaz pniI.ós te Saty, zeby go pIeoem ne: 
rada ch6eć. Ona povedżawa, zeby mu jesee kazawa drugi saty, 
jako meśQDc. I ón 
araz pojecMw chladać tal{ich sat i, pfin6s, 
fi. ze go prooa bedźe muśtić chćeć. I priMa taKe saty. I óna zali- 
do tej patKi, ze ich juz d1iw, te saty, Że go 6na pfeca ile p;echce. 
I 6na jej povedźawa, teby jesce o jedny saty prośiwa, taKe, jako. 
swójńee. I ón ZRrRzpojecna.w po. tal{i aaty. l pfeti6s jej. I 6na 
zaś do tej patIH s'Wa, te jut '\'sy'Cl{ich troje sat ptińós. A maw 
ten pón il'Oswa, a ten uośew, jak Śe u08trQs, t'O same dukaty li nago 
lećawy, aż byw'O bawo na źemi, a vela razy śe ilotf2s, to dydH 
teIa bywo. A patka i povedźawa, coby go pytawa uo tę skórę 
'S tego t!.OBwa, bo my'Śława, ze jej tego ńe da, ze go płacę u'Od śel)e 
i'iod!iene. Ale ón zaraz noswa daw nodtyć i dltw tę skórę tej cete. 
l potę ta patka płiswa ku n
j, coby jeny śedźaW'a na g6ta pfi 
i'i'Okńe. A tu patka i dawa taKi kufer, co 'Se tą ty saty dó nago 
sch'O'\'awa. A do tej skóry ją i'ioblekwa i postaviwa v nocy 
erdź ku. 
i'ioknu, żeby óna slazwa p6 tej ierdźi d'Owu. A potę jej dRwa 
tałH patyk, a 'COby swa dó śvatu prac, ką je} nocy pońesą, a ten 
kufer schov{twa do zemfJ s temi satami, a jag zechce mM te 
aty t 
coby jeny tę patykę zbufiwa po żerni, tak ten kufer ptisew sam. 
I ona tak swa po śv'ece, a jeny v tej skóre i prisw-a do jednego 
pana i tam i ńe cMali pfiji}f1C, bo śe i bar-zo bali. Ale 6na pytawa, 
ie bydźe choća
 i'io'\'ce paś. I potę ta pani povedźawa, coby pa- 
lOwa. I tak paswa ty novce Kela roków v polu dycKi. I potę sa 
nad tę baNIo nafekawa, te tet muśi tag moc rystM. I zbui'iwa 
soł'Je tę patykę po źerni i ten kufer prii3ew. I uoblekwa !3oJJe te- 
Baty jako sw6ńce, zeby ją tez choć te novecki vidźawy. 'A ten 
pón, co bywa u ńego, co te noV'ee iDu paswa, maw 'Bena. A ten 
sen chćaw uo
jechać svój kraj. I jecbaw tę polę, kęndy Uóna 
paswa te uovce. I vidźltw j2, ze bywa bardzo sumnej urody. 
I tak śe dó ń13j l1:akochaw, az Be rozńemóg, co muiadne leKi 
p6m6c ne mógwy. I tak pytaw svoi matKi, zeby mu vsytKi swuzKi,. 
co ich, vela ich ma, kaZdfi. u'\'ariwa i'iobjad. I 6na vsytKirn kazawa. 
a no t
j ani swyseć ne 
bćawa, bo myślawa,ze to ńe jes cwovek. 
To mu ńic ue p6m6gwo. I óna potę kazawa tej priś uod tych 
novec i kazawa, zeby mu upekwa podpwomyk. A te druge śe
		

/img0021.djvu

			[21] 


powIEśm LUDU roJ.SKIEGO NA ŚLĄSKU 


19 


vyśm.evawy, zeby to óna, ńe mógwa zrobić, bo jQ jeny ma.wy na. 
vyślli.ecb. I 6na< so1'le kazawa pNń6ś fajnej lliQJH i sevlekwa 801)e 
po wOReć z rąk tę uoślQ skórę i vidżawa paili, 
e mawa bal'-zo 
sumne ręce i zradovawa śe, ze to jes jakMi prencezna. I nago- 
tovawa podpwomyk bar-zo dobry. lag go ten sen poeęw jeś, za- 
'raz byw zdrovy i prośiw tej matlH, zeby mu ńe brońiwa se za 
'zonę vźąM. I óna zaraz móViwa, ze to moze być. I ta se zaś 
zbufiwa tę patykę po źemi i zaraz ptisew ten kufer i uobIekwa 
so'IJe te saty, i bal' 210 śe im vsystkim podobawa. I PQtf;) śe i py- 
tali. co choe za to, ze jQ tak bar-zo pońizyli, ze muśawa te uovce 
paś. Ale óna móViwa, ze to jest baI'-zo dobrel ze ptez to ptiswa, 
'ze ne muśaw8. do śm.erći śe tuwać po śVeće v t
 uoślej sk6fe. 
A ze i tal
 ptiswo, ze śe i vsyscy bali, a ze uz teraz pfe
ę bedże 
	
			

/img0022.djvu

			20 


JJ. MALINOWSKI. 


[22] 


zeml. Dy ten pove: ńi; to zaś legnQ i zaś dó roku śPQ. Za rok 
zaś tak same. Jak pfidźe ten eas jeich, tuz bydQ gotovi do jakiśi 
tą velki valki. A jakby pfisli tą v powedńe, to jest bar-zo otęmpno. 


Wisła. - Cieślar 70 lat. 


Pastucha pasavaw śfińe, a tfi dńi fepfa ńe bywo, co Ś
 
straćiw, vepf nejfęksy. Ten pastuch śe bar-zo merźaw, stara w, 
ze tego ilepfa ńe mas. Tam bywa takova dżura, co śe dtevo vy- 
krućiwo i ten vepr tam vpad do tej dźury, a ten pastucha potym 
za ńim vlaz. A tuz tam vidźaw tabule taką velką. A tak tam 
lezeli kaMy. A potę śe ón źlęk. A ón staw, a pytaw śe go, co 
chces, ey uz eas jes. A ón śe pyt3.w: a kmcy IacQ jesee? A ten 
praviw: o 10cQ. A tam posew dalej. Tam bywy końe uVQzan
 
u zwobu. A ten vepr t
 byw pfi tych końach. A 
 iiofes zraw. 
V ęc
j Mden tam ńe sew. A tam fęcej Mden tego vepra ńe vy- 
kludźiw. 


Cieślar. 
. To ći vojacy,pójdQ Ćesyn bufyć. Toz śe poCńe ta vojna iiod 
Brackej studńi v C,:syńe, a potę śe pokój zro])i pod gruską v Kras- 
nej vśi. No już po Cesyn bedźe na kóńskich podkóvach rozńeśony_ 
Tak krev pójdże, co moze ve velkim trema svoreńami mleć. 


Wisła. - Cieślar 70 lat. 


Jeden chwop z Viswy, nazyva śe 
ater, jechaw do Ćesena 
s deskami. A kŚQżę bywo na zamku v Ceseńe. I ón a ty teski 
vóz na saksemberg i ńe chćaw jechać na myto i chćśw iiobjecha6 
i jechaw pfez Olzę, a v tej Olźe go dopadli i muśaw velki straf. 
I ón chyćiw v tej OIźe wu to tak priswo po gawęzi, bar-zo felką 
rybę. I ón se myślaw: Ja precę tego stra£u pwaćiw ńe bydę. 
I Ms tę rybę kŚQzęću na podarunek, aze go bydźe proś iw, coby 
mu jakQ pomoc Q byw, ze by tf'la l)eńęndzy ńe muś!1w dać. A do 
tego kŚQzęća bywy styry vachi. Ptise ku iednej, ten polivcaf, co 
tl} staw mu prafuw, ze go ńe puśći, povil mu ńe iiooeca stvar- 
tego dźawu s tego podarunku, có dóstańe. I ón mu iio])emiw. I ten 
go puśćuw. pfisew ku drugej vase. Tam zaś tak swo. I ón zaś 
iioJJecaw stvarty dźltw. Pfisew ku tfeći. Tam zaś tak. I ón zaś 
iioJ:)ecaw stvarty dźaw. Pfisew ku stvartej vase. Tam zaś tak BWÓ. 
I ón zaś iio])ecaw stwarty dżaw. I pfisew do kŚQzęća. I tam śe 
vsyscy dźivali, k
ny takovQ felkQ rybę chyćuw. I pytali śe go, 
co chce za ńę. A ón praviw, ze ńe chce ńic fęncej, jeny choć 
sto kii na zadek, ale ze ich juz jest dwuzen vachtafovi. Tak
		

/img0023.djvu

			[23] 


POWIEŚCI LUDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


21 


prośi, zeby i)irvyj tych podźelónó, a z uostatkem ón dźepro p6j- 
dże. I zvowali tych. vachtati i dostali po pęńdź a d vacet na zadek, 
a chwópu ńe uostawo ńic. 


Wisla. -- Cieślar 70 lat. 
Pfiswo parę taKich cudzych ludźi do tegokomi)ela. Tam 
tag vyśli potem na vyrch ku temu morsKemu uoku i tam śe 
pwafili po t
j vodże na cowńe. A jeden byw taKi chytry i sko- 
cyw tam do tej vody. Bywo tam fele skaw. A ón ta cnodźiw, 
nurkovaw pomęn1zy ty skawy. I nasew tam jakQś fec, co śe mu 
zdawo, ze to ńe jes kameń. I vźęw jQ i vypwynęw na vyrch; To 
bywa sti'ybna truvewka. I maw jQ ze sobQ_ Potem śe mu trefiwo, 
ze v Uhrach chćaw jQ sptedać u jednego kupca. Ten jQ oglQn- 
daw, nasew sv
je mano na M. i pyŁ/iw śe go, kany to vźęw. 
Ten povedżaw. ze to tam, manuvaw mil v Kerem mejscu ve vo- 
dźe nasew. A ten kujJec jQ pred dfema rakami na motu pti zbuteńu 
straćiw. 


Wisła. - Cieślar 70 lat. 


V Wusowach v polsKi maw gazda pastyra, co mu krovy 
pas. Tam bywy skawy ze źerne tyrcawy. Tam ty krovy dycky 
mu chodźiwy ty skawy lizać. A to bywa sól. 'l'ak śe pytaw ten 
gazda tego chwopcyska, tego pastera, co tak tą ty krovy dycKi 
idQm tam lizo ska wy. A to bywo sól, co mu 
ew ukazać kan. 
To ten past
r ón go kludżuw, ukaz3w mn to. On fidżaw, ze to 
bywa s61. On tego chwopcyska za])iw tam pochovaw. Ta sl11 śe 
stracuva potę i po tę ńe bywo ńic. 


Wisła.- Cieślar 70 lat. 


Stary chwopek voźuw drevo do mas ta. Pan tam śedźaw, ale 
to fęncy dńi. Panocku, preprośuw go, jako tez óńi mogQ vyzyć, 
Kedy kaMy dżeń tu śedzQ i tabakę kurQ. Tta bywo tag dwugo 
do skowy chodżić, jakoch ja chodźuw. Jak ptyjeqhaw dódom: 
gaźdźina, pec placKi. Na co? Na jutro do skowy. Ona najJekwa 
tych plackóv, ón sew 40 tej skowy i potkaw śe s panę. Chwope, 
ńe naseweś pMęndzy? On mu prafiw: Nasew. Kiedy? Dych sew 
do skowy. Chwope, ńe pleć (bo juz byw star
T, to juz mu ńe 
fetyw). Zbyvali śe spowę, dy ich ón straćiw, jakoby dźiś. A ón 
sew vtedy do skowy, to bywo rano. I do zbyvKi (zakład) ize to 
ńe pravda. I stuzaw go. No i potem chwop posew i pan tez po- 
sew. Chwop sew, kąny peńQndze uodsmycyw s kufrę s cesty. 
I potę se pMqndze VŹQw dó domu. Miaw śe dobre. Potę uz tez 
móg tabakę kuryć.
		

/img0024.djvu

			22 


L. MALINOWSKI. 


[241 


Wisła.. - Cieślar 70 lat. 
Pastel pas kriiovy v Cantoryi, a śvińe tez, vepflH, jako 
carny dobytek, i toz mu śe traćiw ten carny dobytek. Potę daw 
pozór na ńego, kąny śe podźiva. Vachovaw na ńego i ón nasew 
takq dżum, co tam vlaz. On tam vJJ6g za ńim. Tam hywy k6ńe, 
jadwy ze z.wobóv, 8. ta 8vińa, co tam vbegwa, tuz jadwa to futro, 
co rosypawy te kóńe. I ón tę svińę vygnaw s tej dżury. Ta 
śviua hywa sumna. Jak tę śVińe tą< styl vygnaw, tag ón tei tl} 
sew aty!. 'rag uZ poty, ta śVińa vę:ne.y ńe chod
iwa. Uz bywa 
ta dżura zavfyta. 


Wisła. - Cieślar 70 lat. 
Tuz to tak jeden vykwMaw, ize ś Ćesyna iś, ńe pfeńś ptez 
z.aden vykap vMy, jeny ich obeńś, a tak. ptidźe na mawą Canto- 
ryję , pod wonkę. Jes tl} vykap. Na tę vykape jes buk, ma taKi 
konar, jako ręka skryvona tak v wokću. Jak pridźe dese, tak 
B tego konara, s tego vykapu toz vóda śe leje na pśńąndze. Tą 
jest zfódwo, co śe pija, jako vychodźi, isto, isto. 


Wisła. - Cieślar 70 lat. 
To byli studeńća ze skowy, vyśli, bywo ich dvanaśće stu- 
dentóv; vyśli na pole, na rolą, bywo poduorane; bywy sKiby. 
ZrolJili se 6tów 1\ tych sKib; potę se zrol'lili liavki tez s tych sKib. 
Potem pośadali do kowa, potem rneli kśązkę takovą, co cesara 
koronują. Korónę se zro])ili na ten st6w. Potę vźęli eytać. Ta 
1Eoruna śe vźęwa do gÓl'y, lećawa furt hore, co ańi i ńe vidźali. 
Cakali, dźivali śe, skóro ją uvidzą. Jag ją uvidżeli, tak ta koruna 
śe toeywa, toeywa, toeywa, az na jednego studenta spadwa. Na- 
zyvaw śe Woketek. Sadwa na ńego, a byw nejubogsy męndzy 
ńeńli. Tak bar-zo byli 6i drudzy ńe radźi, byli bogatśi. Na terazyk 
prestali, tę korunę zaś dali na stów, teraz znovu eytali. A Do 
teraz znóv tak tez ta koruna zaś vyswa hore, a zaś na ńego śa. 
dwa ta koruna. Teraz zaś po treće samo to zaś tak. A ta, koruna 
śadwa na ńego. Uz potfeće teraz uz buw kr61ę, uz byw uro1X>ny. 
Ten1zyk , dy juz ten byw kr6lę urol)ony, jecM,w pón drógll, cestll, 
pyta.w śe, co ta ro])ą, a 6n śe pyłliw, jako uz ten kr61 tego pana: 
ką jedźe? - "do rady" - ńe zroJ)iće ta bezemńe ńic. Tak uz ten 
W oketek praviw. Tez terazyk tak, dy juz tyś. je królem, tuz jutro 
pójdźes do vojny. No dobre, dy pojdę, to pojdę. Tych bywo 
jedenMće, a ten WOKetek, co byw tę królę, to byw dvanaąty. 
Ptiswo na drugi dźen. Król idże z vojskem; co maw vojsko, 
vsycko idźe, bembnujom na nego, na tego novego kr6la, na tego
		

/img0025.djvu

			1 2 5] 


POWIEŚCI LUDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


23 


-na tego W oKetka. Żem se- odevrywa, tak vojsko SWQ ze żem.e, 
vsycko- JJalutKe, a ńe ptesta,vawo. Ten król., co sew na ńego, vi- 
-dżaw, co śe l1obi, chorągvę, vyćąngDów, co by pokój m.aw. Tak śe 
uz potym ta vojna skońcywa, ÓD śe vr6óiw sterni jedenaśćema, 
.a ón byw dvanasty, ten kl'ól. No, juz tak do- tej dźury Be vr6óiłi, 
-do tej źeme, nazywa śe Bwadńicka góra; tuz to tam do tej źeme. 
Tak maj
 cekać, az im Pon B6g roskaze tam styl iś. Na to je 
juz końec. 


'Wisła. - Jewa Pilch. 
Stary chwop sew kąśi piez p6t6k, a zaś sew drugi, a py_ 
1aw go, coby go preńós, a 6n go ńe cbM,w preńM. To byw Pón 
.B6g. Zaś sew drugi, ten go pteńós. VsycKego moc mu potem daw, 
ł'ostokolicnyćb dżivóv. A to mu daw taką truchwę, eny bywy 
same gady v ńej a te mu daw truchwl}, pMęndzy mOcKi bywo 
y Mj, potem, mu daw kohutka, co mu vóz tę truchwę s temi 
jJeńęndzmi. 


Wisła. - Jewa Pilcb. 
Śveóe marny, śveće, ty panuj es, 
A marnoś nad mRrnoś ty miwujes. 
Kogóz móm miwovać, svej mwadośći, 
Kie ńe vem, co rolJę uod rauośći. 


Wisla. - Jewa Kulik. 


Maw gazda kobuta, a cawą źim.ę mu ńe davaw ńic zrać. 
Potę na vosnę, jak już uorali, śali
 to ón saw źMrać po uoraeeńe. 
Tam go brywami lJili. Potem: cóz ja tu mQ rolJić, ja pójdę na 
van der. I sew i zabraw śe z gQśorę. Gąś6r śe gopytaw: kąz 
idźes kamraće? Na van der. Ja tez pójdę s tebą. Poj, bedźe nas 
vęncy, bedże ną to veśeli. I sli. Zaś zebrali śe ze psę. P'es śe- 
ich pytaw: kąz idźeće, kamraća? Na v
nder. Ja tez pójdę s vami 
Poj, bedźe nas vęncy, bedże ną to veśeli. I sli. Zebrali se z ba- 
ranę. Baran śe ich pytaw: k
z idżeóe kam raca ? Na vąnder. Ja 
tez pójdę s vami. Na, pqj, bedźe nas vęncy. Bedźe ną tó veśeli. 
I sli. Zebrali śe s kocurę. Kocur śe ich pytaw: k
z idźeće kam- 
raća? Na vander. Ja tez pójdę s vami. Na, poj, bedźa nas vęncy, 
bedźe ną to veśeli. I sli. Jez śe kulaw po śćeli, pytitw śe ich: 
k:.J.z idźeće kamraća? Na vander. Ja tez pójdę s vami. Poj, bedże 
nas vęncy, bedźe ną to veśeli. I sli. Ptisli do lasa, bywa chawupka, 
-co t:.J. zbójńicy byvali I kohut kludźiw psa, uodesew pted śeń2, 
a praviw mu: ty tu bedźes scekaw, jak pójdźe co. Barana uode- 
.Bew v iźlJe p6 dżverach. Gąśora uodesew pod stowę; kocura uo-
		

/img0026.djvu

			24 


L. MALINOWSKI. 


[26J 


desew V kQntku, abo na nalepi. Jeza do peryn daw. A ón ja 
pójdę na grendę. I prisli zbójńicy. Nejpervy scekaw na ńich peso 
Sli do izby, zaś baran ich fiiw. Sli duchać do uogńa; dy chce. 
roznQć, ón kocur farskaw. Sew do podstola po masenkę; gQśór 
Bcypaw. Sew lezeć, zaś krajcy syj i zepchaw śe na jegwach. Po- 
tem vźęw kriceć na tych drugich: ućekejće, bo tu moc remeśńi- 
kóv. MajQ psa pred śeńQ; to juz najpervej na mńe scekaw. Sewech 
do izby, me zaś koval kwadźivę v ryć buchnuw. Sewech duchać. 
TQ zaś tkac mi Bcotkami uogeń zalivaw. Sewech do podstola po- 
masenkę. M'e zaś koval do kliscy za vajca chyćiw. Sewech lezeć. 
T
 zaś krajcy syw, śe na, jegwach zepchaw. Potę ućekali. Kohut 
zaśpevaw: kykyryky! Ońi se myśleli, ze to praviw: podej ho- 
hav! Ućekali, az śe vsycy pofiili. 


Wisła. - Paweł Raszka. 
Stara gadka jes tu, co jQ ludźe bal.zo radźi swychujQ, a co 
śe uod dźatek do dźatek rozsera. Raz sew jedyn hole c, jakoby 
z drugim svojim kamratym na zalety. A muśeli jiś prez Kerchof. 
A tam dy sli, to tyn holec prQtKem, co v garśći maw, ćow na. 
jednQ truPQ gwovę. Tu naraz śc cośi dźviga, a po cbVili pokaze 
śe b'awe strasydwo, co bywo vękse niz śQga, a v velką b'aw<[ 
woktuse uoblecona. Toz to strasydwo mu praviwo: pamętej se to, 
v veśeli zaś pridę ku tob'e, ale jinacy, jako teł'azyk. I ńic ńe 
bywo. Ti"i ńedźele pteswy. uobwasKi juz bywy uodvowane. Dy 
juz tyn holec veśp,li maw, grali, tancovali, pili, jedli, az naraz cośi 
zakwupka i chce to ze zeńichem móVić. Zeńich juz cośi pomar- 
kovaw i skryw śe męndzy muzykantami. Az zaś po drugi cośi 
zakwupńe. A zeńich juz byw cawy blady, ale vysew. I zaś po- 
treći co zakwupkawo. Dy potę to same strasydwo, co śe na Ker- 
chove mu pokazawo, do jizby vlazwo i zeńichovi, co strasńe śe 
trQs, povedźawo: ves, gdoch ja jes? podźivej śe. A dźvigwa z gęby 
satkę MWQ. Bywo vidać, jako tam byw cervony sev. Poznaweś 
me teraz? jach jes tvoj stafik, i toz ći to darujem, ale se pamętej, 
jak jesce r
z ptez Kerchof pójdźes, toz dej pokoj, bo mogbyś na 
jinsego trefić, a tyn by ći tego ńe darovaw. Teraz śe ćes ty 
a vsyscy dali. I strać iwo śe to. Ale tyn zeńich se to tak vźyw 
do gwovy, ze za tri dńi uumriw. I uod tego casu juz kazdy da 
pokoj umritym na Kerchove. 


Wisła. - Anna Pilch (lat 15). 
Za casov, jako tu jesce zbójńicy byvovali, to tez tu byw 
jedyn, co śe Jędrich nazyvaw. A tyn byw tak mocny, ze go- 
zadyn premoc ńe mog. Az juz cesar sto dukatov na jego gwove
		

/img0027.djvu

			[27] 


POWIEŚCI LUDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


25 


daw. A maw tyn Jędfich barzo vellEgo kamrata. Jano śe nazy- 
vaw. I raz muzyka v karcme grawa. I Jędficek prave sew z jar- 
maku, i staviw śe tan, a .Jano juz tez tan byw. Vsyscy tancovali,. 
jeny Jędfich, a Jano ńi. Az naraz Jano Jędfichovi pravi: Jędri- 
chu, pojmy my tez tancovać. Ale Jędfich ńe chMw jiś. I Jano- 
praviw: toz mi choćaz tvojigo uobuska (ilobUuska) pojeej. A Ję- 
dfich maw juz cośi pod mycką z pijatylh i praviw: toz se go veź. 
Jano vźyw i tancovaw s ńim. A zatyl Jędrich kapke zdrymaw. 
I tyn go ćup prez karg i uućyw mu gwove. A Jędfich, choćaz 
juz gwovy ńi maw, to jesce s pare godźin gońiw po karcme 
i chćaw Jana za])ić. Ale toz ńi mog, bo jui ńe vidźaw. A po- 
swuchejće dali, co śe z Janem stawo. Tyn Jano potę też rabo- 
V3.W, a nejvęcej dźecka mawe krad, bo chćaw śedym serc ma- 
wych zjeś, aby byw mocny. I już S6ste zjltd. A to śe mu jedna 
sumna pańi uupodobawa v meśće dalekim. I ilon uuvźyw sob'e 
ją uukraś. I vźyw drabinę. A ta pańi bywa v cvartym stoku. 
A tej drabiny mu chyb'awo. I U6n śe popriw na ilobuusek i sko- 
cyw tak vysoko. Ale tej pańi ńe bywo doma. I muśaw śe za tyl 
vr6ćić. Ale jak prisew du domu, vojsko cesarsKi go uobtocywo. 
i chyćiwo. V Uhrach go uob'esili. A dy go już vyveśili, to uon 
jesce praviw, że jeśi go puscą, że za regement vojska swużyć 
bydźe. Ale mu tego ńe pozvolili, bo śe straśńe bali. I muśaw 
na Bub'eńicy skoncyć. 


Wisła. - Jan Chmiel 26 lat. O Josefku. 
Jedna matka mawa sena. Śedem rokóv go plekawa. I po- 
tem ten sen povadaw: matko, tfeba też cośi śvatu skuśić. lJóna 
mu praviwa: cóż tak .:hces senku po śVeće chodźić? nOn .li po- 
povedźaw, iżeby rad po śveće vandrovać. DOn maw ućechę ':J flintkq 
chodźić. Ną sebrali śe i sli do śvatu. Pfisli do jednego lasu, do. 
bar-zo velkigo. Tam ich vp-Cór śćignyw. Matka mu pmviwa: Senu, 
cóż bedymy ro])ić. Uón .li povadaw: Matko, ja veńdę na vysoki 
strom, jeśi śe k
n ńe śveći. Vidźow śe tam dali śveći[ć]. Pova- 
daw: matko, poćmy, tam śe śveći. Pfisli. Tam bywa mawa cha- 
wupka. Tam v tej chawupce byw jeden ch wop. To byw zbujńik. 
I tam pytali nóclega. A U6n im dozvoliw, że możą leżeć. Pove- 
dźaw im: jeśli śe vam podoba, to tu możeće u mńe dei i być. 
Matka mu praviwa: To dóbre, to bedymy tu parę cas prebyvać. 
I byli tam. A ten sen tej matKi znaw dobre strelać. Jak Mi 
meli co jeść, tak ten sen vźęw svoją flintę i sew do lasa, zastreliw 
tam jednego zająca i idźe s ńim du qóm. A matka śe dźiva 
1Joknem. I swa do wózka se legn6ć. nOn prisew, pytaw śe ij: 
Matko: cóż ci jes, że tak leżys: Sen
 barzoch ńimocna. I pytaw 
śe ij: cóż ći śe chce, matko. nOna mu povada : me śe barzo chce
		

/img0028.djvu

			26 


L. MALlN.OWSlU. 


[28] 


:z dżivoKi źveryny męsa. I uon śe zabraw ze, svoją flintą do lasa. 
.Jak uón posew, chnet ta, matka El tę sbuj:riikę, jakoby tego sena 
za1Jić. Ta matka praviwa temu sbujńikovi: nagotuj 
obe dobry 
Mw; jak mój sen pfidźe z lasa, to go potem zabij. nOn ij pova.- 
daw: ja tvojigo syna zabUaw ńe bedę, ale go racy posIemy, ka 
je moc mrełyny, to go tam dźivo1{j zfet zał)jje. I jak pfisew du 
,dom, pi'ińos dźivoką śvińę. A mat
a z.aś v wozku leży. Povadaw 
ij: matko, tu mas dżivoką śvińę. nOna nm povada: senu, jesce.6h 
ilimocnu. A ten shruńik pofadav matce: poSlijmy go do jednego 
ilogróda. Tam jes moc lvóv, to. go tam rozsarpajQ. I Uón tam sew, 
2ebraw se svoją flintę, pfisew do tego uogrodu. I ći lvy na ńego. 
A uóu byw ban
o mocny. I zacęw tle tem lvom brońić, tak, że. 
ich pozabijaw. Jeny dvóch mwodych lvóv se zostaviw. I zebraw 
ze sob'l, i sew ku svoji matce. A iiona śe dźivawa, skoro pójdźe. 
,Jak pfichodźiw ku tej cnawupce s temi dvema mwodyIńi lvami 
i maw ich parę cas pfi sob'e, nc} potem chćawa go ta matka.ja"'o 
zmarńić, pytawa śe tego sbujńika, co bedymy s ńim robić. nOn 
ij povadaw: ja vem v jednt;\ leśe moc sb6jńik6v, tam go posiewy, 
to go tam zabiją. I Mn posew do lasa, ten Josefek. Potem matka 
pofada temu sbójńikovi, żeby śe mogl\ spowę uożeńić. I J osefek 
prichodźi z Jasa, matka leży v wózku. nOn pofada: Toć zaś matko 
ilimocna, lezys v wózku. Josefku, toć zaś. A có
 ći śe chce matko? 
-Och Josefku, chce mi śe starego fina. Matko, jó ńe fem, kąnny 
'Stare vino. Ten sbujńik povada: v jednym leś e tam jes'l sbujńicy, 
mają stare fino. To mi go mój Josefku pfińes. I Mu sew s temi 
dfema lvami i ze svoj(,! :flint!}., Jak tam ptichodźiw, dvó sbujńicy 
vyskocyli, cbćeli go zabić. nOn jednego porvaw, a ći dwa lvy 
jego tego sbujńika zabili. Ichnet śe . t
Ki gruch staw. Chnet 
vyskocyli t1'o sbujńicy na tego Josefka. .On jednego do pad i za
 
biw. A ći dva lvy po jednego zabili. I u6n se vlas ten Josefek 
'lio tej sbujńicej dźury. Tam bywa jedna pryncesna (zna ?), co ći 
sbujńicy jednemu króIofi ukradli bar zo mwodźutką; i meli j'l 
tam p1'es Kela rokóv, tak, że już bywa doroswa. Jak tam ten, 
Josefek do tej dźury vlaz, uona mu povada: dy će tu shujńicy 
.zabij'l' Josefek praviw: Dyć Uóńi jes'l davno zaIJici. I zebra w ją 
ze sob'l i stare vino Łez. Jak tam s t.>j dźm'y vyśli, tak se spo. 
wem rozma;vali. Josefek śe ij pytaw: k
nnyś śe tu vźęwa? nOna 
mu potuda : me sbujńicy ukradli od mojigo uoca. "Ona mu po. 
vada: dyś me tu s tel vykludźiw, tak śewa perśćouek ze svojigo 
palca i dawa mu na jego palec. Ta mu ślubovawa: m6j Josefku, 
tak teraz, dyś me tu s tel vyręcyw, tak choćbyś Kedy byw chromy, 
albo ślepy, w.k ja tvoją żoną bedę. No i śli spowem do tej 'cha- 
wupKi, a ty lvy to vino ńoswy. Matka śe dźiva uoknem, povada 
temu sbujńikovi: ju.z tam .i
s źle, dy Josefek id że, źe go ńe zabili. 
I pfisew do tej chawupKi. Matka leży v wózku. Josefek ij povada:
		

/img0029.djvu

			[29] 


POWIEŚCI LUDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


27 


tu mas matko 'Stare vino. Matka vyskocy s wóżka, nap iwa śe vina, 
chnet bywa zdrova. I potem povada: Josefku, już teli rolti 6e- 
mam p6 sob'e,a jeScech de ńigdy ńe poiskawa. Josefek pravi: 
dych byw mltwy cbwRpec, toś me ńigdy ńe iskawa, teraz jut 
matk() ńe potfebuję. Pfeda ći J()sefku poisk\!. Jak matk() chces, 
to możes. I vyśli tam na pole. "Ona mu Ilacywa iskać, '8 :pyta śe- 
go: PovMz mi Joaefku, kąnn mas svoję śiwę. To ći matko ńic 
po tern. Ja mogę rheć kąnn chcę. Pi'eca mi povedz. Nq matko, 
tti moje .vw'osy na vyrchu gwovy, to moja śiwa. Ta matka mawa. 
prl sob'e 'mawe noiZyce. I uonemu śe 'zdi'emawo. Potem mu ich 
vysttigwa, i Jasełek byw swaby ja (jak) insy ,cwovek. I potem 
mu s tern sbujńiKem uocy vywupali. Josełek povada: dyśće mi 
uocy vywupali, to me ku ceśće zakludżće, cobych se mog chleba 
żebrać. A ty dva lvy dyc:K.i pri ńim bywy. Jak pfi tej ceśće 
żebraw. jechaw jeden furmon i pytaw go, żeby go do masta ze- 
braw, że mu da jednego IV{ł. I Uón go vźęw do tego masta. 
I potem jeny jednego lva maw. r z;tś v tem meśće pi'i ceśće 
chleba prośiw. Jecbaw drugi furman. "On go zaś pytaw,.!l;eby go 
do drugigo masta Z'I1VÓI'\, tam, skqd bywa ta pryncezna. "Ona bywa 
barzo lli.iwoserna. Jak do tego masta jaKi żebrak pi'is
w, to go 
dawa do zebracKigo domu, a kaZde rańi pi'inosawa tem zebrak6m 
vina. Jak tam pi'iswa do tego domu, zapytawa Ś6, jako 8e zebracy 
roMeo Josefek jqpo recy POZRl1W, ale Uóna go ńe poznawa. Vy- 
swa na pole.. KaMy zebrak sv()je Vlno vypiw, Josefek ńe vypiw 
vsyst1Hgo. Saw ten persćonek a palca, co mu uónR dawa, dy jQ 
s tej dżury vykludiiw, i Josefek go dAw do śklanł:i. I UónR pi'i- 
swa po ty prozne sklaIłKi, naswa. ten perśćonek v jednej skłance 
(sklónce) i zaraz fedżawa, ze to jes tego Josefka, co mu go pervej 
dl;twa. I potem swa ku ńemu, py,tawa śe go, kąuny uocy podżaw. 
"On ij praviw, jako co bywo. "Om.! swa ku svojemu królovi, albo 
u9cu, 'Pytawa go, aby ij jedne vec dozwoliw. Pytaw śe ij, co chce. 
"Ona pravi, ze jes ten Josefek, co jQ uod tych 8bujńiMv vyrę- 
cyw, ale jes ślepy. Kr61 śe nad tem barzo zasmućiw, ale ij do- 
zvoliw, ie Be moze vżqć. I potem zrobiw veśeli barzo mawe, bo 
śe vstydźiw za to, ze ten Josefek ślepy jest. I daw im chawupę 
za mastem. Potem ta żona Josefka povadawa, zeby śli na spacyr. 
A uon ńe chćaw. Povadaw ij, ze go chce utopić, ze jes ślepy, 
ale fort sew. Sli tam na jednę wQxę. Tam bywa studźenka. Ti'o. 
ptacy pi'i ńi jeden drugemu uocy vydźuMw. Jak ma 'Y vydźubane, 
vóis gwovę do tej studńe, zaś mu uocy uroswy. "Ona Josefkovi 
po-vada: podi tam Josefk.u ku tej studńi, tam śe ptaey bijq, jeden 
dmgemu iiocy vydiub'e, 
aś sa v 
j JStudience rztnoca (zmaca). 
to mu urosnQ. Tak pudź Josefku, ja ci tli! vodQ po uocach po- 
macę, to ći nocy uurosnq. Josefek povad!: o ty gwupa babo, 
tam Vid
is velkQvod-ę, to me tam chces uutopic- Och Josefku,.
		

/img0030.djvu

			28 


L. MALINOWSKI. 


[30] 


?"J 


m, ja chcę, aby ći nocy nuroswy. Jak to pójdę. iiOna mu tą vodQ 
po nocach pomazawa i ,chnet prezriw, a tj
 tri vwosy mu zatel 

, nuroswy. Tak potem treflwa vojna królovi V troch dńach vsycko 
płegraw. I Josefek na evluty dźeń sew na tę vojnę śe podżivać. 
I prośiw na chvilę komendyrovać, i ptinavróćiw vsycko. I potem 
uóna swa ku svojemu nocu, praviwa mu: ze Josefek komendy- 
rovaw, ze vsycko ptinavróćiw. Ten król byw temu barzo rad, 
i sew ku temu svojemu źęćovi i povadaw mu: dyś mi tak vsystko 
ptimJ,vróćiw, tak ći dam powovicę kr6lestva, a zrob'ę ći teraz vel:Ki 
(vel:Ke) veśeli. I to veśeli zrobiw, zaprośiw mo:: ludźi na to veśeli. 
Zaprośiw tam Jonka Chmela na to veśeli. Tam velkQ paradę ro- 
l'Jili, S kanonóv (z ka...) strelali. v M/e tam jeden huncvut vćisnęw 
.do kanona i stteliw se mnQ na Cantoryję. I nagnawo prochu do 
mńe tak, ze poteraz ze "Jnńe smerdźi. 


Wisła. -- Michał Wisełka 55 lat. 
To byw ta:Ki mawy chwop miserny. Zasew do Jabwonkova 
i godńe śe tam napiw. A bywo to źimovem casem. I sew tam stela 
nasać, a v ceśće nos wab i zostaw lezeć ve śńegu. A ći có sli ś liim, 
to go tam odesli. A Uón na dwugi nocy premoł. K'e go na dmgi 
dźeń chladali, nasli go jesce tehnQcego. Zaprovadźili go do jednej 
-chawupy, ale go juz nopamętać ńe mogli, bo go do ćepwej izby 
dali. Tak śe stawo potem, :Ke śe ta rec rozgwośiwa, to kŚQndz 
,,3, jeden katolicKi pry kazańu pi'itocyw, ize to ńe tfeba cwoveka 
kludźić do ćepwa, :Kery jes tak pfemar-zńony, ze go treba pervej 
śńegem ttić, aze pridźe lm zyvotu. Jeden ch wop tez tam byw 
v kość ele i swysaw to, i rad śe tez napiw. Ale vtedy ańi śe do 
karemy ńe vstaviw. I pfisew dó (du) domu smutny, ańi jeść ńi 
móg. Baba 
e go pytawa, co śe mu Rtawo, ze tak ńic ńe ma chęći 
do jadwa. uO n ale tak praviw, ize kśqndz praViw na kazańu, ize 
to ńe tfeba cwoveka zmarzńonego do ćepwej izby kludźić, ze go 
treba śńegem trić, az śe opamęta. Ale :Kedy by to bywo v źime, 
tobych temu vefyw, ale v leć e, kąny by lodu vźęw? Baba mu 
praviwa na to: ty gwupi cbwope, dyć preca v leće zaden ńe 
zmarzńe. I tak chwopa ptikludźiwa do rozumu. 


Wisła. 
M/aw pan pańQ, co ij muśaw na kazdy dźeń patnasćoro 
strevic kupić. A maw jednego starego vojaka za swugę. A ta 
pańi kaMQ noc poswa no dvanastej godźińe, co ij ńi móg zaden 
dovachovać k
nny chodźi. I ten pan (pon) pyt/iw tego vojaka, 
eoby tez' jako daw pozor. Vojak pozorovaw. Jak ptiswo no dva- 
,nastej godźińe, vzęwo go spańU ńic ńe vidźaw. Na drugQ noc
		

/img0031.djvu

			131] 


POWIEŚCI LUDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


29 


'Zaś tak, na trećQ noc narQbaw tarek, a nastavaw kole śeb'e. Jak 
go spańi vźęwo, to śe zavaliw i vpad dl) tarek i popchaw śe. I ńi 
móg spać. Aze jednemi razy prijechawa kolasa i pani śe zebrawa 
s temi strevicami i śadwa na kolasę. I ten vojak śe tez chyćiw 
śe na zadek, co iió ńim ii6na ńe, vedźawa. I jechali, i prijechali 
do pekwa. I tam bywa muzyka. Tak ii6na tak tancywa, aze 
vsyc:Ke ty strevi:Ki zedfywa. I ten vojak tam staw nu dven, i też 
se chćaw zatańcyć. ] tei se bóty zednw, co mu gowe nogi zo- 
stawy. A pańi, jak llOstatńi nobuwa, to zaś śadwa na kolasę i je- 
chawa du domu. I vojak, jak prijechali, vykwadaw 'panu, ja:Ki to 
tam stod'obels:Ki tańec, iże nona zedfywa patnltśćoro strevic, a n6n 
ie maw ńedźivne bóty, że też chćaw zatancyć. I tez se ich zedfiw. 
I potę nazb'erali kśęndzóv i vźęli panQ mędzy śe. I jak priswo 
no dvanastej godźińe, prisli d'obli z kolas Q po ńę. nOna śe vy- 
dźyrawa, ale ij nońi ńe puśćiii. I iióna im na rękach numrywa. 
I pochovali jQ v koŚĆele pod llowtarę. K'era barzo vel:Ki grmot 
kaMQ noc roJJiwa. I ten vojak sew do tego kośćowa na noc. Jak 
priswo no dvanastej, nona vstawa, i goń iwa po kośćele, a non 
i zatel do jeji truchwy legnyw. I nona jak jeji cas ptiSew, idźe 
do truchwy. A ten tam lezy. nOna go sarpe za rękę, a krycy 
miń, az go tam puśći. nOn ne chćaw, i muśawa znostać na vyr- 
chu aż do rana. I na rano idQ. nOna śedźi V wavce zyva. I potę 
ij p6-(pu)mogli, dźepro nod tych d'obewk6v, có ij vęcej ńe brali. 
I potę dźepro bywa pańi, jak śe patri. 


Wisła. 


V jednej dźedźińez yw ta:Ki ńe bardzo bogaty ch wop, a maw 
trech synóv. Potę mu umrywa baba, a za para rok6v ón sam 
umfyw, jeny ći tro senove sami zostali. 'Tuz ten nejmnodsy pova- 
daw: cóż my tu terazy bedemy doma rof}ić, musemy iś kąny do 
'śvatu, ja:Kego zarobku chladać. I śli, śli doź dwugo. Co śi se też 
z domu chovańa nabrali. Potem priśli do jednćgo vel:Kego lasu. 
potem ta ńe mogli styl vejś, bó straćili chódńik. ,Tuz ten nej- 
mwodsy vydaw tak Q radę, coby chladali nejhrubsego stromu v tę 
leśe, a coby pótem jeden ś ńich vysew na tego stromu do samego 
vyrchu. A potem, ze tą styl bedźe vidźaw, na :KerQśi strónę, 
coby mógli s tego lasu rychlej veń
. Tuz potem dAw takQ radę 
jesce, ze ta muśi ten nejstarsi iś. On go potę bar-zo vźęw pytać, 
ize ón ta ńe p6jdźe, bo ón byw bar-zo hruby, tuś śe vymavaw, 
ize ta jes!;! gęste gawęźi, izeby pomędzy gawęźi De móg veńś. Tuś 
śe juz preca vymóViw. Ale go ten nejmwodsy brat barzo zńeva- 
żovaw; povadaw mu: ce muśiś tela jeś, c9byś byw taKi chruby, 
ale tybyś tela zjad, vel aby ći jeny daw. On go pytaw: braćisku, 
już mi ta ńe mej za zwe, bo ja już ta inacy De mogę. I tuz zaś
		

/img0032.djvu

			80 


L. MALINOWSKI. 


[32] 


ón na tego 'postfedńego praviw: ty brać e, ty śe mi juz ńe vymó- 
vis, ty muśis końeCńe iś. Ale 6n go zaś pocęw bar-zo pytać, coby 
go tez ńe vygańaw na tego stromu, bo ón byw bar-zo vysolH 
(vel:Ki), iżeby by ta ńe móg pomędzy te gawęźi śe kfivić, zeby 
6n ta ńe vysew. I ón povada W (pravi se) vyśće jesQ uoba jednacy;: 
ten śe vymava, iźe jes bar-zo hruby, a ty śe zaś vymavas, żeś 
je bar-rw dwugi. Tuz ja juz tam p6jdę 86m. I vźęw śe do tego 
idzeńa, ale mu tez to bar-z o pracno swo, bo byw ten strom barl!JO> 
hrnby, a uod spodu byw kQscek gwad:Ki. Ale śe tąm płeca furt 
vyskrobaw i potem mu już bywo dobre iś, bo juz ta bywy 
a- 
węźL I tak sew furt, aze vysew .do samego vyrchu. Jak vyi!ew 
do samego vyrchu, tD śe potę vsędźe uobMraw, jeśi śe tez k
uy 
ńe śveći, bo już to bywo ńeskoro v nocy. I preca uVidżaw, że śe- 
ta v jednę ńlf'jscu bar-zo jasno śvMiwo. I vźęw capkt}, a 'Chenuw 
tą v tę stronę. I potę śli vsytcy v tę stronę; tag aże vyśli 8 tego 
lasu i śli furt kQscek. I priśli ku talem u velK:emu zamku i pra- 
vili se: ńech ta bydźe, co chce, ale tam pódźmy. I tuz tą śli. 
Jak tą. priśli, tuz ta ńic ńe bywo tadnego cwoveka, jeny śvatwa. 
pozrozegane, a na stowach bywa gotova vecei'a dla troch. Kddy 
maw o sve stów i to jMwo. I ten nejmwodSy: cóz tu wdemy 
rooić, dy śe nQ już bał'-zo chce jeś, jeny jedzmy. I .dobre dali 
śe do jedzeńa i pojedli, vela śe komu chćawo, a jesce im zóstawo. 
I potę se pravili: zeby jui tl'tJba bywa BpaĆ, dyby bywo k
ndy. 
Ale tu meli ch net, .jak pośli dal
j v tę zómku. Bywa tą jedna 
izbecka i bywo w6zko poswane. Tuz len nejhrubsy povadltw: ja 
już tu bedę leżaw. Nu tuz ten nejmwodsy praviw: tuz leż. I ći 
dva zaś śli dalij. Zaś bywa druga izba, a tez bywo wózko uswane 
v ńej. Tuz ten pOBtredńi praviw: to ja tu bedę lezaw terazy. 
A ten nejmwodsy pravi: dy na stromu iś, to śće śe kazdy vy- 
mavali, a terRzy łezce, to vy .chceće ll'ejpervej; ale tuz już ta leż, 
ja se jesce pójdę chladać indżej. I !lew dalej, i zaś tam bywa 
izba i w6zko v ńej. I ón tl} zostaw leżeó, i dobre spali vsytcy. 
Ale tam v tej izY)e, k
ny ten n
jhrybsy (?) lezaw, bywa pod w6zkę 
taka velka dźum, a na tej dżule byw kós, a v tę kosu bywa 
nabajkJl., karvac takovy, a K:ijonka. Jak ptiswo kole dvanastej 
godźiny, tu vyskocyw taKi chwop jaKiśi dźivny, a 1:0 byw djabew, 
bo to byw zaklęnty zómek. I potypiw (hute vźęw = cepit) tę na- 
hajkę a tę Kijonkę, i jak vźęw bić tego v tę wózku, tuz jJiw i biw,. 
choć ten krWaw. Toś ći drudzy ńe swyseli i ne ptiśli go brońić. 
I tag go bar-'Zo uoiw, że go ledva napowy zyvego zostaviw. Bo. 
już potęm bywo po dvanśtstej godźińe. I ón zaś skocyw do tej 
dźury, a ten ne vedźaw, kąny śe podźaw ten, co go to J:Jiw. I.rano. 
chnet, jak povstavali, tuz śe j
den drugego pyta: jakoś śe ty vy- 
spaw? I ten pravi: na, dobre, a ty jako? - No, tez dobre. Ale 
ten hruby, ten juz ńic ńe praViw, aZe jak śe go -ten po drugi
		

/img0033.djvu

			[33] 


POWIEŚCI LUDU POI,SKIEGO !SA ŚLAł:;KU 
./ 


31 


pytaw: jakoś śe ty vyspaw? Tuz ón tez pravi: Ną. tez dohi"e; 
s pwacę tak praviw. I ś:ńadańe zaś meli gotove, a no cem se jeny 
:l'c2ndźili, zeby śe im to pridawo, dyby to meli, tuz to poraz v oka- 
mgńeńu meli. I pi'iswo chnetka powedue. UOb'jad zaś meli gotovy. 
I pooJJjadovali, i zaś śli iiod izby do izby po tę z6mku. Tak cho- 
dźili, a iioglQndali, co tam k
ny bywo. I zaś prisew chnet veCór. 
A vecerę zaś meli gotovą i povecerali. Ten nejmwodsy pravi: 
Treba ną juz iś spać. A ten nejstarsi praviw: todź mogemy. Ale 
pl.avi se temu dwugemu: ty braćisku, mógbyś ty tu leżeć v tem 
moim wózku, cobyś tez vedźaw, jako śe mi tu dobre leży. I ten 
tez pristaw na ten handel, i zostaw tu lezeć. Ale cóz, ledwa usnyw, 
tu zaś vyskocy ten djab6w (djabow?) i dopadńe tt] nahajke, a tę 
Kijonkę (kolorek), i jag go veŹI'1C YJić, tag go JJije. Ale potę se już 
sew ku nogQ, a vźęw go tą nahajką fJić na pózdeI nod nóg kn 
gwove, co by mu lepej dokucyw. Jag go już tak strasńe ul1iw. tuż 
śe zaś straćiw. Rano śe zaś jeden ,drugego pyta: jako śe Kery 
vyspaw? I każdy pravi, ze dobl'e. On tez pravi, ze dobre, bo 
śe go gańba bywo pochvalić. I zaś meli, jako i persy dźeń śńa- 
daM gotove i iioYJjad i vecerę. Potę i zaś ten nejmwodsy pravi: 
tuż pódźmy spać. Ten dwugi mu pravi: braćisku, ale ty tu zostań 
spać, a ja tam pójdę, kąś ty spaw. I ón też zostaw, ale ón ue 
byw taKi gwupi, jako ći dva, co by śe tak daw JJić, bo mu to 
bywo dźivne, co śe tak dycKi handlują. Vźęw se svMkę i do 
chlada:ńa po izb'e, aze nasew ten kos pod tę wózkę. I zebraw tę 
nahajkę i ten kolorek ś ńego, 8 daw se to do wózka pod gwovę. 
A juz ńic ńe spaw, jeny cekaw, co śe bedźe dalej robiwo. Jak 
pi'ichodźiwa dvanasta godźina, tuz zaś vyskocyw djabów s tej 
dźury, ale cóz, dy ńe maw nahajKi, ańi kolorka v kosu, i ńe maw 
tez cem JJić. I ten też vźęw s pod gwowy tę nahajkę a ten ko- 
lorek, i dopad tego djAbwa, a praviw mu: tyś 1'Iiw tych dvóch, 
ale ja ći sóm vyJJiję terazy. I pochenyw go na deliny, a straśńe 
go VŹf1W rJić tę kolorkę a tą nahajkQ, a potę go schenyw do tej 
dźury, a zaklęw go, co jeny kapkę smowy ś ńego zostawo. Rano 
śe zaś jeden drugego pyta, jako śe Kery vyspaw. Ten nejmwodsy 
pravi: ja bar-zo . dobre, boch śe tak ńe dliw ubić, jako vy tromby. 
Ale cóz: potę, dy juz rano, :ńe meli śńadana gotovego. Ale ón 
zaś cośi zespekulirovaw, ize dyby bywa jaka lina, zeby tą. muśaw 
keryśi iś do tej dźury. I chnet ta naśli linę. I ón praVi: tuz ty 
nejstarsy chćaweś nejpirvej lezeć, tuz terazy pójdźes do dźury. 
Ale go ten stras:ńe do pytana: mój braćisku, ja ta ńe pójdę, boch 
ja je bardzo hruby; jak by tl). bywa kąny jaka ćasna dźura, to 
bych śe tą móg zaduśić. Tuz ón praviw: tuz pójdźes ty dwugi. 
Ale ten go do pytana: mój braćisku, jata ńe pójdę, bo jakby 
tl). bywa kąny 
riva ta dźura, to bych ta ńi m6g ślM, bo dych 
je taKi dwugi. On pravi: jach vedźaw dobl
e, ze śe vy iioba vy- 
3
		

/img0034.djvu

			32 


L. MALINOWSKI. 


[34] 


móViće, ale tóz ja pójdę sóm. I vźęw se tęn kolorek a tę nahajkę 
i do tej dźury go puśćiii po lińe. Jag go tam puśćili na spodek 
i t
 by'YY zeleźne dźvere, a pti tych dźVerach taka velka uoćeb 
klucy. Oh vźęw te kluce i uodemknyw. Tą śedźawa bar-zo pekna 
prencezna, i bar-zo go poraz vitawa, ize ką śe tl» vźęw,. ze ją już 
tez tam styl vybavi. l sjęwa svój perśćonek s palca i dawa mu 
go. I ón ją zavązaw do tej liny, a zarusaw ńQ. I ći tez vźęli 
ćągnQć. Jag ją vyćągli na vyrch, tuz śe poraz vźęli zbyvać. Ten 
pmvi, że to Mdźe dla ńego, a ten drugi pravi, ize ńi, że dla ńego. 
Tak swo męndzy ńemi do :Kija, aze óna im praviwa, że ta jesce 
są dve te prencezl1Y. I ptestali śe vadźić. A ten zaś sew dali do 
drugego sklepu. Zaś tam bywa druga, a jesce pekńejsa, a jesce 
go bardMj vitawa, a też mu dawa perśćonek svój. I ón też tak 
zrouiw ś ńQ, jako s tQ persQ. ZavQzaw jQ do liny,_ i ći jQ vyćągli. 
I sew dalej do ttećego sklepu. Tam by;wa tteća, a ta bywa nej- 
pckńejsa. I zaś go tag vitawa bardzo. On ją zavQzaw do tej liny, 
i ći ją zaś vyćQgli i zaś śe vźęli zbyvać. Ten hruby praviw temu: 
ty se veź te dve, a ja se veZllę tę jednę. A o braće ańi. spomin'Ki 
ńe bywo, coby go vyćąngnąć, aze ty prencezny ich pytawy, aby 
go tez ta vyćQgli s tyl. I ó'ńi mu puśćili te line, ale ón byw jesce 
mądrejsy, jako óńi, bo zavązaw do tej liny te dźvery jedne. I Mi 
vźęli ć<)gnoć. Jak vyćągnęli do powu, tuz potem puśćiłi, a my- 
śleli se, ize śe ón zaJ)ije. I !ag by śe bywo stawo, dyby ón byw 
śedźaw v tej lińe. I potę juz byli bar-zo radzi, ize uz pozbyli tcgo 
svojego brata. Ale tem prencezną to barzo leżawo v gwote" i dycY::i 
cawy dźeń t
 chodźiwy poswuehać, jeśi ón ta jesce pieca ńe zyje. 
Ale śe ńe mógwy dom6Vić ś ńim, bo to bywo. gwęmboko< do 
źeme. A ón też maw taką nadzeję potę, iże jeś-i go też ty pren- 
cezny jako s tyl ta ńe vyćąngną. I tak śe te* stawo, bo ón też 
już próbovaw po tej lińe cewkać do góry. I óny to pOInarkovawy 
i vyćQgwy go tl} s tyl. Jag go vyćf.lgwy, tuz mu povadawy, jako 
jego' braća śe na ńego domavali, jakoby śe go meli pozbyć, a ze 
sr, już povadali, jako dy puś6ili te dźvere,. ize juz bydże zaIJity. 
Ale tuz śe tak ńe stawo, dy. ón ta ńe byw v tej lińe zavązany, 
bo by wy dźvere zavQzane. On aby śe móg pozbyć już svoich 
braMy, bo śe ich baw, aby go iu
 zat'Jili, povadaw se, ze ón już 
dobre fe, zeby go óńi zał'Jili, ze ón ńe bydże maw grichu, chodź 
ich uobueh zaY)ije. I tak tez zroJ)iw, a potQ vźęw se vsic:Ke. tri. 
Potem meli feśeli sumne, vel:Ke. A jacb byw vtedy taKi mawy 
chwapee, straś-ńe ta strelali i me tez dopadli potę i do. kanonR me 
tą vćiśli i tu potę lm V'iśle namerili i vystrelili. l me tu pfińe- 
swa aże na V'iswę. Tuż ja dobre tę, jak itI», bywo, co ńech śe 
zaden se mn/! Ile zbyva, :Kery tl» ire byw vtedy pritę.
		

/img0035.djvu

			[35} 


POWIEŚCI LUDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


33 


Wisła. - Paweł Bujak. 
P' e s e n o gr ó d e c K i m r eń i k u. 
P08wuchejće ludźe, co bydę śpivaći, 
O grudecKim reńiku vam vypravovaći: 
Ta grudecka uobec 11e bar-zo bogata, 
Pońevadz óna jeden uobecńi reiJik ma. 
Do Berna pisali, suplikem podali, 
Coby im tam pańi, jaką radę dali; 
Pańi {]Odpisali, a im pokazali, 
Coby urolJili, jagby sami chćeli. 
Fojt gromadę zebraw, bo śe ón radovaw, 
Ze go ón sóm spravi, nad sobą p,ostavi. 
Bo go doś ćęzko byli 
pravovali, 
Bo 6ńi pęńć davek na ten reńik skwadali. 
K'edy poń jechali, to seś kóńi meli, 
.Jesce chwopi ze zadku kowami dźVigali. 
Jurovi ilod Chazy bar-zo ukfivdźili, 
Bo mu iloili v dźvigańu gwovę nakręćili. 
Ta fojtova cera, dy śe vydavawa, 
To tez na ten reńik stfevik darovawa. 
Dy na ńim prazywa, vyf,iwa v ńim dźurę, 
Naće mój tatulku, zawaćće t
 dżurę. 
Fojt juz ńe chćaw ńidz dać, jeny zwe bruclecysko, 
Bo śe juz rozezraw na to reńicysko. 
Ale jego zona bal'-zo tó skamrawa l) (kficawa), 
Ze ón móg ńe davać, zeby óna bywa dawa. 
By,wa bych servawa choćaz s nóg kyl1pcY8ka, 
Jesce bywo skoda t<'go bl"Uclecyska. 
Ty zavfyj pascekę. bo bych će tak trasnyw, 
Bóch juz ml tę reńiku ti'ism zwatych straćiw. 
Ul5ita jes noga, lezy v tę samcovę dvoi'e, 
Sańlec z lasa jedże, zadżivaw śe temu, 
Dy ir\'idźaw naschrub dvuśąznego tromu 
Nazdel tego hywo prave styry śągi, 
Nć móg tego poznać ten SfłmeC ubogi. 
Pyta.w śe svoi Zóny; puvedz mi pfe-bóga, 
Ne byj gwupi chwópe; z reńika to noga. 
V'źęli to nozysko, 
Aze na mos ćiska, 
A tamto svozyli 
G' reńiku pi'y¥lili. 
A jak tez to trochę, k spósobu pi'yvedli, 
S śpevanem z i'ykańem l:Irazyći pocl;li. 


') MUlTen, zrzlldzić. 


B*
		

/img0036.djvu

			B4 


L. MALJNOWSKI. 


[36] 


Prazyći poeęli prave ku vecoru, 
Bywo tela demu, jako mgwy na m6i'u. 
Dy śe im kurywo, do retu kfieeli, 
Mycbmy to tak chćeli, c:)by ludźe ńe vedźeli. 
A foit ich zaś ćesyw, c6z tą u.oto bydźe, 
Sak tam ten dem zaraz ho re Olzóm pojdźe. 
A ten s Kęmpazova pavw6v jedźiny sen, 
Dy vysew na pole, uvidźaw vetKi dem, 
Oh moi ludkove, az me cośi mofi, 
Bo ja ist6tńe vem, ze u mecha gofi. 
Chodźby mu dukat da w, ńe bywby śe vl>óćiw, 
Bo tak ku temu lećaw, aze buty straćiw. 
Ludźe noń kfieeli, ńe dej śe sydźići, 
Ale śe ty .raduj, mas prazonlti ići. 
I vpad mędzy ludźi i br6ńić tez poeęw, 
nOpaliw śe cawy, aże sagi zuostaw. 
A fojtóv starsi sen, co troskę źle vidźi, 
Dźivaw śe z daleka na prazićich ludźi. 
A tak sol5e praviw, co ja śe raduję, 
Jak p6jdę ku miwej, do satY:i je veznę 
A fqjtóv muodsi sen, co byw mynareykę, 
Skrobuje privary ze svoim taćikQ 
Poe
w skrobać veCór, skrobaw aż do rana, 
Poskrobaw se palce, poswaw po feleara. 
Felear mu ich goi w, ńe m6g ugoići, 
Potem mu povedźaw, vdźej se ich do fyći. 
A ten reńik stoi na tfoch vel:Kich górach, 
Potężńe postav6ny na mocnych soch6rach (widełki)
 
Jedna n6ga stoi 
Na vel:Ki Cantoryi, 
Druga na Barańi, 
Na starem meskańi; 
Treća na Besl{idźe, 
Bo ta do kowa velka (śilna) voda idźe. 
A te
 Kulik z Bafin, ten ma prazovaći, 
Bo 6n dobre ume varech6m mesaći. 
A vafechę mają źelazem uokuto, (<;1?) 
Co sol5e uokuli za ludzką pokutę. (Q?) 
Gdo im pove reńik, to mu ńe darujQ, 
Dy go mogą dopaś, to go spokutuj
. 
(Ońi śe sQdźili koli tego tez) 
Pfetoż miwe zon:Ki reńikóv sanujće, 
Veśće se pfikwad z Gródku, co reńik kostuje. 
To je vsycko pravda, jach to ńic ńe zewgaw, 
Na V'iśle jes ten franta, co tl} bajkę zebraw.
		

/img0037.djvu

			137] 


powmśm LUDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


35 


'Wisla. - MędrJmla. 
P' e ś n p r y c e p e n u. 


Zasm:nawa żelona dQmbrova, 
Zasm:naw tez gaj; 
Q cóz pwaces nadobna dźevecko, 
Cy ći vonka zal? 
- Za] mi vonka, strybnego perśćonka, 

 jeny mi go żal, 
Cemuześ go vtedy ne zalawa, 
K'edych ći go braw? 
:Mawach bywa, mawych rozum mawa, 
Terazy mi go zaJ. 
T!vij se go ty s cervonej rózycKi, 
N e bedźe ći go zal. 
Uviwach se go z cervonej rózycKi, 
Chyćiwach se go do pravej rącycKi, 
A jeny mi go zaI. 
Povedz-ze mi mój synecku, 
Co volis, a zaś co volis, 
{;iy tę pelmą 7.onkę, 
Cy gorawKi sldonkę, 
A zaR, co volis, co volis? 
Volę pekną żonkę, 

iz gohiwKi sklonkę. 
Ne bój ze śe moja nejmilejsa, 
Zaś ńe bój, 
Dóm ja tob'e persą nockę pokój, 
A na drugQ, mój Boże jedźiny, 
Bedą vedźeć te sumne peryny; 
4- na trećQ, mój Boże neb'esKi, 
Ne dodźerżQ tu v tę wózecku desKi. 
f;.. na stvartQ, mi wy mocny Boze, 
Ne dodźerzy caluśenKe woze. 


D Y m w o d u c h a ś e z a b' e ra o d oj c Ó v, t o ś p e v a j Ił v e ś e l- 
nicy, a óna pwace: 
Zab'eraj dźevecko svoi majętnośći, 
Coś se nazb/erawa bod svojej mwodośći. 
A inńi śpewajQ: 
Dżękuję vóm mamo, dźękuję vóm tato, 
Cośće me chovali,
		

/img0038.djvu

			36 


L. MALINOWSKI. 


[B81 


Saty spravovali, 
A do śkowy 'posywali; 
A teraz musę pQńć uod vas. 


P'eśńicka po b'/twym tańcu. To baby po:pravkę rob'
, 
to zaś se śpevaj Q: 
K'edych ja sew ku svej nejmilejs
j, 
Jesce swońce śvMiwo. 

akwupkawech na jei uOKenko, 
Qnej doma ńe bywo. 

e usewech pl'ez ńedwuge góny (zagony), 
Ona za mnQ vowawa, 
Vr6ć-ze śe ty moje poćeseM, 
Bo bych śe pogńevawa! 
Gńevawaś me uod svqjej mwodości, 
Juz me gMvać ńe bedźes; 
Pojadę ja do cudzego kraja, 
+y tu sama zostańes. 
Ne bedźe me gwoviCka bolawa, 
Ze me s sobQ ńe veźiles, 
Ale bych teL bardzo rada vedźM, 
Po KerQ tez pojedźes. 
	
			

/img0039.djvu

			[39] 


POWJJiJŚCl LUDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


Mlticek żelony, pekńe ustp
jon y. 
V ten to tu dońle iJekne kóńe mają, 
Są tez tu pachowcy, co ich iiudbyvajg; 
K'ej idźe do karcmy, to se poslmkuje, 
K'ej idźe do 1118stale, -to ich poćapkuje. 
V tlm to tu dóńle pekne króvy majQ, 
SI} tez tu dźevecKi, co ich uodbyvajQ; 
K'ej idźe do ch h3VH , to ich pogwaskuje, 
K'ej idże do karcmy, to se p(}skakuje. 
V tę to tu placu" cemrovana studńn, 
Stoi tą dźevecka bar-zo upwakana. 
Qyli nod parady, cyli uod podstaty, 
Cyli ku ńe chorlźi IlIwodźeńec bogaty. 
V ten to tu grońu zrodźiwa śe psońica, 
Jak pridże v pośće, 
V yzdrQ se gazdasek, jeśi pekńe rośńe. 
Dejće ną juz, dejće, co Dą maće daći, 
Bo śe nQ już treba dali pomykaći. 


Wisła. - ,Jewa Kulik. 


V ńedźelę rano drobny desc pada, 
Moja nejńlilejsa krovy vygańa; 
Jó p6jdę vyrchę, a ty dolinQ, 
Ja vykvitnę rózą, a ty maliną. 
Ja pójdę vyrchę, a ty gośćińcem, 
Ja bedę panną, a ty mwodźeńcem. 
Ja bedę panDą pri velKim dvol'e, 
A ty bedżes Kśęndzem v novę IdltSŁóre. 
Pred tebQ bedQ capKi sejrnovRć, 
A me także bedą ręnce cawovać. 
Jak my pomremy, damy śe pochovać, 
"Oba v jednym grob'e, 
ędo tQ pójdże, albo p(ljedże, precyta sob'e. 
Ne zwącona ńliwoś lezy v tern grob'e. 
Ej lezy tą ćawo, lezą i kośći, 
Które pomarwy z velKi miwośći. 


Wisła. 
Kolęda. 
Zb'erajmy śe braća, kolenda, 
J?ojmy po kolendźe, kolenda, 
Ne bar-zo daleko, kolenda, 
Jeny do somśada, kolenda, 


37
		

/img0040.djvu

			38 


L. MALINOWSKI. 


[40] 


To jes cwovek dobry, kolenda, 
M'ęndzy ludżi zgodny, -kolenda. 
On n6m tęz daruje, 
P'ekńe zofaruje, 
KolędżickQ krasnQ, 
SvojQ pracQ vwasnQ, 
Dali n6m pów fas:Ki, 
Primemy to z was:Ki. 
.ł;)ali nóm pów grivny, 
Ne bedźe nórn kfivdy, 
Dali nóm cescacek lebo seś, 
Bćdże chvawa nasa ceś. 
* 
* * 
Dej Pón Bóg vecer vzdy vesewy, 
Nejperv panu gospodarovi, 
Potem tez tak e hospodeńi, 
I celadce vsei jeho miwćj. 
RacQ tez dalej poswuchaći, 
Co my vóm budelllY śpivaći: 
Onarodzmii swavnem jeho, 
Byw dźećatkę, a terpew mnoho, 
Bywa jest matka Jezisova, 
A Józefovi zaślibena, 
A Jozef suce toho myśleńi, 
Ze opuśći Panne Maryje, 

risew jest ańew ve snach k ńemu, 
Rik: Jozefe, ńe opuść pannu, 
Bo, co se kolvek ś ńi narodźi, 
Duchem svatym to se spusoJJi. 
Porodźiwa jes panna sena, 
A vseho sveta hospodźina. 
Tri krale od vychodu prisli, 
Sebu taku darebu p.fińeśli. 
Pfiśliśmy k ńemu s pmvu virn, 
Mamy zlaŁo, kadźidło, miru. 
:pali Mu dary, dźękovali, 
Ze su Pana Krista poznali. 


Nydek. - Anna Cieślar lat 14. 
Byw jeden cwovek, bardzo ubogi, a rozum ma w, a peńęn- 
ozy ńć maw. A byw ta ile daleko p6n bardzo bogaty. A vdyc:Ki 
chodźiw kole tego dómu, a vowaw: rozum mam, a pćńęndzy ńć 
m6m. I dltw mu dve stóv:Ki, i sew do jednej kramy, co tam vdyc:Ki 
ćma kuPi w se ńlęsa i ńechaw go, coby śe zasmerdźawo, a zroJJiw
		

/img0041.djvu

			141] 


POWIEŚCI r,UDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


39 


se Me traskacKi. A jak cariI.i pta,cy prilećeli, a kazdy maw dy,ia- 
ment, a kazdy se powozyw i pas śe. I potym zatraskaw. I vsyscy 
ulećeli. DyjamaIlty mu dostawy. I naroJJiw se cegew, a do po- 
wóvKl daw do kazd
j Cf'g'wy dva abo tri dyjamanty, a powóvke 
tak bez d'ijamantóv. A zrołJiw se uog'en pi'i m6ru i śedźaw, a ca- 
kaw, jag gdo pojedźe, coby go vźew. Jechaw syf. I 6n bardzo 
pytaw i vżeli go s tóm cegw6m. Poty śe stawo zbureiI.e mora. 
I chćeli mu te cegwe vsyckQ vyhybać. I ón bardzo pytaw, co 
jeny powóvke vychybali. A ze se 6n beje s6m chybaw. I vychy- 
Mw se tQ bez dyjamant6v, a tQ se dostaviw z dyjamautami. I pi'i- 
jechaw scęślive d6 domu, i pytaw baby, co by mu swa to póm6c 
zneść. I óna mu swa i praviwa mu: A ty gupi chwope, na c6ześ 
tam sew tak po darmu daleko. A 6n praviw: babko, dockej, jag 
1'0zwómem cegweo A chwopecku, kaześ tez to vźew. I sew do 
tego pana i praviw mu: oto-ch jim prin6s cegwe na interes, a ka- 
pitaw jim bedem chćeć v kr6tkośći uodd
ć. I pón mu praviw: 
() ty gupi ch w op'e, maw eś tam c6śi spr6fltovać, cóz me tu jest 
po cegle? O panocku, jeny rozti'ep6m te cegwe. I 6n roztrepaw, 
li bywy tam tri dyjamenty. I pytaw śe: o chwopecku, kaz-eś tyz 
to vźew., I daw mu stowek i praviw: śediI.ij se chwopecku, a po- 
-vedz mi tez, jako ći śe tam k
ny dariwo. I meli śe vsycy bar- 
dzo d obi 'e. A jeśi jesce ńe umrili, to jesce zyjóm. 


Nydek. - Anna Cieślar lat 14. 
Raz. jedna cesarova śedżawa na uokiI.e a sywa, a dżubwa 
,śe v palec. I vyswa i krev. I zycywa se ńleć taKe dźećo, coby 
bywo tak cer-vone, jak ta krev, a tag ł)awe, jag śiI.eg, a tak carne 
vw6sy mawo, jak cerńidwo. M'awa dźećo. I bywo tak cervone, 
jak krev, a tag MW8, jak śneg, a taKe carne vwosy mawo, jak 
.cerńidwo. I potym umriwa, a to dźećo dostawo. I bywa druga 
eesaróvna. I bardzo go iI.e rada vidźawa, ze bywo tak pekne. 
V dycKi chodźiwa i pytawa śe: zdrad wo, zdrad wo, gdóz jes naj- 
pekńejsy na śvMe? Pani cesai'6vna jest pekna, ale śMgovy pwa- 
tek tyśQnc razy pekńejsy. I potym praviwa jednemu panu: veznóm 
te dźećo dó lasa a załJij6m go. I 6n vźew to dźećo i zańós go 
.do lasa. Ale 6no bardzo pytawo, coby go iI.e Y)iw. I 6n go pu- 
śćiw i zah'iw psa. I vżew pluca, i zań6s tej cesaróvnej, coby se 
myślawa, ze 16 s tego dżeća. I óno SWO daleko pi'ez las. Aź pri- 
's wo ku jednemu domu, tam vlazwo dó d6mu. Tam ńe bywo zad- 
nego, tam meskali mali ludźe. I bywo tam śedem £lasek vina, 
śedem talMi, śedem pał' nozy z videwkami i śedem stówkóv. I 6no 
se śadwo i s kazdego talera jadwo i s kazdej £lasKi piwo. I po- 
tym se do jednego w6zka Jegwo. I óńi pi'isli i pravili: gd6i na 
mojim stowku śedźaw? a gd6 z mojego tal8i'iclui, jM, a gdóz
		

/img0042.djvu

			40 


L. MAT.INOWS'IU. 


[42]; 


z moi fłlas:Ki piw, a gd6z mojQ wyzeckQ .lM? I pojedli, a potym 
go (jóm) tam vidźeli v 6źku. I jeden kazdQ godźine ku inslmm 
sew lezeć, a jego tam ńechali do raua SpflĆ. I rano vstali i pra- 
viIi mu: 'my zaś p6jdemy, a ty tu d6st6ń, fi Mdnego ńe puść, 
chodź-by tu gdo chćaw iść. I potem posli. I zaś śe ta cysl;tf6vna 
pytawa zdflldwa: gdo jes nejpekńąjsy na cawym śveće. Ona se 
myślawa, źe już to dżećo davno zab/ite. A to zdi'adwo je pra- 
viwo: PlJńi cesai'6vna jest pekna, ale śńegovy pwatek II cfergli 
(u mawych chwopkóv) tyśQnc razy pekńejsy. I pi'iswa cysai'óvna 
i3 taKem i pekneńri snurkami na preclaj, i chodźiwa kole uokna, 
i vowawn: pekue tovary na predaj. I ta dżevui3ka jóm cpuśći.wa. 
Ta cysai'6v.na .li praviwa: d
j, zesnurujem će. I zesnurovawa. 
I 6na padwa na źem. I prii3li ći mali chwopkove i uodsnurovalł 
j6m. l zaź uozywa. I potym zaś priswa ,cesai'6vna i mawa japkot 
a v tym japku bywa trućina. I zaś tam swa i dawa to japko tej 
dżevusce. I 6na go zjadwa i umfiwa. I pfisli ći mali chwopkove 
i zrob/ili .li sklannom truhwe i dali j6m d6 tej truhwy. ,I pfisew 
tam jeden pl-ync i chćaw se j6m vź6ńc. I dali mu jóm i sli prez 
jeden las i tyrkli truhłóm do buku. I to japko .li vyskocywo 
.z garwa, i óna uozywa. I potem se jóm vźew ten prync. I mawo 
być veśeJe. I ta cesai'óvna te
 bywa zaprosona na veśele. I potym 
rospalili źeleźne buty, i muśawa v tych butach tańcovać, aż ;i do 
kolan zgorawy. 


Nydek. - Mal'yjka Cieślal' (lat 12). 
Raz bywy dve dźev:Ki bardzo (a po goralslm barzo) pekne 
(sumne). A vdYcKi chodźiwy do karem y tańcovać. A Mden ńe 
vedźaw, skąnd s6m. Raz śe umóVili dva pachowcy. I tak tańco- 
vali ś ńimi. Az .luz potym chćawy iść d6 domu. I óńi chćeli, zeby 
tez ś ńimi sli. I pi'isli tam ku jednemu stavu. I vyjewa jedna 
dżevka dva prónt:Ki z kapsy i ćukwa na vode. I voda śe rostomPiwa. 
Tam bywy sch6d:Ki do źeme. A tam lezaw uojćec tych dźevek, 
spaw. Tam bywy dve jizby. J jedna zamótwa jedne izbe, a druga 
zaś drug6m, a zVQzaa te śmeći do sat:Ki i dawa to tym pachow- 
kóm. I potym zaś ćukwa na v6de i zaś śe voda rostQmpiwa. I zaś 
śe vr6ćiwy te dźev:Ki do jizby svojej. Pachowcy pi'isli d6 d6mu 
i meli same sti'ybne p8ńąndze. 


Nydek. - }Iaryjka Cieślal' (lat 12). 
Raz byli ti'o vandrovlli. Byli bardzo ub6dzy. Umó\rili śe 
ńręndzy sobQm. Praviw jeden: ty pójdżes na chleb. A drugi mu 
zaś praviw: ty zaś p6jdżes ua męso. I ten, co sew na chleb, na- 
braw chleba. A poty se vźew za pęńć grejcar6v soJJe zjeść. A pra-
		

/img0043.djvu

			(43) 


POWJEŚCJ LUDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


4[ 


viw tej prekupce, aby poswawa jakI} dźevuche ś ńim po peńl}u- 
dze. Jak pfiSli po lasa, 611 puśćiw jeden chleb dó .bwóta i daw 
go tej dźevusi, az go veźńe, a pf'ińeśe mu insy zMl. A zaim ta 
swa s tym chlebem, to ón uććk zaś s tym svojim chlebem. I óna 
zaś prińoswa jillUY chleb, a juz tam tego ńe bywo. A ten urugi 
zaś sew na męso. I vźew jedne stverć A zaś chćaw, IiZ pośl6m 
z ńim ja:Kego Lolca po peńgudze. .I prisew do 'kśęlldza, 1'1 praviw r 
az go vyspovadajóm ten kśąlldz tego holca. Praviw ten kŚQndz r 
az go zavowa do izby. I ten prisew do izby, a ten zatyl vźew 
stverć i ućek ś Mm. A kśgndz go vyspovadaw. A 6n vdycKi pra- 
viw: pańe pasterku, za te stverć mi zapwacóm. A ón mu praviw: 
a ty gupi chwope, cóz tez to blęndźes. I 6u go juz ńe m6g vęn- 
cej vyspovadać, i zavowaw swuge, aż go jidźe vykludźić prec. 
I zaś ńe dostaw pMęndzy za te stverć. Vandrovńi juz meli chleb. 
ai męso. I potem sli do jednej karcmy, synku, gospody, gośćińca, 
i dali se to męso karcmarce, aby jim go upekwa, a piva jim też. 
dawa do £lase. I jag juz pojedli, potym kazdy chćaw pwaćić. 
Pravili tej karc marce, ze Mi jej zavQZóm uocy, a ize 6na ich 
beje (bee) ehytać, a :Kerego chyći, ze ten potym bedźe pwaćiw. 
I ónfl gońiwa vdyc:Ki v uokowo, a ólli pómalućku llOdevfili dvere 
i ućeldi. A 6na furt góńiwa. Az prisew jei chwop s kośćowa i óna 
go potym chyćiwa i praviwa: ty bedźes pwaćić. A 6n ji praviw: 
a ty gupa babo, cói ty to robis. 


Nydeli. - Mal'yjka Cieślar (lat 12). 
Raz haba swa d6 l,asa Mil grabić, a grabiwa, ze śćeli śe ji: 
vysuhnyw bławy gad. Ona go vź8wa na skorupke (do kosycka} 
i daa go na pec. A potym praviw ten gad tej babe, az mu jidźe 
kauy bl1by chladać. l kazaw, az tam idźe do jednej śeńi, ze tam' 
bedźe dźevka pryńść na zwotym kowovrotlm, az jij [Jove, jeśi 
p6jdźe za tego gadu. A óna praVi wa: jeśi bych tez swa za gadu. 
ł ńe chćawa iść. I pr-iswa zaś do dmg'ej śelii. Tam zaś dź6vka 
prgndwa. Ta praviwa, ze 6na p6jdźe. I swa potym. I jechali na 
ślub, a gad v kosycku śedźaw v k(JsYlle na voźe. I potem, jak 
prijechali do kośćnwa, 6n Re staw bardzo pelmym pachow:Kem. 
I potem jechali ze slubu na zwótej ceśće i na zwotem voźe. I pf'i- 
jechali dó d6mu. I 6n śe zaś staw gadem. I 6na go bardzo ńe 
rada vidźawa. Legnyw se do jejigo w6zka. V owa w jej, az jidźe 
ku Mmu, ze jfJśi p
jdźe, że śe zaś stań e ,ta:Kim chwopem. I 6na 
swa. I staw śe zaś ta:Kim i usnyw. Ona mu vźewa te sk6re, 
i zatoPiwa v pecu i spaliwa j6111. Poty m rano staw. I śmerdźawo 
bardzo. I posp6w chladaw tej sk6ry. I 6na praviwa, ze jgm spa- 
liwa. I 6n j
j praviw, ze śe j
j beje bardzo źle povodźić. I ućeg 
lwd ńej.
		

/img0044.djvu

			42 


L. lIrALIł"OWSKI. 


[44] 


Nydek. - ltlaryjka Cieślar (lat 12). 


Tóz nlz byw bardzo ubog'i chwop i maw jednego senka, 

 maw daleko pole uod dómu. l praviw tćn chwop, ze ón bee 
..swomóm ti'ęńś po chodliiku, a Um synek by mu potem llObjad 
pi'ińós, aby tam sew chodńikem, tym torem, 1
l}ny ta swóma. 
I pfisew do lasa, a ta swóma mu śe straćiwll. Sednyw, bardzo 
vwakaw. I potyn zaś vstaw, i zaś sew. I vJaz tam do jednego 
clómu. A tam byli zbójńicy, śedźeli za stówem. A ón śe jich py- 
taw, jeśi tu ńe vidźeli llOjca :Kerendy jiść. A Mi mu pravili: o już 
ty tu ile v)'lidźes synecku stela, bedżes tu nasym tlObswugovacem. 
I pravili mu, ze óńi póildóm zaś prec, a ize veC6r pfidóm. A je- 
.dua izbecka bywa remyc]{em zavQnzana. I pl.avili mu, az Ile uod- 
vęzuje tego remycka, a ne jidźe do tej jizby. A pi'ed vecorem 
nech swozy vel:Ki llOgeń na nalepe. I posli. I veC6r zasumawo śe 
cośi v leśe. Zaraz vsew pón nejstarsy i kazaw tĆIllU synkovi, a,by 
mu prińós vody ręnce umyć. I potym sldndzali kufry z vozóv. 
I ón potym dźepro poznaw, ze to (sóm) zbójnicy, i zlęnknyw śe 
bardzo. I dali mu potem pojeść, a poswali mu na stolicy, a ka- 
2ali mu, (aby se lcgnyw), az se leglle, li, óńi, ze zaś pójdóm, a lie 

Jrijdóm, az za dVR dńi. A zaź mu pi'ikazovali, az zaś tych dveri, 
]{ery bywy remyc]{em zavQzane, ńe uotv{m1w. I ón rano staw 
i uodveraw pomalućku dvery. A tam stawy tri kobywy i praviwy: 
veź se te ti'i japka, co leZ6m na uokńe, a śedńij se na keróm 
-chces s nas. I ón se śednyw na te, co ku ńemu rondżiwa. I ućekwy 
vsyc:Ki ś ńim. I zaraz uswysaw gi'mót vel:Ki za sóbóm. I praviwa 
zaś ta druga kobywa. Ohyń jedno japko za śelJe. I ón chynyw. 
I staw śe bardzo gęsty las. I za jim óńi pres ten las pfechodźili, 
to ty kobywy zaś ućekwy dalej. I zaś ći zbójńicy jich dógairali. 
I zaś praviwa ta tr'ećit kobywa: chyń to treće japko za śelJe. 
I zaś śe stawa bardzo velka voda. I ńe mógli ći zbójńicy pi'eliść. 
l óńi zaś dalćj ućeldi. I zaś praviwa ta kobywa, co na ńej śe- 
.dź:iw: chYli gi'el'leń zaś. I zrobi w śe bardzo vel]{i llOgeń. I już 
potym ńe mógli prerlść. I pi'ijechali tl:łill pod jeden lasek. Już te 
kobywy śe rozwąncawy ś ńim. Praviwy mu: Jak će zaś co zwego 
spotkńe, to pfić tu a gvizdńij, to my zaś pi'ijademy ku toóe. 
I sew dalej. Pi'isew tan do jednego króla, i pytAw tam, że ch6ć 
beje pod blache pfikwadaw. I ten król go vźew. I raz bywa 
vojna. I ten król sew na te vqjne. A ten chwopeć pytaw, że ón 
teZ pójdźe ś llim. .Ale ten król go ńe chćaw vźóńć. Temu królovi 
śe bardzo źle dai'iwo. Obćeli go VŹQńć cudźi królove, chćeli go 
zaBić. I ten chwapec sew zaś pod ten lasek i g-vizdnyw. I zaś 
pfiswy ty tri kobywy i prińóswy mu bardzo pekne saty i uobl'ćk 
śe do tych sat i śednyw se na. te kobywe i jechaw bróńić tegó
		

/img0045.djvu

			[45] 


POWIEŚCI LUDU POLSKIEGO NA SLĄSKU 


43 


króla na vójne. I tego juz króla chćeli ł'>ić. I ten chwapec go. 
VYl'ctovaw. Presti'elili mu ręnke. I tlm król vyjuw snuptykle: 
s kapsy, i zavQzaw mu te ręnke, a pytaw śe, co 
hce za tó. A ón 
praViw, jeśi mu da nejmwodsóm cere za babe. On mu uoJ)ecaw r 
ze da. I prU
chaw dó dómu. I praviw tej cei'e, az mu da nózke' 
pocawovać. Ona praviwa, ze da, jeny, az jej strevicka ńe umaze. 
I legnyw se potem dó tej jizbec:Ki, kąny óna lezawa. I rano stawa 
i vidźawa mu te snuptykle. I swa zawóvać królovi. I ón go za- 
vowaw i pytaw śe go: Kaześ me ty mojóm snuptykle ukrad. 
A ón -mu praviw: cy se ńe ves królu spónuleć, dych će iiod 
śńlerći ratovaw. I ón mu poty m daw te cere. I bywo veśeIe. 
I potym prijechali do uojca svego, do tego synkovego. A ón 
iioraw pole, pfińóswa mu jego Zóna taKej carnej kwóty (polevka 
ze zboza). I śednyw pod dęmbem i jad, az umi'iw. 


Nydek. - ]}Iaryjka Cieślarówna (lat 12). 
Tuz raz jeden chwop maw bardzo moc dźeći J ze mu uz ku- 
motrove Ile chćeli jiść ki'ćić. Poswaw nosacke z dźMem do ko- 
śćowa i povadaw jij, zeby tam kośćeh}y za kumoti'icka stanyw, 
ale óna śe zebrawa z jednóm babóm. Ona śe jij pytawa, kąnyz. 
idźeće? jidem do koŚĆowa z dźeć8m, ale ń8 mam pat:Ki. Tuz ja. 
pójdem s vami,. ja bedem za patke. I dawa vęzewek i poswa 
prec uod ńej. Ona jQm vowawa za sobóm, jako ku gośćine, ale 
óna ńe chćawa jiść. Jednego vecora sew ten sam chwopek na;, 
svoje pole. V / eC6r priswa ku ńemu ta sama baba i vowawa go, 
coby sew ś Mm. I ón sew ś ńóm v jedno mejsce. TaIp bywa 
dźura do źerne. Tam bywy same śvec:Ki vel:Ke i mawe. Ona mu 
pokazovawa śvec:Ki, Kera jes cyjil.. I ónemu, temu chwopu dawa 
velkóm śvecke, a dawa mu vęzewek. V tym vęzewku bywy źe- 
liny. ,A povadawa mu tak: ty teraz bedźes doktorem, a kąny 
phdź-es, jak ńle' uvidźis v gwovach śedźeć, to ńechej tak, to jidź 
prec. Jag bedem v nogach, to terni źelinami lec. Tak śe mu bar- 
dzo sCt;śćiwo, ze moc ludźi pryndko vylicyw. I bardzo śe ta rec 
Uó ńim rozMswa, ze śe królovi roznemógwa jedna pryncezna. 
I prijechali po Ilego. Ale óna, ta sama baba śedźawa v gwovacb. 
Uvidźaw, że już pómocy ńe mas, Ale go tam bar.dzo pytali, że, 
mu bardzo moc bogactva dajóm, jeśi jóm vylecy. On soóe patym 
rozmyśla w, i nechaw uobróćić, kąny bywa gwovóm, to nogami. 
Potym jej źeliny vai'yw, i hnet jej bywo lepej. I potem mu dali 
bardzo moc p8ńęndzy i uodVeźli go dó dómu. Ale na treći dźen 
zaś se vysew na svoje pole. Zaś priswa do ńego ta baba i po- 
vada mu: poćće se mnóm. I ón sew s ńóm tam zaś do dżury, 
kąny te śvec:Ki gofawy. I bywy tam dve śvec:Ki: jedna bardzo 
velka, !:t druga juz dogorovawa. I óna vźewa te velkóm śvecke r
		

/img0046.djvu

			44 


L. MALINOWSKI. 


[46] 


.a dawa blm, k
ny bywa ta mawa, a povadawa mu: jakoż me 
ty uosydżiw ph tej prynceżńe, dyź j6m Mzaw llObróćić v wózku, 
iag ja će tez tu tf'raz tag uosydźem pri tych śveckach, Ta velka 
bywa tfoja, ta malućka bywa tej prync,ezny. A teJ:az jidź dó domu, 
a zr6b se poi'6ndek, bo już umres. On prisew d6 domu i pove- 
dźaw to vsycko svoim dżećom, pohjndek męndzy Mńli zrooiw, 
,a potem za pare godźin umriw. 


Nydel{. - 1\laryjka CieślarówIlu (lat 12). 
Gai k. 
Vezn6m jedlicke, a kup6m malovanego papoI'u, a uobvijóm 
tym paporem, a pći'em też, a zvon]{i pi'ivQż6m tri. Po tę śpivaj6m, 
.:'1. chodz6m ku uoknóm: 
Dej Pón Bóg dobry dżeń pod vase uo]{enko, 
Pfiswychmy poćesyć vas miWR gażdźink{). 
Gśjicek żelóny, 
P'ekńe pristrojony, 
A na tym gajicku jedbavne snurecK.i, 
Co tó navQzawy uboge dźevec]{i. 
A v tyn to tu dome pekne krovy maj6m, 
Som też tu dźevec]{i, co jich uodbyvajóm. 
A v tym to tu dońle pckne k6ńe majóm, 
Sóm też tu pachowcy, co jich uodbyvajóm. 
Dy jidóm do karcmy, to se poskakuióm, 
A dy dó mastale, to se pogwaskuj6m. 
Gśjicek że16ny, 
P'ekńe pristroj6ny. 
Na tym to tu placu studńa cemrovana, 
Stoji tam dżevucha bardzo upwakana. 
Ćyli 110d parady, cyli uod teschnoty, 
Ze śe jej napera pachowek bogaty. 
Na tem to tu placu Mwa kamenńica, 
Coby śe I'odżiwa na polu pseńica. 
JidQm se gazdasek p eriicke uoglQndać, 
J cśi jim uroswa, 
Dawby tez P6n' Bóg, coby jim uroswa, 
Co by bywa tclka jako v leśe sosna. 
Gajicek źelony, 
P'ekńe pi'istrojony. 


Nydek. 
Raz kąśi jednemu chwopu śe bardzo vdyc]{i ]{icbawo, a m- 
gdy mu zaden ńe povedźaw posdróv Pan B6g. I potem uurnfiw.
		

/img0047.djvu

			{47] 


POWIEŚCI LUDU POLSKIEJGO NA ŚLĄSKU 


45 


I dycRi tam potem strasova wo. I potem teu gazda v t
j cha wupe 
śe pytaw: Rery s tej dźedźiny pójdźe (pu-) vachovać, co tam je. 
J jedyn pachowek śe uobraw. I śednyw se na stów i llOpisaw se 
kowo luejdom kole śeY)e. A uon vpostrodku v tem kole. I gryz 
ilOrechi. I 110 dvanastej godźiIie v nocy priileśli ULImartom truvwe, 
a. lIón se śednyw ten chwop, co śe mu to tak dycRi Richawo, 
i pytaw tego pachowku tych uorech6v. I uon mu daw i'ymyk. 
I Uón tak gryz ten i'ymyk, aze śe mu Richwo. ,Ten pachowek 
mu povedżaw: posdl'óv Pan Bóg. I potem śe v;sycko straćiwo 
i vęcej tam ue strasywo. 


Nydeli. 


Raz śe uozyńiw d'abów z babom i strasIle śe ńe radźi vi- 
.aźeli. I llOsve se vsycko śali i sadźiii. Jenyn rok zaśawa maku, 
a praviwa: ja se bedem brać vyrch, a ty spodek. I uona se 
vźewa gwovRi maku, a lIón koreńe. A drug'i rok zaś zasadżiwa 
marekve, I uou potem praviw: d y se ty woni brawa vyrch, a ja 
spodek, to se zaś ty bedźes bmć spodek, a ja vyrch. I baba se 
vżewa mareRev, a u6n nać. I bardzo śe rosgllevaw i lmćek. 


Nydek. 
Tyn nydecRi mostek prejima śe, 
Pod ńim ćece voda, rosIeva śe; 
y tej vodże som rybecx.i, 
Zadyn jich ńe chyta, som malucRi. 
Zwota pańi mamo, co roł'Jiće, 
Ze pi'edemnom dvere zaverMe? 
Puśće me do ś€ńi, 
Az ja spatrem 
Vasej COfce v sumeńi. 
Zwota pani mama z llOkna kuka, 
Spuśćiwa mi Iducyk do kwobuka. 
Tu mas Iduc, mozes jiść, 
Mozes so1Je poko.iicek llOdevryć. 
Ja se pocnyw pokój llOtveraći, 
"Uswysawech svojom zapwakaći, 
Sewech k ńi po verce, 
Ach, coz pwaces i uarekas, m
je serce. 


Nydek. 
Raz swuzyw pacho wek lm gaz-dy, i dostaw tri grose. I sew 
vecor po cesće, i zebraw śe s nim zebrak, i pytaw go UD je.dyn
		

/img0048.djvu

			46 


L. MALINOWSKI. 


[48] 


gros. I daw mu, a zaś prisew drug'i, i daw mu dmgi gl'Os. I zaś 
(saś?) sew kQnsek. I zaś prisew treći zebrhk i daw mu ti'eći gros. 
I prisli potem ku ńemu vsyscy ti'o zebracy, i pytali śe go: coz 
chces za ty tri grose. Ja cheem za pervsy gl'OS taifke, co śe v ńi 
veCńe pali. Za drugi gJ'Os chcem talwm flinte, co co uuvidzem, 
co by ch vsystko ńom zastreJiw. Za ten treći gros chcem ta]{i 
gajdy, co choć kany zagrom, coby vsystko tancovawo. I sew. 
I v jednym chl'aśće byw zyd. A tam bywo bardzo moc tarek 
i ćerna (o). l ten graw na tych h6ślach. I tyn zyd zacyw skakać 
v tym chraśće i vsycko zedriw ze śeY)e, i bardzo hev s ńego 
swa. I potem sew zawovać. I prisew tam, i uuvqzali go na po- 
vr6zku pi'i uodmaryi i sqndźili .lich. I tego, co graw na tych 
h6ślach, chćeli go ,na su1'Jeńice kludźić, ale ilon zagraw na tych 
hóślach, i vela panov bywo v jiz1'Je, to vsyscy zacyli skakać v tej: 
jizlJe i nic mu ne zJ'OlJili. r potem mu pravili, tam bywa jedna, 
voda velka, a na tej vodźe byw ta]{i krak, a bardzo moc pta- 
kov (óv?) tam śedźawo. I pravili mu, jeśi vsyc:I{i ty pta]{i tom 
flintom zasti'elis, co Mden ńe uuleći, to bedźes uosvobodzony. 


Nydek. - Anna Cieślal'ówna lat 14. 
Raz jeden cwovek byw barzo Imbogi, a maw moc dźeći. 
A vźew mech/i i uo.swa, i sew na bu]{ev do lasa. I prisew lm 
jednemu kamenu. UOn byw barzo rysovany. I IlOn se myślaw, ze 
tam bedźe moc, pińęndzy, i podźivaw śe do góry. Tam moc zbuj- 
ńikóV jechawo na konach. Tak śe jeny kui'iwo. I prijechali tam 
ku temu kamen u i povedźeli: efata! To śe uodevi'iw. I jak sli 
na sM, zaś povedźeli: efata! a zaś śe jim z8vriw. A uon vylliz na. 
strom, i poswuchAw. I potem pojechali barzo daleko. I uon pove- 
dźaw: efata! uOdevi'iw śe mu. I vlaz tam i nabraw se moc pi- 
ńęndzy. I zaś povedźaw: efata! I zaś śe mu savi'iwo. I pi'ijechaw 
du domu. M/aw brata i po.lcaw se vertelika. I temu śe zdawo, 
na co mu ten vertelik. I namazaw go smową s postrodka. I me- 
riw ty pińąndze. I chyćiw śe tam na te smowe jedyno I ten śe 
go prisew pytać, kany to vź8w. I Mn mu praviw 1 kany ma .liść. 
I u6n tam sew. I povedźaw: efata, i uodevi'iwo śe mu. I nab,'aw 
tez pinęndzy. Ale potem, jak maw .liść, zapomńaw, jako maw 
pravić. I muśaw tam zostać. I tam bywy v tej źemi źeleźne 
dvere. I Mu tam vhiz. Tam bywo moc po1'Jitych ludźi, a kaMy 
maw perśćonek na palcu. I Uón se potem legnyw mędzy nich 
i uusnyw. I pi'ijechali zbujńicy i sli do tej pivnice. I kaźdemu 
brali perśćon]{i z palcóv. I jemu tez chladali. I uon praviw, a co 
mi tu gdośi 1Jere. I uoni go vźeli, i pytali śe go, jeśi jim ńe braw 
pińęndzy. I Mn praviw, ze jego brat nabniw barzo moc. Ale: 
Mńi pravili: ćelJe zalJijemy, a tego drugego tez. I vźeli go i porQbali
		

/img0049.djvu

			149] 


POWIEŚCI LUDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


47 


go na k9ns]{i. I llObkwadali kole tego kameńa. A potem naPisali 
na karte, a prił)ili na buku, ze jak tam jesce gdo pi'idże, to, ze. 
na ten som 8p6sob go phvedom. I IlOn m
.ivęksy zbujńik sew 
i poznacyw se te chawupe, v ]{erej ty pińQndze som. I potem 
narohiw becek, a v blu beckach bywy ruw]{i, jeny v jednej ni. 
I potem pl'isew tam do tej chawupy. V kazdej tej becce byli 
zbujńicy, jeny v jednej tej becce byw uoJej. I U6n vlaz do jizby 
i povadaw, ze ma uolej na predaj. A bywa tam dźevka i pacho- 
wek. I IlOna swa tego uoleja napuśćić i uuswysawa, ze tam zbuj- 
ńicy. I povedźawa temu pachowkovi. A ten nejvęksy zbujńik na- 
poręcyw, ze jak tri razy kamyckami na dach chyńe, coby sli. 
A ta dMvka navariwa moc vody, a do kaZdej bec]{i nalawa vr9- 
cej vody. Muśeli tam vsyscy poginóć. I Uón chybaw temi ka- 
myckami barzo dwugo, a ńic ne swo. I vżew veJ]{i kamen i gruch- 
now na dach, az śe pospow kQsek daclJU uuwomiwo. I potem tam 
vlaz i zaźfiw do hecek. I vidźaw, ze vsyscy pomfići. I uućek 
barzo (bardzo) kąśi daleko i uo})eśiw śe. 


Istebne, (Istebno, Istebna). 
Tuź pa na
im sała
u stało 
 łOllś]{ego roku, co śe naśeł je- 
den gad. Ne kaźdy dżeń uovce paswy śe tem mejscem, kąny ten 
gad bywśł. l potem ja my domarkovali, iźe ón uovce zhera ażere,. 
tag my śe vśecy :rheśańicy zebrali do gromady. A było to ve 
velli:i grape. Tam my se pońiźej tej kłody nakładli uogen. ta my 
potem, dy my śe zebrali v
iscy meśańicy, toźmy kulali skale 
z verchu na tę kłodem, a potem dy my uz... kłoda śe rosypała 
a ógM był niźe. Tośmy z naśich uovec uaśli vśic]{i kośći. 


Istebno. 


Davńejśich (davńenśich) casóv, mędzy granicami uherskom" 
slonskom a polskom byvali zb6jńice, ]{eri lIwii kumęndata pod 
manem Procpak. Ten brovll,ł svoje:rhi zb6jńikami. Ci zb6jliicy 

kodżili najvęcel sała
om, ]{erych sałasich móc]{i męndzy tami 
granicami śe vidźało, a az podżiśka śe vidźi. Tuz ći zbójńicy na 
tych sała
ach brali ser, masło a uovce tłuste. P'eńęndzy tu ńe 
brali źadnych dla tego, źe ich tu ne było. To tak pracovali v lećc t 
a na żimem śe roze
li do jeich dżedźiJ?, s KeI ]{ery był ródem. 
V p6źiJejsich casach, ]{edy śe v mastach palistvi rozmógło, tak 
na zbójlliki lepsi poz6r dac naporęcili. A tag zb6jńiki chytali, 
a do vężeńa uodsyłFdi, a napotym :J?a 
uheńicem ich poveśili. A tag 
zb61iictvo v górach prestali być. Ze pred lleja
im casem v Gali- 
cyji, abo v Pols]{ej, v dźedźilie Kamesńica a Sare na jeich gra- 
nicach 
eś zb6iJikóv zaveMno na suheńicy było. A rekt6r ze Ska- 
4
		

/img0050.djvu

			'4'8 


'L. 'M*LlMb
K]. 


[1>0] 


vin:Ki -blisko Krakova tez thl1t1dzy \Ś
ravi
, a 'vprnvdże "s6Be'go spra- 
viii, jak se tez az po teraz vyk'a'ŻM.C 'nmze. 


Jablonków. 


'Był 'tu 'jerten rltMć'
n, "'a 'iliał h)rlke v -ŁtSfńlfej; 'a Mu 'Śena- 
2YV'ał
ikóra. I :
dł 'tlb 'głrótl'il.. '1\ 'dźlv'ka 'pa"Sła -króvy. I t'a ażivka 
v'ołdła: 'Śik6ta, 'itłZ'
ś'trazać! A 
oMła-ńa kt\}ve. A ' tej 'krove b

t> 
sikora. 'l\. 'ten 'rrraś'Ć'an 'iiiysl3.ł, że tfu ''ńa 'nego
 'Fóźl'l'/.1'śe został 
stM, a ob'eźdf-ył ''śe na II'e, - a zalH'ół 'i &ęźko: zjaUłaś ty'trista Jah- 
kóv, idy ja iJaa 'Ź'ech . ra:z vyścił' do' g
ń'a, 'tY me' zaś '
aiiaś. 


Jabłonków. 


:Vyśoł 'p'eS'ek 'na ''Iiałepk>ę, 
'Vyvr6ćił mi '5uhtJm Jt-epk'ę. 
Coz ,(?) ja '1:Je'demj'adła, 
:I/'y mi Jfepka spadła. 
N e 'b&dem 'j li '
sttti.ć o głod'źe, 
M'Óh1 '1t4gi
a
, 
Frez 
pa

ekę JiSće ni1'I'a
.
		

/img0051.djvu

			l.fJ1] 


POWIEŚCI L,q
U .ł.:9LSKIEGO NA ŚLĄSKU 


A;9 


J a:b.łQ.:rrkó. w . 


V J.a:vłQnj{ove 
Som J,ackove, 
iRBzumęjom jt';ó
nęj ,łll{)Ve; 
Bo v
ndł-.llj-Qm,
 VęJlgr.em, s :TJI{
em, 
Śli na śańce z Brandeburkem. 
W Jabłonkove pridź,e ,p.p ńioh .ćech, pride tam t'ech, taKi 
bo strejcem phvitaji. Pfidźe polak, zovom go panem, pryjdźe ale 
.słov.ak, shov:al'ajn 
sa ,,s ń.im ,:po. s11.StJckn. ,Pr:Jdi,f\ tam ńemec, tag 
go -tam 'pi'ivitajom .;vilkemen. łł'oradZj)lll ,$e Jabłqn\;pv.ańe.z roz.tn,ai- 
'temi !1lllrtM1ami, ,ń.e pątrebuJom ńigdie ,po tłQmaea ppsylać, a pręz 
to śe ośvadćajQm,,:Ź.e. SÓJll.V ok-olićnem.>
l'Qmaźdźeil.U pr.avi słą;
a,ńe. 


Jablon}tów. - Pawel 'Pauoch. 
,Śłi;flva lpaśa,\e "Ś Geśina: .J<'.Ihan ;Ligo
Ę:i, ,FrjlP,nc .¥atęr. .
li 
pl\ez Jahłonkóv ,ś : Ce
iI;la. Pfiśli na 'l.$,tebne, :ti-e bylt:> , 
ty c,es.ar- 
,-s-lliej- PhśJi ,I,),a iBeskid, n,a j.p@lskQ .str,Qpe. ,'Cam 
;był Ja.s. Idóm 40 
.vy;rhu, .v.irlz@m,zMńik6v. }iIre
. TJ,ć,ec ,tIejmógJi: 
,\Pr'iśli.lm 1':1.im. Pyta "śe ProQ,liIak: ,-Kaś idię
e? Do .Z.i;v
a, pa ..łq,r- 
'4nak. fRytit śwLi.gQc.Kkgv: IJjl,wc'1IiI
,as pęńez? Da\f,aj 
a'V.. Qdr.l;thp'Vi;ił 
mu. .p.ęncet. ,'lA t-ty ,bla mas'? 'rTris
a. Qd(aho.y,ał. i'9dę,I:n:ą,ł iek Pr.o
- 
pak. Slł;
lśće ",vy!som'?P1Oiv.ad
j.(j);ł;I1:"ś' Ceśiv.a. i CO. h.eJ
źeće'J):up,Qv;ać? 
pyta śe Proćpak. V oły.To ,JiIlMe ,JJH!.ło .peń.ęz; .pqV,a
a R
\oępa,k. 
Povadajóm ći masare: my vęncej ńe mamy,; jeśće my Be to poSćali. 
A co to mało kupiće; povadlt Pr(:)9pą.k. N e b6jće śe me, ja vam 
vaśe peń6ze vróćim, a tu' ich roMe. -A oto maće eśće ośemset ku 
..v;
ęri.m pąMz.9m,..a ,;
up,iće . P;l.i ś,eś flłnt.óv £:prochcu, Ja śeś funtóv 
bpiJ
u; ..a jóće, ,a tAe ,błjće .ś
, bo t,lJ..m be}će ń).eć 
etp-y jar
3:k, 
:b.o ,śe >Ił.as .A.ojó,m zbM.ikóv 1,uQie iś ,.na jarmak. ;1 śli, {la.k9pili 
.Y, ty.t;n Zivąu. ,pą.
iło je iI;p.,dQbr
. > AJe j
Q.en. s 
ycb qvąch. ńe chćał 
I prQęhu l¥
Wć a;ńi bJ;a
lJ.Jąden!s l 
ych dVQ.p'h, był 
8:Ki.;śi.k;Qvny, 
a ł},upJł: Ja 
óm ce$,

J;Il ńe 
pódem, ;,,pó.d\3tme i,o,śóm -cest6.m. > -A t(l,n, .ęo . mat ,p
:och i. br
,k: :Vrób, 
Jak.o,"I:,
g.

. L
.Iij1.1ŚÓm :ceęM!I;n. Jak"priśli.,Q:o lasu }J.a V'iąłe, '!la 
)

sJi;ic;l, j.

 :\f-yśli ,"do vYJlą4u ze 
tatkmll, tidzóm F;ocp.f:t.lsa ze 
, sV9j,{nhri.(h

n.aśći.J
a _ 
bł9.p
rhi. V,
iąMł pyrv;ńi. tęn, '.co pro
hu ile 
ma,ł,. .
o l bł:
ui.Ęle ;r:Q.{tł 
.asar.; PQvał;!a, te.
u..I<;lr\l.ge
u, 
o; mał. 1 proch 
a ,pJ;
k: l;n;ł\óiśku, tęJ;az Jje ,j,Uź 
#e. Tę.?, co ma,ll Pł1Qf{h a', br,ą.]c 
4*
		

/img0052.djvu

			50 


L. MALINOWSKI. 


[52' 


ńe starej śe, ja to chwała, Bogu kupił, ja to smycim na se}Je. 
A drugi IDU móVił: ja to vykręćim. Jak priśli ku zbóńikóm, ten 
povadał, co prochu ńe mał, Procpakovi: pańe, ńe gńevaj śe, bo 
mi stery voły ućekły tu do tt'go lasu, i jach muśał iść za Mmi. 
A ón mu tak povedżał: no, poćuvaj, cobych był nogi połomał, 
a był bych ći to tam zanes, jako ś me pytitl I pogl'o
ił mu, 
Proćpak pistóletóm i śoł na svojóm strone. A ći teś pośli ku Ceśinu. 


Jablonków. 


Tuś mój starek 
oł do Żivća. z dVema somśadami. Ći dv» 
sooe chćeli kupić po śvińi, a ten treći był masar. Ten śoł kupo- 
vać ,statek, to tak voły.., I priśli do jednego lasu za KameśńlCóm, 
na Zelenóm. Tak ten moj starek vidżał troch zbóńikóv a sld-iknuł: 
hłapcy, bronće śe. A v tym pEskoćił jeden s tych zbóńikóv ku 
nemu, a tag go piznuł- takóm palicóm, aś kęs od ńego odlećał. 
Ale ten był mocny, ta;k se s tego ńidz ńe roLil, a ze svoimi pe- 
ńezllmi ućekll-ł aż do Zivca do masta. A ći dva jego somśedzi od 
tych zb6pikóv hyceńi i zebrali im vśicko, co meli. I pi'iśli za nim 
teś do Zivca ne
korej, ale bez peńez. Ale tt'n mas8.l- mał tam 
znómych v tym Zivcu i pojćił se tam peńez i kupił statku, jako 
mu było potreba. A pl'item na to ńeśćęśće jeśće śe to pfidało, źe 
jego pes na tym jarmaku skoćił do jednej kozy, a potargał jóm. 
Ten maSa.ł. śe na tego psa rozgńevał i tag go piznuł Kijem, źe 
ten pes vęncej lm nemu śe ne głośił. I pośoł dó dómu sóm. Pród 
był dóma ńiś ten mas ar. I dóma śe temu bardzo dżivili, co to 
za prićina, źe pes p6
oł, a gazdy ńimaś. I byli ćekavi. Aś ten 
masal' pE
oł dó dómu i opovadał, jako śe mu na tej ceśće dat'iło, 
źę jedno neśćęśće 
ło za drugim na ńego. 


Jablonków. 


Tuś raz śoł kupec Jabłonkovski z Oravy, a mał peneze. 
A ten byl ś ńim znamy ten Proćpak. I pytał go, aby mu pojćał 
pareset rynsKich. I ón mu pojćat, bo tu u nas tak povadajóm: 
dyźeś pred pekłem, to muśiś djabła strykem nazyvać. I dół mu 
te pM<,)ndze. I potym mu zaś ten Proćpak pekńe vróćił. Ale ón 
jednako mu ńigdy ńe verył. I zaś śoł raz z Oravy i kludźił ze 
sebóm peknóm sume peńez stfybernych. Tak śe bał, aby mu ich 
kany na ceśće ći procpakovi toval'iśe ńe odebrali. I napytał se 
jednego hłopa, a dał mu ich do konve, a nalał na ńe śmetonki, 
a tag mu ich pi'es to ńebespećne mejsco pi'enes. I pi'i
oł potym 
śćęślive ten kupec do domu, a jak 
oł drugi raz do Oravy, to 
juś Proćpak śe go pytał: jakoś Jaśu, ńe póńeśeś zaś ve śmetónce
		

/img0053.djvu

			[53] 


PUWIEŚCI LUDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


51 


peńez. A ten śe rospalił i ńe vedżał, jako mu ma povedżeć, bo 
mu to było bardzo dźivno, jako uz to moźe vedźeć. 


Jablonków. 
Janośik jest z LuptovsKej stolice z Oravy. Dy mu było 
dvatcet rokóv, na pecli li gał, ńic ńe robił. Nazyvał go uoćec ta- 
k6m bisag6m. Tak ten iioćec zebrał tfista reńsKich śajnóv, a śoł 
na jarmak kupić pare vołóv. A jak śoł ten uoćec B temi peńe- 
zami, tag ón ten Janośik, ten syn tego ojca, ten skoćił s tego 
peca, a śoł. Zast<,)mpuł (?) mu v leśe, a hyćił, a spytlovał ńim, 
a peńeze mu vźoł, a udei'ył ńim na źem, a dó dómu s temi peńe- 
zami phśoł. A oćec go ńe poznał, a d6 d6mu priśoł po prodku 
ten Janośik, a na pec legnuł. Dó d6mu oćec pridże B plaćem. 
(Janośik był na pecu), a skarźi śe Bvoi źońe, co śe mu pridało. 
Okrutny zb6ńik me, żonko, chyćił, a st1'epał mnóm, a pM<,)ndze 
{peńeze) mi vźuł. A ten śe odezvał stego peca, ten syn Janośik, 
a pravi mu: cóś śe vóm to stało, tato. A ón pravił mu oćec: co 
śe me ty mM, łachu, pytać, taKi me hlop hyćił, jag mn6m rOBpy- 
tlovał, com ńe vedźał, ći żijem, leboch juź gotovy. A Janośik mu 
mMi syn: TaKi był. jakoch ja jest? Oćec mu móvi. Ty łallU, to 
był hłop. A 6n speca slaz, a uś mał mundur gotovy zbóńicKi. 
To mM, taćiku, tvoich (tfoich) ti-ista ryńsKich, toch ja tobe tak 
spytlovał. A uś potę oblek, a taćiku s Panem Bogem być. Poty m 
uź był tym zbóńikem. V PolsKi na Lanckorone był z6mek i jes 
po dżiska. UŚ teraz rozsypany. Tag 6n śoł do ńego kraść ze Bvoimi 
.chłapcami (tovai'isami). Tag nR ńego tak laz, dva obuśKi ve dvóch 
rękach maI. A tak laz hore na dmgi śtok. Ras tak ćoł, a po 
drugi tak. I tak hore vy
oł, a potem peneze pobrał stego zómku. 
Dy ućił svoich tych pahołków, mał ich dvanMće. Vlaz do lasa, 
był taKi sml'ećek vYBoKi na dVe ś<,)ngi. A vyskoćił, a drugi uka- 
zał smrećkovi, że mu vyrśćek utńe s pistólety, i to urobił. Parće 
chlapcy, ja hore vyskoćim na tego smrećka, a ustrelim temu dru- 

emu vyrśćek. A ukazał KeI'emu usti'eli. A 6n poty m usti.elił mu. 
On ne zabijał ludźi. Janośik bogatem brał, a hudobnem davał. 
A jego śe kulka iJe h'ićiła. Jego żaden ne móg hyćić. A
e mał 
zaletńice. A ta go vyzradżiła, kl;!-n y ma svojom słabotę. On mał 
vłos v głove zna
ny. A ta go potem obźałovała. Jag mu ten dos 
vyrvóm, na inakśim go ile uv<,)źeće, ny na łyćannym porvoże. 
I chyćili go i na tym porvoźe go uVQzali, a bez vsicKi te
i go 
-o)Jeśili za źebl'o. A ón prośił, a pisał do ce
ata, źeby mu dał 
pardon, źe mu stane za regcment vojska cesatovi, a na drugi 
regement źe mu da mundur całemu vo;sku za svoje peń<,)udze 
{poprawił się: pMeze). Jak za to żebro viśał tri dńi, tag vykufył 
funt duhanu (tytuń), a ptiśoł mu pardon. A 6n tak povedźał:
		

/img0054.djvu

			52 


L. MALINOWSKC 


[54}; 


dyśće mi zjedli' męśo; zjedzće mi i Itos-t;i: }J potym duha Bogu 
dał. A po dźiślhi' lńuśotn za ńego pht
ić' d!iVIte, Kim taKeg.o hłopa: 
ńe bedże, aź taKego vyhovajóm, jako był Janośik. 


Jablonków., 


Torgolik ten był o ;Łołnn
j. T!:'g'o feś iaa
n' ńe lhog" że śVatu.' 
z!,\gnać, bo go ńe móg ze żadnej zbroje zal5ić; j
ny z jego' vtasnej. 
A ro1Sił v tej obcy vel}{óm prećivnoM A mał' kmotra v tej samej' 
obce (lebo dźed\żiny), a t{
h luM.ter; Keqy juś; vedżół, że' velk6m, 
kfivde v tej obcy r'oI)[, tak śe ulutovat, li staraJ śe ot'o, j!tkóby' 
priść d
 taKi pfileżitośćl, aby m6g sv<.>igo Itnibtra' TOI'
oli'i{a' ze 
śvatu schłańić. Tag raz 
li, spóttJn1' do karćiny. Tam se
fI' dobi'if 
p
rpili. A jak śli s tej, karćiny. priśło im iM prez' jedne ła:vKe' liR: 
ręce. Tak t\'m Jano poved'źaJ t'ehlli' svbjemn kmbtrovi: Kmtrtfiku, 
dejće mi te vasom zbrój, bOśce s5m godne :P\Jany, (a'bo napici, 
tak śe tu niizyva), aby śi:r v6m' jaKe ńeśćęśce ńe stałb. I ten mu 
dał svój karalJin abo Hi,nle" a puś	
			

/img0055.djvu

			[1\6J 


POWIEŚr.I LUDJl. '
Of!\,\K)E.f1n NA ŚLĄSKU 


53 


preca I!/L styry sti!óny vDqa iQ
e. '1"eiiyć
 v;y tęmu" stara babo. 
J.@!! to pł'a
da., lebo ńi, mÓJn ją- vei;y,ć, lebo chodźić. Ra,ći ja, naj 
svoim SWOYU sfjaAu, a na vaąIJ c
!!t.u i V;fj.
U muvu vj:\m veru. 
A vefyće m
wa l1łłltjW? V'etim. 'l'ak ja vą/! pyt/;\,m. (=;= prosę), 
vyśće juś', sta.ra stącrka,., a ątal;a JPa.m,lI" }'!oved:t;će mi, tez, Jl;lg (l a- 
le
o cea.tłJ.. dQ raJa? Ac1;t ć:lMuv:eće b.Qźj
 ją. D.e vem. Nu, p
eca teź, 
jlJ
obyi\će rozumeli. No, ęlQ?i:ł;l: byći, tę !ide rachuj.u, Ij.śi s
o padf\- 
Sł;lt mil, ale ja taQ'J. n
 v-efI1, j.a, s
n) tam ne by!wa. M'iwa" s
a.rko" 
gdyście vy sQm t
 s
łł6, vi;ą
awa śćę tlj.Ki, strOlJJ, 
 d.o ńoeb;J,?- 
N
e vj.dźewJ;j
h, aJ
ch, s,
Ylsawa, Z
 tF\];i velki by,w, a
 do nebe. 
J
 je!> 8 pvd. tęgo stromą., VaID k.u{llotJ,y uo
ec, a. 
11.śi ś.ostry: syn,. 
ći, byli se mnpID PQd.: ty,w, sbromft:!n, a vai/l (Wll;Y syn, t{m hyw 
iiQ
 nl;ts 'i'ysw.aJjlY Jjl-a 
ęu str6m, s ćeśli4QJI)., ab,y s tego s
romu 
d
i, a tiię6i kQł!aF po
l vY'l'chęm u€
w:. '{&Fl. vyś
\y, i rQDłbaw, 
uoow drugi kOIJM,. a tf.ećir Dapocew Tęmb8ć, ta ce!ili,ca mp; z r
Ki 
ll.p/ldwa; ńiś Im, 
el!l ąolećąwa, die:f;ęńd, 
Q.pni'isk V: ń,ej 
gńiwo. Tuź 
matko,. veriće v-y 
cmu? .JI;I, se m,yMewa: tI.J 8ęłTI n.ej.mudr
jśa, źe 

U;l acta)'a howuJJ.ąta, j
 sę.tl1j to. ne s
yśfi)W:-ą, I;\?i u9d;: moiJi.o pte- 
deśwego, otca, co s.te v;y Ilł.ńę teraz Ą PJlcJ!oć*1ł, povidali. A. żeby te) 
teraz moi cery syn vykonaw, dźivne ńIi te b
r-:ł;o. Mój priteli, 
dżekui vam za to, nech vas Pan Bóg pozdravi. Buc\te z bohem, 
budu se doptavać. 


Z Gródka. -- Cieślar. 
V Jioku ty-śQnc o$e.I'pset tl"i, a Uicą
ym pr.i,śew do Gród;
a ta-, 
baGar. A b3rdzQ byvv taj); ć\;Vove1! ta){i -noluutny na ch.w;opy. Na- 
zyv{lw śe Gleeer. I }eQe r8,(\ uov;caFe na sa./'ąśu pląsli:i groilu do- 
s,t:ali vadomoś, Że idźe, i }'!pc4ovali tabltkeQI. Ale tęn Ch\YO,P1 tel\ 
b
,ća, M rnaw- tl:ibaJh. I, pytąw tegó uO,VClI,rą, ah,y TP,n daw do fajfĘ-i. 
I te:ł;l priń.0s, tabąk.€1JI z lasę, i nłlkwa.
Hi do fąjfeł-:, i śH IL!wce 
doi,lb. Jag tą uO,vce doili, v tem ten tab,tI;ćar łWiśe
, bo ten ch
óp 
po*ed
w, tę.Q, haća, że ńe pi'iqźe. t
n taba.ća,Il, ie j\l
 ńe. pi'id6m ći 
t&baMre, bOI bywo q('ś.civo. Jag doili, i ći, teJ;I p
iśew. i vlaz; do 
I
QIeby, a zęętaw śed,tęć, az pDdoiIi te 
QV!?,e ói uQy,ćaJe. I pptem 
tQ tąb.flkem IlaŚew, co zpstłlWO, iil,0Q; tych fajf
k. I od te
Q uovćara 
cM,aw kontn
bantu. Ąle tęp \]Iovća.f PO.rYVi1W śe śedż\3ć, bp, tego 
pricbodźiwo m(1Q, 
tyrycet grąjca
óY s,t6hwa. Ale gdy śe zaMraw 
n,ę. to śeł;lzeli.e, ten ta,b
ćM jQż p@tę, Vźól! je.ny dź'eśęntńik. 
 po.,. 
śę-w preć hore" A tętł U()vół\\" .}eśće. maw h
pQl, b.\bak
m. I Z3t 
nl1kwad do ff.tjfK\ i puśóiw {Wyce, 8 ko&ąrłJ, i śew" hOftl dQ koóski 

V}1óvy. I ten tąb!ilĆaf z.aś vyskGĆiw ną. 
(łg-o i p.yta śę go: a g.dżeś 
vźón tQ t
hljkem? A ón, pov6d4: 8wQvak śę.w s pęńćęQł
 ohwą.. 
p!:l
i, tyś mi to gaw dl) fajill;i. I ten tab8..9ar Ś
 spytkw, j
śiby 
ńe veQź4w, k
reijdy Ę!ójdow s, tQ ta.\!akóm. Op PQva!óh\w.: ind
i PI'.
		

/img0056.djvu

			54 


L. MALINOWSKI. 


[56] 


-chodzóm, jeny tam pod stośKem poza gwęmbokom sn6zem (głę- 
bOKi potok). I velkQ radość maw nad tem, coby mu pokazaw to 
lllPjsce. I uolJecaw mu, źe mu vyrolJi, co tak uod cesar,&i kasy 
dostańe ńeco penęndzy. I ten to pokazaw. I tri dńi, a tri no
y 
vyvartovaw ten tabaćar v leśe. I dy ńe bywo ńic, priśew naspad 
.ao svojego kfartyru do Gródku, ale bardzo zwy, źe ńepodobny 
ćwoveku uod zwośći. I po ńejaK.i ćaśe, tak po dvaceći dńach zaś 
śe potkaw S tym uovćatem. I tag mu sakramentovaw: dyś me ty 
tak uokwamaw, gdy tam ańi ptak ńe prelcćRw. A ten uovćar 
uodpovedaw: Dy to tak, povada; to je vśccko chyba, źe to v tych 
juchtovych butach chodźiće, to, povada, bardzo my, co ńe cho- 
.dźimy v tych juchtovych butach, to my to ćujemy. 'rak śfercy 
111ft poćuli i uobróćili śe v inom stronem. A temu baćovi jeśće 
preG tem, ńiź te uovce puśćiw, tllg dy nakwad ty tabaKi, a daw 
velKi vQgel na fajtkem, a jak śe mu bal.dzo zapaliwa ta tabaka, 
iag vźón ten vQgel i temu baćovi za pruchńanóm myckem za 
prem pruchńanej mycIU vchenyw. A ten povada: cośi smerdźi, 
ten baća. Aś ten povada: a ja ile ćujem ńic. Aź jednę razę sko- 
-ćiw, a ta lJeda. Retal pali me. I ten povada: iskra muśawa iiod- 
pyrsknuć i zapaliwo śe. 


Z Gródka. - Cieślar. 


Pred PęńdźeśQnt rokami tu bywa f'eć u górali velka, źe 
v PolsKi na Lanckorońe byw źid, źe Pisaw cysarovi, źe jez jeny 
110 tl"Ojńik uod ńego chudobńejśi. A tak cysar ('?) povoliw, źe gdoby 
chćaw go uokrasć, że może. 'rak śe ale zebrawo z dźedźiny 
VV omnej dvanaśćfJ chwopóv, co tam śli. Ale ten s wyśe,l i, źe tam 
ile vleźe, źe tam sóm sk6fane mósty, co ich na nóc śflńe. 'rag 
Rle jeden za żebraka śe pre(u)stroiw i vlas tą. s pasterami. A v nócy 
ty mosty rozvinuw, co ći drudzy kamaraća jego vleźli pó ńich. 
A potym ty żidy zebrali do jednego sklepu, a po tych truchwach 
vwomali śe. Ale me li uod kogośi radem, źeby zamkem I'Ie cho- 
dżili, że tam jes zbroja, có bedźe sama sti-elać. 'rak óńi bańty 
llOdwamovali ze zadku. I jak nabrali tych pćóęndzy, i śli tą. 
R tela, i prez grańicem p
eńś źadnym spósobem ńe mógli, że im 
ten żid urolJuw. Ale treflli na jednego chwopa, co paśekę ko- 
paw. I pytali go uo radem, aby radźiw jako. A ón povadaw: 
oy vy maće dość rady męndzy sebom. I pytali go o tom radem. 
A bywa męndzy temi dvanaśćema jedna dźevka, ale za chwop8. 
ustrojona. 'rak źeby śe roskroćiwa, a każdy .lei pomęndzy nogi 
pi-eśew. A ten uostatńi jom porvaw za sebóm. 'ruś śe temu bar- 
dzo dźivali, jako jom móg poznać, gody bywa chwop jeden jag 
,drugi. I za to mu dali po pI-igarśću peńęndzy sti-ibnych. Aze tam 
óńi meli vżQńć kaćicem ze zwotemi vajcy, jak ći żidźa jedli, co
		

/img0057.djvu

			l5i] 


POW'ESOJ LUDU POLSKIEGO NA ŚL.\SKU 


55 


śe im ta kaćica dżivawa. A povadali, że pred dvacet rokami jeśće, 
.że tu jest jeśće ńeco do teraz v Wómnej. Ale źe są taKe te pe- 
ńQndze, gdyby ich ubraw, że tag dwugo bedże ńemocny, aż ich 
zaś vróćl, abo dowożi. Ale teraz ći teraźói ludźe uo tym źadnej 
teći ńe dyr-źóm. 


Z Gródka na Groniu pod Jabłonkowem. -- Cieślar. 
Jach śew z dźedźiny do dómu, a na tem chodńiku vidźaw 
taki llog'eń latać. To bywo v taKi velKi grape l). A ja-ch to vi- 
dżaw. Tag-ech ja stanów i zostaw stać. A potym vyśwo to dva 
razy ku mńe. Ale-ch ja... apotemech Md a zavinów-ech śe tak, 
boch ja swyśow, jak óny ćawo miidą, jeno źe do ućha tak pova- 
dajom: a śpiś. A óny tak kela razy... To je luft ze źeme, ale 
tu górale tag ver'om, że to je żiva tM; bo pońevadź to vodżi po 
ćerńu, tarkach a gwogu, gdżeby bywy najgurśe chodńiki. A to 
prez pów gudźiny trfawy. A tu noćńice. 


Cieślar. 
Że jach swysaw llod mojej gażdźiny, źe jei maćere lloćec to 
jez z Jli!ostóv pfi Jabwonkove, źe byw llovćarem a z jakiśi tem 
predńikę svoim. I kedy raz llodeśew g-dżeśi, a tego zostaviw p6 
llovcach. A jak ptiśew, tak śe go pytaw: Gdo tlI by w? A ten 
povadaw: jakiśi chwop. A ten śe go znovll spytaw: co ći pova- 
,daw? A ón povadaw: No, pyta w śe me, Kerendy cesta do Poh&i? 
A jach mu ukazaw. I znovu śe pytaw: A co ći daw? A jach 
odpovadaw: talwm kulęm Ćlirnom mi daw. A h
n śe pytaw: Gdżeś 
jóm podźaw? A ón povadaw mu: Tamech pochenyw. I śli hladać, 
.ale i ńe bywo tej kule. I ten povadaw: to bywo zwoto, a juź źem 
pi'epadwo. Povadaw: vedźaw ón dobre, gdźe do PolsKi cesta, 
.ale ón će tak jeny próbovaw. 


Gródek. 


Byw k
śika lloćec z matkóm, a nazyvaw śe Matuś. A meli 
:śe bardzo dobre, ńe meli ńidz mawego. I tak potym ten lloćec 
povadaw, źe na co im bedźe to bogactvi, dy l1i majóm ńidź ma- 
wego. Potyl piw, az v
icko pfePiw, ńe dostawp mu ńic. I tak 
potym, dy juź ńe z08tawo im ńic, potym meli cerem. Pytali kmo- 
tróv, ale im ńe chćaw źaden iść, że 86m lJedńi, źe ńe bedóm 
mM gośćiny za co spravić. .Tak poty śe zebraw ten lloćec sóm 
s tóm ceróm, a śew sóm ś ńóm do kośćowa dać jóm llokfćić, 


1) Gmben (?).
		

/img0058.djvu

			56 


L. 1I1NLINOWSF;;J. 


[58J, 


a. povadaw; że S' K1ID se ź\'JfirtJ- na, ceśće, ż
' bedźe pyta.w za lm..- 
motra: Zehraw Ś6 z. jediIóm ba.b6m i
 pyta
 i, ta b-aba śe za,raz 
vl'óćiw13. i, śwat Śj li.im db HDEćowa. I Kosó61ny chnet śew. ku, panu, 
kś:ęndZoVii, kŚ{fndz' śe pytUiW, co jest, za. jeden,? Ten povudltw) źe 
to je Wuke
. I 
li potem i okSćih cerem. A óna. ta, baba se 
i dawa sama to mano Maryśka. Jag- go kŚQndz okfćiw, potyn 
ta baba. vyjęwa sti\
bl1Y; i?MQ,ndz,. a. dawa t
h(JlI lmśće.łnlłmu, a po- 
tem povad'awa temu W eke
ovi, coby tom cere chovaw do dva- 
n:iści rokóv, aj. po dvanaśói rokach, aby jóm tam prlvód, kl}ndy 
śe: zebrali. spmvu s t6m bahom. A vyjęwa. s kabzy dv,ureńMśk,.. 
8". dawa mu za pelucbem temu. dźi\ću.. A potem pfiśew dl> domu. 
On povadaw tej! svoi bafie: ńa, starej śe,. mamy dohróuJ kumo- 
tI'em. Ta llOdiVińe.wa t13 peluchi, Si t
j c,ery! ten dvul.eńŚeltk v.ypltd. 
Co. jeden podńe:swa, to ich bY"io: vęu..a.ej, I óna potem. povadawóa. 
coby; śe juz: ńe starali, iźe bedó,m' ńljeć Z3. eo pospr'avoyaĆ, co ten 
Wukes phrpiw. Tag' ó.rr POSM'aW dźivkem do masła; nakupić staJ(!k, 
co rnevali zaś nabyć, dy go pozb
li. .A. j)ei'iny tez,. A poty za.vo.,. 
wali svoich sómśadóv, a zrobili dla ńich gośćinem. l tag ich po- 
tem ći sómśedźi rneli radźi, źe śa majóm dobre. A j)erv
j, źe ńe 
rneli ńic. I tak potyn tli cera juź doroswa do tych dvanaśći 1"0- 
kó.v. Ten Wukes VŹo.w tóm ce:rem, a kludźiw jóm tam" ką1)Y śec 
zebmli, s' 1óm ba.h.mm Pi:iśli, Tam b}lw.' krak róźąmi mskVit.ńony. 
Ta haba, vyjeWtl. źelony pręntI4\:. za k06111e, aj pukwa tN razy oźlim, 
'l
ai źem śe {wdev! iwa. Potem, s
 v:źe.wa tam' Mar.yśkj3Q1, śwą. ś l
óm 
tam do źerne.. I pfiśwy spowu. Ks,zovawa ta. baba ttlji Mal'yśee, 
aby se ńe bawa,. źe i ta:rn ńiilz ńe, b6.dźe.. A ta Mł!.lIYŚka śe bm'- 
dzo d@bre' uć.iW3I; jóm śić, potem dawa j, kluće u.od' śęśći pokoi. 
Tak kazooua 
\a i. do pęńći isć,. dQ śó4f!go ńD., A ł[(iJd. tego; ś6s.
(} 
ma:wa zW(j)ty; kluć, a bardzu
n(i) i p*ikazQv,aw,a, aby u-o, tego śó
 
steg:o pokoja, ńe: 
wai. A ta b.alf
idkru uQdeswa jÓln nfV śtyry go
 
dźinY'r a zrouiwa i t-ak. bard'z.o v
lkóm. tesdn1ic
m" co mu,Śawa iść; 
do ś6stego pol{(
ia. Tak tri razy zaćel()iV'B"wa v,IMe, tam.... Potem po 
śtvarte uodevr'iwa. Tam vidźawa kostlivea śedźeć v ćltrnej truhle, 
a Kivaw gwovóm, a kapawa lm
v :ł;, brody a i z gwovy. Ta śe' 
bardzo zlęnkwa i na raz śe cofwa, a zapfiśQngwa śe ve dźveraeh, 
źe' śe ń,e pi'izrna, chodźby Śłt en Si ń0m rQł)iwo, źe tam. by'wa. Tak 
potym ptiswa ta babiika,. a p-:ytawa 
e tej: MarY
Ki, jl?śi bywa. 
v tym ś6stym. pokoju.. Ta povad.awa.. i,ź:ti\' ńi. A \i!
Ji potero pyta,wa, 
jeśi bywa. A ón6 po-{z;ada. (=,pWadawa?), iże ńi,. I ta-g i pot):m 
ukazovawa roz}i(Śn-e. p:tuc,tVQ, kfeći tez sumIH
,. a. coby' śe prizpawa, 
jeśi> tam bywa. A ana. povadawa,. iźe, ńi. Pot€ID i, daw3.ó p,iśóawkem, 
ru KazovlILw'a i, cohy' pililkawa na tej piś6awce. Ptiśli k1!l1 ńej: psy<, 
a c.uby ś
 J9riznawa; j
śi bywa v śostym pokoj:u. A óoa poŃ--ada. 
źe ńi. Ci pśi jóm chćeli targać, a óna śe jednak ńe ptiznawa. 
Potem je ta baba tag zrobiwa, co śe stawa wańkól)J, ą, śwa do
		

/img0059.djvu

			[59i 


powmśC1 LUDfY POLSKH<100' NA ŚLĄSKU 


frp 


lasfl. A byw tam v jednem mejscn kl'ól, ńU1W syna. A ten syn 
chodźiw po Jeśe, co śe ućuw stijrlitć. I natref1.w tam na tóm wańkem 
i pfiśew dó domu, a pytaw uoca' svojego, c'oby mn tez kaza w 
tóm wańkem zaYJić. A ón mu dozvbliw, posvaw vachtai'i za ńim, 
coby dali pozór, coby śe' liJU' co ń:e' stawo. V"idźaw tóm wańkem 
i mei'iw dó ń
j i ta swoźiwa pfed' ni nogi; coby ńe stfik\w do Mj. 
Ten śe jóm zp,braw do svoich uojcóv: I ta baba tag i zrohiwa, 
co bywa 
umnorn pańom, jeny bywa ń'ema' i ńi mógwR śe domó- 
vić ś nim. Tak śe pfez Pismo dbmaV'ali. Pbtyn śe zebrali spown, 
bardzo śe meli radźi. Tak pot
trf ta baba zl'o
iwa, co pfi
wo póń, 
mm;aw iść ku vojsku. I ta :Nlaryśka mltWa Cerem. Potem je go 
(t. j. to dźevcliI) rostargaa ta baba: P'isałi poń, coby śew dó domu, 
źe mu baba porodźiwa cerem, a źe' i j6m' cośi rostargawo, a mo- 
króm kaćkem dawa ku ńej. I 6n' i: iiod
isaw; aby jej dali pokój. 
I zaŚ po drugi mawa r\1M, i zaś ta baba ta:g zrolJiwa, co pfi
wo 
póń ku temu vojsku. On' pośew. lVr'awa syna. Ta bl1 ba tag zaś 
ś ńim zro!)i
 a s tym synem. I jemu zaś Pisali, coLy śew dó 
dómu. I ón pfi
ew, domavaw śe ś ńóm pl
es jJismo, coby pove- 
dźawa, pfe jaKi to spósób. A óna ńe povedźawa. Potym postavili 
BWUPY, źe jóm spalić, źe ma tl1'Ke dzeci: I tak potem jóm .iui 
kludźili na te swupy, a pytali śe i pr'e co to taKe dźeći ma. Ona 
ńe povedźawa. Potem juś śaty na Mj' goławy. :ra bal.)ićka pli.- 

wa; pytawa śe i, jeśi bywl1 v ś6stym pokoju. Oba povad;aa, źe 
ńi. I tag jóm potym óna sjewa s tyc-h swupóv, s teg0 uogńa, a dawa 
jej te dźMi i povadawa. Pi'ecym eś' tf:ardego sl1meńa, dyś śe ńe' 
priznawa, zeź bywa v 
ustem pol{oju. Potym i d'a'wa tych svoich 

eść pokoi, że jóm vysvobo-dźiwa s tel ćarnej truhwy, a v tej 
truhle bywo pewno drogich kamelii. Pot!yn śe fuź radźi vidźeli. 
Potym ta baba tag zro})iwa, co za'ź. mógwa rospra'Vać. Toź juś 
teraz końee. 


Gródek. (Zapisał Emil ŚnieghD'). 
P'e ś'ń p'fi' z'il i v e. 


Nastroiw śe sumi1e, 
A pfijechaw ku mńe 
Pod novy lJmhrnecek. 
P'ekńe me pytaw, 
P'ekile mA ptośi,w' 
°0 źelony vonecek. 
Pote'm jack (joćh) mu go' U'l'lvrła (ł?) 
Potem mu-ch go dallt, 
P'ekń:e mi poużękovał, 
PalT Bóg ći zapłać,
		

/img0060.djvu

			i>8 


L. MALINOWSKI. 


[60] 


Moja nejmilejśa, 
Juz(ś)ecb f!0 davno chćał 
Je

e ńe śVitał (?) 
Matka śe pyta, 
Dźeś vonecek podźała? 
Moja mam ulko, 
Rostomilank(" 
Seneckovi-ch go dała. 
Zlękwa śe matKi, 
Pośwa, na kvatKi , 
Do i1ógroda svojigo." 
L'istKi i10padwy 
I li
ka sbladwy, 
Ej listKi, listKi, 
Spadwyśće vsićKi 
Z stromecka (?) mojego 


Gródek. - Żniwo. 


Stoi, stoi kope
ek, 
A na tern kope
ku 
ąpiva swavj
ek. 
Spivej, śpivej swavi
ku, 
Az do dńa Mwego, 
Namovem ći 
varne dźevcem 
uOcka 
arnego. 
Co ńe rado prądźo (?) kQndźele, 

eny Bebe do kolecka kole ńedźele. 
Niz uona s kQndźele vyvle
e 
I)obry kośec na tri śtvertńe uovsa naśeće. 
Niz uona skręći a śf.ńe, 
To ten uoves śe uleźi, na powy zgńije. 


* 


* 


* 


P/erv
i-ch raz će vidźaw, 
Dyś vane
Ki viwa, 
Jeden BofJe, a drugi me 
Treći zaveśiwa. 
Zaveśiwaś go v śeńi nad dverami; 
Co pozdfili pańi mama 110bJśli go lzami. 
Ja, moja mamulko, ńe chćejće vy tego, 
Dość-echmy śe napijawy za talarki jego.
		

/img0061.djvu

			[61] 


POWIEŚCI LUDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


59 


Nawsie. 


M'aw mym\f cerem do vydaja. Tak potym roze.;waw po- 
vśić:K.ich dże4źinach, gdo ma chęńć, coby pri
ew. Tag jeden ojćec 
maw syna. Sew t
 s tem synem. Nabraw chleba do mecha. Co 
kQsek uśli, syn chćaw jeść. JeMe meli kQsek cesty, i chleba juź: 
ńe meli. Pri
li do jednego pola. Bywa tam gru
ka. Na tej gmsce 
bywo moc grnsek. uO ćec povada: synu, inaksej rady ńe mas, 
v
jńdż na gruskem, a najedz śe. I ten dostaviw palickem pod 
gruskóm ten syn. Tag jad, az tej palic:K.i ńe bywo znać uod tych 
stopek. Tak potym 
li, pi'i
li juz potem na noc do mwyna. Pi'i
li, 
tam, tam juz byli dva. A ón był (?) ti'eći s ojcem. Tag y tam 
potem dali uććivość veMr. Potem polegali v iz})e na żerni. Poty 
śe syn obudźiw. Chćawo śe mu pfepytujem (srać). Ten 
ew raz 
do kotwa, tam 
e vysraw. Po drugi 
ew, vysraw 
e mynarovi do 
buta. Po ti'eći do koleb:K.i. Po stvarte męndzy tych dvóch, co le- 
źeli tez tam 
 ńimi. PotellI dżećo pwace. M ynar vstaw; roMn 
śvatwo. Zgańa svojom babem. Baba praviwa: ćicho chwope, ńe- 
chej tego do rana. Rano vstali, ći dva z velkóm g-ańbóm ućekli, 
a ten syn tego ojca tam zostaw. Tak 
e potem s tóm mynai'ovóm 
ceróm zebrali. Tak potem gazdovali spowetą. Ale 
e ón chyćiw 
mleko pić. Tag mu bardzo bi'uch rosnyw. Zona mu praviwa, źe 
je ćelny, coby 
ew do svoich ojcóv, a coby to tam pozbyw, źeby 
to v jei rodźińe velka gańba bywa, źeby 
e maw uoćelić. Tak 

ew do svoich ojcóv i zallie
kaw (spóźnił się) już. Pfi
ew v jedno 
mejsco na gospodem, ml
ew buty i pfisew tam do gospody. Py- 
taw noclega i nocovaw. V nocy gospoc:K.emu oćeliwa 
e krova. 
Ten 
e polękaw i ućek v nocy; buty tam odesew. Rano vstanóm 
': gospodźe. Tu chwopa ńe mas, jeny buty. Gospoc:K.i povadaw: 
Cicho byćće, bo to ćelen zjadwo chwopa, aby-chmy do ćego ńe 
pi'i
li. Rano ćelen vźeli i zakopali. A ón, ten mQnś pii
ew nazM 
ku svojej Zóńe, Pravdem meż mi ty povadawa, że śe oćp.lim. Jach 
śe oćeliw tam v tej gospodźe. Od tego casu ne piw mleka i na- 
praviw śe. 


Ligotka gnojnicka. - Walek Jura lat 61. 
Tak pastel' swuzyw u jednego gazdy, a ten pastel' usnuw 
prl bydle na polu, p6 statku na polu. I ten statek vlas do skody 
do zboza. r gazda uvidźaw, ja, i tak sew na pastera i statp.k vy- 
gnaw ze zboza, a poty chyćiw pastera i vyf)iw na spańu. I chwa- 
pec śe mu vyrvaw z garMi, a ućekaw prec. A daw 
e do ki'iku, 
ki'icaw: jach tu pi'isew za króla, i lećaw furt prec, a kriCliw: jach 
tu pi'isew za króla. I tak pi'isew do jednegó masta do burku
		

/img0062.djvu

			;£0 


L. jV[ĄL,I,:.jO W$I. 


f!ięJ 


królevsMgo, a ki'icaw: jach tu pi.jsew za króla! l chyćili go 
i prikludźili pred króla. Ale 611 Iiidż inaci ńe praViw, jeny: jach 
tu prisew za króla. l tak tfm król M móg ńic ś ńim prevMć, 
insi recy ńe móViw, .limy: .lach tu pi'isew za króla. Nu .tak daw 
go tak ten kl'ól-zamuł-Qvać .tlo ,muru n
 sańcucb. A maw.tim 
król a-i pryncezny.' Tak jednej, tej nejn:twDds
j 'śe 'bardzo uz8aw. 
I uy mur-at mmovaw, tak .pytawa tęgo 1II11rara, zeby.jej tak.om 
.dź\ll'em.zo!i\taviw, coby ta ll1ógwa talM V'ł'ażić. 'I tagjej to zról1iw 
ten mnrar. I tak .ta 
pryncęzna go tamćhovawa'
etlem rokóv. 'Za 
i\edem r6kóv t.en v tern vężeńu uodrós. I na tego k'l'óla jinsi król 
chćaw jiś'ćna vojnę, a, ten b.yw.sw'&QY, baw 'śe go. '1 tak mu 
.poswaw ten ńepr.aćel, ten król laskem, aze:by uznaw, .iako ta M,. 
śka,rosw.a, kcą
y jest vyrch, a kąny uo«żęlnek. Tag ńe mog za- 
y daw vybrac z vqjska nejlJlocń
j
ę_go chwopa, aby tóm laskQm 
chynuw do góry, a Kerem '.kóńoem-
pa'dńe na ŻetXI, ze 11m 'bedie 
'iiódźemek..l tag ,.zaraz ' król .daw pocble'dac. taMgo cb,wopa. I jąg 

y;bledali, .tag go pfiklri'dżiłi.' I zehraw vsic]{:e sw.ąji .-t.ądce a swu- 
zeb'ń'iKi: ku t
j ,spraye. ''Tak ten IIiQnz v)"chynu w, tóm 'laskóm po 

.góry i .tam bywa doM dwugo. '1 ,jak spaawa, tak poty.m JJeźeli 
, k nej, lterem kó.ńcem spadwa na źem. I tag jóm 'uQdeswali temu 
krOlovi, ,co j6m bywcposwa-.w. I ,tag . by wo,j liko jóm PQswl\li,' 
k 
ióswa, ':Kerym '.kóńcem spa'dwa na żem, ,to by>w uodżęmek. I tag 
byli v rado
ej, ze juz bedóm mee pokój, ze .luz ńe berlóm v6.fo- 
vae. Ale ten król. jesce ńe byw s. tę-m spok
jen. Tag jeMe 
za
 poswaw troje 11g'riJJ![J'I.t, co by'wy;jadni\i:Ki, jed-nil/i;ego zrostu, 
,ijedna:Ki ..
erBći. ...A ,.tag 
ędt\emuJrywo rQk,ta ,drug
tl),u ,dVię., a tre- 
;\Će.mu ,.tri. 'A tak ..każaw u
nlićp.Ker6Iil),u j!!st v
l{1, jako,!to zgi'i1Ję 
"lŁere je,stare"..keremu,J.e,rolf, a K:ere.p;t;u.-.d'\;
, a.]:.ęreOilu tti. J .t
k 
zaś,.zebI:aw".ten .Jn:ól vv;sicki ..kąązę.nta"a, radcę,. a ńJ.h\istróv sv.ojich 
,.(5tyl e:waJJ:gieliczny. ,Pr
yp. AM
linow.)"llł,
y ,uz.nirv.łll
, jako .Rere.to 
z.griJJem,Je s.tare. _ Ale ,Md6n ,ile mąg, uWać. _ I ta..k
,
ąśi, ta !f>1)Y,u- 
,.cez,na s.wak :,tem.u_,aatDl}..J,1ovanemu. l "zaś. śe .m:u lutova
!;t" te t6n
		

/img0063.djvu

			1!t
] 


POWIEŚCI LUDU P()JlJSIHEGD NA ŚLĄSKU 


'fil 


król 'ńe ;łlJa '!Bpolmjny ś 'n
mi, ;i
e jim 'poswaw ,tl'oje:zgi'iYtqnt, ab.y 
--uznali, jako k
re Jest stil're. ,A, uz;zehnali 'VSi'CKi męndee, (!) i mdce, 
:i:\ zadBnńe moze uznut, Ja'lw stare -100m. 'Fak tlZ pri:chodżi jEny 
,vo,j'OVf\c. I tag ón j1lj znśi pov'edźaw, "aby -'z>aś tag ,zrooiwa, jako 
PB1'vsym 'r::tzem, '>aby 'Zaś usnnwa, a jak ,śe ilulbudgi, abY'f\wa ku 
taCiUKovi, '(1 .povedżawa ,lnu, źe ś'e j
j -.śńiwD, :.d.hy daw 'zTolJić tri 
'zwoby, 'kazdy lłbSX!lbno, aby tJojed1J!ego, ab.y nasuw iwv;sa, co 'mu 
je rok, la drugego, ;:co Imu dV'a 'ToIti, la do .tteć
go, co lnu Hi'i, 
A potym :'Re Ipus-Mm 1te zgtyJ;ęnta;tag, jako je ,.1i:ere '"Stare, ..kawcie 
.do svojego llOvsR iójdźe. ,K'eremuje,rn,k, fJ"Ójdźe
do .i!ov.sa, IW mu 
je rt)k, .a .druge, :'Co mu d\'a 'ToKi,'a 'Ueće, Lcolmu\.ti'i;roKi. )Vil<0Ra 
tag fŻrolJiwa, iqMillUW:a. Jak'vsta:w.a,.>swa ,kin,taćiNwvi, i'povedńawa, 
'że śe ,
j 'śńiwo, .abytlaw tri czwóbKi "q;rdloojńi bez 'v
j'J)Y. A' mak t&n kvóI jesce 

e
yw .s-pokoj:n y. . !ag mu v 'fJ'Oswa
 . pl
mo, iz
 :mu,:.paŚile .1iL-slrem 
.7,elaooom, 
aby''II\u ,'Jom t:i!g u
rlel!!waw, tag m1U:,]om on p0śle. I mg 
Im'U"ón -jóm lposwaw tom lmrkem. {})ag u}'ladwa ncl,o sawłe6v, ,a'ń3 
mogli ,j
j 'potem ;mobyć, 'co bywa f'1iaka velka, azeby :mu jom tag 
'uddeswaw, '.jakQ mu '\jOO1 -0l1.posw.aw.' 'lia.g'ten '''zai\i 7Lakn\w V;SiOKi 
'S'Wu'2eb<ńHH svój.i, 1'C'Oby Jj@'ł'n ':.rostałi. a
pc!Jtdnm jak0by ,jOOl uodest1\'\
ry, "
(I)by

6m.,ta:g.li!todJeswa:&. ,1\.4.e,śe ne,zoahiz 
'Mden. 'I tag .j'uz ;'byw 'ł]traeh, ,
fje jl11z r;j1nacej q!re 
źe,..zelg!Uz te;go 
ne "d'Ok!aze Mden, ,ze ijnz ,lM:tlS@'ID ',voj:bV!ac. ,.:I1ag 2!liśi ,Swa! ta tpł"yn- 
.'ee
Fla, (lttź"6ęśćiJr ttei'l1u.chroo<Ź'iw.a:),Zl\'8wa i;k 9.ąem,u, M
!IIlU'I!!a.m.u- 
roV'a'łleI'l'Iu..lI :'lI
g lJh1Juzaś t'O '!i'J.'0p zlteen 
iw dktJkM.e, .ieollytt
n, .c'O 3e"v',sair
ch'v'JIlui'e '
lDM.VO"'aQ1Y, I.,Mg- 
Ml"az ptJswa:w król .po IlII1J'łnt.ii'a, ;i'trImiaw iść;;1nurar:,mur	
			

/img0064.djvu

			62 


T.. MALINOWSKI. 


[64J 


ći juz ńi. Jag jeny zroJJiw" dźurem murai', co móg vylMć, juz go 
hnet dosblvali, a jag go dostali, tag hnet zavowaw: jach tu pfi- 
sew za króla, a król byw nagi, a król servaw kabat, a dal'\' mu 
uoblec. Na, potem go vźeńi ze sebóm do burku. Tam go meli ve 
fetKi ucćivośći. Tak potem król chćaw fedźeć, jeźli tu dokaze. 
I tag ón daw zebrać vsick.o vojsko. A pr'ez te śedem rokóv, co. 
maw zjeść a vypi
, tak to 
muJiaw król vojslm dat A potem ón 
seJJe uobraw kanón, a tóm laskem naJJiw do kanona. A jak tam 
ten król uobjadvaw, jak kelich ńes do gęmby, tag mu 16m Jit- 
skóro ten kelich s t
j garśći vychynuw. Tak ten król śe tam 
zadźifiw bardzo, ze ma takego spekulanta. I tag mu poswaw zaśi 
pismo, aby mu go uodeswaw. Ale ten ńe chćaw tiodeswać. A tego 
juz meli ve felKej ucćivośći. Potem ale tak ten, ze ón tam pój- 
dźe sam dobrovolńe. I tak seł'le vybraw s cawego vojska, co byli 
jednakej tfafi, jako ón, i vwosy l vsicko, coby ńe móg rozeznać 
jednego tiod drugego. I daw jim taM saty, jako ón maw. Tag 
jich bywo dvanaśće fciIakich. Vźón dvanaśće muzi, a dftw jim 
Mwe saty, a zaś drugich dvan3śće, a daw jim carne saty. I tak 
jechaw juz do tego kroI a s temi muźami. Jak pfijechaw tam ńe 
daleko, tak tam bywa suJJeńica. I tak po pravej stróńe tej SU¥Je- 
ńice postafi w, co by li Mli tiobleoońi, a po lev
j stróńe postafiw 
tych, co byli carno tiobleCóńi. A ze sebóm zebraw, co byli jemu 
podobńi. A jechali Go tego króla. Jak tam ptijechali, tak potJm, 
co śe ten król pytaw, tak vśicy jednym gwosem tiodpofadaJi, 
vsicy mófiJi: "ja". I tak ńe móg ten król uznać, Kery jes ten 
komelldat, ańi zaden ńi móg uznać. Tak v nocy dostali jednom 
jizbem na noc sami, a do tej jizby vńeśli kanapem, a v tej ka- 
nape bywa zeńskś, co mawa poswuchać, co bedóm rozprafać. 
A tak potem śe pytali 
i, cemu tak dobry chleb tam byw, ze 
byw harzo smacny. A potem ón jim povedźaw, jize byw zeńslli.m 
mIekem zarltł}any. A 
emu fino bywo tag dobre? Tag ón jim 
zaś praviw, ize bywo ze krvóm cwofeCóm namesane. I lezaw vedle 
tej kanapy. Tag go ta zeńska poznacywa, za jednem uchem mu 
usti'igwa vWós l). I rano, jak povstavali, jak śe umyli, jag vwosy 
casali, ufidźaw, ze ma vwos usti'ignutych. I zaraz zavowaw vsyc- 
kich, a kazdemu zaś usti'ignuw vw6s tag, jako óri ma w, co zaś 
jich ńe mógli rozeznać. I tak ta zeńska, co tam bywa v tej ka- 
nape, tag vykwadawa, co rosprafali, jako śe go pytali, 
emu fino 
tag dobre tam bywo. A ze jim povedźaw, ze bywo s cwofeCóm 
k rf ó m. Zaraz chceli dośvadcić, i poswali, kąny fino brali. Dy 
chwop dostavaw cep, tak śe ur-znów i tak kref mu nakapawa do. 
tego fina. A chleb, ze byw tag dobry. Tag go zeńska ,zaraJJawa, 
fi. mawa pri perśuch mawe, tag jej s perśi kapawo dQ_.Casta. 'rag 


') ))ekameron.
		

/img0065.djvu

			[65] 


POWIEŚCI LUDU P(JLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


63 


śe dośvadciw, ze to pravda bywo. 'l'ag jim potem praviw, tym 
sv
jim, źe śe pi'i tiobjedźe muśi dać poznać, ze prińesóm dvanltśće 
:Kelichóv; jednltśće, źe ich bedźe stfibnych, a jeden zwoty. Tag 
jim zakazaw, aby tego zwotego źaden ńe braw, ze go ón muśi 
vźóńć. A jag go vźón, tuz król juz vedźaw, :Kery jest. Nu tak 
potem, co ś llim ro})ić? tuz go tio})eśić. I śednu w król na kola- 
sem, a llónego vźon k sOYJe na pravóm stronem, a król śedźa w 
na levej stróńe. Jak pfUechali ńedaleko śu})eńice, jag jóm uvi- 
dźeli, tak ći, co byli pfi tej su})(ońicy, ći stery a dvacet ćarńi 
a YJali, tak povstavali, i król jich uvidźaw i pytaw śe, co to tam 
je. A ón mu praviw: vidźis o królu, na teM cekajóm na levej 
stróńe ći carńi, a na mńe cakajóm ći Mli. I król kazaw stM, 
a rozmyślaw se, co ma robić. I ńR dojeclHiw do su})eńicy, VI'óćiw 
śe. A ten zabraw svojich muzi, a jechaw do domu. A z/l:Kel tam 
by w, velka zawość bywa, aby śe mu zwego co tam ńe stawo, 
a llOsoblive ta pryncezna. Jak pfijechaw dó domu, velka radość 
bywa. Hneda mu kroI daw pryn
eznem i meli feśele. I zostaw 
królem. I tak tam felka swavność bywa. I stfylali 8 kęsóv. A źe 
to pravda, jach tez tam byw, a jach śe tez pfipatrovaw. I jak 
jim chy})iwo munecyje i mńe stypIIi i naWi do kęsa. I jag vy- 
stfelili, tag me zańeswo az do Ligot:Ki. 


Ligotka." 
Raz jechaw pón, jechaw cestóm, a kole :Kerchova jechali. 
A fidźaw tam tfi róźe śumne na grobach. No a jedna bywa nej- 
śumń
jśa. Nu tak kazaw temu voźńicofi, aj śleźe, a u..ve mu tom 
różem. Ale ón jednak ńe ufidźaw jej na tęn groYJe. I potym pón 
ślaz sóm, a urvaw se tóm róźem śumnom. Potym do śldón:Ki se 
jóm daw. Potym cośi bufi na dvefi. No ón prai': jeśi dobre, ńech 
jidże do jizby, a jeśi zwe, ńech jidźe preć. Nu tóź to potem pfi- 
śwa pańi śumna, taka pryncezna. Nu i śwa k ńemu tiobjadvać. 
Potym no Łóź juź ta bywa pfi ńim, że se jóm veźńe za ba bem, 
za pańóm. Potem jedóm na spacer. Prijechali ku temu :Kerchovu, 
straćiwa śe. Nu, no potem ón muśaw sóm dó domu jechać. A po- 
tym straśńe pwakaw, a smutny byw. Pi'iśew(śow) ta vąndrovny, 
pytaw śe go, co mu je. A ón juś mu ta praviw, jako że maw 
śumnóm pańóm, a źe jechali, i(ji?) źe mu śe stmćiwa. TUH ten 
vandrovDY praviw, źe jeśi mu dobre zapwaći, źe mu to vyśilmjóm. 
NQ potym sow do kośćowl;t ten vąndrovny. Nu, a rikaw v kośćele 
bardzo. Potym no pi'iśli, a vygańali go s tego kośćowa, aż ńe 
fika. Ale ón jednak i'ikaw, źe muśi to vyfikać, co se tą stmćiwo 
pfi tę kośćele. Ale ón ńi, ón jednak j.ikaw, aź mu jóm .potem 
pfikludżili. Nu, potę śow ś ńóm ku temu panu, nu toź mu daw 
dobróm zapwatem. 


5
		

/img0066.djvu

			64 


L. MALINOWSKI. 


[66] 


Dvan3.śće dźevek chodźiwo na prąndki. I tuż mawy vśicki 
jedenaśće galanóv, a dvana,.,ta ńi. Tuś jej bywo źa!. Dyby choć 
priśow djabów. Tuś pfiśow. Potym vźena se go. No tuś potym 
ś ńim żiwa. Potj śe jej to ńe vidżawo. N" tuz topiwa v peeu ku 
chlebu, a kazawa mu ćas grtlJJić, a ón ńe roJ)iw, vlaz do ppc>t, 
a vykutaw sóm. Potem śwa do kśęn łza na r1Jdem, co by jaKi rady 
tam dali, co ma śńim zaćąńć. No tuś potym kśąlldz l.lkali, i tra- 
ćiw śejij potym. No, juś potyin ń{
 mawa chwopa. 
(To mawo tak priśeptuje mi Ligotce). 


Ligotka Gnojnicka. - Walek Jura. 
Tuz to ten gróń śe nlizyya G,.dula. A tam pastyre ria ńi 
paśli śf.ńe na bukfi. A pi'itl'ef,wośe, jedna jim tio4eswa l'lOd stada.. 
V tym jeden p8śter .li sew hledac I v tem natrefl w dyMi do tej 
Godule tiodevfite do żerni. A Óll fi" temu zadźivaw. I zostaw stać 
pfi tern i porozmyślaw soIJe, co m,\ rolJic. Tul vidźaw velkórn 
jasność. A potyrn vowaw drugich lja-;teri. I jak ći drudzy prisli, 
tak śe t'"> straćiwo, i ńe vidże!i iIic ći drudzy. 


Ligotka. - Staruszka. 
Godnia ze stoji na st.vróch zwotych swupach. A eesi pfisli 
do mynara p,}d Godulem, tam nodeg rolJili. Rano sli do gÓł"y do 
Godule, a potem poi"tkali p.'i kameńu, a potym piźli tri razy le8ko- 
v.vm prQlltkprn, uorłvalili kamM, jak tym pręntem piźli. A poty m 
vleżli do dźury. A potym snoplt. vi
awy na dów. Tak se tego naWo- 
iilal1, tak se 1I"urali tego, cesi byli, N, tus se nabrali, no potem m.... 


Ligotka. - Wojnar Jan. 
:M/a.w gazda troch synóv, a byw bardzo bogaty. Daw kaz- 
(lemu godńp. pMęndzy, kazaw jim jlŚć do karemy, povadaw jim, 
coby śe dź -rżeli. A jak prepijóin, coby zaś p.'isli, ze ji zaś da. 
I potyn, jag juz potreći, to juz maw jeny dva grajcary, to jun 
jesee daw. Potem p..isli juz po stvarty raz, chćeli go IJić, pmvili, 
HZ dava, co lila, a ón povadaw, ze uz ńe ma. POlelł- sew do kśęndza 
na rade, coby ś ńerni zroYJić, ze go chcóm bić. On jim povadaw, 
.coby sil do olsiny, co kery znajdźe, to bedźe temu ueony. Jeden 
znalaz le,ke (oi.echy laskove), a povadaw: zeby tu byw bembnar, 
:zehy to bywa dobra tiobrąneka na groćce. A podruge zaś nasew 
dŹllre, pravlw: zeby co bywa ukraść, zeby bywo dobre do ftćj 
scbovać. Tfeći uvidźav ma"ltra jiśc, praviw: zeby go zaJJić, zeby 
bywo godńn peńęndzy. Zaśli nazad do kśęndza. Tuz mu zaś po- 
t.yrn pytaw śe go, co kery nas ew. Ten mu povada, ze jeden na- 


.. ł 


)ł 


1
		

/img0067.djvu

			[67] 


POWIEŚCI Ll:DU POLSKIEGO NA ŚLt\SKU 


65 


,sew leske, tuz mu povadaw, ze śe bedźe ucyw za bembnara. Drugi, 
'ten, co nasew tóm dŹUl"e, ze śe bedźe ueyw za zwodźeja. Tuz! ze 
ma peńąndze na. talefu, a kwobucek, a sabIe, ze śi mu to ukradńe, 
'ze śe juz bedźe godźiw,za zwodźeja. I ón sew do mn.rekve. Tam 
mYI'tva baba kopawa, On jóm vźón i sew tam ku uoknu, a vy- 
traskaw l1Okl1o. A potym jlz? t
m styreyw g-wove. A potym śe.ks
h
ż 
.zagnaw, ućón j
j g"wove, sew jóm potem Pl'eudko sldudzać. I PO- 
tem mu za tel ukrad te pPńQnrlze i tóm sHble. ten kwobucek tez. 
I povadaw, ze jesce ma kóńa, ze ten kóń kQse, ze triu dvanM6e 
chwopóv bedźe vachov;:d, jedellaśće ze jich bedże stać pfl dvM

h, 
.a jeden na kóńu. A tel. zwodżej śe ustrojiwza staróm babe, a sew 
na gnój, a tarlI ćempnyw a pytaw jich. siby jóm tam ńe preho- 
cóv"li na tem gnoju. Ońi povad
li, ze ńi, zeby jich tam pón tivi- 
.aźaw, aze, coby swa za dyMi. Ona swa, a óna :thawa kup	
			

/img0068.djvu

			136 


L. MALINOWSKI. 


[68] 


v powedńe O dvanastej godźińe, v nocy tElZ o dvanastej. Tag jóm 
}Jiw kazdy dźeń. Tak tam byw sóm. 'fag jak pi'ichodżiw tim rok, 
jag śe tam dostaw, tak vowawo na ńego prez dvere, a pytawo- 
śe go, jeśli je tam, a ón do tróch raz<2.v ńe praviw ńic. Jak po 
stvArte zavowawo, tag śe uodezvaw. Carna pańi priswa kńemu. 
'.fak śe go pytawo, dwugo-li ta ón jest. A ón praviw, ze ńe dwugo. 
Ona mu fekwa, ze je juz ta rok, ze jesce do tego roku c
yMm 
tri dńi. Tak śe go pytawa, co potr'ebuje za zapwatem. On se 
praviw, az óna mu da ze svojej vóle. Tag mu dawa perśćonek, 
satkem a jeden dukat. Tak śe vźón jiść do dómu. Tak jak pi'i- 
sew, tak ći braća byli uz doma, a tag mu povadali, ze byw v kry- 
minale, ze to ukrad kąśi. 'fak ten uoćec jich zaś vygnaw na 
vander po drugi. Tak zaś ći dva nejstarsi śe vźeńi jiść zaś spo- 
wem, a ten mwodsy zaś vlaz do lasa. Tag śe !ilU zaś vynasew 
chodńik sykovny. Tag zaś pi'isew na samóm to wQnkem. 'fag zaś, 
ta na tej vQnce bywa sopa, a na tej sope v kalenicy bywa kocka. 
Tak ta kocka vowawa: Karew, pódź (wym. póć) do mńe swuzyć. 
Tag on zaś sew, '3wuzyw. Tag mu dawa zaś ten prQlltek, martvft 
ćawo }Jjć. Tak kaZdóm dvanastóm godźinem łJić. 'fag biw zaś 
cawy rok, tak pi'iswa zaś ta pańi, kupkawa na dvere. Tak śe 
tam uodezvaw, ze tam jest. Tak priswa tam k nemu. Uz jej bywo 
pów JJ3.wej. P'ervej bywa cawa, carna. Tak śe go pytawa, dwugo 
zaś tam jest. Tag zaś tam zostavaw juz na treći rok. 'fag zaś 
}Jijitw to martve ćawo. Tag dochodźiw t(m rok. Nasew śe swup, 
pri stole kamenny, a lwd tego swupu swy fusy uod stowu az ku 
dveróm. Tak śe go pytawa, ze co bedźe potł'ebovaw za ten treći 
rok. Tag mu dawa zaś perśćonek, a daa svój ten prontek do jego, 
garśći, aby ćón tri razy ten kamen. A jago (=jak go) ćón, chnet 
vYf3kocyw pón. Jagvyskocyw, tak ta pańi zostawa cawa }Jawa. P'er- 
vej bywa carml. Tak ten pón zaCón potym pisać. A tak, cu ten brat 
sew prez las, tak to bywo same vojsko. Tak jak ten pón zaCón 
pisać, tag muzyk bnet zacena tam grać, a vojsko zaceno chnet. 
skakać egzecyrkem. A tak t{m pón, co to byw tym kamerlem, 
maw prynceskem bardzo svamóm. A to byw jako król. Tag mu 
hnet pozvoliw se jóm vźqńć temu bratu. 'fag jak se jóm vźón, 
śednuw na kolasem, tag zaceno grać vsycko, vojsko śe zace no 
mustrovać. A tak pi'ijecbaw do tego uojca. Tuz se myśleli, ze to 
jaJiiśi król prijechaw. Tak to byw jego syn. A ći braća juz byli 
dóma. A tak kazdy se prildudźiw s tego vandru zonI3m. Tak ta 
karcma mawa prijść na tri dźawy. Tak tego ten mwodsy brat 
ńe chćaw, puśćiw to tem dvema, a tego starego l100a se zebrali
 
a tam byw tym królem, co to vybaviw i je tam pose!.
		

/img0069.djvu

			[69] 


POWIEŚCI J
UDU POLSKIFJGO NA ŚLĄSKU 


67 


Ligotka. 


Tag jednego razu byli dva uojcove, a. meli tri cery, a ńe 
'\byli bardzo bogaći. Tak tl} raz pfijechaw zb6jńik, a bardzo sumny, 
.a prośiw jich o jednóm cerem. A óńi mu jóm dali. I jechaw 
'ś Mm i pl.ijechaw tam do lasu, kąny maw svoje pomeskańe. 
I zaprovadźiw jóm tam do tego dómu. A ón posow prec, a Uónej 
praviw, az mu jizby poza mata, jeny do jednej, az mu ńe zazdfi. 
A óna zazdfiwa. Tak poty jóm za)Jiw. Za
 jechaw po drugóm, 
zaś mujóm dali, zaś tak ś Mm zro)Jiw. Potę zaś jecbaw po tł'e- 
'ćóm. Ońi mu pravili, źe jnź tam k
ńśi majóm dve, aze ńe ve- 
-dzóm, k
ny sóm. I za
 mu jóm dali. I pfijechaw tam zaś na to 
ńH
jsce. Zaś pojechaw pl'ec, a ónej zaś kazaw, az mu uobjad na- 
val'i. I óna mu nagotóvawa. .Jak męso rómbawa, tak soJJe palec 
nćena, a bardzo 
e starawa. A ón, jak pJ-ijechaw, to 
e jej pytaw, 
co śe tak stara. A óna mu povedźawa, ze SO¥Je palec ućena. vn 
'
ow, a namazaw ji go. I lmet mawa zdrovy. A jag ón zaś poje- 
-chaw, óna swa, a zazdfiwa tam do tBj jizby, uVidźawa tam ty 
-svoji śostry. I tez jim tag namazawa i hned bywy zaś zdrove. 
Potym ich zakludźiwa do somśada. Potem, po ńedwugim caśe 
-chćawa jechać do tych uojcóv. I ón jej dozvoliw. I tam ich ze- 
brawa. I tam potym zostawa. l kazawa temu voźńicovi, ze az 
juz jcdźe, ze tą óna zostańe. 


Ligotka. 


Tag jeden uoćec maw dvanaśće synóv. Tak vSJeY byli vo- 
jakami. Tak ten nejmwoo.sy byw kapralem. Tak ten starsi chćaw 
:zdezenterovać, a tlm posUedńi pravi: ńi, poradźić śe tego mwod- 
.Mgo, co je za tego kaprala. Kapnll pravi: mozemy. Tak vsicy 
byli na kóńach. Tak ten starsy jechaw płód. Tak pfijechali do 
-VelKich gór. A tak tE} chCaw vyńść na jednóm górem. Tak tam 
byw sumny zamek. Pfisew ku b!ańe, śe mu uodevfiwa. Pfisew 
-do zómku, tą śe mu uodevl'iwo. Sew zazdhć, jeśi je tam mastal. 
Tlłk tam bywa ta m'łst:U. Tak śe vróćiw po tych drugich bratóv. 
Tak tam vysew stela, śe z
mkwa ta brana. Jak ta vyjechali 
vsicy, tak śe ji chnet pozuotferawo. Tak kludźili kóńe dó mas- 
tale. Tak ta mawy vsicko gotove, llOves mawy ve zwobach, vo- 
-dem mawy v putńach, chómónty na klinkach (klin). Na capKi 
tez meli klinKi.. Tag jak povesali, tak sli do jizby. Bywo uode- 
vi'ite. Tak meli llOJJjad gotovy na stole, vino ve zbónku. Tak 
me li povedźane, co ji tam povedźawo, co tego ńe vidźeli, ze to 
tam mogóm vybavić, Że tam mogóm lezeć, aby ńe me li ze zadnóm 
tóm prynceskóm zadnej spravy, ze moze kaMy lezeć ś ńemi.
		

/img0070.djvu

			68 


L. MALINOWSKI. 


[ 70 1 


Bywo jich dvanaśće tych prync. Tak ta lezeli juz pów roku. 
A pfed tem pów rokem bywy cawe carne Tag jak doswo tegQo 
pów roku, l}aZdej bywo po pole Mwej. Tak śe jeden, co śe ta 
jedel). dotchpón, chnet zaś cawa scprńawa. A taJ-: vsicko śe ska- 
IiIeńawo.Ońi tapI muśeli stela vyjeehać. A ći starsy bl'3ća tę 
kópe popredali, a tcn mwodsy se dźerzaw jednak tego końa. 'fag 
juz ńe IiIeli co jeść, tak chćeli tego mwodsego brata za)Jic. A ón. 
uće
. Tak tJ:'i dńi vandrovaw. G jedl).ej gospocJb'lj pi'ijechaw, a óna, 
ta gospocklt bywa vdovóm. Tak se jóm vźón. Tag byli spowem 
rok. Tak za tcn rok prisli ći drudzy braća tam do ńego tacy 
uQsurgańi, jak zebrak; vsy śe ś ńieh suwy. Pytali go o kąsek 
chleba. A óńi go ńe poznali, a ón jich poznaw. Tak se nabn\'w 
pći1ęndzy, śednuw se na końa, a ón jieh jechaw uodkludźić. TlJg 
jich uodkludziw zaś ,na tem samóm górem. Jak tam pfijechali,. 
vsiclw śe jim poztiotferawo. UObjady meli na stowach, a meli po- 
vedźane, aby śe zadnej nas ńe dotykali, zeby do ńescęśća upadli. 
Tak tam byli rok. Jich bywo dvanMće, a tych prync tez bywo. 
dvan3.śće. Tak starsy !ile starSóm lezaw. A tak porad, az priswo 
na tego nejmwodsp.go s tóm nejmwodS6m Je7..eć. 'rag, aby śe zaden 
zadnej de ńe dotchnów. Jak pJ:-jswo pów roku, kazdej bywo pów 
fJa.wej. Pred tym bywy carne. A jag zą rok, bywa k3zdlt Mwa 
cawa. ,Jl!g tiostatńi dźeń dochodźiw, tak śe masto budovawo, 
a v tymeśće byw król, a ten król maw tych dvanaśće cer. Tag 
bywy vsycke zaklęnte. A tag jich óńi tych dvanaśće synóv vy- 
bavili. Vsicko vojsko stavawo, a muzyka zace na grać. A ten 
ńejmwodsy brat se vźón tóm ńejmwodSóm pryncesMm. Tag ón 
tą zóstaw tę królem, a tych bratóv vsyckich daw povesać, ze gQo 
chćeli za¥Jić, a ze Ól) jim ńe byw ńic Vińen, ze ón jim tl;tg rotliw, 
jako sami chćeli. 


Smiłowice. - Halka Kukucz. 
Raz byw gospocki bardzo bogaty, a maw jednÓlTI cerem" 
a dźevkem tez. A tak jich ńe bywo raz dóma. Tri dńi byli na 
veśelu. Tag jeny bywa ta dźevka s tóm ceróm dóma. Tak tam 
priswo dvanaśće chwopóv, a to byli zbójńicy. Tak se kazali jeśĆ' 
a pic, a óny ji91 dawy, co chćeli. A ,óny juz markovawy, ze to 
sóm zbójńicy. Ona ta cera pozamykawa vsicko, a jesce jim jedno. 
jadwo ńeswa. A potym, jak juz pozłJerawa vsyekc te kluce, tak 
potym swa do pivńice. Tam śe z
mkwa. Jag óńi pojedli, tag jóm 
vowali, a ónej ńigdźe ńe bywo. Ona śe jim ńe uodzyvawa. Tag 
jóm potem hledali, a ńe nasli jej. Tak potem pi'iswa ta dźcvka. 
Tak tóm dźevkem zaJJili. A ta cera cuwa, jak ta narekawa na 
vyrchu. Potcm jóm chledali, sli, a womali śe do tej pivńice Me- 
rami. 'l'ak ńe mógli śe tam vwómać. Tak potcm sli ku tiokenku.
		

/img0071.djvu

			[71] 


POWIEŚOI LUDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


69 


na pole, a tam tem uoli:enlk.em śe uomali. Jak śe juz tam pocinali 
womać, tag juz tam potEml .ił-dEm laz. T<.łg mu ućena gwoveru, 
a vźlma za r<.łńwna, a vei	
			

/img0072.djvu

			70 


J,. MALINOWHKJ. 


[72] 


dockaw
. Ńe zeby śće Be myśleli, ze to je pnivda, me śe to jcny 
śniwo. Ona t
 swa potem do jednej chawupy, a tam se na brawa 
dva razy zwota, a uodńeswa. A potem, jak juz tamći polegali, 
P,otem swa pi'ez ńich A óna se vźena s tej ręnli:i dva perśćonli:i. 

e zeby śće se myśleli, ze to je pnlvda, lńe śe to jeny śńiwo. 
Ona powozywa te perśćónli:i tym zbójńikóm na stole. A poty m 
ći llOjcove pozwali vojakóv do jizby, i ći vojacy pozaJ5ijali tych 
zbójńikóv, i tón cerem uobrońili. 


Śmilowice. - Halka Kukucz. 


Uceńe=łuceńe, cz. louceni co to je ćezka vec 
Dy se ma rozwQncyć 8 pańenkóm mwadMec. 

ychlcj śe rozwónCóm drobne rybli:i z vodóm, 
Niz śe ja mam rozwóncyći, mój synecku s tob6m. 
Dych-my śe wóncyli, llOba-chmy pwakali, 
nOba-chmy śe Mwóm satkóm uocka ućerali. 
Dy-chmy śe wóncyli, v zagrodźe pi'i chr0śće, 
Teraz tak tam na tem miśće rozmaryjon rośńe. 


Śmilowice. - Halka Kuku'Cz. 


Raz byw prync, a maw cerem zaklentóm, a óna Be poręn- 
cywa, jag óna umfe, coby jóm dali do kośćowa za uowtar, a coby 
dali kazdóm noc vojakóv ku ńej na vartem. A tuz ón kazdóm 
noc davaw, vela uz tam, seś lebo śedem. A potym juz mu jich 
chyJ5iwo. Potym juz jeny dawaw po jednego. Tak juz potym ńe 
chćaw być ten jeden. A jak pfiswa ta dvanasta godźina, tak 
strasńe bui'iwo po tym kośćele. A potym ón tam ńe chćaw być 
tóm perSóm noc. Tak bo d y tam bardzo Btrasywo, tak ućekaw 
tam stela, a jak t
 ućekaw, to śe zebraw ze starym chwopem. 
A ten chwop mu povadaw, f.!z śe ńic ńe bqjj, az se legńe pod 
tych vojakóv podusonych. On se legnuw. Nic śe mu ńe stawo, 
byw tam az do r:ma. A jak priswo na drugóm noc, zaś go tam 
daw, zaś tam ile chćaw iść, ale Ó1l go tam daw. A ón zaś tam 
sew. A potcm zaś tam stela ućekaw. A potem tam ućekaw stela 
iioknem. A zaś śe zebraw s tern starym chwopem, a zaś potem 
mu praviw ten chwop, a7. se stańe do owtaf-a 7.a tego śVęntego 
apostowa. A jak pfiswa dvanasta godźina, to ta panna vylazwa 
s tej truhwy, góńiwa po kośćele, a hledawa go. Potym vpadwa 
do tych vojakóv, co lezeli na źemi. Jak minuwa dVilna
ta fi;odźina, 
zaś swa lezeć do truhwy. Tak pi'isew rano ten król, uodemknuw 
ten kośćów, i maw go rad, ze tam llObstaw. A potem, jak prisew 
veCór, zaś tam muśa:v jiść. A ón go bardzo pytaw tego króla, ze 
juz tam ńe pójdże. On praviw, ze muśi jiść, ze jak ńe pójdźe, ze
		

/img0073.djvu

			F
J 


POWIEŚCI LUDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


71 


smerć pozbedźe (zyće). I potym go zaś tam daw i zamknuw go 
zaś tam. I ón juz tam potym by w, a zaś tam ućekaw stela, S tego 
kośćowa. Potem śe zaś zebraw s tym chwopem. A to byw Pón 
Bóg. Potym mu povadaw: jak pfidźe dvanasta godżina, jak vy- 
leże ta panna S tej trubwy, az se ón ta legńe do ńej. I ón tag 
zrol5iw. I óna gońiwa po kośćele, ta panna. I potem óna go hle- 
.dawa, chćawa go zRmordovać. Ne naswa go. Potem priswa ku 
t
j truhle. i vygańawa go t
 stela.. Potym go pytawa raz po dobroći, 
nlz po zwośći. Tak śe lllordovaa Ś ńim, chćawa go tą vygnać 
stela, ale ón ńic, ón ńe sew tl} stela. Potem juz preswa ta dva- 
nasta godźina. I potym juz ś ńim pekńe rąndźiwa. A jak priswo 
rano, ten król prisew tlOdemknuw ten kośćów. I juz bywa vyba- 
vona. A tag mu povadaw, temu vojakovi, ZP. dy jóm vybaviw, ze 
mu jóm teraz da. A t0 bogactvi jego, to królestvi ś Mm, to jego 
majenstvi vsycko. 


Sucba postł'zednia. - KaI'el Slomka, lat 53. 
O róż o w y m li i e ś c i e. 
Był jedćn mYDar bogaty cłovek. I kazdgm vosne jechał na 
ł'yby k1}śi ku moru. I dy&i kupił na pęńć vozóv ryb. I jeden 
raz prijechat zaś na ryby. A jag dla ńego rybare chytali, ńigdy 
ńe mógli ńic chyćić. I pi'ebył tam li:ela dńi i pfeflltrovał peńQn- 
dze, co ma! s sebóm. I juz tam mai l5ide. Prisoł ku ńemu jali:iśi 
cłovek ńeznamy i povedźal mu: jeśi mi dM to, co o tern doma 
ile ves, to jutl"O dla ćeY)e dość ryb nachytajóm. I ón se tag my- 
ślał: dyć prece o vsycli:im doma vem, a o cym bych ńe vedźał, 
tuz mi tez o to ńe pójJźe. I orJecltł mu to dać. I jutl'O dla ńego 
ryb nachytali, vela mu było tfeba. I pojechał do domu. I zatym 
śe mu doma urodźił synecek. I ón śe tam podpisał Jadź mu to, 
-co o tym ńe "\re. A ten mu tam povedźśJ. co to od )Jego chćał, 
ze se pfijdźe po to za ośemnaśće rokóv. I ón dał tego synecka 
do skół, ze go da studerovać za kśęndza. Ale li:ed y prisoł s ty 
oskół ten synecek do dómu, tak ten oćec dyclii był bardzo smutny. 
I ón, gdyz juz był vęnksy, tak śe pytał tego ojca, cemu je tak 
.smutny. Ale mu ón ńe povedź:U, ze go tam dał zapisać. Jeden 
raz ten synecek zasoł tam v tej dżedźińe do kśęndza. I ksąndz 
mu bardzo prał. I povedźał mu. dy tak ś óim rozmavał: cózbych 
ja ći tez dał? pMęndzy ńe potł'ebujes, bo jich ma tvój oćec dość, 
ale ći dóm takóm kŚQnzkei dy jóm bees pfi soJJe maJ, abo v ń
j 
cytał, chodź byś był djabłu zapisany, to će vźóńć ńe śme, ańi tez 
ile veźńe. I jag był oŚ\'\mnast rokóv stary, i był na t{m 
as dóma 
u ojca, i v nocy tt'm djabół pfisoł po ńego i tali:i gruch roY)ił. 
I vsicy śe ulęnkli. I tak vsicy posnuli, jeny ten ńe usnuł t{m
		

/img0074.djvu

			72 


L. JI1ALINOWI5K[. 


[74J 


sypecek, i tóm kŚQzke p6 soJ)e mał, i v ńej eyta', li:eróm od tego. 
kśęndza dostał, tag długo, az śe tez potJm zdhllał. I usnuł. I tcn 
djabół gil precy vźón i zańós kąśi męndzy góry, i tam go odpsoł, 
abo go dalcj vźóńć ńe śIńaf. Tcn śe potem obudźił, i ńe vedźał: 
ńic, k
ndy jest Ale precy stanuł i cbodźił. Az precy v jednem 
mejscu znaso! dvere, odevrił i vlaz tam.. Tam były tri pryncezny 
(abo pryncesy), a stvarta stara matka jejich. I barzo były rady, 
ze tam Cłoveka uvidźały, bo juz prez davne easy ełoveka ńe vi- 
dżały. I barzo go tam od śeł}e puśćić ńe chćały. I pov(.dźały mu; 
jeśi tri nocy tu vybedźes, a vytIfas, cobyś ńe premóvił, (ile pre- 
i'Qlldźił), potym śe bedźes maI dobre, ty i my. V/ellil strach maI 
bedźf's, ale śe ńidz ńe bój, bo śe ći ńiciz ńe stańe. I dały go 
o sve ::;amego do jizby. Na perv
óm noc, jag było dźeśęńć godźin, 
pfisli tacy tr.e panove, pi'ińeśli śfatło i karty, pMqndze, i mołVili 
" do ńego: póć s n8
i grać. Ale ón jim ńidz ńe odpovad3ł. ańi: 
tez k ńim ńe soł. Ońi mu mółVili: eemuz ńe jidźes? j<>śi peńt;n- 
dzy ńe mas, oto sóm dla ćeY1e pMondze. Ale ón zaś ńe soło 011i 
śe potem rozgńevali, ze jieh posłechnuć ńe ehce, VŹel'1i go z jPgo 
lezeńa (łózka), a cbybali ńim od źemi az do povału, ze juz jeny 
kapke hl. Jag doSło dvamist godźin, straćiii śe vsicy. On zóstał 
sam. Rano prisły ty princezny, pytały śe go., jako śe mał, ón 
povedźał, ze bardzo źle, tak jako śe ś nim roY)iło. I pytali śe go, 
jeśi ńe premółVił, lie prerondźił. I ón povedzał, ze ńi. Tuz było 
dobre. Na drugóm noc prisli zaś ći U.e panove, a zaś to salllo 
vołali go k soY)e grać, jako i, pćrsi raz. Ale ón ńic ś Mmi ńe 
rondźił, ańi k ńim ńe sol. Ońi, jak tt
n eas dochodźił, ze śe zaś 
muśeli straćić o dvanaste.i godźi11e vdycli:i odesli. Tak go z vel- 
li:ij złośći vzelii z łózlUł, i rozervalj go na poły. I odesli. Rano 
zaś priMy ty pryncesy. I óny go pekńe słozyły do kupy i nama- 
zały maśćami,. I zaś zył, jako pred tym. Pytały śe go, jeśi ńe 
prei'Óndźił. On povedźal, ze ńi. 'rag mu praviły: dybyś jesce 
tfećóm noc ńe premóvił, ile prerondźił, to juz bedźe dobre. Na 
trećóm noc pfisli zaś ći tre panove. Jur. kartóv ńe pi'ińeśli, dyz 
Óll ś ńińli grać ńe chćał. Ale pi'iileśli śvatło, a suJJemiice. Tag 
długo tóm su)')e11ice stavali, a onego k 11ej rychtovali. Bo se my- 
ślel
, ze precy od strachu ski'ikńe. Ale ón juz jeden raz skfiknuć 
myślał, bo jednako s tego strach maI. Ale preey śe udźerzał, ze 
ńe ski'iknuł. Jag było dvanast godźin, straćiIi śe, i ón zosta.t 
zdrovy. Jak pfisoł dźeń, juz śe znasoł v tali:em rezedencu, ńe 
V gorach, ńe v zadnym leśe, barzo v sumncm meśće. Bo to ńla- 
sto, li:ere było pieJ tem zaklęnte, tuz mało piez ńego pómoZóne. 
I ón ile vedźał, kąndy jest. I tóm nejstarsóm pryncese vźón se 
za paili, i był v tym meśće królem. Ale ile, vedźał, jak śe to 
masto nazyva, coby vedźał, kandy t
z jest. Ona mu povedźała: 
to ml1sto śe nazyva Rózove masto. On jeden raz pravił: ja bych
		

/img0075.djvu

			[75] 


powmŚCI LUDU POLSKIffiGO NA ŚLĄ"KU 


73 


śe rad precy dostać do svojego ojca, cobych tez ojcu povedźał, 
kl}udy-ch jest, ale ńe vem, jak to je daleko. I tej pańi povedżał: 
ty tez pojedźes se mnóm. Ona povedźała (praviła): ja tam ńe po- 
jadem, bo to jez bardzo daleko, ale ja ći dóm tali:ego kóńa, co 
će tam zaveże za styry a dvacet godżin, jak zaś bees chćał je- 
chać. Ale tam ńe śmM povedźeć, ze tu mas pańi. Bo jag byś 
povedźał, ze tu, mas pańi, tak će ten kóń (koń?) odJJegńe, i ty 
tu potem ńe trefls. I było tak to. Pfijechal do ojca svojego za 
styry a dvacet godźin. I povf'dźał, ze ón to jest. I zabavił śe 
tam prez ńejali:i eas. I povedźał, ze jest v rózovym meśće, jize 
śe ma bardzo dobre, i z razu, ze śe mał bardzo źle, ze śe 
znasoł v gorach, co ńe vedźał, kl}ndy jest; teraz, ze śe uz ma 
dobre. K'e tak jeden raz mał eas, zasoł do pana tam to tej dźe- 
dźińe. I tak chMI cośi s tym panem pOl'ondźić. I povedźał mu, 
ze był v rózovym meśće, ize zaś tam pójdźe. Ale pón go odwał- 
val, zeby juz tam ńe chodW, ze mu lepsi męndzy 
vojeńli zóstl1Ć. 
I povedźał mu: ja mam tri frelli:i, mozes se ś ilich jednóm vy- 
brać. I kazał mu prikludźić vsi&i tri. Ale ón pravił: moja pań i 
ma sumńejSóm dźeveeke, jak li:era kolvek s tych. A zapomńał, 
z,e to ńe mai povedźeć. Jak pi'isol dó dómu, kóńa juz ńe było. 
On śe potym bardzo starał, jakoby śe do tego rózovego masta 
dostał. V źón śe i soł., Pravił se sóm: ja tak długo bedem cho- 
dźić, az tHm precy trefJln. Ale pfisoł do velli:ego lasa i śedem 
rokóv v tym leśe chodźił. I jeden nlz precy uvidźa.ł v tym leśe 
ogeń. I soł k temu ogńu. Tam dvanaśće zbóji1ikóv ph tym ogńu 
spało. Ale jeden ńe spał, li:ery og;eń kład. I ón ś ńim śe dał do 
i-eey. Ja .luz tu davno chodźim, a kraja nóńść ńe mogem, ja uz 
teraz tu pfi vas zóstanem. Ten był rad, ze jich b..dźe vęncej 
ichnet gc: pfijón, i na kamrat ś ńim chyćił. Ale Viśały buty na 
stróme. On śe pytał tf'go, zbójńika, co to sóm za buty, ze ma 
kazdy buty na nog3ch? On mu povedźał, jako kamratovi: to 
mómy tali:e buty dla pręndli:ego chodzeńa, gdo jich obuje, a fekńe: 
16! butli:i, sto mil! tag, na razy kt-oei sto mil. Ten potem zaCón 
drimać, ten zbójńik. On mu pravił: ty se uśńij. me śe spar ńe 
chce, i ja bedf'm za ćelJe na tvojem mejsqu j3ko ten ogeń opa- 
trovać. 1'en zbójńik se tez śńmłn usnuł. On potem po ćichutku 
ty buty s-jón, svoje zezuł, a ty obuł, i feg jim: ho! butli:i, sto 
mil. Clmet vysoł s tego lasl1. Ale tam były prózne pola. Jeny 
tam znasoł je;dnóm chałupe. Tak tam vlaz. Tam jćny była jedna 
stara baba. On jóm .pytał, zeby tam był do rana. Ona mu pra- 
viła: kl}ndyz jidźes? On pravił, ze jidźe do Rózovego ml1sta, a sóm 
ńe ve, kl}ndy to jest. Ta baba mu praviła: J
l-bych vas tu rada 
mała, ale m
j chłop jest vater, li:edy śe bardzo ufuey, to piijdźe 
bardzo zły, ale li:edy jest dŹf'ń spokojny, to zaś pridźe bardzo 
dobry. Dźiśa był dźeń spokojny. Ja juz tu jednako zóstal1em do
		

/img0076.djvu

			74 


L MALINOWSKI. 


[76] 


rana, ńech bedźe, jako bedźe. Tt'm vater tez hnet prisoł dó dómu, 
i pytał śe, co tam jest za Novell::. Ta baba mu praviła: '1'0 jez 
jali:iś cłovek cudzy, co hleda rózovego m
sta, a ńe ve sóm, k!}ndy 
to jest. Jeśi ty ves, to go tam zakludż. On pravił ten vater, zda 
śe mi, ze po całym śfeće (śveće) chodźim i fucim, ale o rór.ovym 
meśće ńe vem, ale móm ja Pęńc tovai'isi, jeśi teź li:ery ńe bedźe 
-vedźał. v ysoł na dvór i gviznuł. Pfisoł hnet jeden tovai"is. Pytał 
śe go: ńe ves ty o rÓ7.ovym meśće. Ten pravił: ńe vem, ten to- 
Vf1i"i " i fioł zaś do svojej prace (roboty). Gviz!1uł po drugi. Pri- 
.soł zaś tovf1l'is. Pytał śe go o rózovym meśće. On pravił: ńe vem, 
i sol tez prec. Gviznuł po tfeći. ,Pzisoł treći tovaris. Pytał śe go: 
ile ves ty o rózovym meśće? On teZ pravił: ńe vem. Gviznuł 
na stvartego. Nu ten pfisoł, tez to samo ńe vedźal Gviznuł na 
pqntego, ale go ńe mas. Hnet gVlznuł po drugi. Tez go ńi mas. 
Gviznuł po treći. Tu jest, a tak troch e ze złośćóm: cóz śe tu 
rorJi, ze tak poseł jeden za drugim za mnóm leći; jach był az 
v rózovym meSće, a to jest pęńć set tńil. A ołJeClU-ech tf1m młoc- 
kom, ze jim bedem rano o pónt
j fuceć (abo dQllĆ), bo me pytali, 
zeby se radźi vcas zvać, zeby śe potem radźi jiść na veśele po- 
-dźivać, ze tam bedźe sumne veśele, ze śe bedźe vydavać kró- 
)ovna. Ale mu ón pravił, ten vater: oto mi tam zakludżis tego 
.cłoveka. A to śe prave mala vydavać ta jego pańi, dyz go juz 
tali:i cas Ile było. Tak śe troske jesce pi.espali, bo ten vater pra- 
-vił, ze tam jesce pred pqntóm bedóm o teb. Jak. stanuli : tuz 
pójdemy, ten tovafis mu pravił, ternu Cłovekovi. Sedńij se na 
mńe, ja će pOllesem. bo pójdemy pręudko. Ale ón mu pravił: na 
cóz-bych ja će śAt3ł (unavić go ńe chć:U), dydź ja pI'ed tebóm 
ustarcim. Ukaz mi v li:eróm stróne pójdemy, ja će za sto ńlllaJhi 
dockóm. Bo maI ty buty. I pravił se: bo! butli:i, sto mil! I za 
sto milami vatra dock:U. Jak go dogOllił, zaś sto ńlil, a zaś go 
.dock3ł. Jak go dogóńił pu drugi zaś sto mil. Az tag było po 
tI'eći i po stvartej. Tak uz usli styrysta mil. Tlm vater, jag go 
.dogońił, tag mu pravił: ty tak Ile leć, bo ja tez .muśim za tebóm, 
a ty ńe ves, co śe za skoda za nalhi ,rooi. Ja trafun na las, ja go 
muśim vyvrÓćić v ta*ej pilnośći; trefun na jali:i dvór, abo zómek, 
vsicko vyvróćim; treflm na masto, mało zostavim. A teraz juz tu 
jest blisko to ma sto, śedńij se na mne, co pójdemy volno. Jesce 
tam byli pI'ed pQntóm. I vater pati'ał sv
jej roboty. A ten soł 
(sel?) do kuchyńe, tam do tej sv
jej odeńdzonej palli i meldovał 
.śe tam, ze se hIena słuzby za myślivca, ze jest vandrovny myśli- 
vec. Słuzqnca mu praviła: dockajće kapke, ja pójdem ku pańi. 
I sła i pravila pańi: jest tam iali:iśi cłovek, hleda se słuzby za 
myślivca i rad by tu zóst3łi a ma tf1li:i perśćonek, jako Óili ma- 
jóm. Pańi praviła: ńech kapke docka, az bedem meć li:edy. Jag 
mała cas, pi'isla, ale go ńe poznała, ale śe mu dźivala na ten
		

/img0077.djvu

			[77J 


POWJEŚCI LUDU POLSKIEGO NA ŚLĄSKU 


7& 


perśćónek, bo było na 11im jeji mano vyrysovane. Tag śe go py- 
tała: kąńśće vy Movek h
n p
rśćonek vźeńi? A ón jej pravił:. 
d'yć ty ves, kómuś go dała. Ona praviła: jach go dała svoJemu 
panu, ale to juz jest pres śedem rokóv. A ón jej pravił: kómuś 
go dała, to go ten ,ma. Na, ei-ś ty jest ten mój pón? I Óll j
j 
praVił: to-dź ja. Ona mu pravib: ką-z-eś tak długo był? On 
pravił: jak bedem mał (IbM?) Kedy, to ći povem, bo jest o tÓm 
moc reei. I óna nm povedźała vsiclw, ze śe mała dźiśa bmć 
jensego. Ale dobre, ze-ś jesee zaveasu prisoł, spravemy to vsicko 
jinaksi. Jak śe zebrali ći veśelńicy jeji ku stołu, óna tez kazała 
zavołać tego myślivca, ze jest to sykovny ełovek, ze go be (be} 
pi'ijmać do słuzby, ze go tez chee męndzy svojemi gośćami uććić. 
I kazała go posadźić za tell stół, kalldy óna śedźała. I potem 
zadała tym panóm, Keri tam śedźeli, takóm gadke, abo pytała 
o rade, i praviła. Ja-ch 
uz pred Kela rokarhi dała se zroYJić bar- 
{lzo sUlłlny stribny zamek, 11 złoty klue. A ten klue śe mi potem 
straćił. I dała-ch se oto zrolJić jinsi klue, a ten stary mi śe teraz. 
znasoł. Teraz USOlldźće, Kery ten ki ue potrebovać, 
i ten stary, 
i 
ten novy. Vsicy rekli: to-ć jest lepsi, ten stary, co je vraz ze 
zómKem roJJony. Jisto, ón śe lepsi tref a, jak ten, co jest potem 
pfiniJJany. I, ten jeji novy pón, Kery mał K nej prichodźić, tez. 
tak zeznał. Ona potym ogłośiła całóm ree. '1'0 jes ten, ukazała 
na tego myślivca, co śe mi pred Kela rokami straćił, a teraz śe' 
znasoł. Tak ten teraz zóstalle, to jes ten stary klue. A ty novy,. 
ty pójdźes prec. No i s kanonóv strelali, roJJili taKi maneber, (na 
prózno). I ja-ch ta zaf'hodźił kole tego i dźivał-eeh śe temu. J-e- 
den kauońer mi povedźał: a cóz ty tu chces? Ja-ch mu ńic ńe 
odpovadał, bo-ch ńic ńe chćał. Tag ón mi praviJ: dy ńle ty ńe 
odpovadas, tag ja ći odpovem, to ja to])e dorozurhem. I vźón ńle- 
i vraźił me do VelKego kanona, i zatkał ńle tam taKi darńikem" 
a poty skrilwuł: fajer! i hnet śe stał ogeń., i to vystreliło, a me, 
tu do Suchej zańósło. 


Sucha postl'zednia. 


Raz był pón, a mał jednóm cel'e,.a była tag jak jego pańi 
na 11óm podana. Tak mu potym pańi v,!uriła., a ón se zaś chćal 
takóm pańórn vyhledać, jak ta persa była. A jeźdźił daleko po- 
śveće, a ńigdźe ńe naseł. Tak potym pi'ijechM dó domu, a pravił 
t
j cere, ze muśi być za jego pańóm, a óna ile chćała. Tag óna 
mu potem praviła: jeśi jej spravi taKe saty, ja.k słońce. A potym 
jesee ńe chćała. Tak praviła, jeśi jej spravi taKe saty, jak me- 
śQnc. A jesce na tem ńe pristała, jesee chćała taKe saty, jako 
gvazda. A jesee na tem ńe pristała, az jej jesee spravi mysnre 
z myśich skórek. A jag jej to spravił, óna ućekła od ńego v nocy.
		

/img0078.djvu

			-- 


76 


L. MALINOWSKI. 


[78] 


\. 
a sła daleko do śvatu. A była se na łQnce pod kupkóm śana. 
A pOtJlll tam chodźił myślivec po tej łQnce. A vołał tam na to, 
co to tam jest, i jeśi co dobrego, az śe odezve, a jak co złego, 
ze do tego str'eli. Tak śe óna pot m odezvała, co za jaka jest. 
l sła potem do jednego zómku, jeśi by jej ta ńe pr'ijel1i za takórn 
słuzke ku kucharce. Tuz prijeńi jóm. '!'ak potym jeden raz pón 
seł do z111u na bal. I upad mn but. Ona mu go podała. A ón 
jÓlll rznuł tym butem. A óna pytała kuchara, aby jóm tam Pll- 
śćił na jedt'm kQsek. A ón ńe cbćał, bo śe bał svojego pana. 
Ale óna bardzo pytała. Daia temu kuchar'ovi złote ja pko, aby 
jóm tam jeny puśćił. Jak tam priMa do tpgo zalu, schynuła my- 
Bure za dferami, a zóstała v satuch v gvazdy. I sła do tego zalll. 
A temu panovi śe bardzo uzdała. Tag jóm chnet vźón do tal1<;a. 
Jak pretańcovali kQnsek, ón śe jej pytał, skond je? A óna pra- 
viła, ze ze stiblzamku. A Ma za dvefe, oblekła mysUl'e, a zaś 
sła oskfary{ny?) a popół vynośić. V pop ele śedżała jeny. A ten 
kuchaf jóm stl'aSt1e tlił, po co tam sła, a dżubał jóm vidlickaml. 
A potem za Kery śi cas był dl"Ugi bal pa

Ki. On śe MŚ zMrał, 
a uparlła mu snuptychla. A ta mysura fIk, a podała mu jóm. 
A ón jóm rznuł tóm snuptychlóm, na co mu jóm podava, ze ón 
-se jóm sóm podiIeśe. A sel (sał) na t{m bal. A Jag odeseł, -óna 
pytała tego kuchafa, zeby jóm puśćił na ten bal. cbodź 11:; chflle, 
ze tam iJe be długo, ze zaś za cHile pfijdźe. On jej, ile chćał 
puśćić. Ona mu ol'Jecała złotóm grllske, az jóm puśći. On jej ka- 
zał jiść na chvilke. I ona tam pfisła i v śeńi za dyMami schy- 
nuła te mysure. I ten pón jóm uvidźltł, al,
 ńe vedźał. co to 
za frelka jest. l\tJ/ala saty jiłk meś Inc. I vźón jóm do tańca, py- 
MJ śe jej, skQnd óna je. Ona mu praviła, ze ze snllptychzómku. 
I óna potem ućekła, bo mała kazane śe tam Ile bavić. I zaś sła 
do domu. J:łk ten pón pr'iseł do domu, pytał śe tego kuchafa, 
jeśi ón ńe ve, kan je snuptYi
hzampk. l ten kudłar pravił, ze ńe 
ve Ten pón pravił, ze mu muśi povedźpć. Jag mu ńe pove, ze 
bee jego głova prec. '!'ak pisalI vsęndźe po śVp.će, kąndy jest 
snllptycbzómek. I l1igdże go ńe było. Tag jPsce zra[)ili raz hal, 
ize tam óna jesce pfidźe. I t
g zrolJlli baL Ten pón śe zIJerał. na - 
ten bal. Upad mu gr'elJeń. Ona mu go podała, a ón jóm r-znół, 
na co mu go podała. Jak ten pón odeseł n
 ten bąl, óna pytała 
bardzo tego kuchai'a, zeby jóm puśćił na ten bal. On jej pravił: 
po, co by tam sła, ze uz ta
 była dva razy. OIJecała mIl złotóm 
ślifke, aze jóm jeny puśći On jóm pllśćił na jeden kQ
ek. I óna 
tam sła. V śeńi za dyMami schynuła te mysure, a sla do zatu. 
MIała saty jak słońce I tim pón jóm zaś uvidżał, i sel zaś po 
. ńóm, a pytał śe jej, skond je. Ona mu praviła. ze s ka'npelzómku. 
Pravił jej, az by śe tam zabaviła troche. I óna, jak pretańcovali, 
.zaś uMkła. '!'en pón pfiseł dó domu. I pytał śe tego kuchar'a, 


"
		

/img0079.djvu

			,[79] 


.,.' 


;ł- 


POWIEScr J.UDU POLSIUEGO NA ŚLĄSKU 


77 


kl}n jest kamplzómek? A ón mu pra.vił, ze ńe ve. On m u pravił, 
ze mu muśi povedźeci, ze bee jego głova prec, jag mu ńe pove! 
I pisali vsęndźe, ńigdźe go ńe. było. I ten kuchai' gotovał objad 
temu panu, i vyseł na dvór. Ona vźena ta mysura taler s polev- 
kóm i zHńósła tcmu panu do jizpy. l t{m pón śe vadźił s tym 
kucharem, na co jón tam posłał. On pravił, ze jej tam ue posłał. 
! bardzo. śe rozgńćvał i bardzo jóm M. [ potym vidlickami jóm 
.aźuhat. Ona bardzo płakHła, a sła k temu panu i povedźała mu to, 
ze jón tag bardzo lJił, a virlełkami dżubM. I ón jej pravił, na co 
t1» ilOsła te polevke. I ona potem sevlekła s tej mystlry, a ukazała 
śe mu, jize óna jes ta, co to była v teni zalu. I ón lećał na ku- 
chara, na co ón tak zdźubał. I kuchara vygnał, a potę se jóm 
vźón. I była jego pańóm. 


Sucha postrzednia. 
Raz był jeden król, a mał tri p"yncezny, a był bardzo bo- 
gaty. A potem vojovał. A mat cbałupke tam za mastem. Potę śe 
vkllldźlł do tej chałupKi. A te dve frełKi były bal.dzo paradne, 
a ta jedna ńi, ta nejmłodsa; A jechał raz do śvatu, a kazdej 
pravił, co jej ltJa pfIńMć. Ony potadały, az jiin na saty pI'ińeśe 
te dve. A ta jedna, ta nejmłodM, pl'aiła, az jej ptińeśe złotego 
ptaska. I ón juz to vsicko mai nakupone, jeny tef!,'o ptaska ńe 
móg najść I jechał kole jednego zómku. I tam uvidźał klatke. 
A tam był ptasek v Mj. I ón seł. a vźon te klatke s tym pta- 
li:em, a Ms do dómu. I dał to vsicli:im tym frelkóm, prynceznóm, 
a tl"j tez dat tego ptaska. A ty śe ś ńej śillały, ze se dała ptaka 
pi'iveść. Ą pravlł ten póh: jag mu g-do tri póra vyrve, ze uleći 
na gore. Oua sła do kośćoła. Jak p!isła, był t(:m ptak był bar- 
dzo smlItny. Juz mat póro vyrvane. Sła zaś po druge do kośćoła, 
I jak pi',sła, juz zaś mał druge vyrvane. Ona jui tez była smu- 
tna: jag mu jesce gdo jedno vyrve, ze uleći, bo mu bard
o pI.ata. 
I sła Z3,Ś do kośćoła. I jak prlsła, juz ptaka ńe było. Ona bar- 
dzo płakała. Dała se zrof)ić żeleźny li:ijacek, a źeleźny kosycek, 
a źeleźne h u tli , a pnśćiła śe za nim na gory. I sła tam furt. 
A A tego ptaka śe zrorJił ehłop. I óna jak tam pi'isła, ón juz był 
ozeilOny. I óna ta chćHła być v zómku za gęśarke. I óńi jolU 
tam vźeńi. I pi'ilećltł ku ńej ptak. I dał jej ol.ech. I óna go toz- 
łupiła. I tam były v ńim saty ta jak słońce. I óna se jich oble- 
kła. A pmvił jej tcn ptak: Ta pańi jich by chćała po ńej, óna 
az jich ńe dav&j ize by j
j chćała dać moc penęndzy. Ale óna 
jich Ile dała, jeśi jej da ze svojim panem lezeć. Ale óna ńe chćała 
dać Potem praviła, ze moze, DaUtmll tali:i slaftrunk v,vpić. A da- 
.łatam sługóv l
zeć, co by posłl}.chl-lli, co bedóm ygndźić społem. 
.Ale ón spał. Ona go budźiła. On śe ńe obudźił. Na drugi dźeń 
.
		

/img0080.djvu

			} 4:>U.f:
/('u DlOtLOleua 
UOllCZna 

 138256';11 q 
Lf t,:'.' ': '...>, 

.,..'.\ I Śl. 

.. """"v:--__..,.. ,.-" - """""v-.J 
zaś prilećał ptak ku MIj, a zaź jej dał orech, a pravił jej, ze 
tam hedóm saty tak jak meśQcek, Ze jichJ
J' chćała ta pańi pó 
ne} Az jej ich ńe dava, co by jej ołJecała, aZ jedne111 nuc s pa- 
nem spać. I óna jej oJJecałiL To był ten pón, co to bYł ptak. 
I óna spała. A ón śe, ńe obudźil. I na treći dżeń zaś prilećał 
k Mj ptak. I zaś jej dał oi'ech, a pravił jej: V tym orecbu sóm 
saty jak gvazda, ze jich ta p
uli bee chćala pó ńej, az .lich jej 
ńe dava, az jej zaś da jeunóm noc s panem spać. A ći słudzy 
mu pr8vili, temu panu, ze tam óna ta sluzka Iegl\je ś ńim, az ńe 
pije tego slaftnmku, co by vedźfitł, co cbce pó ńim. I ón go ńe 
pił. I veMr Ma ś Mm leźeć. Ona mu praviła, ze to jest ta, co 
go mała, Ke był pH&em, a teraz, ze jóm odlećał. I tak rano 
zronił velkóm gośćine, a zebrał moc ludźi, a pravił, ze jeden. pón 
ń1ał dve paili, a jedna moc pii ńirn vystala, a ta druga ńi. KIera 
mu paU.i, ta, co vęncej vystała, ci ta, co meńej. I v8icy pravili, 
7e ta, co vęncej. I ta sama pańi, co jórn mał .luz -Pervej, to pra- 
viła, ze ta, co vęnc
j. I tak se potem tóm vźón. 


78 


tOI 


.... 


Sucha postrze{lnia. 
Jeden cłovek mM jednego syna. Tag mil dał tez taKi pfi- 
ldad: Klej jidźe kole kośćola, coby śe dYcKi. stavił, co by go Ile \ 
minuł. I ón tez tak rol'nł. Potym śe mu trefiło, ze śe dostał do 
królev>;Kej słuzby, i był ś ńego cłovek sykovny. I król mu bar- 
dzo prał. I drudzy słuzebńicy mu tego zaviśćili, ze jest tak u króla 
zacny. Tag rózne spekulacyje na 11ego zMrali, az go tak daleko 
uvedli, ze ón je
t Cłovek ńic potem i fałesny. I król jim troske 
uverił. Az tak długo króla namovili, zeby go o jego zyvot phve- 
elli. Był vapenńik, co palił vapno. 'rag na l1ego uznane było, 
coby posłać go vcas rano do tego vapenńika, a ten vapenilik mat 
na pi'ód toskaz: Kery tam persy ze sługóv królevsKich prijdźe' 
rano, zeby. go vehynuł do peca. I tego tam persego posłali. Ale 
ónemu trefiło jiść kole kośćoła. I stavił śe do kośćoła. A ten, co. 
na ńego stnderov:1ł tem zgnbe, ten IJezat za krótKi cas do tego 
vapenńika, coby rychl
j vedżał, jeśi juz ten je v pecn. Ale tam 
był pervej iliz ten. Vapenńik vźón tego i vchynuł do peca. Ten 
vyseł s kośćoła i pi'isoł do vapenńika, ale .luz pi'isoł drugi, ten 
uz był v pecu, :Kery to na tego rychtovał. GdQ kómu jame kope,. 
sam do ńej vpadńe. (Por. wiersz Schillera: "Der Gang nach dem. 
Eisenhammer"). J. B. 



 .
. 
- t 
-K3

 _'o . .